Skip to main content

Full text of "Fontes Rerum Austriacarum"

See other formats


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as pari of a projcct 

to make the world's books discoverablc online. 

It has survived long enough for the Copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 

to Copyright or whose legal Copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from the 

publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken Steps to 
prcvcnt abuse by commercial parties, including placing lechnical restrictions on automated querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain fivm automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's System: If you are conducting research on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encouragc the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct and hclping them lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in Copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any speciflc use of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search mcans it can bc used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

Äbout Google Book Search 

Google's mission is to organizc the world's Information and to make it univcrsally accessible and uscful. Google Book Search hclps rcadcrs 
discover the world's books while hclping authors and publishers rcach ncw audicnccs. You can search through the füll icxi of ihis book on the web 

at |http: //books. google .com/l 



Google 



IJber dieses Buch 

Dies ist ein digitales Exemplar eines Buches, das seit Generationen in den Realen der Bibliotheken aufbewahrt wurde, bevor es von Google im 
Rahmen eines Projekts, mit dem die Bücher dieser Welt online verfugbar gemacht werden sollen, sorgfältig gescannt wurde. 
Das Buch hat das Uiheberrecht überdauert und kann nun öffentlich zugänglich gemacht werden. Ein öffentlich zugängliches Buch ist ein Buch, 
das niemals Urheberrechten unterlag oder bei dem die Schutzfrist des Urheberrechts abgelaufen ist. Ob ein Buch öffentlich zugänglich ist, kann 
von Land zu Land unterschiedlich sein. Öffentlich zugängliche Bücher sind unser Tor zur Vergangenheit und stellen ein geschichtliches, kulturelles 
und wissenschaftliches Vermögen dar, das häufig nur schwierig zu entdecken ist. 

Gebrauchsspuren, Anmerkungen und andere Randbemerkungen, die im Originalband enthalten sind, finden sich auch in dieser Datei - eine Erin- 
nerung an die lange Reise, die das Buch vom Verleger zu einer Bibliothek und weiter zu Ihnen hinter sich gebracht hat. 

Nu tzungsrichtlinien 

Google ist stolz, mit Bibliotheken in Partnerschaft lieber Zusammenarbeit öffentlich zugängliches Material zu digitalisieren und einer breiten Masse 
zugänglich zu machen. Öffentlich zugängliche Bücher gehören der Öffentlichkeit, und wir sind nur ihre Hüter. Nie htsdesto trotz ist diese 
Arbeit kostspielig. Um diese Ressource weiterhin zur Verfügung stellen zu können, haben wir Schritte unternommen, um den Missbrauch durch 
kommerzielle Parteien zu veihindem. Dazu gehören technische Einschränkungen für automatisierte Abfragen. 
Wir bitten Sie um Einhaltung folgender Richtlinien: 

+ Nutzung der Dateien zu nichtkommerziellen Zwecken Wir haben Google Buchsuche Tür Endanwender konzipiert und möchten, dass Sie diese 
Dateien nur für persönliche, nichtkommerzielle Zwecke verwenden. 

+ Keine automatisierten Abfragen Senden Sie keine automatisierten Abfragen irgendwelcher Art an das Google-System. Wenn Sie Recherchen 
über maschinelle Übersetzung, optische Zeichenerkennung oder andere Bereiche durchführen, in denen der Zugang zu Text in großen Mengen 
nützlich ist, wenden Sie sich bitte an uns. Wir fördern die Nutzung des öffentlich zugänglichen Materials fürdieseZwecke und können Ihnen 
unter Umständen helfen. 

+ Beibehaltung von Google-MarkenelementenDas "Wasserzeichen" von Google, das Sie in jeder Datei finden, ist wichtig zur Information über 
dieses Projekt und hilft den Anwendern weiteres Material über Google Buchsuche zu finden. Bitte entfernen Sie das Wasserzeichen nicht. 

+ Bewegen Sie sich innerhalb der Legalität Unabhängig von Ihrem Verwendungszweck müssen Sie sich Ihrer Verantwortung bewusst sein, 
sicherzustellen, dass Ihre Nutzung legal ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass ein Buch, das nach unserem Dafürhalten für Nutzer in den USA 
öffentlich zugänglich ist, auch für Nutzer in anderen Ländern öffentlich zugänglich ist. Ob ein Buch noch dem Urheberrecht unterliegt, ist 
von Land zu Land verschieden. Wir können keine Beratung leisten, ob eine bestimmte Nutzung eines bestimmten Buches gesetzlich zulässig 
ist. Gehen Sie nicht davon aus, dass das Erscheinen eines Buchs in Google Buchsuche bedeutet, dass es in jeder Form und überall auf der 
Welt verwendet werden kann. Eine Urheberrechtsverletzung kann schwerwiegende Folgen haben. 

Über Google Buchsuche 

Das Ziel von Google besteht darin, die weltweiten Informationen zu organisieren und allgemein nutzbar und zugänglich zu machen. Google 
Buchsuche hilft Lesern dabei, die Bücher dieser We lt zu entdecken, und unterstützt Au toren und Verleger dabei, neue Zielgruppcn zu erreichen. 
Den gesamten Buchtext können Sie im Internet unter |http: //books . google .coiril durchsuchen. 



PS l 



'FONTES RERIl MTRUGAROL 



(ESlBIlfiSianSCHB 6BSGHICHTS QUELLS 



HERAUSGEGEBEN 



VON DI 



HISTORISCHEN COMMISSION 



KAISERUCHEN AKADEMIB DER WISSENSCHAFTEN IN WIE 



ZWEITE ABTHEILUN6. 
DIPIiOniATAIlIA ET ACTA. 

ZIT. BAID. 

URKUNDEN ZUR ÄLTEREN HANDELS- UND STAAT86E SCHICHT 

DER REPUBLIK VENEDIG. 



m. TJUUL. 







AUS DBR KAI8ERLICH-KÖHI0LICREN HOV- UND 8TAAT8DRUCKBRBI. 

18S7. 



URKUNDEN 



ZUR 



iUfllBN HANDELS- UND STAATSGBSGHICHTE 



REPUBLIK VENEDIG 



MIT 



nSOlDEHER BIZKHUHfi AUF BTZAHZ UHD DU LETAHTI. 



von nSUIlTEIf BIS ZUM AUSeANG DES FÜnFZEHlfTEN JAHBHinilNEIlTS. 



HERAUSGEGEBEK 



VON 



■ITSLIBDKKM DBB KÖNIGLICH BAYKB10CHBN AKADBMIB DBB WI88BN0 CHAFTB N. 



m. THZIL. (1256- 




' • 



WDMo 

ADS DER KAISERLICH-KÖNIGLICHEN HOP- UMO aTAATSDRÜCKERSl. 

1887. 

f 



Conspectus. 



OCCUXI. Promiasio Nanoti de Carceribns Yeron», Raynerio Geno 
Duei faeU de facieodo riram gnerram contra Guilielmum de 
Yillardaiii, Prineipem Achaic. A. d. 1256. 7 Jan 1 

CCCIXXIL Ali« promiasio Gttilielmi, prsfato Dnei faeta de faeiendo 
▼iTam gnerram contra dominum Guilielmiim de Viliarduin, 
Prineipem Achaic. A. d. 12S6. 7 Jan 7 

CCCIXUU. Conrentio Gnilielmi de Verona, facta com Marco Gradonico 

de mandato Dncia Raynerii Geno. A. d. 1256. 7 Jan 12 

CCCXUIY. Exemplar literarom patentium Narsoti de Carcere pro con- 
▼entionibna et pactis, faetis per enm et eins heredes cum 
nobili Tiro Marco Gradonico, de mandato domini Ducia 

Veneci» Bajulo Nigropontis. A. d. 1286. 14 Jon 13 

CCCIUY. Priyilegium papale, Patriarch» Gradensi concessum pro 
ezceptione ecdeaiarum Yenetornm in Roroania. A. d. 12S6. 
llJal 16 

CCCXIXVI. Priyilegium papale pro honorificentiis Patriarchatus Gra- 

densia. A. d. 1256. 14 Jul 18 

CCdllVIL Rayneriua Geno, Dux Venetiaram, committit Poteatati Veneto 
in Conatantinopoli , nt monaateriom a. Georgti maioria Vene- 
tiamm in poaaesaiooe juriom auorom eonaerret atque defen- 
dat. A. d. 1256. 15 Aug 23 

CCCXXXviU. Raynerii Geni Dncia licentia, Marco Gradonico ceti conceaaa. 

A. d. 1259 24 

CCCIXXIX. Raynerii Geni Docia Poteataa, Thomte Juatiniano cett. con- 
ceaaa. A. d. 1259 25 

CCCXL. Raynerii Geni Dncia Poteataa, Thom» Joatiniano cett con- 
ceaaa. A. d. 1259 27 

CCCXU. Raynerii Geni Ducia licentia, Thoroe Juatiniano cett. con- 
ceaaa. A. d. 1259. Aug 28 

CCCXL1I. Ratifieatio Raynerii Geni , Ducia Venetiarum , pacti quondam 
facti per Tirum nobilem, Harcum Gradonico. A. d. 1259. 
i Sepi 29 



/■: 



v;a. 



VIII CONSPECTUS. 

CCCLXXVII. Cominissio Johannis Dandali, Dveis Venetiaram, data Angeio 
Harcelio et Marco Geno pro treuga cum Andronieo, Impe- 
ratore CoDstantinopoIitano, confirmanda. A. d. 1286. . • . 322 
CCCLXXVIII. Forma trengs inter dominttm Johannem Dandulo , Ducem 
Venetiarum, et Andronicumi Imperatorem Constantinopoli- 
ianum, usque ad decennium factfe. A. d. 1285. 15 Jun. . dlZZ 
CCCLXXIX. Confirmatio treng« inter Imperatorem Grseeum et Ducem 

Venetiarum facte. A. d. 1285. 28 Jul 330 

CCCLXXX. Exemplum solutionis census ecclesise s. Marc! de Venetiis 
pro 8. Marei Tyrensis et s. Marci Acconensis ecdesiis, ad 
dictam ecdesiam s. Marci de Venetiis spectantibus. 

A. d. 1286. 19 Apr 353 

CCOLXXXI. Marcus, Abbas monasterit s. Georgii maioris Venetiarum, 
instituit in Priorem s. Marci de Creta Fratrem Bernardum 
de Vicentia, monachum s. Georgii maioris, eique mandat, 
ut bona ipsius monasterii s. Marci recuperare studeai 

A. d. 1287. 13 Apnl 354 

CCCLXXXII. Treuga Christianorum cum Saracenis. A. d. 1289. Mai. . • 357 
COCLXXXIIL Litter» Nicolai IV ad Venetos de bello in Saracenos mo- 

vendo. A. d. 1291. Aug 358 

CCCLXXXIV. Coneordia firmata inter Petrum Gradonico, Ducem, et coroune 
Venetiarum ex una, et Raymundum, Patriarcham Aquileje, 
Albertum, Comitem Goriti», et comune Tergesti ex altera 

parte. A. d. 1291. 11 Nov 358 

CCCLXXXV. Marcus Tinto, Prior s. Marci de Nigroponte, testificatur de 
offertoriis et decimis sue ecdesie, quomodo diyidebantur. 

A. d. 1293. 4 Jun 370 

CCCLXXXVL Thomasinus de Nona de confinio s. Pauli testificatur de 

decimis s. Marci de Nigroponte. A. d. 1293. 10 Jul. . . . 372 
CGCLXXXVI1. Andronici, Imperatoris Consta ntinopolitani, de pace cum 

Venetis reconcilianda legatio. A. d. 1295 373 

CCCLXXXVin. Questio in facto latrocinii apud Ajacium Armenic 

A. d. 1295. 2 Sept 374 

CCCLXXXIX. Littera Vitalis Michaelis, Duch» Cretensis, de pace Alexii 

Kalergii. A. d. 1299. 4 Apr. 376 

Epimetrum 384 

CCCXC. Pax inter Venetos ac Januenses. A. d. 1299. 25 Mai. ^ , 391 
CCCXCI. Petri Gradonici» Ducis, commissio pro Marino de Molino, 

ambaasatore ad Regem Tunisii 392 

CCCXGII. Pactum , quod habet dominus Tyri cum Soldano de facto 

casalis Batiole et aliorum casalium 398 

Appendix. VenetsB reipublice Statuta nayium. A. d. 1255 401 

Addenda etCorrigenda 449 



r 



PaoMissio Naezoti dk Cauc. Yehon. 



CCCXXXI. 

Pnwsfito Nars^ti de rarcerikis Ter^B«, Siel Bayierl« fies« facU de 
ftdctd« tItmb ^«erram e^ntra fiiilielnm de TIIUrdiiB, Prlneipen 

Aehadl«. 

A. d. 12]»6» die 7. m. Januarii. 

Autographuni archivi Vindobonensis in pergameiio, a tergo 
<%naiiiin: 124-8. pactum NarxoH de Carceribus Veronas iertUB 
fvtU Nigropotitis dominL In Nigroponte adum. (XVIUI.) Altera 
■uro: AehauB Pirincipis pactum pro Nigroponte nr. 48. Alia 
Icnique: pactuxn contra Principem Ackadie. 

Rem ipsam breviter sie enarrat Andreas Üandulus in ehro- 

nieo I. e. p. 363 sq. : Guilielmtis de Villarduint qui Gtiifredo frairi 

« AckaicB PriwicipeUu sticcesseraU Narzotvm de Carceribus ei Gui- 

Sdmum de Verona. , domtnatores Nigropontis, ad se vocavit eosque 

idimatj postea hostiliter accedens Nigropontem cepit, et Paulum 

Gradonieo BaJtUum cum Venetis de urbe expulit; ex quo gravi» 

iiteardia inier Venetoa et ipmm Principem est exorta, Quod 

Alexander Papa cognoscenSj ne Grmci in Imperio Romanim contra 

Catholicos potentiores efficerenttir, prcedictos monuit, ut zelo fidei 

et Romanoß ecclesice reverentia a novitatibus incoeptis desisterent, ut 

aerius contra eos procedendi materiam non haberet. . . . Anno quarto 

Dux pro reprimendis ofensis sibi a Principe illatis Marcum Gra- 

dmäeo cum VII galeis in Romaniam mittit, ei^ si civitas Nigropontis 

reeuperari contingeret, illum BajtUum constituit; qui aun domina- 

toribus territoriorum confoederatus urbem viriliter recuperavit, et 

plures Nobiles resistentes captivavit. 

De rerum nexu v. Buehon. eclairciss. hist. p. 163 sqq. 

Nos Narzotus de Carceribus Verone, tertie partis insule 
Nigropontis dominus^ notum facimus universis presenteni paginam 
inspecturis, quod cum nobili viro» Marco Gradonieo, de mandato 

FoDles. Abth. U. Bd. XIV. i 



2 Promissio Narzoti de Carc. Ysron. 

domini Raynerii Geno, Dei gratia incliti Ducis Venetie, pactunm 
et conventionem fecimus in hac forma: 

In nomine Dei eterni. Amen. 

Anno ab incarnatione Domini nostri Jesu Christi millesima 
ducentesimo quinquagessimo sexto, mense Januarii, die septima 
exeunte, indictione quinta deeima. Nioroponte. 

Nos Narzotus de Carceribus de Verona, dominus tertie 
partis insule Nigropontis, notum facimus omnibus presentem 
paginam inspecturis, quod per nos et heredes nostros promitti* 
mus domino nostro Raynerio Geno, Dei gratia inelito Duei 
Venetie, Dalmatie atque Croatie, domino quarte partis et 
dimidie totius Imperii Romanie, et ejus successoribus , et toti 
eivitati Venetie, reeipientibus vobis nobilibus viris, domino 
Marcho Gradonico, de suo maudato Baiulo Nigropontis, et 
Michaeli Barbadico et Petro Fuscarino, consiliariis, nomine et 
vice ipsius domini nostri Ducis et comunis Venetie per vir- 
tutem et potestatem unius comissionis vobis facte et tradite ab 
eisdem» cujus tenor inferius continetur, vivam guerram contra 
dominum Guillielmum de Villarduini, Principem Achadie, et 
coadjutores suos ; et cum eo vel eis non faciemus pacera, treu* 
guam, concordiam, pactum seu aliquam conventionem sine verbo 
et mandato ipsius domini nostri Ducis et comunitatis Venecie, 
vel Bajuli, qui pro domino nostro Duce esset in partibus istis. 
Nee etiam tractabimus per nos> seu per aliquam aliam perso- 
nam tractari faciemus cum dicto Principe Achadie et adjutori- 
bus suis per aliquam formam vel ingenium absque vestra para- 
bola et mandato, ut dictum est supra. 

Et debemus facere jurare ad evangelia sancta Dei 
omnes vasallos et homines nostros de omnibus locis nostris 
illos, qui nunc sunt, vel pro aliquo tempore erunt, quod per 
se observabunt omnia supradicta, sicut nos observare tene- 
mur; et quod dabunt operam toto suo posse, quod nos et 
heredes nostri observare et attendere debeamus onmia 



PROMISSIO NaEZOTI DE CaRC. VbRON. 3 

fKüM et eonventiones predictas, et non contraire per aliquod 

Et d aeeiderit, quod nos aut heredes nostri presumeremus 
kt Tel fiieere contra dominum nostrum Dueem et comunitatem 
YcMcie, seo pacta et conventiones non observare aliquo modo 
id forma, dicti yasalli et homines nostri cum dicto domino 
iflMfro Daee et comunitate Venecie erunt contra nos et heredes 
MMtroSt qoousque emendabimus offensas et injurias iliatas ad 
Tohntatem rationabilem dicti domini nostri Ducis et comunitatis 
YeMeie, sea Bajuli, qui pro tempore loco ipsius domini nostri 
Dada fii^t in partibus istis. 

Nos aatem Narzotus de Carceribus de Verona per 
MS et heredes nostros juravimus ad cYangelia sancta Dei, 
Üa attendere et observare et non contraire aliquo modo vel 
famia. 

Hee aotem predicta et singula predictorum vos, domine 
Baanle et eonsiliarii predicti, nomine et vice ipsius domini nostri 
Ducis et comumtatis Venecie per virtutem comissionis predicte 
aobis promisistis, quod dictus dominus noster Dux et comunitas 
Voieeie cum suis successoribus sie attendent et observabunt, 
ntsuperios denotatur. 

Et profnisistis, quod dictus dominus noster Dux faciet pre- 
seotem paginam sui sigilli munimine roborari, et quod faciet 
omnes Baiulos et consiliarios, qui pro ipso domino nostro Duce 
ad partes istas advenerint, in introitu sui regiminis ad evangelia 
saacta Dei jurare, quod omnia supradicta toto suo posse obser- 
rabunt: tali condictione, quod nos Narzotus, vassaUi et homines 
nostri debemus semper usque ad dictam guerram finitam in 
iotroitu Baiulonim et consiliariorum predictorum renovare 
saeramenta predicta. Et si aliquis vassallorum vel hominum 
nostrorum non esset in insula Nigropontis, vel esset impeditus, 
ita, quod predicta sacramenta tunc temporis renovare non 



4 Promissio Narzoti de Carc. Veron. 

posset, de primo sacrameato teneatur, donee ipsa sacramenta 
renovabit, ut superius continetur. 

Tenor comissionis , de qua facta est mencio desuper, 
talis est: 

„Nos Raynerius Geno, Dei gratia Veneeie, Dalmacie atque 
Croaeie Dux, dominus quarte partis et dimidie tocius Imperii 
Romanie, notum faeimus universis presentem paginam inspectu- 
ris, quod per nos et nostrum consilium nomine nostri comunis 
Veneeie de voluntate nostri maioris consilii comittimus nobili 
viro, Mareho Gradonico, de nostro mandato Baiolo Nigropaotis, 
et nobilibus viris, Michaeli Barbadico et Petro Fuscareno, ejus 
consiliariis, fidelibus nostris, et plenam virtutem et potestatem 
sibi damus auctoritate presentium agendi, tractandi, compo- 
nendi, pacta et conrentiones faciendi et firmandi pro nostro 
comuni cum nobilibus viris , Guillielmo de Verona et Narzoto 
de Carceribus de Verona, dominatoribus in Nigroponte, fidelibus 
nostris, concessiones, investitiones et promissiones faciendi, atque 
recipiendi ab eis promissiones et sacramenta pro nobis et comuni 
Veneeie, et generaliter omnia faciendi in predictis et circa pre- 
dicta, que fuerint opportuna; promittentes nomine nostri comu* 
nis Veneeie, firmum et ratum habere, quicquid dictus Baiulas et 
consiliarii vei maior pars eorum') inpredicta duxerint fociendum. 

Et ut hec nostra comissio firmitatem obtineat, eam nostro 
sigillo fecimus comuniri. 

Data in nostro Ducali palatio, anno Domini millessimo ducea- 
tessimo quinquagessimo sexto, indictione quinta decima, die 
secundo intrante, mense Octubris.^ 

Et ut hec promissio robur plene obtineat firmitatis, 
ipsam nostro sigillo fecimus sigillari et per manum publieam 
roborari. 



') Diploma: Baiulus vel maior eorum [pai's] et consUiariL 



PROMISSIO NaRZOTI DE CaRC. YbRON. 5 

Testes foenmt: 

donuBus Goillielmus de Rocha, 

donikiQs Villigordus, 

Fnuieiseus de Vercoa, 

Petrus Bosius, 

Zufredas de Parma, 

Phylipus Sanuto, 

Viüdis Cornario, 

Phylipus de Molino, 

Johannes Saauto, 
et alii plures. 

Actum in Nisroponte , in maiori domo comunis Venecie, que 
fondam fuit domini Ravani de Carceribus de Verona. 

Sdendnm est, quod, lieet dicatur superius in dicto pacto, 
fnod dominus Dux et oomune Venecie debent facere vivam 
guerram contra dictum Principem et coadjutores suos, hoc fieri 
rt intdiigi debet tantum in Imperio Romanie et contra coadiu* 
tores suos, hec fieri et intelligi debent solum contra illas perso- 
aas, <pie venient et stabuat cum dicto Principe contra nos. 

Item, licet qood dicatur superius in dicto pacto, quod 
dominus Boster Dux et comune Venecie non debent tractare 
ciun dicto Principe seu coadjutoribus suis per se, seu per 
afiquam personam traetari facere sub aliquo modo , forma vel 
iagenio, «ine nobis et nostro verbo, tamen licitum sit domino 
nostro Duci et comuni Venecie inquirere et tractare, audire et 
ittteOigere de facto pacis; sed non debeant facere nee firmare 
sine nobis et nostro verbo. Sed Baiulus et consib'arii Nigro- 
pontis, fideles sui, non debeant tractare nee traetari facere sine 
Qobis vel nostro verbo; ymmo teneantur inde, sicut superius 
eontinetur. 

Unde ad peticionem nobilis viri, Andree Barotii, de man- 
dato domini nostri Ducis nunc Biguli Nigropontis, et nobilium 
Tirorum, Pangracti Barbo et Marci Premarino, consiliariorum 



6 Promissio Narzoti DR Carc. Veron. 

ejus, predictam conventionem et pactum ratificantes, fecimus 
nostro sigillo pendenti muniri et manu publica muniri, currente 
millesimo duceotesimo anno quinquagesimo octavo, indictione 
prima, die Mercurii VI intrantis Augusti, presentibus: 

domino Guilielmo de Rocba, 

domino Yilligordo, 

domino Francisco de Verona, 

domino Jacobo Dandulo et domino Phylippo Belegno, 
ambaxatoribus in Romaniam ; 

domino Martio de Zuglano, Potestate in Nigroponte, 

domino Lazaritiorum, 

domino Danielle Paizi, 

domino Jobanne Sanuto, 

domino Guidone de Generenis, 

domino Danielle Sucm (sie) de Verona^), 

domino Nicola de Limine, 

domino Butarello de Carceribus de Verona, 
et aliis. 

Actum in Niqropontb, in cancellaria comunis Venecie. 
Ego quidem Gualfredinus de Rolando Petri Ellice, sacri 
Imperii notarius, ad petitionem nobilis viri, domini Victoria 
Delfini, de mandato domini Ducis Venecie Baiuli Nigropontis 
et sfuorum] c[onsiliariorumJ Jobannis Vigloi (sie) et Pbylipi 
de Equillo, boc exemplum ex auctentico facto (factum?) per 
manum Zamboni de CarioUa, domini Federici secundi, Romani 
Imperatoris, notarii, et sigillo cereo integro dicti domini con- 
dam Narzoti munitum vidi, legi et cum diligentia exemplavi 
bona fide , sine fraude , nil addens nee minuens , quod senten- 
tiam mutet; complevi meoque sigillo roboravi, currente anno 
Domini millesimo CCLXXV, ind. IIP, XI intrante, Madio. 

Actum in Nioroponte in domibus, ubi dictus Bajulus babitat. 



^) Suberit: Sacrtno s. Socerino, coli, infra p. 11. 



Promissio Gcilielmi Veron. 7 

CCCXXXII. 

htm alla pr^Mlsgto teillielmi, prefat« d^nin« Daci facta de faciead« 
vifaB gaciraai caatra d^nian fialllelaiBBi de Tillaardala, Priacipen 

Aekadle. 

A. d. 1256, die 7. m. Jannarii. 

Liber Albus fol. 104 eä, qusB antecedit, inscriptione. Liber 
FKlonim IV. 306. 

Nos Guillielmus de Verona, dominus tercie partis insule 
Xi^pontis, notum faeimus universis, presentem paginam inspe- 
cfanria, quod cum nobilli viro, Marco Gradonico, de mandato 
A^miiii Raynerii Gene, Dei gratia incliti Ducis Venecie, pactum 
et eon?entionem fecimus in bac forma : 

In nomine Domini nostri Dei eterni. Amen. Ab incarnatione 
Ikraüni nostri Jbesu Christi millesimo CC quinquagesimo sexto, 
Dense Jannarii, die septimo exeunte.« indictione quintadecima. 
Nkbi^orte. 

Nos Guillielmus de Verona, dominus tercie partis insule 
N^^pontis, notum faeimus universis presentem paginam 
iBspeeturis, quod per nos et heredes nostros promittimus domino 
nosbro Raynerio Geno, Dei gratia inclito Duci Venecie, Dalma- 
cie atque Chroacie, domino quarte partis et dimidie tocius 
bnperij Romanie, et eins successoribus , et toti comunitati 
Venecie, recipientibus uobis domino Marco Gradonico, de suo 
mandato Baiulo Nigropontis, Michaeli ßarhadico et Petro 
Poscarino, consciliariis, nomine et uice ipsius domini nostri 
Dncis et comunitatis Venecie, per uirtutem et potestatem unius 
eofflissionis uobis facte et tradite ab eisdem , cuius tenor infe- 
rins continetur, facere viuam guerram contra dominum Villiel- 
nuun de Villarduin, Principem Achadie, et coadiutores suos, 
et cum eo uel eis non faciemus pacem, treuguam, concordiam, 
pactum seu aliquam conuentionem sine uerbo et mandato ipsius 
domini nostri Ducis et comunitatis Venecie, uel Baiuli, qui pro 



8 PrOMISSTO GüILtBLMT VeRON. 

(lomino nostro Duce esset in partibus istis. Nee etiam tracta 
biinus per nos« seu per aliquam aliam personam tractari faci 
mus eum dicto Principe Aehadie et coadiutoribus eius p 
aliquam formam uel ingenium absqiie vestra parabola et man— 
dato, ut dictum est supra. 

Et debemus facere iurare ad euangelia saneta Dei omnes 
uasallos et homines nostros de omnibus loeis nostris illos, qui 
nunc sunt uel pro tempore erunt, quod per se obseruabunt 
omnia supradicta, sieut nos obseruare tenemur. Et quod dabunt 
operam toto suo posse, quod nos et heredes nostri obseruare 
et attendere debeamus omnia pacta et conuentiones predietas, 
et non contraire per aliquod tempus. 

Et si accideret, quod nos aut heredes nostri presumeremus 
[ire] uel facere contra dominum nostrum Ducem et comunita- 
tem Venecie, seu pacta et conuentiones non obseruare aliquo 
modo uel forma, dicti uasalli et homines nostri cum dicto 
domino nostro Duce et comunitate Venecie contra nos et 
nostros heredes erunt, quousque emendabimus ofTensas et iniu- 
rias illatas ad uoluntatem rationabilem dicti domini nostri Ducis 
et comunitatis Venecie seu Baiuli, qui pro tempore loco ipsiiis 
domini nostri Ducis fuerit in partibus istis. 

Nos autem Guillielmus de Verona per nos et heredes nostros 
iurauimus ad saneta Dei euangelia, ita attendere et obseruare, et 
non contraire aliquo modo uel forma. 

Et ad maiorem firmitatem dare debemus dicto domino 
nostro Duci vnum ex filijs nostris pro obside, recipientibus 
uobis dominis Baiulo et consciliarijs predictis, sicut continetur 
in pacto maiori, usque ad guerram finitam. Finita uero guerra pre- 
dicta dictum filium nostrum dictus dominus noster Dux et comiine 
Venecie absque Dei impedimento nobis dare et reddere debet. 
Hcc autem predicta et singula predictorum, uos domini 
Baiule et consciliarij predicti, nomine et uice ipsius domini nostri 
Ducis et comunitatis Venecie per uirtutem comissionis prcdicte 



r 



PROMISSIO GciLIBLiri VSRON. 9 



mUs promisistis 9 quod dictus dominus noster Dax et comuiii- 
tas Ve&ede cum suis suecessoribus sie attendent et obseraa- 
hast, nt superitts denotatur. 

Et proniisi«tis, quod dictus doraiims noster Dux faciet 
presenteai pügiiiam soi sigtHi munimiDe roborari ; et quod faciet 
emes Baiulos et consciiiarios, qui pro tpso domino Duce ad 
pvfes Utes adnenerint, in introitu sui regimiiris ad euangelia 
soeta Dei hirare, quod omnia supradicta toto suo posse obser- 
obuBt, tali condictione, quod nos Guillielmns, yassalli et homi- 
WS oostri debemus seinper usque ad dictam guerrann finitam in 
Mroitu Bahüoram et consciliariorum predictornm renouare 
sacnmenta predicta. Et si aliquis vassallorum uel hominum 
Mstromm non esset in insula Nigropontis, uel esset impeditus, 
hn quod predicta sacramenta tunc temporis renouare non 
potset, de primo sacramento teneatur, donee ipsa sacramenta 
raiouabit, ut superius continetur. 

Tenor comissionis, de qua superius facta est mentio, 
tiEs est: 

9 Nos Raynerius Geno, Dei gratia Venede, Dahnacie atque 

Cliroacie Dux« dominus quarte partis et dimidie tocins Imperij 

Romanie, notum facimus vniuersis presentem pagrnam inspectu- 

ris, quod per nos et nostnim conscilium nomine nostri. comunis 

Veneeie de uoluntate nostri maioris conscilii comittimus nobilli 

irroy Marco Gradonico, de nostro mandato Baiulo Nigropontis, 

etnobiDibus utris, Marco Barbadico et Petro Fnsearino, eins 

eonsciliarijs, fidelibus nostris, et plenam uirtutem et potestatem 

sbi damus autoritate presentium agendi, tractandi, componendi, 

pada et eonuentiones faciendi et firmandi pro nostro eonmni 

eam nobiliibus niris , Gnillieimo de Verona et Nameoto de Car- 

eeribos de Verona, dominatoribus in Nigroponte, fidelibus nostris, 

emicessiones, inuestitiones et promissiones faciendi, atque reci- 

piendi ab eis promissiones et sacramenta pro nobis et comuni 

Veoecie« et generaliter omnia faciendi in predictis et circha 



1 PaoMissio GoiLiELMi Vbron. 

predicta, que fuerint oportuna; promittentes nomine nostri 
comunis Venecie, ratum et firmum habere, quicquid dietus 
Baiulus et consciliarii uel maior pars eorum in predictis fuerit 
(!• duxerint) faciendum. 

Et ut hec nostra conrissio firmitatem obtineat^ eam nostro 
sigillo fecimus comuniri. 

Data in nostro Ducali palatio, anno Domini millessimo ducen- 
tessimo quinquagessimo sexto, indictione quinta deeima, die 
secundo intrante, mense Oetubris.^ 

Et ut hec promissio robur plene obtineat firmitatis, 
ipsam nostro sigillo fecimus sigiilari et per manum publicam 
roborari. 

Testes fuerunt: 

dominus Guillielmus de Rocha*), 

dominus Villegordus, 

Franciscus de Verona, 

Petrus Bosius, 

Zufredus de Parma, 

Phylipus Sanudus, 

Vitalis Cornario, 

Phylipus de Molino, 

Johannes de Sanuto'), 
et alii plures. 

Actum in Nioroponte in maiori domo comunis Venecie, que 
condam fuit domini Rauani de Carceribus Verone. 

Sciendum est, quod, licet dicatur superius in dicto pacto, 
quod dominus Dux et comune Venecie debent facere uiuam 
guerram contra dictum Prineipem et coadiutores suos, hoc fieri 
et intelligi debet tantum in Imperio Romanie et contra coadiu- 
tores suos, hec fieri et intelligi debeitt solum contra illas per- 
sonas, que uenient et stabunt cum dicto Principe contra nos. 



^) deRochis LP. | <) Joh. Sanudus LP. 



^^OMISSIO GuiLIELMI VbrON . 1 1 

Item, fieet qaod^3 dicatur superius in dicto pacto, quod 
noster Dux et comane Venecie non debent tractare 
oiidoPrineipe seu eoadiutoribiis suis per se, seu peraliquam 
fsmum tnctari €iicere sab aliquo modo uel ingenio sine nobis 
■liostro aerbo^ tarnen lieitam sit domino nostro Duci et 
OBBi Venecie mqnirere et tractare , audire et inteUigere de 
feto pacis; sed^ debeant facere nee firmare sine nobis et 
wtro nerbo. Sed. Baiulns et consciliarii fideles sui non debeant 
tatoe nee tnietari facere sine nobis et nostro uerbo; ymmo 
iBKUitiir inde« sient superius continetur. 

Unde ad pecticionem nobillis uiri Andree Barotij, de man- 

M» dicti donuni Ducis nunc Baiuli Nigropontis « et nobillium 

» Pangracii Barbo et Marci Premarino , consciUariorum 

predietam eonnentionem et pactum ratificantes, feeimus 

nitro ngillo pendenti muniri et manu publica roborarit cur- 

nte anno Domini millesimo dneentesimo quinquagesimo VIII, 

iadietione prima, die Mercurii VI intrante, mense Augusti, pre- 

domino Guillielmus de Rocha'), 

donuno Villegordo, 

domino Francisco de Verona, 

domino Jacobe Dandulo et 

domino Phylipo Belegno^), 

domino Martio Zuglano"), Potestate Nigropontis, 

domino Leone Lazaritio, 

domino Daniele Piaza, 

domino Jobanne Sanuto, 

domino Guidone de Zeneronis^), 

domino Daniele SuSin^ de Verona, 



^) L e. item quod, lieet, ut in 

aateeedentibns. 
*) Adde non. 
*)de Rochis LP. 



^) Bellegno LP. 
») de Zugl. LP. 
*) Zenerenis LP. 
7) Sucino LP. 



1 2 CoNVBNTIO GUILIBLMI DK VbRONA. 

dofliino Nicola de Limine, 

domino Butarello de Carceribus de Verona, 
et alijs. 

Actam in N»ropomte in cmieellaria eomunis Venecie. 

Ego quidem G^alfredinas Petri de Rolando Petri Eliee, 
saeri Impenj notarius, hoc exemplum ex autentico facto per 
Zambonum de Cariola, notarium domini Frederici secundi, Roma- 
norum Imperatoris, ad pectteionem nobillis uiri domini Victoris 
Delfini, de mandato domini Ducis Baiuli Nigropontis, et svoruni 
consciliariorum uidi, legi et com diiligentia exemplaui bona Me^ 
sine fraude, nil addens nel minuens, qnod sententiam mutet; 
quod uero auctenticnm erat sigillatum bulla peadente oere« 
stglHl quondam do^mini Guillielmi de Verona. Vnde presens 
scriptum meo signo ad supradictorum pectitionem roboraui, 
cnrrente millesimo CCLXXV, indietione HI, XI intrante, Madio. 
Actum NievopoNTG in domibus, ubi dictus domimis Baiulus 
habitabat. 

CCCXXXIII. 

fanTcntla fialllelml de Teraaa, facta cam Marc« Oradaalca de mandat* 

Dacis Rayaerli Aeaa. 

A. d. 1256, die 7. m. Jtmuirii. 

Liber Albus fol. 106 (huc speetare videtur, quod iegitur in fine 
fol. 96*^ : simile pactum habemus cum domino Guilielmo}, 

Nos Guillielmus de Verona, dominus tercie partis insule 
Nigropontis, notum facimus vniuersis presentem paginam 
inspecturis, quod cum nobilli viro« Marco Gradonieo, de mandato 
domini Raynerii Geno, Dei gratia incliti Ducis Venecie, pactum 
et conuentiones fecimus in hae forma : 

In nomine Dei etemi. Amen. Anno domini millesimo CC 
quinquagessimo sexto, mense Januarij, die septimo exeunte, 
indietione quinta decima. Nigroponte. 



C^Kv^MTio Narboti Dm Carcebibus cum M. Gbadonico. 1 3 

Guillielaius de Verona» dominator tereie partis iosute 
S^rapontis , notum faekuiui vniuersis presentes litteras inspe- 
/ Anv qiaod nobiilis uir, Marcus Gradonico, de mandato domini 
/ hmaij Geno, Dei gratia illastris Ducis Veneciarum, Baialus 
I fj^ropontis^ et uiri nobOes, eius eonsciliarij, Michael Barbadico 
d Petrus Fusearinus, per oirtatein et poteatatem sibi traditam 
fcr coHMnigBioDePi : DcAunt reliqua: vacua seilieet Fol. 107* — 107'*. 

CCCXXXIV. 

be^lar ^aarvadaM llteranua pateatiaai NanatI de Carcera pra 
I niaam tt^mlbag et paetts factis per eam et elas keredes cam aabilll 

lim Marc« ftradaaiea, de aiaadata damial Dacis Teaeeie Balala 
/ Rigrapaatis. 

\ A. d. 12S6, die 14. m. Junii. 

Liber Albus fol. 9S. Liber Pactorum T, fol. 189 versu. 

Nos Narzotus de Carcere Verone notum faeimus vniuersis 
fKaeatem paginam inspecturis, quod conuenimus et pactum 
fecimas per nos et heredes nostros imperpetuum cum nobili 
Biro, Marco Gradonico, de mandato illustris uiri domini Ducis 
Veneeie Baiulo Nigropontis, nomine et uice ipsius domini Ducis 
et comunis Venecie seu successorum eius, ut inferius con- 
tiaetur. 

Nos Narzotus de Carcere Verone promittentes promittimus 

i per nos et heredes nostros imperpetuum uobis nobili uiro, Marco 

1 Gradonico, de mandato dicti illustris domini Ducis Baiulo Nigro- 

\ pootis, esse fideles homines legios (ligios) dicti illustris domini 

Ducis et comunis Venecie contra omnes personas, qui possunt 

Qiuere siue mori. 

Et uolumus ab ipso illustri uiro domino Duci et comuni 
Venecie tenere et habere totum iilud terzerium Nigropontis, 
quod ad nostras manus hactenus habebamus et tenebamus. 

Item uohimus, quod Castrum pontis, precise quod est iuxta 
mare, debeat esse ad manus dicti domini illustris Ducis et 



1 4 CONVBNTIO NaRSOTI DB CARCBaiBUS COM M. GbADONICO. 

comunis Venecie imperpetuum , et de ipso Castro faciant et 
facere debeant ad suam propriam uoluntatem. 

Item uolumus, quod totum eomerdium, precise quod per- 
tinet premisso terzerio, debeat ad manus dicti illustris domioi 
Dacis et comunis Venecie imperpetunm peruenire ioco tributi 
iilorum yperperorum septingentorum« que uobis dare tenebamur 
per Pactum uetus omni anno : saluo tamen, quia causa premissa 
comercli placuit uobis omnia bona nostra francha permittere ; 
et etiam omnes homines nostros uoluistis esse franchos in 
eodeifi statu, secundum quod erant, quando intromissimus ter- 
Zerium de Loreo^). 

Et etiam uoluistis, quod omnes burgenses essent franchi» 
secundum quod eos ad dictum tempus franchauimus. 

Item retinuistis in uobis totum campum unum et tenutam, 
secundum quod habebatis. 

Et in super uobis damus imperpetuum totam burgesiam 
a sancta Maria Cruciferorum uersus Castrum pontis; et etiam 
aliam burgesiam, que est a mari uersus burgesiam uestram : ita 
tamen, quod uia aperta remaneat imperpetuum, sicut modo est 

Et etiam damus uobis aliam burgesiam, que est a uestra 
burgesia usque ad domum domini Odonis de (luchono, tali 
ordine, quod ipsas habeatis et possideatis, et in eis facere 
possitis rationem et iustitiam, sicut et nos facimus in nostra tenuta. 

Item dabimus uobis examita aurea, honorificentias seu 
iurisdictiones, secundum quod antiqui patres nostri dicto illustri 
domino Duci et comuni Venecie consueuerunt exhibere : videli- 
cet unum examitum auro textum honorabile pro dicto illustri 
domino Duce Venecie, et unum aiium pannum ad ornatum altaris 
ecciesie sancti Marci ^). 

Item dari faciemus laudes dicto illustri domino Duci Venecie 
et eins successoribus semper ter in anno : in Nativitate, Paschate 



<) I.e.0reo,inlitorebor6aliEi]bd]e. | *) Cfr. T. II, p. 93. 



CasTSKTxo Marsoti DB Carceubus cuu M. Geadonico. IS 

ii f»to saineti Marei , et debemus facere in maiori ecdesia 

Item habere debeatis imperpetuum modiam et mensuras 
et olevni mensurandum tali quidem ordine. Debet 
nostris modus et mensuris vinam Venetoraro et oleum 
cum suum vinum et oleum uenerit ad uendendum. 
aatem vdoum et oleum ab alijs comparabitur, ipsum uinum 
ä Aasm eum mensuris Ulis et modijs mensurari debet, cum 
^akm liic aliorum uirorum yinum et oleum meusuratur. 

llem debemus ponderare cum stateris uestris, que pon- 
lenrnda erant, per totam insulam Nigropontis, et non alijs sta- 
teris et robis, uisi cum uestris. 

Item dabimus ecclesie sancti Marc! tantos et tales reddi- 
te, mide ualeant iugiter duo clerici in eadem ecdesia ad ser- 
■adom l>oiDino honorifice commorari. 

Item omnes homines de Venecia debeant esse salui, franchi 
et seemi et liberi per totam insulam Nigropontis in personis et 
r^Müft, euntes» stantes et redeuntes sine aliqua dactione. 

Item faciemus iurare ad euangelia sancta Dei omnes uas- 

sallos et homines nostros de omnibus locis nostris, attendere 

A obaeruare omnia pacta et conuentiones premissa et infra- 

seripta, et non contrauenire per aliquod tempus. Et si accideret, 

^od nos presumeremus ire uel facere contra illustrem domi- 

vsm Ducem et comune et homines Venecie , seu pacta et con- 

oentiones non obseruare aliqua forma, quod dicti vassalli et 

lioiinnes nostri contra nos erunt toto suo posse, usque quo 

emendabimus offensas et iniurias illatas ad uoluntatem rationa- 

bilem domini Ducis et comunis Venecie seu Baiuli, qui pro 

tempore loco ipsius ad partes istas comparuerit. 

Item promittimus fecere uiuam guerram contra Principem 
Aehaie et coadiutores suos per nos et nostros heredes imper- 
petoom. Et cum eo uel eis non faciemus pacem, treuguam, 
eoncordiam^ pactum seu aliquam aliam condictionem sine uestra 



1 6 PftiviLBeiUM Alexanobi IV PRO Pat£1archa Grad. 

parabola et mandato; aec etiam tractabimus seu tractari facie- 
mus per nos uel per aliquam personam cum dicto Priaeipe et 
coadiutoribus eius per aliquam formam absque vestra parabola, 
ut dictum est. 

Omnia autem et singula suprascripta persoualiter juramus 
ad sancta Dei euangelia teuere et obseruare, nee coutraueuire 
aliqua forma siue ingenio per nos et heredes nostros imperpe- 
tuum uobis et uestris successoribus. Sed sciendum est, quod, 
si dictus Princeps obseniauerit pacta et conuentiones nostras 
et uestras, vos et nos de sacramento predicto^non teneamnr. 

Et ad roaiorem firmitatem presens pactum nostri sigilli 
pendentis munimine fecimus roborari. 

Data apud Tuebas currente anno Domini millesimo ducen* 
tesimo quinquagesimo sexto, indictione quarta decima, die 
quarto decimo, intrante Junio. 

cccxxxv. 

PrIflleglM papale Patriardie firadleasis pr« exceptttae eeeleslanm 

TeaetarM ia Eanaaia. 

A. d. 1256, die 11. m. Julii. 
Liber Albus fol. 68. 

Alexander Episcopus, seruus seruorum Dei, venerabilli fratri, 
Patriarche Gradensi'), salutem et apostolieam benedictionem. 

Lecta corain nobis fraternitatis tue petitio continebat, quod 
bone memorie Matheus, Patriarcha Constantinopolitanus, de 
canonicorum suorum assensu omni juri, quod sibi ex privilegio 
vel concessione apostolica aut aliquo modo alio in eeelesiis 
Venetorum tarn in Constantinopoli , quam in alijs Imperii Con- 
stantinopolitani partibus constitutis tibi metropolitico jure sub- 
iectis penitus renunciauit, uolens, ut eedem ecclesie, sua justitia 
non priuate, pleno suo iure uterentur, et sine aliqua exactione 
forent llbere, et ab omni jurisdicione sua et suorum successorum 

<) Rst hie Fr. Aogelua Mtltraversus , Veneius» ex Ord. Praedieatorum. 
U(^ belli 1. c. V, 1137. 



Paitilesicx Albxanori IY fro Patriarcha Grad. 1 7 




iVB^ie, prout in literia eMMdem Patritrche confectifi extade 
m ^pMs ngälo Bcuiitis plenias uidin^ttA eontiaerL 

KoB igitwr tub supplicatioiiibufl iaelinati» ^piod per euHidefli 

prouide faetun est« in hac parte ratum babentes 

anetoritate Apestolka coifirmaiiiua , et preseatis 

patrocinio eoaunanmis, ipsamm Kterarum tenorem de 

ad nerbnoa preseatibu» inseri faeientes, qui talis est ^} : 

Jb nomine DominiDH et Satuatoru nostri Yhesu Christi. 

Anno J hmin i millesmQ CCXX (ffPimoX ^>^»^^ Januarii^ 

müimo^ indieiene nona. Ream. 

Difniiatis nastre offitimn decenier et utiliter iunc exequi 

)eanur^ cum coUatam unieuique eccleiie Canstanünopoli 

nsiie libertatem solicitudine pr&uida eusUMÜmus, et ipeis 

mcktifS' turn 9un iäibata enramus et integre e&naeruare. 

Sicmt enim nutti in ultra, quam mereatur^ ediquid a nM% est 

fmure groHe tmieedendum^ ita uemini^ qnod mn jmis esse 

BfMseiiur^ a noÜs est Matenas denegaiwn. fyitur n&s 

IbAeuSy diuina fauente gratiaCenstanünepeUtanus Platriarcha, 

fsia manifestum et certissimum nobis est, quod Veneterum 

Ecelesie^ que tum in urbe CanstantiHopoli sunt^ quam in alijs 

huperii partibus constitute, nuüi Patriarekarum Gree^mm 

(mint alifua umqumn eanditione subiecte , sei in innnibus, 

dm gpiritualibus^ et in temparalibus , sine exacHone aUqua 

aas Omnibus pertiMntiJs mtis libere esse\pii\ , dominus Papa 

Hmorius concessit nobis^ in cunctis Romanie Ecclesijs plenam 

et nUegram iurisdidonem habere, in hoc, si quod juris habe- 

mus uel ratione priuüegii uel concessionis a dicto domino 

nanrno Pontifice nobis facte , aut aliquo modo aiio , ipsi juri 

nostro nostrorum canonicorum eonsensu prorsus renuntiamvs^ 

ut Ecclesie ipse sua iustitia non prinafe pleno suo iure utan- 

ter, et sine aliqua exactione sint libere et ab omni nostra ei 



)) Cfy. buivs Colleelioiiis ir. CCLIX» T. 11, p. 22S. 

FoDtM. Abth. U. Bd. XIY. 



18 Privilegium Alexandri IV pro Patriarcha Grad. 

successorum nostrorum juHsdicione exempte. Hec autem^ que 
continentur superius , canonicorum nostrorum consenm cum 
nostris successoribus nos promittimus serualuros; et si in 
altquo contra temptauerimus veniendum, vobis domino Angela 
Barocio, Gradensi per Dei gratiam Patriarchen uestrisque suc^ 
cessoribus et omnibus Episcopis^ Abbatibus aliarumque Eccle- 
siarum Prelatis, qui Ecclesias habent in inperio infrascripto^ 
eorumque successori unicuique , cui non seruaretur comisHo 
supradicta , cum nostris successoribus debeamus pene nomine 
emendare marchas pun argenticentum; etpena soluta^ uelnon^ 
que supra scripta sunt, firma semper in perpetuum perseverent. 

Ego Matheus, Dei graJtia sancte Constantinopolitane , 
Ecclesie Patriarclm, subscripsi. 

Ego PhylippuSj canonicus Constantinopolitane Ecclesie et 
procurator capituii in ellectione Patriarchen subscripsi. 

Ego Johannes Istrego^ canonicus Constantinopolitanus et 
procurator capituii in ellectione Patriarchali^ subscripsi. 

Ego Stephanus Betani, testis. 

Ego Jacobus Teuplo^ testis. 

Ego Bartholomeus , sancti Petri presbiter et notarius, 
complevi et roboravi. 

Nuili ergo omnino homini Iiceat, hanc pagioam nostre 
confirmationis iüfringere , vel ei ausu temerario contraire. Si 
quis autem hoc attentare presumpserit , indignationena omni- 
potentis Dei et beatorum Petri et Pauli, apostolorum ejus, se 
Doverit ineursurum. 

Datum ÄNA6NIE , V Id. Julii, pontificatus nostri anno secundo. 

CCCXXXVI. 
PftTlleginni papale pr« ]i«ii«rtflceiitlj8 PatriarcliAtas firadeisls. 

A. d« 1256 y die 14. m. Julii. 
Liber Albus fol. 69. 

Cfr. Raynaldi Ann. Eeeles. a. 1256. §. 40: „Navarutä 
in eo bello egregiam ecclesiae operam Veneti tum in Patavio 



FE1T1U61UM Alexandri IV PRO Patbiarcha Grad. 1 9 

^0^ twam m Ezelino castris proptUsando, adquorum gratiam 
trmdeuMi Patriarchae aucioritaiem coiäuliU ui in omni- 
eecUsiis^ quas Venetiin Oriente obtinereni, Episcopum prae- 
tgre p4f9sei^ tum aliis amplissimis auxit privilegiis, quae subiecto 
tfksmte dtmtinentur^. — Cfr. diploma Adriani IV apud U g h e 1- 
iiaLL V, 1123. 

Alexander Episcopus, seruus seruorum Dei, venerabilli 
kän Patriarclie Gradensi eiusque successoribus canooice sub- 
üi»d» in perpetuum. 

Apostolice offitiuin dignitatis et credite nobis dispensationis 

äMom atiliter exequi comprobamur, cum coUatam unicuique 

Ecdesie dignitatem prouida solicitudine custodimus, et singulis 

bdesijs iura sua illibata studemus et integre eonseruare. Sicut 

öinoD est eoncedendum alicui, quod iniuste requirit, ita nemioiy 

pod sui iuris est, a nobis conuenit denegari. Eapropter venera- 

lii') in Christo frater, Angele Patriareha, tuis justis postulatio- 

Aos grato conciirrentes assensu, Gradensem Ecclesiam, cui Deo 

actore preesse dinosceris, sub beati Petri et nostra proteetione 

aseipimus, et presentis scripti priuilegio communimus. Igitur pre- 

decessorum nostrorum felicis memorie, Pelagii» Alexandri, Urbani 

secua£, Adriani, Alexandri, Lucij, Urbani tercij, Clementis et Inno- 

eentij tercij , vestigiis inherentes , illius preeipue constitutionis 

teaorem seruantes, quam predecessor noster Leo nonus Papa 

sancciuit et synodal! juditio et privilegii pagina eonfirmauit, 

tibique tuisque successoribus canonice substituendis patriarcha- 

lern concedimus dignitatem et magisterium Gradensis Ecclesie 

gerendum, in hiis tantum finibus, confirmamus, qui per supra- 

dietos predecessores nostros eidem noscuntur Ecclesie consti- 

toti. Episcopalium preterea cathedrarum urbes, id est Gastellum, 

ToreeOam, Matamaucum, Caprulum'), Civitatem Novam, 

Equilnm, Veglam, Arbem et Auserum'), memorate Gradensi 



') Hie ioeipit Raynaldna. 
') CapraliumR« 



') Ansetium R. 



i 



20 Privilegium Albxandri TV pro Patriarcha Grad. 

Ecclesie tamquam sue metropoli ad exemplar felicis recorda- 
tionis Anastasij Pape, predecessoris nostri, subiectas esse 
decernimus. 

Crucem quoque ante te ferendam esse concedimus , msi 
cum Rome fueris aut in presentia uel comitatu Romani Ponti«- 
fieis. Pallium etiam^ plenitudinem videlicet pontificalis offitii» 
fraternitati tue ex Apostoliee Sedis liberalitate largimuv, quo 
intra Ecelesiam tuam ad missarum solennia celebranda uti memi* 
neris eis diebus, quibus predecessores tuos usos fuisse cogno- 
seeris, videlicet in natiuitate Domini» Epiphania, Ypapanti, tribus 
festiuitatibus sanete Marie, Cena Domioi» Sabato sancto, Resur- 
rectione Domini» Aseensione, Pentecoste, in natalitio Johannis 
Baptiste et omnium Apostolorum; in festiuitatibus quoque saneti 
Marci, saneti protomartiris Stephani, saneti Laurentii, saneti 
Martini; in solennitate omnium Sanctorum et principalibas 
Ecclesie tue festiuitatibus t nee non Ecdesiärum, Episcoporunä 
et ceterorum dericorum consecrattonibus, et anniversario con- 
secrationis tue die. Adicimus autem, ut preter hec in domi- 
nica in ramis Palmarum, in festiuitate sanctorum Silu^«/ri^) et 
Canciani valeas pallio ipso uti. 

Guius itaque dignitatem in bonis') te volumus per omnia 
vendicare, ut videlicet in corrigendis subiectis^) plus apud te 
possit ratio , quam potestas , atque te boni dulcem , mali vero 
pium sentiant correctorem. Personas diligas et subiectorura 
uitia persequaris, ne, si aliter forte agere vohieris, transeat in 
crudelitatem correctio, et perdas, quos desideras emendare; 
sicque vulnus debes abscidere^), ut non possis, quod sanum est^ 
ulcerare ; ne, si ferrum plus, quam res exigit, imprimatur, neceat, 
cui prodesse festinas. Sed sie alterum condiatur ex alteroy 



^) Silvestri plene R. 
') in nobis R. 



') subditis R. 
*) abscindere R. 



PuTTUBeiuM Albxandri IY pao Patriarcha Grad. 21 

et baai Inbeant amaado, quod caueant, et mali nietu- 
akj ^od diligant. 

Prete r ea, Ae commissa regimini et dispensationi tue prefata 
tntoww Eeelesia, que de benigiitate Apostolice Sedis prero- 
pÜB gmdeat honoris, ex breuitate Patriarchatus inferior et 
ahieeüor «aleat iipud simplieiorea haberi, ad ampliaDdam digni- 
Wn ipaius yrMratam ^) ei super Jadertiaum Arcbiepiseopatum 
(t Episeopatas ipaius Apoatolica auetoritate eoncedimus; et 
te te, cfusun succeasores tuos Jadratino Archiepiscopo et 
Efiseopis eius, qui pro tempore foeriat, digoitate primatus 
Mamm presidere, et conaecratioDia munus eidem Archiepi- 
tofQ impertiri, Ronumo quiden Pontifiei traditione pallii 
«miata. 

Cetemni tara devocioni tue, quam hoDori et utilitati Gra- 
km Eieelesie , cvi auctore Domino preease dignosceris, def- 
ftrreyaleQtea, bone memorie AdriaiiiPape,,predece8Sori8 nostri, 
müffk ialierefttes, tibi et succeasoribua tois auetoritate apo- 
Mea duBmiis conoedendum, ut in Conatantmopolitana urbe 
et aliis itidem eiiiitatibus in Constantinopolitano Imperio dum- 
taiat eonstitutia, in quibss Veneü plures habent Ecelesiaa , ubi 
^i^eet eorum multitudo coasueuit assidue eonuenire, lieeat 
Tobis Episcopos ordinäre et absque alicuius eontradictione 
vnoR ei eoBsecraitionia impeadere. 

Statuimus etiam, ut, queeunque bona, qualeacuaque posses- 
sioaes eaden Gradensis Eeclesia impreaentianim juate et eano- 
nice possidet, aat in futurum iustis media Deo propitio poterit 
^£fi^i, firma tibi tuisque succeasoribus et illibata permaneant. 
Porro Ecelesiaa a religiosis viris canonice ipsi Ecciesie Gradensi 
«l»btag, per Episeopatus tuos constitutas, tibi tuisque succes- 
^ribus libere confirmamus, ita, ut nulli Episeopo absqoe tno 
s^nsu in eis lieeat consecrationes celebrare , aut sacerdotibus 



prima tum R. iBniRrg. 



22 Privilegium Alexanori IY pro Patriarcha. Grad. 

in eisdem Domino servientibus, donec in ipsis lacis fueris, < 
oflfitia prohibere. 

Decernimus ergo, ut nulli^) omnino homiaum liceat, 
fatam Ecciesiam temere perturbare, aut eins fossessiones 
ferre, vel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet rexatioii 
fatigare ; sed omnia integra conseruentur, eoruni, pro quo \ 
gubernatione ac sustentatione concessa sunt, usibus omnim ' 
profutura, salua Sedis Apostolice auctoritate. Si qua ig^itu 
futurum ecclesiastica secularisue persona hanc nostre coast 
tionis paginam sciens contra eam temere venire temptave ' 
seeundo tercioue commonita, nisi reatum suum digna sat 
facione correxerit, potestate honorisque sui dignitate care 
reamque se diuino iuditio existere de perpetrata iniquitf 
cognoscat, et a sanetissimo corpore ac sanguine Dei et Demi ) 
redemptoris nostri Yhesu Christi aliena fiat, atque in extren ^ 
examine diuine ultioni subiaeeat. Gunctis autem eidem loco su , 
iura seruantibus sit pax Domini nostri Yhesu Christi , quatinu 
et hie fructum hone actionis percipiant, et apud distineton , 
judicem premia eterne pacis inueniant. Amen. 

Ego Alexander, catholice Ecciesie Episcopus, s. 

Ego Odo, Tusculanus Episcopus, s. 

Ego Stephanus, Prenestinus Episcopus, s. 

Ego Frater Johannes, tt« sancti Laurentij in Lucio ') pres- 
byter Cardinalis, s. 

Ego Frater Ugo, tt. sancte Sabine presbyter Cardioalis, s. 

Ego Riccardus, sancti Angeli diaconus Cardinalis, s. 

Ego Ottauianus, sancte Marie in uia lata dyaconus Cardi- 
nalis, s. 

Ego Petrus, sancti Georgij ad velum aureum diaconus 
Cardinalis^ s. 



^) Hie finitttr ap. R., nisi qnod temporis subscriptiones aequuntor. 
') Lucina Ughellus, qui haec nomina protulit 1. c. V, 1137. 



KuxKMn Geni EPISTOLA AD Jac. Delprinum, Pot. Cp. 23 

Eg9 Jefamnes, saneti Nicolai in carcere Tuliano diaeonus 

] Ego Ottobonos, saneti Adriani dyaconus Cardinalis, s. 
I DaiaAsu^raBE, per manum magistri Rolaodi, sancte Romane 
|Ueae Tieecaneellarij , II Id. Jnlii, indieione XIIII, incarna- 
ISbb IkMBmiee anno M. CC. LVI , pootifieatus uero domini 
IflcaBbi Pape cfnarti anno secundo. 

' CCCXXXVII. 

Ce««9 Sax Yeaetiaraa, caamittit Pttestati Teaet« ia C«a- 
y «t aianasteriiB s. fietrgti aiajaris Teaetiaraai Ia pMses- 
9Lmmt Jnriaai saaraM etaserret atfae MtmHt 

A. d. 1256, die 15. m. Avgusti. 
FlaminiusCornelias, Ecclesiae Veaetae antiqua monuroenta 
1hl Vni, decadis XI parte posteriore, pag. 249 et 2S0. Ex auto- 
p^ in arehiYo monasterii s. Georgii majoris. 

Rainerins Geno, Dei gratia Venec., Dalmatie atque Chroaeie 
In, dominus quarte partis et dimidie tocius Imperii Romanie, 
kUK et sapienti riro, Jacobo Delphino, de suo mandato Pote- 
te IQ Constantinopoli , et de se Potestas Imperii Romanie 
eJQsdemque Imperii quarte partis et dimidie, vice sui domina- 
tori, et nobilibus viris, ejus consiliariis , fidelibus suis dilectis, 
salatem et dilectionis affectum. 

Pro parte renerabilis • • • Abbatis monasterii s. Georgii 
injoris de Yenetiis nuper fuit expositum coram nobis, quod de 
possessione quadam , quam bone memorie predecessor noster, 
Petrus Ziani, Dux Venec.» cum suo consilio contulit in Con- 
stantinopoli eidem monasterio s. Geor^i ^), videlicet • • . quam- 
dam aquam, que est ab ultima turri de Virgionti, versus Bla- 
ceraam respieientem , ubi nobilis vir, Marinus Geno , quondam 
Potestas in Constantinopoli, tempore suo fecit fieri mumm 
DOTum, et de quodam alio dato ipsi monasterio per predictum 
domiiium Petmm Ziani, concesso de Armiro, et aliis, ut in eorum 






<) Cfr. T. II, p. 47. Ibidem p. 48 tnrris es t V i r g i o t i. 



24 Rainsrii Geni Ducis licintia Marcö Gradonico concbssa. 

prirüegio continetiir, dictum mooasterimn indebite UlHer mole- 
statum» quod redditus exinde habere non possunt^ q^ios habere 
debent et sunt percipere eonsueti. 

Quare nobis humiliter suppliearunt, quod propter hoc vobis 
acribere dignaremur. Nos auten eorum Mipplicattooibus incli- 
nati, Tolentes dietas concessiones firmaa esse fA inFiolabUitOT 
observari, discretioni vestre per nos et nostram eoBsilimii pre- 
cipiendo mandamus, tos attentius deprecantes» quatenus pre- 
dictum monasterium in predictis eorum possessionibus conser- 
vantes molestari seu agravari k eisdem nullatenus perniittatis, 
ita, quod idem Abbas habere possit, qao>d ad dietum monaste- 
rium pertinet, nosque fidelitatem vestram ex eo possimus merito 
comendare. 

Data in nostro Ducali palacio, die XV exeunte mensis 
Augusti , indictione XIIII. 

occxxxvin, 

Itiaeril Cknl Bads lieeatia, Itfes (rradsaies eett. Maeessa. 

A. d. 12^. 

Bibliotheca S. Marci Codd. Lat. Class. XIV. Codex XXXVII, fol 1 7. 

In codice haec notata scrnt: 12S9. Procura et autoritä data 
dal Doge Renier Zeno a Marco Gradenigo et a suoi conn^ieri 
in CenstantinopüU per pigliar a cambio prima •^ e poi ^ Per- 
peri per T occurrenze in gueUe partu 

Nos Rainerins 6eno etc., notum facimus uaiTersis presen- 
tem paginam inspectoris , quod per sos et nostrum consilium 
miniiis et maius comittimus nobilibus et sapientibus Tiris Marco 
Gradonico, de nostro mandato Potestati ConstantiAOfoli , et 
Grerardino Longo et . • . Justo, ejus consiliariis» fideÜbus nostris 
düectis, et plenam Tirtutem et potestaton eis damus auctoritate 
presentium, aoeipiendi noniifte nostro et ooHHinis Venetianiin 
mutuo, vel isfra nav«m, vel sdio ai#do, qiM poteris, ab omni 
persona , tarn Veneto , quam forensi , supra nostrum comune 



lUlNBBIl GeMI DdCIB PaT£«rA8 ThOMAS JuSTINIANO G0NCB8SA. 25 

Venetnurum mque ad ilkn qutotittteni pecunte, que aseendat 
ad aaraniam triam mSIium yperperorum» pro negoctis nostri 
eomunis (et) utiliter in dictis partibus exercendis, promissiones 
et secaritates faciendi propter hoc nomine nostro et eomunis 
Venetiarum, sicut eis videbitur et foerit oportunum ; promitten- 
tes nomine nostri eomunis Venetiarum, iUam quantitatem pecunie, 
quam propter hoc usque ad dictam summam trium millium yperpe- 
rorum aceeperint pro predictis» solvi et deliberari facere plenarie 
credttoribus vel eorum nunciis de avere nostri eomunis Venetia- 
rum infra medium annum*), postquam ipsi creditores rel eorum 
nuneii Venetiis venerint, secundum quod inter ipsos et creditores 
fiierit stabilitum; ratum et firmum habere promittentes nomine 
nostri eomunis Yenetiarum per nos et nostros successores, quic- 
quid predicti Potestas et ejus consüiarii vel maior pars eorum in 
predictis duxerint faciendum. 

Et in huius rei firmitatem et evidenciam pleniorem presentes 
literas fieri fecimus, et nostri sigilli munimine roborari. 

Data in nostro Ducali palatio, anno Domini MCCVIII^T), 
indictione secunda, die • . . 

Istius tenoris una alia facta fuit predictis de quatuor mili- 
bus yperperorum. 

Ego Rainerius Geno, Dei gratia Dux» manu mea subscripsi. 

Ego Marcus Cornario, consiliario, manu mea subscripsi. 

Ego Marcus Totulo, consiliario, manu mea subscripsi. 

Ego Leonardus Dandulo, consiliarius, manu mea subscripsi. 

Ego Johannes Secreto, consiliario, manu mea subscripsi. 

CCCXXXIX. 
laiaeril Cfeai Dacis Pttestas, Thtm« JistUian« cett. CMcessa. 

A. d. 1259. 
Bibliotheca S. MarciCodd. Lat. Class. XIV. Codex XXXVH, fol. 1 7^ 
In codice haec ad9cripta surrt , qnae simul ad seqaentem „Pote- 
aUftem'^ spee4ant: nitem fromrm n Tammso GiugHman^ Bailo a 

^) me-dium tuprteorip^in. lotextu: predietam. 



26 RaINERII GeNI DoCIS PoTBSTAS ThOIIAE JuSTINIANO C0NCBS8A. 

Negroponte, a poter aceordar con Gujf? ViUarduino, Principe ifm 
Aniiochia (sic)^ con Leone daUe Carceri e con aliri TF(sic) di quelUr 
parti per diffesa comune**. 

In nomine Dei eterni. Amen. Anno nativitatis ejusdenrm 
millesimo ducentesimo quinquagesimo nono, indictione secunda^ 
die • • • In palacio Ducatus Yenetiarum« 

' Nos Rainerius Geno, Dei gratia Venetiarum, Dalmacie 
atque Chroacle Dux, dominus quarte partis et dimidie totius 
Imperii Romanie, notum facimus universis presentem paginam 
inspecturis, quod nos et Universum consilium nostrum minus et 
maius constituimus et facimus nobilem virum Thomam Justinia— 
num» de nostro mandato Bajulum Nigropontis, et nobiies viros, 
Mareum de Canali et Petrum Contarenum, fideles nostros, nun— 
cios, sindicos et procuratores, et eisdem comittimus et plenam 
virtutem et potestatem damus nomine nostri comunis Venetia- 
rum, agendi, traetandi, eomponendi, paciseendi, transigendi, 
paeem et eoncordiam faciendi et firmandi nomine nostro et 
comunis Venetiarum cum iliustri viro Guilielmo Villehar^uiita, 
Principe Achaie et magno senescalco Imperii Romani, super 
Omnibus guerris, discordiis, litibus, controversiis, querimoniis 
et petitionibus et factis» que inter nos et gentem nostram et 
dictum Principem et gentem suam fuisse et esse ullo modo 
noscuntur, et promissiones et sacramenta recipiendi, nee non 
promissiones faciendi pro nobis et comuni Venetiarum, et 
generaliter omnia agendi, que in predictis et circa predicta 
fuerint oportuna , tanquam nos ipsi facere valeremus ; promit- 
tentes nomine nostri comunis, firmum et ratum habere et 
teuere per nos et nostros successores, quicquid iidem Baiulus 
et consiiiarii ejus vel maior pars eorum, hanc comissionem 
habentes, in predictis duxerint faciendum. 

Subnotata per supradictos consiliarios. 

Nota, quod similem habuerunt nobiies viri Johannes Del- 
phinus et Jacobus Quirinus, qui iverunt illuc ambaxatores. 



Raineui Gbni Ducis Potestas Thomae Justini ano concessa. 27 

CCCXL. 
laiieril ficnl Dicis Potestas, Thtm» JistiniaB« cett ctacess«. 

A. d. 1259. 

Bibiiotheca St. Marc! Codd. Lat. Class. XIV, Codex XXXVU, 
fol. 18. 

In nomine Dei eterni. Amen« Anno natiritatis ejusdem 
fluDesiaio ducentesimo quinquagesimo nono, ind. secunda, 
die • . . 

Nos Rainerius Geno, Dei gratia etc., notum facimus uni- 

ra^is präsentem paginam inspeeturis, quod nos et Universum 

coQsilium nostrum, minus et maius, eonstituimus et facimus 

Bobilem virum Thomam Justinianum , de nostro mandato Baiu- 

lom Nigropontis, et nobiles viros Marcum de Canali et Petrum 

Conterenum^ consiliarios ejus, fideles dilectos nostros, nuncios, 

«ndieos et procuratores, et eisdem comittimus et plenam vir- 

tatem et potestatem damus nomine nostri comunis Venetiarum, 

ag^idi, tractandi, eomponendi, paciscendi» transigendi, pacem et 

eoneordiam faciendi et firmandi nomine nostro et comunis 

Vonetiaram cum nobili viro Leone de Carcere et filiis, nee non 

omnibas aliis personis imperantibus Romaniam, super omnibus 

fitibus, discordiis, controversiis, querimoniis et petitionibus et 

fiictia omnibus, que inter nos et gentem nostram, et ipsos Leo- 

nem et filios seu predictas alias personas fuisse et esse ullo 

modo noscuntur, promissiones et sacramenta recipiendi, nee 

non promissiones faciendi pro nobis et comuni Venetiarum, et 

generaliter omnia agendi, que in predictis et circa predicta 

fderiot oportuna, tanquam nos ipsi facere raleremus; promit- 

tentes nomine nostri comunis, firmum et ratum habere et teuere 

per nos et nostros successores, quicquid iidem Baiulus et con- 

sifiarii ejus yel maior pars eorum , hanc comissionem habentes, 

in predictis duxerint faciendum. 



28 Rainerii Geni Ducis licentia Thomas Justiniano concbssa. 

Et ut hec nostra comissio plenam firmitatem obtineat;, 
ipsam nostro sigillo jussimos comuniri, et per maoum Conradi^ 
Imperialis aale notarii, jussimus roborari. 

CCCXLl 
laiaerii (reBi Dids lieentia, Th«M» JistiaiaM cett. cticesM. 

A. d. 12S9, m. Augusto. 

Biblietfaeca S. MaraCodd. Lat. Class.XIV, Codex XXXVII, fol. 1 8^ 
In codice ita sigoatum: ^I4em al med* Baih GinsHnian di poier 
pr ender a cambio ^perperi in quelle occurrenze^, 

Nos Rainerius Gefio etc. , Dotam faeimus aniyersia presen- 
t^n paginam iospecturis, quod per nos et nostrum consiKura, 
luitis et minas, comittimua nobilibus et sapientibus viris Thomas 
JustiDiano» de noatro maadato Bajulo Nigropontis, et Marco de 
Canali et Petro Contareoo, ejus consiliariis» fideläws nostris, 
et pleoam virtutem et potestatem eis damus auctoritate presen- 
tium accipiendi nomine nostro et comunis Venetiaram mutiie, 
vel infra navem, rel alio modo, quo poterunt, ab omni persona, 
tarn Veneto, quam foren^, super nostrum comune Yenetia- 
rum usque ad illam quantitatem pecunie, qne ascendat ad swn- 
mara yperperorum quinque nUliufit usqoe nd raeioaem solido- 
rum 32 pro quolibet yperpero, pro negotiis nostri conunis 
utiliter in dictis partüms exercendis ; promissiones et seeurita- 
tes faciendi fropter hoc , nomine nostro et comunis Venetia- 
rum, sicut eis videbitur et fuerit oportunum; promittentes 
nomine nostri comunis Venetiarum illam quantitatem pecude, 
quam propter hoc usque ad dictam aummam quiaque millium 
yperperorum acceperint, pro predictis solvi et deliberari facere 
plenarie ereditoribus vel eorum nuncüs de avere nostri comu- 
nis Venetiarum secundum racionem predictam infra 

medium annum, postqiam ipsi cre^tores vel eorum nuncii Vene- 
tüs venerint, secundum quo4 inter ipsos et creditores foerit sta- 
bilitum; ratum et firmum habere promittentes nomine nostri 



Ratificatio facti facti per M. Gradonicuu. 29 

ewnnius Venetiarum per nos et nostros successores , quicquid 
predieti Bajuhijs et eonsiliarii, yel maior pars eorum, in predietis 
dnerJot faeiendkmi. 

Et Ol huius rei firmitatem et evidentiam pleniorem presen- 
tes litteras fieri fecimus, et bosü4 sigilli munimine roborari. 

Data in Nostro Ducali (pALAao) currente anno Domini mille- 
dacentesimo quinquagesiino nono, indictione seeunda, 
Augvsti. 

Item die septimo intrante Septembris Bimili« comissio 
fiwta liiit predietis Bajulo et consiliariis de quindeeim millibtts 
vperperorum ; et non fiiit positum preciam , ad quantum debe- 
reat aecipere yperperum, subnotata per antescriptos consiliarios. 

CCCXLII. 
Itttfcatia d^fldil layaeril fien«, Dada TenedaniB, pacti eandaM facti 

per Tirm aabileM, larcom firadaatea. 

A. d. 1259, die primo m. Septembris. 

Liber Albus M. 97. Cod. Lat. S. Marei Class. XIV. nr. XXXVII, 
p. IS hae iBseriptioae: „i2S9. Sept ConfirmaHone d' ima investüura 
feudale d^ alcuni terreni fatta a Gniglielmo di Roccha da Marco 
Grad' Bailo et da Michiel Barbarigo ei Pietro Foacarini, consi- 
gUeri di Negroponte del Doge Renier Zeno". 

No3 Rainerius Geno etc., de uoluntate et eoUaudatione 
Doatri consilii et eonsensu , nomine nostro et comunis Veneeie 
notum faeimus vniuersis presentem paginam inspecturis, ^od 
laadamus et ratifieamus pactum quondam factum per nobilem 
sinim Marcum Gradonico et de nostro mandato Baiulum Nigro- 
pontb, et uiros aobiles Michaelem Barbadicum et Petrum Fus- 
eariniim« eins consiliarios, nomine et uice nostri ac comunis 
Yenetie, nobili uiro Guillielmo de Rochis de yperperatis mille 
de terra dicto nobili, nostro et comunis Veneeie nomine, in 
feadum concessis , uolentes , quod ipsos habere debeat secun- 
dnm concessionem ei factam et tenore pacti predieti ; ita tarnen, 
qaod, st per paeem« cun Prine^e faciendam neeessarium fuerit. 



30 Ratificatio facti facti per M. Gradonicum. 

dictum feudum eius accipere, et aliud inde facere, licuerit sie 
nobis id posse facere, noii obstante eooeessione predicta; ita, 
quod ipso feudo uel comune ipsius pax ipsa non debeat rema- 
nere ; si autem terra ipsa in comune Venecijs remanserit, doini-> 
nus nobilis eam habere debeat, et in eum remanere debeat 
dictum feudum. 

Cuius quidem pacti tenor per omnia talis est: 
Nos Marcus Gradonico de Salaco, domini Ducis Baiulus 
Nigropontis» Michael Barbadicus et Petrus Fuscarinus, nostri 
coDsiliarii, notum facimus uniuersis presentem paginam inspe- 
cturis, quod nomine et uice ipsius domini Ducis et comunis 
Venecie dedimus et concessimus nobili uiro Guilielmo de Roehis 
yperperatas mille de terra positas in territorio comunis Venecie 
ad feudum, uidelicet quatuorcentas yperperatas circa [citra] sca- 
lamclamare^i?/ami7^am?^Laureti, et yperperatas sexcentas ultra 
scalamLaureti in loco Benasiso, in quo nobis uidebitur» cum Omni- 
bus honorificentijs, redditibus, iuribus, jurisdictionibus et rationi- 
bus dicte terre spectantibus. Et idem Guilielmus de Roehis continuo 
fecit homagium, nobis recipientibus nomine et uice ipsius domini 
nostri Ducis et comunis Venecie, contra omnes personas, que 
possunt uiuere et mori usque ad guerram finitam , quam dictus 
dominus noster Dux et comune Venecie habet (hahent?) cum 
Principe Achaie, salua fidelitate dominorum Gualeii (Gwdterii?) 
de Re8erio(?)*) et Guidensis(?) de Roehis*), domini Athe- 
narum: tali condictione, quod, si dicti domini aut unus eoruni 
essent contra dictum dominum nostrum Ducem et comune 
Venecie in hac guerra, et quod idem tenetur refutare homagium 
aut homagia predictorum dominorum, et esse cum dicto domino 
nostro Duce et comune Venecie contra ipsos usque ad guerram 



^) Guaiterii de Roserio cod. S. Marci. 

*) Guidonis de Rocha cod. S. Marci. De hoc Guidone, Athenarum Duce, 

vide Buchonum in Nouvelies recherch. histor. sur la principaute Fran^. 

de Mor^e. Vol. I. Parte I. Prief. p. LXXXIV ^i{<{* ibique tab. genealogicas« 



C«HPesiTIO INTER FlORBNTIUM ET JOANNRM, CLERICOS ACCONENSES. 3 1 

hiteai, quam idem dominus noster Dux et comune Venecie 
bbent enm predieto Principe Aehaie. Et finita guerra idem 
itonius Guilielmus de Roeha debet integre in suo homagio 
fennanere, seruieado domino Duci et eomuni Venecie, solum- 
flM»do de nno nulite guamito; et etiam hoc addito, quod, si 
iobilea uiri Lascarus aut Prineeps Manfredus de Apulia aut 
Schafi Despot! ueDent dare ei terram in duplo de terra , quam 
teaent a dicto domino nostro Duce et comune Venecie ^ quod 
ftmat, si ei bene uidebitur, dimisso feudo predieto, quod tenent 
a diclo domino Duce et comune Venecie, ipsam accipere. Et 
aae dieto Guillielmo de Rocha , nomine et uice domini nostri 
Dada et comunis Venecie, promisimus, dictam terram et defen- 
dere, et quarrentare, et manutenere contra omnes personas, 
^ possnnt vivere et mori. Et hoc additur, quod omnes predicte 
coBTentiones facte foerunt, salva semper voluntate domini nostri 
Doeia et comunis Venecie. 

In cuiua rei memoriam et perpetuam firmitatem presentes 
Eteras fieri fecimus, et ea nostri sigilli munimine roborari. 

Data in nostro Ducali palatio, currente anno millesimo ducen- 
tesimo LVIIII» indictione secunda, mense Septembris, die primo* 

Nota, quod fuit bulla aurea buUatum. 

CCCXLIII. 
{«■pasitia et caacardia^ traetato et Irmata iater Ilareatina, Acca- 
■MMA Bpiscapia, et Jahaanem, flebaaaM Mneti larci Accanends, 
•ccasiane qaestlaais iater eas aertentis saper cara paraehlali ecdesle 

saacti larci. 

A. d. 1260, die 7. ro. Janaarii. 
Liber Aibos fol. 163. Liber Pactorum I, 346. 
Fl am. Cornelius Eccles. Venet. T. X, 1, p. 229: ex vetu- 
stjssimo codice pergameno. 

In nomine Dei. Amen. 

Florentius, miseratione diuina Acconensis Episcopus, uni- 
aersis presentem paginam inspecturis salutefti in Domino sem- 
pitemaoi. 



S3 COMPOSITIO INTER FlORBNTIUM BT JOANNEM, GLBRICOS A.GCONBNSK8. 

Nouerit universitas iiestra, quod, cum diidsm inter nos et 
preclecessores nostros Episcopos et ecdesia» nostram Acco- 
neQsem ex und parte, et Johannem, plebanum saacti Marci 
Venetorum Acconensi» suos^fue predeeessores super cum 
parochiali dicte ecelesie sancti Marci et obedientia Bpiscopo 
Aeconeasi facienda, nee noa et nobilem et sapientem uiruiD, 
dominum Johimnem Dandulum, de maadato ilhistris Ducia 
Venecie Baiulum in Aceon et eiua consiliarios, nobilea uiroa 
Leonardum Maurocenium et Marinum CiHrtarenum et comune 
Venetorum in Accon, super quibusdam capitulis alijs inferius 
denotatis ex altera, diaeorcfia fuisset exorta, tandem mediaotibus 
bonis amicabilis inter nos compoaitio interuenit, hoc modo 
uidelicet, qnod de eetero plebanus saneti Marci in Accon con- 
tentus erit, quantum ad parrochiam et omnem euram parroefaia- 
lem et omne ins spirituale, quam oel quod sibi uendieare posset 
quocunque modo in Accon et diocesi Aceosensi, limitfbua iatis : 
sctlicet, quantum ambitua nonorun» mtrorum, quos nuper edifi- 
cauerunt uersus plateam Januensem et kospitale saacti Johannis 
Jerosob'mitani et noue elausnre portarum, quas nuper erexe- 
runt et eonstruxerunt in Aeeon uersus uicmn^ fui dicitur Pro- 
uincialium, comprehendit; hoc addito, quod extra portam 
illam predictam nouam, quam erexerunt ad capud palacij Baiuli, 
procedendo de saneto Marco uersus uieum eohopertum , pertH 
nebunt ad dictam curam plebani due stationes siue domus 
usque ad angulum primi uici siue rugue, qui uel que uergit 
uersus sanctam Mariam Prouincialium ; et similiter stationes siue 
domus, que sunt ex illo latere inter eundem uieum ex parte 
Venetorum usque ad fumum Regalem exclusiae, qui iurnus est 
in angulo vici siue rugue, qui uel que dicitur Paleacia. Kern 
uersus cathenam Accon. exeunt limites dicte parrochie usque 
ad loggiam Regalem exclusiue circba (citra) cathenam uersus 
sanctum Dimitrium et sanctum Marcum ; ita, quod illi, qui inter 
dictos limites dictamque clausuram et muros siue ambitum 



CSMPOSITIO INTER FlORENTIUM ET JoANNEM, CLERICOS ACCONENSES. 33 

Borabuntur, ad dicti plebani et ecciesie sancti Marc! curam et 
paiTCM^hiam pertinebunt. De illis autem, qui extra dictos limites 
dietarnque clausuram et muros siue ambitum morabuntur, cura 
parroehialis et spiritualis ad dictorum plebani et ecciesie sancti 
Ibrci regimen et sollicitudinem nullatenus pertinebit. Nee de 
tDis aliquo modo uisitandis, confessandis, communicandis, inun- 
gendis, sepeliendis se intromittet de cetero plebanus antedictus, 
Bei eins successores in perpetuum ; nee quicquam iuris spiritualis 
seo eure parrochialis in eos aliquatenus de cetero vendicabunt, 
seo rendicare poterint in futurum. 

Eeclesiam autem sancti Dimitrij et omnes eius parrocbianos, 
qai intra dicte clausure dictorumque limitum ambitum continentur, 
ifimittimus plebano antedicto taroquam parrocbianos, a presbitero 
parro^^iali corandos ; ita tarnen, quod iste plebanus , qui nunc 
est, et quicumque ei pro tempore successerit in futurum, curam 
in sui institutione recipiat ab Episcopo antedicto, uel eius 
successoribus, seu eorum locum tenentibus in futurum. Et pro 
koc promittet sibi dictus plebanus et faciet subiectionem et 
obedientiam manualem; ita, quod non erunt due parrochie 
infra dictum ambitum seu clausuram, sed una tantum^ ecclesia 
saneti Dimitrij non ulterius remanente parrochia» sed capelia 
sancti Marci; nee fonticos^) baptismales de cetero habebit, sed 
oeteres diruentur, et die confectionis sacri crismatis tenebitur 
dietus plebanus interesse seruitio cum Episcopo antedicto, 
et reeipere ab eo et ecclesia Accon. pro parrochianis suis 
saerum erisma, oleum sanctum et oleum infirmorum; et in festis 
sancte Crucis interesse maiori misse in ecclesia sancte Crucis 
Aeconeusis. Et intererit convivio Episcopi diebus supradictis. 

Et quicunque buic plebano successerit in futurum, tenebi- 
tur faeere omnia et singula supradicta, nee administrabit ante, 
quam fecerit antedicta. Volens autem dictus Episcopus habere 



') fönt es Com. 
FoBt««. AbUi. U. Bd. XIV. 



34 CoMPosiTio iNTEa Florentium et Joanneu» CLERIGOS A€C0NBNSES. 

pacem cum dictis Venetis et concordiam sempiternam» coaces- 
Sit eis domos suas sitas inter dictam ecclesiam sancti Dimitrij 
ex uno latere et domum Johannis de Nephi'), burgensis Aecon«, 
ex alio, et ab anterior! uicum Regium habentes» et a posteriori 
mare, sub annuo censu quadringentorum Bisanciorum auri Sar'- 
raceni ad poadus Aceon.^ anauatim eidem Episcopo et ecciesie 
Accon. suecessoribusque suis uel eonim locum tenentibus a 
dictis Venetis soluendorum terminis infrascriptis, videlicet ducen- 
torum in Kalendis JanuariJ, et ducentorum in Kalendis Junij. 

Platheam uero siue domum» que sita est inter fundum dicto- 
rum Venetorum ex uno latere, et ecclesiam siue porticum dicte 
ecciesie sancti Dimitrij ex alio, et ab anteriori habentem uicum 
Regium et a posteriori domum presbiteri sancti Dimitrij» possi- 
debunt dicti Veneti imperpetuum sub annuo censu viginti quiaque 
Bisancior. auri Sarraceni; quorum medietatem soluent dicti 
Veneti in Kalendis Januarij Episcopo et ecciesie Accon. uel 
eius locum tenenti, et alteram medietatem in Kalendis Junij 
supradicti. Pro domo autem sacerdotali sancti Dimitrij reddent 
dicti Veneti annuatim dicto Episcopo et ecciesie Accon. uel 
eius locum tenenti alios viginti quinque Bizantios, annuatim per 
medietatem diuidendos et reddendos terminis superius anotatis. 

In recognitionem autem dictarum subiectionis et obedientie 
reddet plebanus seu comune predictorum Venetorum pro eo 
annuatim alios quinquaginta Bisanzios predicto domino Episcopo et 
Ecciesie Accon. uel eius locum tenenti per duas medietates termi- 
nis supradictis. Ad dictam autem pensionem reddendam Episcopo 
Accon. non tenebuntur Veneti, si contingat, quod Deus auer- 
tat, populum Christianum de ciuitate Accon una cum Venetis, Epi- 
scopo ac clero ab infidelibus expelli, quousqueDeo propicio con- 
tigerit, Episcopum ad sedem suam reuerti cum populo Christiano. 

Et ad hec omnia et singulla firmiter obseruanda, dicti: 
Baiulus, consiliarij, plebanus et comune, iuramento corporaii 

^) Denefius LA. 



CevposiTio iKTsa Florsntium et Jo annem, cleeigos Acconbnses* 3 5 

jfratitOf ae tactis sacrosanctis euangelijs ligauerunt, et sigillo 

fomums eonim presens scriptum sigillari fecerunt. Et quicunque 

de cetero Baiulus et consiliarij noui aduenient, uel substituentur 

m AecoD, infra octo dies , postquam ab Episcopo Accon. uel 

etas loeum tenenti requisiti fuerint, corporale iuramentum super 

omsübus et sing'ulis predictis firiniter et fideliter obseruandis 

pre^tare tenebuntur et prestabunt, omni occasione remota et 

fihtiooe, uel prestari faeient per procuratorem suiim, ydoneum 

bbeatein super lioc ab eis speciale mandatum iuraodi in animas 

«•nim. Et si in solutione deffecerint terminos antedictos» omni 

£e, quo in solutione predictorum in toto uel in parte deffece* 

riaU tenebuntur solvere nomine pene quinque Bisanzios auri 

Sarraeen. prefacti Veneti Episcopo et ecclesie antedietis uel 

eorum locom tenenti, solutione census antedicti in omnibus et 

singulis predictis absque uUa diminutione nichilominus facienda. 

Quodsi in aliquo deffecerint Veneti supradicti in dictis conuen- 

tionibus seu aliqua illarum firmiter obseruandis, Episcopus 

Aeeon. reuerti poterit et libere reuertetur ad possessionem suam 

pistinamet ius suum antiquum in omnibus et singulis supradictis, 

absque ulla contradictione et rebellatione, et habere*) poterit et 

detinere cum omnibus melioramentis omnia et singula supradicta. 

Coneesserunt autem et uoluerunt Baiulus , plebanus , con- 

siliarii et comune Venetorum supradicti, quod Episcopus Accon., 

qai per tempora fuerit, uel eius locum tenens, excomunicare 

possit et excomunicet eosdem Venetos, si in solutione predicto- 

niiQ uel in obseruatione predictarum conuentionum defecerint 

in toto uel in parte , et eorum ecclesiam seu capellas uel etiam 

eeelesias ecelesiastico supponere interdicto, non obstante qua- 

canque libertate, exemptione uel priuilegio, quo nel quibus 

eootra predieta uel aliquod predictorum ualeant se tueri, quibus 

exBune expresse renuntiant in hoc casu. 

*) sailire (sie) LA., sed punctis tamquam lectio spuria notata. Haud abso- 
num foret: saicire, Gall. saisir. Cfr. Diez 1. c. p. 301. 

3» 



36 CoMPOSiTio iNTEH Flobentiuh BT Joannkm, cLEBicoa Acconbnses. 

Et si forte contra predictos Veaetos ael eorum successores 
contingat guerram a quocunque uel quibuscunque moueri super 
predictis uel aliquo predictorum seu alio aliquo, nou recurrent 
propter hoc ad Episcopum uel ecclesiam Accon.; nee dictus 
Episcopus seu ecclesia Accon. tenebitur eis portare guaren- 
tiam uel deffendere in lite, guerra uel iuditio ecclesiastico uel 
seculari super predictis uel aliquo predictorum, cum omnia 
supradieta et singula quiete et pacifice posaederint et tenuerint 
dicta ecclesia et Episcopus Accon. 

Promiserunt et etiam supradicti plebanus et Venetl iura- 
mento super hoc prestito corporali, quud contra predicta uel 
aliquod predictorum nichil in posterum per se uel alium impe- 
trabunt aut facient impetrari, nee aliquid aliud in diminutionem 
libertatis et iurisdictionis Episcopalis et ecclesie Accon. Et si 
forte per quempiam aliquid contra predicta fuerit impetratum, 
nuUateous utentur impetrato. 

Ittsuper etiam obligauerunt se etiam dicti Veneti ad penam 
duorum millium marcharum ai^enü stipulatione eollempni, quam 
penam soluere teneantur Episcopo et ecclesie Accon., si quoquo- 
modo contra predicta uel aliquod predictorum ipsi uel eonim 
successores uenerint in futurum; ad cuius pene Solutionen) 
omnia bona comunis sui in Accon firmiter et fideliter obligarunt. 

Promiserunt etiam Baiulus,eonsiliarij etcomune predictisub 
pena ducentonim Bisanziorum auri Sarraceni, quod in proiimo 
|)<issagio Septembris uel infra, si poterint, ratificari facient omnia 
H singula supradieta Venecijs per dominum Dueem et comune 
i^t approbari; et carta/mj eorum publica/ni/ cum bulla dicti 
liuinini Ducis aurea conGrmari, dictis Episcopo et ecclesie Aecon. 
li"idendo (i. tradendam) et libere assignando (1. assignandam). 

Quodsi predicta omnia et singulla per predictos Venetos 
cuinplecta non fuerint infra predictum terminum, ipsi libere et 
>liiiete reddent Episcopo Aecon. et dimittent omnia et singulla, 
et bona et iura sua supradieta, tarn spirltualia, quam temporalia» 



CtMmSlTW IXTKB FlO&KNTIVM KT JOANNEM, CLERICOS ACCONENSBS. 3 7 

imfoe statu bono, in qao sunt, uel meliori, et soluent 
•cUdOHOiis penam supradictam, saluis quiogentis Bisanzijs 
am Episcopo, quos iDterim pro dicta pensione soluere tenen- 
kre^eiDtenniois supradictis ; et ad hec se obligauerunt maius 
d Bfliiis coosilium dictorum Venetorum in Aecon, videlieet 
fKd BOD impedient Episeopum antedictum et suos, quin libere 
loeftktiir ipse et sui ad omnia et singulla supradicta, si per 
«EBimi Ducem infra dietam terminum non fuerint, ut dictum 
estp roborata. Sed potius iuuabunt eum et suos ad hoc bona fide, 
fii£etis ante ducentis Bisanzijs de pena supradieta obligauerunt 
ftdebitores et prineipales redditores, quilibet eorum in soIi* 
Im, dieto Episcopo uel eius locum tenenti reddendis sine dila- 
W c^ mora : dominus Jaeobus Vitalis, miles, Petrus Brieius 
<(Natiieu8 Marmorar, et Bartholomeus de Castello, si predicta, 
i dietom est, non fuerint adimpleta. 

V&tuiusrei testimonium nosFlorentius^Episcopus Aceon., dietis 
fiiiolo et consiliarijs et plebano tradidimus cartam istam sigillo 
•ostro cereo Interim sigillatam, donee ueniat domini Ducis confir- 
^üo supradieta. Que cum uenerit, et nobis assignata fuerit, sigillo 
Bostro plumbeo sigillari faeiemus eandem : et si non uenerit dicta 
I Mseonßrmatio infra tempus predictum, nobis hanc nostram car- 
^mlibereet absque omni contradictione et dillatione reddere tene- 
Kontur. Et extunc hec nostra litera nullius sit momenti, nisi dicta 
teni Ducis eonfirmatio infra dictum tempus aduenerit, et dicto 
^iseopo uel eius locum tenenti libere et plene fuerit assignata. 

Aeta sunt hec Accon anno incarnationis Domini millesimo 
iocentessimo sexagessimo, indictione quarta decima, septima 
<iie mensis Januarij, mane circha horam primam. 

Ego predictus Florentius, Episcopus Acconensis, predicta 
oninia et singula laudo , approbo et confirmo , secundum quod 
wriptum est, et manu propria subscribo. 

i ® 



\ 



38 Ratipicatio Capituli Accon. 

Ego Hebyas de Chalesio, sancte Romane ecdesie pablicus 
notarius, hijs omnibus supradictis interfui, rogatus scripsi et in 
hanc publieam fonnam redegi. 

CCCXLIV. 
tatitcatlo eomposltloDb anteeedefitls per capltalim AecoDease. 

A. d. 1260, die 19. m. Janaarii. 

Liber Albas fol. 166 etc. 

Omnibus presentes litteras uisuris Phylipus decanus et 
capitulum Accon., eternam in Domino salutem. 

Nouerit uniuersitas uestra, quod nos, habitis pluries tracta- 
tibus et consilijs plurimis, non solum apud nos in capitulo 
nostro, verum etiam in presentia superiorum et maiorum nostro- 
rum, videlicet reuerendorum Patrum Thfomae]^}^ Dei gratia 
Episcopi Betheleem., ApostoliceSedisLegati, etEgidij^), eadem 
gratia Tyri Archiepiscopi , metropolitani nostri, per nuntios ad 
hoc specialiter destinatos super compositione inita et tractata 
inter venerabilem Patrem et Episcopum nostrum, Dei gratia 
Fiorentium et Ecclesiam nostram ex una parte, et Baiulum, 
consiliarios, plebanum et comune Venetorum in Accon. ex altera, 
et specialiter super cura parrochiali sancti Marc! Venetorum et 
limitibus eius , nee non et obedientia ac subiectione , a dicto 
plebano eiusque successoribus prefacto Episcopo et ecclesie 
nostre facienda, ac alijs quibusdam capitulis, in dicta composi- 
tione contentis ; et attendentes in dicta compositione, utilitatem, 
pacem et tranquillitatem ecclesie nostre in ea contiueri, eam 
unanimiter duximus approbandam^), et presentis carte nostre 
nostro sigillo comuni munite tenore roborandam, maxime cum 
de dictorum patrum nostrorum consilio in predictis nobis con- 
stiterit et consensu. 

Data anno Domini millesimo ducentessimo sexagessimo, 
decimo nono die mensis Januarij. 

^) Thomas Agni de Leontio, Ord.Praedic. Cfr. Le Quien. 1. e. 111,1281. 
^) De eo ?ide Le Quieo. III, 1319. | ') ratificandam add. Com. 



FitocumATio Ratn. Gbno. 39 

CCCXLV. 

MMjmewii CeB«, Bids TeDettaruü, dato Aadrete krkftdleo, 
^••iis, mllis^ie Bokilikis Tenetis de reetHeiUaHdo fiiiUelmo 
TilUrdiiM, friieipe iekaiae. 

A. d. 1261, die 5. m. JaDuarii. 

C&- diplomatai sequentia: CCCXLVIII. CCCIL. 
^rerofü eonditione deque statu, quo tunc urgebantur Latiiio- 
Pirraeipes et ipse VillarduiDus Senescalcus in Imperio Graeco- 
9 T. riu Cange ^histoire de Constantinople sous P Empire 
p. IG«. 167. . 



CCCXLVI. 

.tas per TkoBAB, Ipisctpun letkleen., de ferUlielis 1d 
Jkcc^B iiter JaiieHses, Teietes ac Pisaies. 

A. d. 1261, die 11. m. Januarii. 

Ex Reg^o arehivo edidit Sauli, della eolonia dei Genoresi in 
W>a.m p. 199. Cfr. Wilken. I. 1. VH, p. 666. 

Hie est Processus per reuerendum Patrem, dominum Fra- 
kem ThomaiD, Dei gratia Betbleem. Episcopum, Apostolicae 
^e&s liegatum, habitus ex literis Apostolicis sibi presentatis de 
taigmuidis ei fortaliciis aut turribus a Venetis et Pisanis, quas 
öieoi Veneti et Pisani habent in Aecon. 

XI meosis Januarii , IUI indietione. Nobiles uiri, Fresonus 

Ibioeellus et Johannes de Rouegno, cives Januenses, sindici et 

froeoratores comunis Januensium, sieut apparet in instru- 

^\ito procurationis ipsorum, cuius tenor de uerbo ad uerbum 

aaootatur inferius, presentauerunt domiiio Legato literas summi 

Pontificis in hec uerba „Alexander ete.^ ut habentur in regesto. 

Item alias literas Apostoücas, direetas uniuersis Prelatis Regni 

Jerosolimitani et Magistris domorum templi Hospitalis et sanete 

Marie Theutonicorum, presentauerunt in presencia dicti domini 

Legati in hec uerba „Alexander ete.^, ut habentur in regesto: 

de quarum literarum presentacione et aliarum etiam , que mit- 



40 Processus de fobtaliciis in Accon. 

tuntur Baronibus, Militibus, nee non et populis Regnorum Jero^ 
solimitani et Cipri, contiüentur in instrumento confeeto per 
manus Lianfranei Piccapetra, notarii public!. 

Tenor autem procurationis prediete talis est: 
y^In nomine Domini. Amen. Nos Jacobus Spinula et Gut" 
lielmus de Sauignano, consules et uicecomites Januensium^ 
pro comuni Janue in Syria de uoluntate et auctoritate con- 
silii et consüiariorum more solito congregatorum in palacio 
comunis Janue in Tyro per uocem gridaioris^ et nos ipsi con- 
siliarii nomine ac uice comunis Janue facimus , constituimus^ 
creamus et ordinamu^ dicti comunis et nostros syndicos et 
procuratores, nohiles uiros Fresonum Malocellum et Johannetn 
de RouegnOj ciues Janue^ ad presentandas nomine dicti comu- 
nis Janue reuerend^o Patri, domino Thome, de ordine Predi- 
catorum , Dei gratia Episcopo Bethleem. et Sedis Apostolice 
Legato^ literas Apostolicas, quas dictum comune impetrauit et 
kabuit a summo Pontißce etc. eo, quod dictus dominus Lega- 
tus sibi tradi et exhiberi faciet fortalicias et turres, quas 
Veneti et Pisani habent in partibus cismarinis uel aliquis 
eorum^ secundum ipsarum literarum Apostolicarum continen- 
tiam, et ad faciendum fieri de dicta representacione publicum 
instrumenium sive instrumenta , et ad faciendum in predictis 
et occasione predictorum^ que facere possemus nomine dicti 
comunis siue dictum comune posset ; dantes eisdem in predictis 
Omnibus et singulis plenam et liberam potestatem et generalem 
administrafionem. Et promittimus^ ratum et firmum habere et 
tenere per nos et successores nostros nomine dicti comunis, 
quicquid per eos in predictis et circa predicta factum fuerit, 
ordinatum siue procuratum, sub obligatione bonorum dicti 
comunis. 

Actum Trar, in palafio comunis Janue, ubi regitur con- 
silium, anno Dominice natiuitatis millesimo CCLX, indi- 
ctione HI, die decima Decembris inter primam et terciam. 



T P&OCKSSCS DB FORTALICIIS IN ACCON. 41 

I Testes: Octobonus Piccamilius et Ansaldus Auric. 

I Ego Conradus Cagnata de Sancto Donato^ notarius 

\ Vieri ImperiU rogatus scripsi.^ 

Et requisiuenint dicti procuratores eumdem dominum 

I Legatam, ut procederet in negotio iuxta tenorem literarum 
domiai Pape sibi directarum. Et dominus Legatus statim eis 
respondit, quod habito deliberacionis consilio cum predictis 
L^^tia et Magistris in eodem procedet negotio, sicut uiderit 
expedire : maxime, cum dominus Papa mandet, super hoc eorum 
brachium per suas literas inuitari. 

Die Jovis Xlir eiusdem mensis comparuerunt coram domino 
Legate ad uocationem suam domnus Johannes Dandulo, Bailus 
Venetonim, et dominus Gottifridus Drapperius, Consul Pisano* 
mm et eius consilium, presentibus Nicosiensi, Nazarensi et 
Ceaariensi Archiepiscopis, Acconensi, Tyberiadensi et Eddessensi 
Episcopis, Priore sepulchri Dominici, Abbate Tempil Domini, 
Marescaleo et preceptore domus sancte Marie Theotonicorum, 
domino Goffrido de Sarzinis^), et aliis Baronibus et Nobilibus 
Regni Jerosolimitani, et pluribus aUis clericis et laicis. Et lectis 
et expositis predictis Apostolicis b'teris coram eis, dominus 
Legatus de consilio predictorum obtulit eis copiam earumdem, 
ttt mandatum Apostolicum attenderent et super ipso plenius 
deliberarent 9 et intenderent ordinationi Apostolice obedire, et 
in crastinum comparerent, cum negocium ipsum aliquam dila- 
tionem non caperet. 

Et tunc dictus Bailus Venetorum, habito consilio cum pre- 
dieto Consule (sc* Pisanorum) et eius consilio, respondit pro 
se et dicto Consule, quod, cum sit unum et idem in isto et in 
onmibus aliis negociis, et utrique consilium sit comune eisdem, 
et alteruter suum. proprium reputet, et consilium eiusdem Baili 
esset absens eictra terram ipso die, sine quo nichil poterat nee 
debebat facere, dictus Bailus non reciperet copiam nee aliquid 

^) Deeocfr. Wilkeo. 1. c. VII, 401. 



42 PaOCESSUS DE FORTALICnS IN AcCON. 

faceret in predicto negotio — quare rogauit eumdem dominum 
Legatum et petiuit, ut ipsius consilium expectaret» et in die 
crastino una cum dicto consilio suo et dicto Consule et eins 
consilio comparerent , facturi et responsuri in prefato negotio, 
quod dante Domino erit ad honorem Romane Ecclesie et 
suorum conueniens et ad paeificum statum terre. 

Die Sabbati XV' ipsius mensis comparuerunt Bailus Vene- 
torum et Consul Pisanorum predicti et eorum consilia; et domi- 
nus Legatus, presentibus Nicosiensi et Nazareensi Archiepisco- 
pis, Acconensi, Tyberiadensi et Eddessensi Episcopis, Marescaico 
Templi, preceptore Hospitalis, Magistro et preeeptore domus 
Theotonieorum , nobilibus uiris domino Goifrido de Sarzinis, 
Comite Joppensi, domino Cayfe, domino Johanne de Gibelletto, 
Marescaico Regni Jerosolimitani, Archidiacono Acconensi et 
Archidiacono Tyberiadensi, Magistro Johanne Pascha cantorum 
Famaguste, et pluribus aliis de consilio ipsorum, iterate legi 
fecit predictas literas coram eis, et ipsas eis exposuit, et offe- 
rens copiam earumdem eis fecit infrascriptum, requisicionem et 
mandatum in hac forma: 

„Nos Frater Thomas etc. uolentes mandatum Apostolicum 
diligenter exequi, ut tenemur, uos dominum Johannem Dandulo, 
Bailum Venetorum in Accon, consilium et comune uestnim, ac 
uos dominum Gottifridum, Consulem Pisanorum in Accon, con- 
silium et comune uestrum requirimus et mandamus uobis 
auctoritate Apostolica, qua fungimur in hac parte, quatenus 
omnes fortalicias et turres , quas habetis in Accon , nobis infra 
diem Martis primo uenturum, octauum uidelicet diem receptionis 
mandati Apostolici, iuxta per idem mandatum traditam nobis 
formam exhibere curetis. Alioquin contra uos iuxta compromissi 
tenorem et mandatum Apostolicum nos procedere oportebit.^ 

Et statim dicti Bailus et Consul et eorum consilia secesse- 
runt in partem; et deliberatione habita dictus Bailus tam pro se, 
quam pro suo consilio et comuni ac predicto Consule eiusque 



PB0CES8U8 DE FORTALICIIS IN ACCON. 43 

et comuni multa allegauit et proposuit, quare dominus 
Leg^tns non deberet procedere super roandato predicto, nee 
ipai teaeaatur nee debeant obedire sibi super hec» nee etiam 
Pape sine mandato dominorum suorum. Dixit tarnen, quod reei- 
p^ret eopiam; et reeepit protestando, quod per huiusmotii 
reeeptionem copie nullum preiudicium fieret iuribus comunium 
qisoruni, nee per hoe uideantur ligari uel astringi ad proce- 
dendam in dicto negotio coram eodem domino Legate, nee 
sobiicere se iurisdictioni sue nee consentire in eum in isto 
negoeio, tamquam in iudieem eorum. 

Die Lone XVI^ einsdem mensis» presentibus Nicosiensi et 
Nazareensi Archiepiscopis, Acconensi et Edessensi Episcopis, 
Magiströ Hospitaliorum et preeeptore domus Theotonieorum, 
Marescaleo Templi domino Goifrido de Sarzinis, Comite Joppensi, 
domino Azeto, domino Cayfe, Marescalco domini') Jerosolimi- 
tauii, et pluribus aliis, comparuerunt predicti Bailus et Consul 
et eorum consilia ; et dictus Bailus pro se suoque eonsilio et 
eomuni ae predicto Consule eiusque eonsilio et comuni multa 
proponens et allegans, quare ipsi non debeaat nee teneantur 
sibi obedire super hoc, nee literis Pape sine mandato dominorum 
saorom, respondit, quod, cum ipsi sint Bailus et custodes suo- 
ram comunium in ipsis partibus turrium, munieionum et omnium, 
que dicta comunia habent in ipsis partibus, et ea teneant et 
eostodiant pro eisdem, et super hiis iuramento teneantur eorum 
obedire mandato, non possunt nee debent nee uolunt dictas 
municiones et fortah'cias alicui'assignare Legate, uel aliis, sine 
speciali mandato dominorum et comunium eorumdem. 

Quare petebant et supplicabant, quod dominus Legatus 
super hoc eos ulterius non grauaret nee requireret, quia ipsi 
nichil aliud ulterius responderent. 

Et dominus Legatus, audita responsione eorum, dixit, quod, 
eum res non sit noua, sed satis soUempniter de comuni con- 

^) In bis aliquoties peecatum est. 



44 Decretum maioris consilii de expbnsis trirbmium crtt. 

sensu comunium ordinata et iuramento firmata, ut ia compro« 
misso et singulis iastrumentis comunitatum pleaius continetur 
et in prineipio aduentus nostri ipsum negocium pro posse icixta 
mandatum Apostolicum fuimus prosecuti ac demum de comuni 
consilio et consensu propter ipsorum singulas contradictiones 
et • • • alias ad curiam domini Pape remissas (lacuna duorum et 
dimidii yersuum) et finaliter sit deeisum, ipsorum excusatio uel 
dilacio • . . non iudicetur habere ([locum]; lacuna duoram fere 
versuum) . . . causam, dixit, quod, cum ipse nee fecerit, nee ueUet 
aliquid facere in isto negocio nee de consilio Prelatorum, Magi- 
strorum et Magnatum terre, quibus super hoc dominus Papa 
scribit, ut sibi impendant consilium, et super ista responsiooe 
et, quod esset sibi agendum ulterius in predicto negocio et 
expedire videretur, (et) deliberarent, comunicato consilio cum 
eisdem; et prorogauit eis terminum in eodem statu usque ad 
XV dies, ut et ipsi infra ipsum terminum deliberent et respon- 
sionem suam in melius comutent 

Et hec acta fuerunt anno Domini millesimo CCLXI, 
mense, diebus et indictione predictis. 

Ego Nicolaus de Panormo, sacrosancte Romane Eccle- 
sie auctoritate scriniarius, predictum processum, sicut ipsum in 
actis originalibus per me scriptis inueni, de mandato predicti 
domini Legati de uerbo ad uerbum * transcripsi fideliter et 
publicaui; et ad maiorem cautelam dictus dominus Legatus 
presenti pagine sigillum suum fecit apponi. 

CCCXLVIL 
Deeretim maUris eoBsllii de expensis pro armandis trireinibas trigliU. 

qiae in Ronanian nittt debebnat. 

A. d. 1262, die 12. mensis Martii. 

Bibliotheca S. Marci, Codd. Lat. class. XIV, cod. LXXI, nr. 21. 

Currcnte anno Domini millesimo ducentesimo LXII , indi- 
cione quinta, die XIP intrante, mense Marcii, que(?) tah*s est: 



DsCHeTUM MAIORIS CONSILII DE EXPEKSIS TRIRBMIUM CETT. 45 

Capta fuit pars in maiori consilio, et ordinatum, et reuo- 

fdta fuenint consilia olim facta de ligatione pecunie comunis 

tam de reddendis imprestita, quam de aliis, quocumque modo 

&eta sint; et fuit ordinatum, quod debeant fieri de tria per 

tentenariom pro armamento XXX galearum, que ordinale sunt 

nitti in Romaniam ; et dominus Dux et consiliarii habere debeant 

bl»r. HMM pro quolibet mense, ad expendendum, sicut habe- 

bont haetinus ; et libras MM dari debeant pro nauibus et tar- 

retis laborandis, donee complete fuerint; et de residuo tocius 

ffltnte comunis, que est et erit, debeant dari quinque per cen- 

tenarium de proficuo omnibus illis, qui fecerunt hinc retro 

H^restitum pro eomuni, et fecerint de toto eo, quod habebunt 

in imprestito ; et debeant solui ad sanetum Michaelem proximum 

ti deinde inantea de sex in sex mensibus, saluo, quod illi, qui 

aon fecerunt imprestita hinc retro facta, et non fecerunt [1. fece- 

rini] de cetero, non possiut de istis quinque, que ordinate sunt 

reddi, aliquid recipere uel habere, donec fecerint secundum ordi- 

aamentum et ordinem datum per illos, qui fecerunt ante ; et totum 

lUud, quod superabit a dictis quinque pro centenario, debeat 

expendi in facto guerre de Romania et Janue, et occasione 

ipsios guerre, et pro hiis, que facienda fuerint pro guerra illa ; 

et id, quod superabit a guerra et ab hiis, sit obiigatum impre- 

stitis 9 ad reddendum de capitali ; que imprestita soluantur ad 

medium annum. Et hoc addatur in capitulari consiliariorum 

et XL 9 quod non possint hoc reuocare nee ponere ad aliquod 

consilium de reuocare hoc, saluis imprestitis factis comuui per 

illos de Alexandria, donec soluta erunt, et saluis imprestitis 

factis apud Nigropontem ^). 



^) Hoc Dostruni conelusum spectatur io roargine codicis Ambrosiani (Mura- 
tori ad Andr. Dandalam 1. c. p. 370): „MCCLXII. XII MarUi decre- 
tum in maiori eonnlio , quod Dux et consUiarii hdbeant libras 3000 
quolibet mense, quas expendant, aicut expendehant in salariig officiorum 
et simüium rerum; et de ressiduo introituum communis profientium et 



V ••• : V.. 

46 Pactum Guilielhi, Pbinc. Achaiab, cum Guil. de Verona cktt. 

CCCXLVIIL 
Paetmii Cliiilieliiii, Principis Aehal», ean (failielino de Yerosa, Crap elia 
de Careerlbüs Teren» et Narioto de Careeribns Teren», demiBatarlbu 
Nigrepeitis, reeenciliate illo eu Rayierlo 6eno, Daee Yeaetiariiai. 

A. d. 1262, die 15. m. Madii. 

Autographum archivi Vindobonensis in pergaroeno« difBcile 
leetu idemque partim subpallidum et oblitteratumt a tergo sie notatur: 
Cruillelmu8 de Verona, Grapella de Carceribus Verotue, Narzoius 
de Carceribus Veronos^ dominatores insulw Nigropontis. 1262. 
Pactum Principis Ackaice, Achaia. Nigroponte (X Villi). 

Nos, Guillielmus de Verona, et Crapella de Carceribus 
Verone, et Narzotus de Carceribus Verone, dominatores insule 
Nigrppontis, notum faeimus universis presens scriptum inspe- 
cturisy qüod cum nobilibus viris, dominis Andrea Barbadico, de 
mandato illustris domini Ducis Venetie Baiulo Nigropontis, 
Johanne Delfino et Jacobo Quirino, de eodem mandato ambaxa- 
toribus, et Johanne Zulliano, capitaneo, et Petro Ciurano et 
Jacobo BasiUo, consiliariis dicti domini Baiuli, et omnibus sin- 
dicis et procuratoribus dicti domini Ducis memorati, ut apparet 
per litteras suas eins sigillo plumbeo sigillatas, tenor quarum 
inferius subscribitur, fuimus in concordiam sub hac forma : vide- 
licet quod de discordia, que erat inter dictum dominum Ducem 
et homines de Venetia suborta ex una parte, et nobilem domi- 



fiäurorum dehe4Mnt reddi quinque pro centenario de profieuo üUsy qui 
feeerunt hine retro imprestUa pro eommunij et feeerint de toto eo, 
quod hahehant in imprestito; et deheani solvi ad aanctum Michadem 
proximum et deinde in antea, de sex in sex mensihus, salvo, quod ülh 
qui non feeerunt imprestita hine retro facta et non feeerint de eeteroj 
non possint de istis quinque, quoB ordinata sunt reddi, aliquid acripere 
vel habere; et totum iÜud, quod superabit a diclis quinque pro 
centenario, debeat expendi in facto guerrce de Romania et Januensium 
oeeasione ipsius guerrce; et pro his, qua facienda fuerint pro guerra 
Uta; et id, quod superabit a guerra, sit obligatum imprestitis ad red' 
dendum de capittdi; qua imprestita solvantur ad medium annum. El 
hoc ponatur in capitulari consiliariorum et XL, quod non poswU hoc 
revocare nee ponere adaliquod eannlium de revoeando^. 



Pactum Gciuelhi, Pbinc. Achaiae, cum Guil. de Verona cett. 47 

sam Gaülielmunif Principem Achaie, et gentem suam ex altera, 
prapter insulam Nigropontem, cum ipso nos et ipse ad pacem 
deFenimos, De! gratia largiente. In qua pace et coücordia 

primum est sciendum, quod nos autedictos Duees Nigro- 
pontis ad Q. et?} ipsius Ducis prineipis homagia et servitia relli- 
qaemnt libere et quiete, sicut eramus tempore domine Carintane, 
salns joribos et pacüonibus comunis Venetie et omnium Veneto- 
mm ae ipsius domini Prineipis memorati : remanenda domino Duci 
et comuni Venetie omnia ea jura et jurisdictiones seu libertates 
per onania libere et quiete, sicut optinebanturper eundem dominum 
Doeem et comune Venetie tempore predicte domine Carintane. 

Et insuper sciendum est, quod remanent domino Duci et 
eomuni Venetie de nostra et eorum voluntate et confirmatione 
ipsias domini Prineipis antedicti totum comerclum maris, tali 
modo et ordine, quod, si qua mercimonia renerint per mare et 
iatrarerint culfos Nigropontis, tam ex una parte infira Pantaleas, 
quam ab alia infra Pontam Litadi ^), tam ab una ripa, quam ab 
alia, et exeunt et veniunt per terram et intraverint per pontem 
fd aliunde Nigropontis, hec mercimonia per comune Venetie 
debeant totaliter comerclari, salvo, quod nos antedicti domini 
Nigropontis et nostri homines Latini et Greci, et milites et uni- 
Tersi burgenses nostri, presentes et futuri, et dominus Princeps 
cum tote suo feudo, et etiam universi Prelati, religiossi, clerici 
et Domes ecclesiastice persone esse debemus liberi et franchi 
a dicto comerclo imperpetuum. 

Item remanent supradicto comuni Venetie de nostra et 
eorum parabola et consensu tota burgesia sancte Margarithe 
et omnes possessiones , que sunt a possessionibus comunis 
Venetie super mare usque ad possessiones , que fuerunt nobilis 
riri, domini Suini de Karisto, et ab alio latere a supradictis 
possessionibus comunis Venetie, secundum quod discurrit 



*) De his locis ?. nos infra p. S3. 



48 Pactum Guilielmi, Princ. Achaiaf4, cum Guil. db Verona cett. 

callis, qui est inter domum fratrum Predicatorum et domum 
Aroldi de Mediollano, et usque ad possessiones dieti domini 
Suini de Caristo, cum omnibus juribus, rationibus, dominus et 
jurisdictionibus , que et quas in dieta burgessia hodie comune 
Venetie optinebat, exeepfa domo Michaellis Mauroceni , que 
est predicti domini Prineipis* 

Item remanent comuni Venetie modii, mensure, statere 
et rumbi per suum distrietum, et secundum quod dictum 
comune ea habebat tempore dicte domine Karintane. Platea vero, 
que firmat ab uno capite in via, que dtscurrit a sancto Nicoiao 
ad sanctam Mariam Cruciiferorum , et ab alio capite firmat in 
mari, debet vacua remanere , salvis rationibus utriusque partis. 

Item sciendum est, quod omnes alie possessiones, domus 
et feuda, data per Baiulos Nigropontis vel per dominos et alios 
quoscunque et per dominum Ducem confirmata, in nobis ante- 
dictis dominis Nigropontis et nostris hominibus debeant rererti, 
secundum quod nos et nostri homtnes eas habebamus et possi- 
debamus tempore domine Karintane. 

Sciendum itaque est, quod castrum Nigropontis debet 
dirui expensis nostris, et platea, que remanserit ipsius castri, 
esse debet nostra. Possimus in ipsa platea hedificare domos 
usque ad quatuor passus latitudinem et non plus in pariete, 
tarn de petra, quam de lignamine. Et si reniremus ad conce- 
dendum vel alienandum ipsam plateam totam vel partem vel 
partes alicui persone forensi, que non sit habitans in Nigro- 
ponte, primo concedere debemus ipsam plateam totam vel par- 
tes vel partem, ut dictum est, comuni Venetie vel hominibus 
de Venetia tali pretio, servitio et conditione, quäle ab aliis 
possemus habere, quibus dare vellemus, salvo, quod dictum 
castrum non debet exire de manibus comunis Venetie, donec 
ita fuerit dissipatum, quod non videatur castrum. 

De facto vero xammitorum auri remanet, sicut dixerit 
dominus Princeps. 




PAerim 6oii.iei.mi, Prino. Achaiac, cum GaiL. de Verona cett. 49 

Ei remittimus domino Duci et comuni Venetie omnia 
noamenta et alias conyentioaes et pacta et requisitiones, quibus 
wAk tenebantur ; et ipsi pro domino Duce et eomuni Venetie 
Mbift et Bostris heredibus remittimas omnia sacramenta, in 
fdKis eo« tenebamus ; et omnes alias conventiones , pacta et 
nqoisitiones, factas in retro per ipsos, nobis remittimus similiter. 

Hec aatem pacta superius nominata nos antedicti domini 
Ngropontis per nos et nostros heredes promittimus, bona fide, 
äe firaode, dictis dominis de Venetia, reccipientibus nomine et 
fiee domini Ducis et comunis Venetie perpetuo inviolabiliter 
olwervare cum obligatione omnium virorum [?] ^} nostrorum, pre-* 
seatium et futurorum; precipientes apponi bullas nostras huic 
leripto ad maiorem huius rei certitudinem , cui darent et 
finnitatem. 

Teeor autem predicte procurationis talis est ') : 

»Iq nomine Dei eterni. Amen. Anno ab incarnatione Domini 
Dostri Jesu Christi millesimo ducentesimo sexagesimo primo, 
Dense Januarii, die quinto intrante, indictionis quinte (quartae). 

Nos Raynerius Geno, Dei gratia Venetie, Dalmatie atque 
Croatie Dax, dominus quarte partis et dimidie totius Imperii 
Romanie, notum facimus universis presentem paginam inspectu- 
m» qoia nos et Universum minus et maius nostrum consilium 
fadmus et constituimus nobiles viros Johannem Delphynum, 
Jaeobum Quirinum, Andream Barbadicum, de nostro mandato 
Bainlum Nigropontis, Marchum Michaellemt capitaneum gallea- 
nim nostrarum et gentis Romanie, ac Petrum Ciuranum et 
Jaeobum Basilium, ipsius Baiuli consiliarios , fidelles nostros 
diWetos, nostros nuntios, sindicos et procuratores , et eisdem 
eommittimus ac pro libera virtute et potestate damus nomine 
nostri comunis Venetie agendi, tractandi, componendi, paci- 
seendi , transigendi, pacem et concordiam faciendi et firmandi 



^) Loeas fere oblitteratns. 
Fontes. Abtli. U. Bd. XIV. 



50 Pactum Guilielhi, Prino. Achaiae, cum Guil. de Verona cbtt. 

nomine nostro et eonninis Venetie tarn illustri viro, Guillielmo 
Villarduino , Principe Achaie et Magnd senescalco Imperii 
Romänie, seu cum illo vel illis, qui in Morfant^) pro domino 
Aierit vel fuerint, super omnibus guerris, discordiis, litibus, con- 
troYersiis, querimoüiis, et peticionibus et faetis omnibns, qne 
inter noe et gpentem et dictum Principem et gentem suam faisse 
et esse ullo modo noscuntur; promissiones , sacramenta reci- 
piendi, tlec non promissiones faciendi pro nobis et eomuni 
Venetie, et generaliter omnia et singula, qne in predictis et 
circa predieta fuerint oportuna, tanquam nos ipsi fa^^ere valle-* 
remtis; promittentes nomine nostri domunis Venetie, firmum 
et ratum habere et teuere per nos et üostros successores, quid-* 
quid inde Baiulus et Nobiles predii^ti Vel maiör pars eorum in 
predictis duxerint faciendum. 

Ego Coradus, Ducalis aule Venetie cancellarius« complevi 
et roböravi.** 

Hec autem omnia supradicta nos antedicti domini Nigro- 
potttis ad sancta Dei evangelia juravimus attendere et perpetuo 
inviolabiliter observare, salvo omni eo, quod superius per ordi- 
nem declaratur. 

Actum Tbebis, in domo Archiepiscopatus , currente anno 
Domini millesimo CC sexagesimo secundo, indictione quinta, 
die quitato decimo intrante, Madio. 

In presentia dominorum Guillielmi de Rochis, Franctsehi 
de Verona, Laurentii Theupulo, filii olim bone memorie domini 
Jacobi Teopuli, incliti Ducis Venetie, et presbiteri Bassani 
sancte Marie JubanIS. ^), et Quorum ibi testium rogatorum. 

Ego V-entura de la Scalla Pergameni, Imperiali auctoritate 
publicus nt^tarius, hiis iuterfui, et rogatus scripsi, complevi et 
roboravi. 



^) Lege Moroain. 

») De hac ecclesia V. Venesia e le sue Lagune 11,^,300. 



pAcrmi Guxik, Pkincipis Achaiar, cum Andbba Barbadico cbtt. 5 1 

^o quidem Gualfredinua de Rollando Petri Elice» sacri 
faiperii notarius, ad petitionem nobilis viri« domini Vittoris Del- 
iai, Baiali Nigropontis , et suorum consiliariorum , dominorum 
Johaimis Vigloi, Phylippi de Equillo, hoc exemplum, sumtum ex 
»teutieo inatrunieDti , confecti per manum • • • Venturs de la 
ScaUa Pergameoi, Imperialis aule publici aotarii, et roboratum 
A reaeriptam per Seraphynum Lambardum , elericum et nota- 
rinai de Venetia, carrente ab iaearnatiope domini nostri Jhesu 
Gfai^ miUesimo CCLX secundo, die quintp ^^cimo exeunte 
S^teflibris, indictioBe VI. Nigroponte (?) > vidi, legi et cum 
di^eotia exemplavi, bona fide, sine fraude, nil addens vel 
niaiieiis, qiiod mntet sententiam, et complevi et roboravi, cur- 
raate miUeaimo CCLXXV, indictione Uf, XI* intrante, Wadio. 

Aetam Niobopohte, ubi dictus dominus Baiulus babitat, vide« 

fieet in domibus. 

CCCXLIX. 

Icetndllmtia et easeardla Caeta per ftaUliebaui) Priaelpe« iehaie, 
on aebilibna oiris Aadrea larbadlee, BaiaU Negrepeatis, Jehaane 
Belphyna et secils de dlseerdia later Bayneriam fieae, Dacem, et eemaae 
Teaecie ex ua parte , et prefatam fiaillielnani et geatem saam ex 

altera saberta« 

A. d. 1262, die 16. m. Madlo. 

Liber Albus fol. 98 sq. 

Nos Guilielmus, Princeps Achaie, notum faeimus universis 

presentes litteras inspecturis, quod de discordia inter dominum 

Dacem et comune Venecie suborta ex una parte, et nos et 

gentem nostram ex altera, cum nobillibus viris, dominis Andrea 

Barbadico, de mandato domini Raynerii Geno, Dei gratia incliti 

Yenecie, Dalmacie atque Cbroacie Ducis, domini quarte partls et 

£midie tocius Imperij Romanie, Baiulo Nigropontis, Johann! Del- 

pbyno, Jacobo Quirino, eiusdem mandato ambaxatoribus, Johanne 

Juliane, de eodem mandato capitaneo, Petro Ciurano, Jacobo 

Basilio, ipsius Baiuli consiliariis, nuntijs, sindicis et procurato- 

4» 



S2 Pactum Güil«, Principis Achaiae, cum Andrba Barbadico cbtt. 

ribtts predicti domini Ducis et comunis Venecie, sicut per litteras 
eiusdem domini Ducis, ipsius plumbeo (publico) sigillo munitas, 
apparuit, quarum forma talis est : 

— 9N0S Raynerius Geno, Dei gratia Venecie, Dalmacie atque 
Chroacie Dux , dominus quarte partis et dimidie tocius Impenj 
Romanie, notum facimus vniuersis presentem paginam inspecta— 
ris, quia nos et vniuersum nostrum minus et maius consilium 
facimus et constituimus nobiles uiros, Johannem Delphiaum, 
Jacobum Quirino, Andream Barbadico, de nostro mandato 
Baiulum Nigropontis, Harcum Michaelem, capitaneum galearum 
nostrarum et gentis in Romania, ac Petrum Ciuranum et Jaco- 
bum Basilium, ipsius Baiuli consiliarios, fideles nostros dile- 
ctos, nostros nuntios, sindicos et procuratores, et eisdem com-- 
mittimus ac plenam uirtutem et potestatem damus nomine nostri 
comunis Venecie agendi, trattandi, componendi, paeiscendi, 
transigendi, pacem et concordiam faciendi et firmandi nostro 
nomine et comunis Venecie cum illustri viro, Guilielmo Viiachar- 
duino. Principe Achaie et Magno senescaico Imperij Romanie» 
siue cum illo, uel Ulis, qui in Morea pro domino fuerit uel 
fuerint, super omnibus guerris, discordijs, litibus et controuer- 
sijs, querimonijs et questionibus, et pectitionibus et factis Omni- 
bus, que inter nos et gentem nostram et dictum Principem et 
gentem suam fuisse et esse uUo modo noscuntur; promissiones 
et sacramenta recipiendi, nee non promissiones faciendi pro 
nobis et comuni Venecie , et generaliter omnia et singula , que 
in predictis et circa predicta fuerint oportuna, tamquam nos ipsi 
facere ualeremus ; promittentes nomine nostri comunis Venecie, 
firmum et ratum habere et teuere per nos et nostros succes- 
sores, quicquid idem Baiulus et nobiles predicti uel maior pars 
eorum in predictis duxerint faciendum. 

Ego Conradus, Ducalis aule Venecie cancelarius, compleui 
et roboraui nomine et uice eiusdem domini Ducis et comunis 
Venecie." — 



Pactom Guil«, Principis Achaiak, cum Anoeba Babbadico cbtt. 53 

ad paeem et eoncordiam venimus sub hae forma : yidelieet, 
fiod omnes ranccores^), hinc inde subortas offensas, maleficia, 
&eta et data dampna occasioae guerre predicte usque ia hodier- 
ona diem nobis ad inuicem , ex utraque parte relaxauimus , et 
dimaimiia iuramenta etiam omnia a captiuis exaeta] et receptis 
ipfl» utraque pars remisit omnino. Nos quoque, predictus 
Prineqis, habeamus, possideamus libere et quiete homagia et 
«rvitia dominorum iosule Nigropontis et reliqua omnia iura, 
aeot habebamus et possidebamus uel uidebamur habere tem- 
pore domine Charintane. Verumtamen iura et omnes rationes, 
Ebertates et securitates et possessiones , que dominus Dux et 
eomune Veneeie et homines Veneeijs babebant et possidebant 
«mI nidebantur habere in insula Nigropontis et reliqua terra 
nostra tempore supradiete domine Charintane, habeant et pos« 
sideant predictus dominus Dux et eomune Veneeie et homines 
Veoeeie, sicut ea habebaitt et possidebant tempore supradicto; 
lioe addito , quod eadem , quibus dicti nuntij , sindici et procu* 
ratores sunt concordes cum dominis Nigropontis, debeant 
remanere domino Duci et comuni Veneeijs libere et absolute 
io ipsa insula Nigropontis: videlicet totum comerclum roaris, tali 
modo et ordine, quod, si qua mercimonia ueneriot per mare et 
iatrauerint eulfos Nigropontis , tam ex una parte a Pantalens 
mfra, quam ab alia a Ponta Litadi ') infra, tam ab una ripa, quam 
ib a£a, et exiuerint et venerint per terram et intrau erint per 
Pontem uel aliunde Nigropontis, per eomune Veneeie debeant 
lataliter eomerclari ; saluo, quod nos prefaetus Princeps cum toto 
feodo Oestro et prelibati domini Nigropontis et eorum homines, 

*) rangores a prima. 

*) Non possiint non, <piae hie nominantor loca, esse promuntoria Euboeae quasi 
lermiDi iosolae: antiquis Ki^voetov, tinui Maliaco ei adrerso, Fcpat^d? et 
ElcraXta, eootra Sanium. Strabo X, 647. 648. IX, 617, ed. Falcon. Jam sub 
Cenaeo monte hodie invenitor Lithdda. Quidni staiuamus, uti Punta 
LUadi, ita legendam Punta LeonU; seu usu depraratum ei Petalia^ seu 
nova appeüatione?Ceterum efr. Leake iravels in north. Greece II, 423. 



54 Pactum Guil., Principis Achaiae, cum Andrea Barbadico obtt. 

Greci et Latini, et milites siDt (L siue) burgenses, presentes et 
foturi, et etiam vniuersi Prelati et religiös!, eleriei et ecciesiastiec 
persone, sint liberi et franchi a dicto comercio imperpetuam. 

Item remanent supraseripto coniuai Venecie tota burg^esia 
sancte Margarite et omnes possessiones, que sunt ä possessio-^ 
nibas comunis Venecie super mare osque ad possessiones , qae 
fuenint nobih's uiri Sinini ') de Cbaristo, et ab ah'o latere a supra— 
dietis possessionibus comunis Venecie, secundum quod disairrit 
callis, qui est inter domum fratrum Predicatorum et domam 
Adaldi^) de Mediolano, usque ad predictas possessiones prefati 
domini Sinini de Caristo, cum omnibus iuribns, rationibus, 
dominus et iurisdictionibus , que in dicta bnrgesia hodie a 
comuni Venecie optinentur, excepta domo, que fiiit nobilis uiri 
Michaelis Mauroceni, que non est nostra. 

Item remanent comunis Venecie modii, mensure, statere 
et rubi per suum districtum , secundum quod habebat tempore 
domine Karintane. Platea uero, que firmat ab vno capite in via, 
que discurrit a sancto Nieolao ad sanctam Mariam Crucifero- 
rum, et ab alio capite firmat in mare, debet uacua remanere, 
saluis rationibus domini Ducis et comunis Venecie ae ipsorum 
dominorum Nigropontis. 

Item sciendum, quod castrum Nigropontis debet dinii 
expensis ipsorum dominorum Nigropontis ; et platea« que reman- 
serit ipsius castri, debet esse ipsorum dominorum; et possont 
in ipsa platea hedificare domos usque passus quatuor in altitu- 
dine (1. laiiiudine) et non [add. phui] in pariete, tarn de 
lignamine , quam de petra. Et si uenerint ad concedendum uel 
alienandum dictam plateam totam uel partem uel partes alicui 
forinseco, qui non sit habitans in Nigroponte, primo concedant 
ipsam pliateam totam uel partem uel partes, ut dictum est, 
comuni Venecie uel hominibus Venecie tali precio , seruitio et 



*) SuprR p. 47: Suini . . . Aroldi. 



f 



Pactuv Gcii*^ Pbincipis Achaiab, cum Andrea Babbadico cett. 55 

eondietione, quäle ab alijs habere possent, quibus dare uellent, 
salao, qiiod dictum eastrum qod debet eiire de manibu8 comunis 
Yeaede« donee ita dissipatum fuerit, ijuod noo uideatur eastrum. 

Item seiendum est, quod mos Princeps habere debemus 
omoes Veoetos saluos et securos, liberos et franchos per totum 
lostrum Principatum et omnes alias nostras terras cum omni- 
bos suis bonis, «ne aliqua dactione et aliquo teioneo, sicut 
arant tempore domine Karintane. 

Item seiendum est, quod dicti nuntii, sindiei et procura- 
tores remittunt dictis dominis Nigropontis et hominibus suis 
<mmia saeramenta et omnes eonventiones , pacta et requisitio- 
nem factam hinc retro, quibus tenebantur domino Duci ipsi, 
Daci Nigropontis et comuni Venecie. 

Remittunt etiam ipsi domini Nigropontis domino Duci et 
eomani Venecie omnia saeramenta et omnes conventiones et 
pacta, quibus dominus Dux et comune Venecie tenebantur eisdem. 

Item seiendum est, quod faciemus nos Princeps et fieri 
faeiemus plenam rationem hominibus Venecie de nostris homi- 
nibus detentis, que poterunt probari de jure usque ad hec 
tempora et deinceps secundum consuetudinem hactenus obser- 
ratam; et ecuo^) dominus Dux faciet fieri nobis Principi et 
nostris hominibus similem rationem. 

Predicta igitur omnia et singula nos predictus Princeps 
rata et firma habere promittimus, et tactis sacrosanctis evan- 
geliis eorporaliter juramus. 

In cuius rei testimonium et perpetuam firmitatem presentes 
litteras sigillo nostro fecimus sigillari. 

Actum Thebis, in domo et presentia venerabilis patris Eri^), 
Archiepiscopi Thebarum, currente anno ab incarnatione domini 
aostri Jhesu Christi millesimo ducentesimo sexagesimo secundo, 
die sexto decimo intrante, Madio, indietione quinta. 

*) L e. sequo s. aeqae. 

*) Ad Enriei? Noomd bucusque laiuit, coli. Le Q uien. 1. c. Hl, 1083. 



56 LlTBRAB RaTNEBII GeNO DuCIS AD PaPAH. 



CCCL. 

llterae Sayneril Cfen») Dvels TeAetiaran^ ad ürbanon IT9 Papaai^ i 

R^nania« 

A. d. 1264, die 8. m. Sept. 
Andreas Dandulus continuatus 1. I. p. 506. 

Sanctissimo in Christo Patri, domino Urbano, Dei ^atis 
sanctae Romanae Ecciesiae summo Pontifici, Raynerius Zena, 
Venetiarum, Dalmatiae atque Croatiae Dux, dominus quartae 
partis et dimidiae totius Imperii Romaniae» pedum oscula beato- 
rum cum promptissimo famulatu. 

Licet, Pater sancte, ut reete devotus filius ad pedes vestrae 
Sanctitatis recursum habuerim pluries super his^ quae cogor in 
praesentibus enarrare, nee, quod sperabam de missione, sit 
haetenus subseeutum: quia tarnen eveniunt pericula et grayia, 
quae plurima esse dignoscuntur, non duxi aliquatenus omitten- 
dum , quin reiterans vestrae Sanetitati devotas preces et diffu- 
sas supplicationes cum veridica insinuatione praetendam , spe- 
rans de vestrae Sanctitatis benignitate plenissima , quod verba 
mea^ quae propter missiones frequentes locum non videntur 
haetenus habuisse^ in missione praesenti habitura sint locum 
debitum. 

Vestrae Sanetitati incognitum non existit, quam grande, 
quam honorabile et quam exceUens Imperium Romaniae fuit et 
est ad robur iidei Christianae, seu cum quantis laboribus et 
expensis ac personarum perditionibus acquisitum fuit favore 
sanctae Romanae Ecciesiae et postmodum defensatum. Hoc 
dicere non insisto, cum Sanetitati vestrae ae universo orbi ter- 
rarum sit plenius manifestum. Et si praesenti tempore, quo 
dictum Imperium tantis angustiis tantisque tribulationibus agfita- 
tur, ea in me et commune Venetiarum, qui soli quasi, ut digno- 



LiTK^As Ratnebii Gbno Dücis ad Papau. 57 

sdiar, ad ipsias maneant munimen et defensionem, qui maiimis 
^efafitur, et fuit^}, per qaae manifesta ipsias Imperii pro- 
itio procioratur , non est sine multo dolore et nimia turbatione 
feitfidiiiD. 

Dietnm est eniro, quod a Sede Apostoliea exivit edietum, 
qaod, qaieomqae in subsidium Imperii Romaniae ire Yoluerit, 
faSs sibi venia coneedatur, qualis conceditur transfretantibtts 
ia sernüum Terrae sanctae. 

Praeterea per Eeelesiam Romanam Principi Achayae ad 

801 sobstentationem de peeuniis fit suceursus, quod nobis eccle- 

siae tarn devotis praestolabamur fieri per ea, quae feeimus et 

beere possumus in futurum. Est enim Sanctitati yestrae, Pater 

anete, et aliis manifestum, quod insula Cretae robur et forti- 

tndo est Imperii^ quod per Latinos praesenti tempore posside- 

tor; de cpia si, quod absit« sinistri aliquid eveniret, de residuo 

est toteliter desperandum. Ad quam expugnandam et oecupan- 

iMm Palaeologus et eius sequaees ad praesens totis eorum 

firibus vigilant et attendunt; et, sicut habemus pro certo per 

literas exinde venientes, fideles in ipsa insula degentes propter 

potentiam inimicorum, quae multum crevit ibidem, tantis sunt 

perditionibus personarum , tribulationibus et angustiis circum- 

dati, quod, nisi a nobis de gente et pecunia ipsis praesentialiter 

fiat suceursus, nequibunt quodammodo, ut viva voce asserunt, 

respirare. Super quorum angustiis et tribulationibus dum velle- 

mus, sicut erat expediens, cum nostro consilio providere, acci- 

£t, quod Arehiepiseopus Cretensis^) ad nos seu ad EcclesIam 

Romanam , cui devoti fideles sumus et fuimus ,. non attendens 

stando nobiscum in tractatu, de Venetiis secedens ex improviso 



*) Hie aot tarbttum quid est, aut locus mutilus. Lege salvo meliore: operantur 

Tiribos, et facta sunt et fiunt, per quae. 
*) Qui hoc tempore fuerit, non est manifestum. Ceterum cfr. Le Quien. 1. I. 

UI,907. 



I 

L 



58 LiTERAB RaTNKRII GeRO DuCIS AD PaPAM. 

et Dobis iasciis ad iucKees suos, videlicet Feltriaensem Episeo- 
pum*) et Archidiaconum TripoUtanam ex improviso aeeessit, 
penes ipsoa totaliter laborando, quod ciritatem Venetiaraiii ia 
fide et devotione prae aliis praepollentem prob dolor suppoaiie— 
runt eeclesiastico interdicto. 

Quod quidem cor meum et omnium de Veaetiis meduUitus 
sauciavit , a proposito de succursu mittendo ad ipsam insularo 
per opera tah'a desistentes, cum, quae senteotiata $ant pro 
Arcbiepiscopo, seu quae requiruntur ab eo, per ine vel Gom- 
mune Venetiarum non possint obaervari aliter vel atteadi, quam 
si nobis mandaretur« quod Ecciesiam beati Marei supponeremus 
incendio et ruinae. 

In eo vero, quod per Sanetitatem vestram saepius dictum 
est, cum partem nostram minus babere Sanctitas vestra inve- 
nisset, non potuit parti adversae iustitiam denegare, sie dicimua : 
debet enim vestra Sanctitas» Pater sancte, ad conditionem 
facti inspicere; et si per illum, cui per me et commune Veae- 
tiarum commissum erat negotium, inordinate, illieite et falso in 
causa processum est, quae non sunt nee uUo modo reperiri 
poterunt confitendo, velle non debet, quod commune Venetia- 
rum, vestrae Sanctitati et Romanae Ecdesiae tam devotum, 
pro tanto defeetu taliter debeat deperire. 

Quapropter, Pater sancte, vestrae Sanctitati supplico 
modis Omnibus, quibus valeo, flexis genibus reverenter, qua- 
tenus per intuitum Divini nominis et ob honorem vestrae Sancti- 
tatis'ad ea, quae facta sunt, cum gravissima et periculosa sint 
valde, necnon ad fidem inconcussam populi Venetorum velitis 
attendere , et per Dei filium unigenitum taliter providere, quod, 
quae facta sunt ad praesens, totaliter revocentur, ad hoc, ut 
per ea, quae per Sanetitatem vestram facta fuerint in hac 



«) Algerias VilUlta. Ughelli 1. 1. V. 374. 



r 



ThOMAE FftANCI Bp. CaSTBIiLANI VA8SI0. 59 



pirte, corda turbata ex intimis ad primum et verum propositum 
itTertantiir. 

Data in Ducau Palatio, die oetava intrante, Septerabri, indi- 

etione oetaya, anno Domini MCCLXIV« 

CCCLI. 
TImus f rame«, Ipteetpas Castellans, fat«tar, w peeaalam mepisse 
a Jaaaae de Barat», Preskyter«, tlcarla §«•• 

A. d. 1264, die 27. m. No?embris. 

Flam. Cornelius Eccles. Venet. T. XIII, p. 234. Ex archivo 
Patriarehali. 

In nomine Dei eterni. Amen. Anno ab incarnatione Domini 
n<i8tri Jesu Christi 1264, mensis Novembris die 4. exeunte, 
indictione YIII. Ritoalti. 

Plenam et irrevocabilem securitatera facimus nos, Thomas 
France, Dei gratia Episcopus Castellanus, cum nostris succes- 
soribus tibi Presbytero Johanni de Baruto , vicario nostro , tibi 
ettais successoribtts, videlicet de una marcha argenti, quam 
nobis misisti ratione dicte yicarie per Marinum Genum de con- 
finio s. Marie Nove. 

Nunc autem, quia ipsam marcham bene recepimus a dicto 
Marino Geno, amodo in antea secwus et quietus permaneas in 

perpetuum. 

Si igitur unquam contra haue securitatis cartam ire tem- 
ptaverimus, tunc emendare debeamus cum nostris successoribus 
tibi et tuis successoribus auri libras quinque; et hec securitatis 
carta in sua permaneat firmitate. 

Signum spjprascripti domini Episcopi , qui pro sc scribi et 
bec rogavit fieri. 

-i* Ego Natalis Blanco, Canonicus s. Marci, tt. ss. 

-{' Ego Petrus, s. Luce Diac, tt. ss. 

L. S. Ego Marcus Fino, Presb. s. Paterniani et 
notarius, complevi et roboravi. 



60 Pactum Sult. Mblekelnassir de Albppo. 

CCCLII. 
Pftetui S«Uai1 (lelekelnsslr) de iUppl ad pettd^Aen »•bllh abri» 

Jekauls SeereU, factttn« 

A. d. 1264. 1. Sept.— 31. Oee. 

Liber Albas fol. 209. Liber PactorumI, fol 269. II, fol. 17, in 
quibus sie inscriptum : pactum fachtm per Soldanum Adalapi etc. 
anno damini MCCLIIII, indictione XIIL — Edita sunt haec doo 
docamenta nuper a Mas-Lairie Biblioth^que de T^cole des chartes. 
III Ser. Tom. II, p. 627 a. 1851, e Libris Paetorum Venetis, titulo: 
Mdoeuments Fran^ais de Tan 1264 ^manant du Sultan d^Alep^. De 
Soldano ipso vide notam nostram ad nr. CLXXXV, T. II, p. 62. Annum 
1264 exhibent Liber Albus et. Liber Paetorum II. 

A [este] coroande per (1. par) le haut commandement 
seignori le Soltan — Dex accreisse sa hauteee e doble les soste- 
Dances de ses mandemens: — 

De mener les mareheans de Veneise sur lor dorable 
Usance et lor ferme costume de uenir et d'aler en nostre 
terre, ne que Ton ne lor doie changier nulle custume, ne 
renoveler sur eis nul jugement; mais que il soient ferme 
sur lor Usance conehue et lor priuee custume, segont ce 
qui est ^s priuileges honoris que il ont de nos en lor 
mains ; o Y acreissement que il partiront • • • ^^ ^^^ honorer 
en nostre terre et d'els pusi^r p. jtrwfVr]') en toz') nos reaumes 
et [en?] bonte perdurable et otrei ferme; la quäle chose seit 
clere et ne se deit trobler ne; ne se deit changier a la longuesse 
des iors. Et le chemin de toz cels qui cest present escrit uerront» 
des Amirails et des Bailliz et de cels qui sunt en luec d* eis, 
generalmant de receveir cest comandement et de faire ce que 
i contient , et trestoz cels qui uenront de per [l. par] eis, 
honorer et prisier^) et aidier k lor uente et k lor achat, et 



^) LtcuDosum videtur, nisi legendum erit: quel part qa*il iront. 

') pusier codd. 

») totes LA, 

*) puitsier LP. L; ptisier LP. H. 



f 



LiTSRAB MbLBKELNASSIR, SdLTANI DB AlEPPO. 61 

it preadre ee que il deirent de la dreiture, si come V Usance 
at cornie, sans nul creissement de nulle chose-terrene; et 
tu jors seit le regart des Baillis de sauuer ce que il auront 
... (laeana in eodd.). 

Com il seront en nostre terre au uenir et al aler, par 
qaa fl puissent entrer et issir sauuement o quant que il auront. 

Por ce que cels qni ye[n]ront de cele partie puissent 
estK sauf et segurs ; et por ce que il sachent ceste chose, 
fii ee conferme del confermement del haut seignaL 

CCCLUL 
Utterae eiasdem SaltaaL 

A. d. 1264. 
Ibidem. 

Le Soltan le Melec el Nasser Sakch el dume weidin, 
rejttt les letres qui uindrent de per [1. par] le Duc, le noble« 
le graot, le yigoros, le pros« le hardi, lo sosteneor des leis de 
JhesQ Crist , la gloire del peuple de nostre Signor, V auanceor 
des generacions de la crois, le honor de [la] partie des Frans, 
Fapoieor des enfans del baptesme, le uictorien des enfans de 
Crestiente — Dex alonge le terme de sa vie, et asemble les 
caers sur s" amistance — et parolent les lengues de son los e 
de son gre ; et toz tens seit s* amistance honoree et sa grace 
moltipliee — et Tentendimes loants'amor, remembrant s'amistie, 
nointenant s^ acointance, delitant delivrement des dettes que nos 
mos en s' amor. Et seumes ce que il manda disant en eles 
de son pendement enuers nos, et de la fiance que il a en nos; 
A le mercions de cest revisitement que nos receumes et de 
Famiste, que II a en nos laquele nos tenons k grant repos« 

Si uint son message, le chier^), le gentil, le pris^ sire 
Joloa Secret — Diex le face durable — et se presenta en noz 



*)eheralier Mas-Lairie, compendio deceptus; char LP. 1. 



QZ P0TE8TA8 Ratnbrii Geno, Ducis Yen. 

mains, et nos retraist par boche son eochargemeat, et seumes 
les entreseignes de 1' amor qui i conteneit et la reconoissance 
de sa eiere amisti^; si que nostre los dobla en sa clere amor 
et nostre volunte en s'amisti^; dont nos li avons retrait le 

respons et fait sa besoigne. Et le Duo — Dex le face durable 

nos revbite de ses letres, et nos eq'oisse de ses besoignes et 
de ses servises; et Diex le haut le faee durable de sa longiie 
vie, et son fait seit loez en totes choses. 

CCCLIV. 

Pttestas RayDerli fient, Daels Yenetiaram, prt Jae^bt Delpkin* et 
Jacob« Cantarena, legatis de treaga facienda can lichaele Paiaealag«, 

Imperatare (traecaram. 

A. d. 1265, die 12. m. Mtrtii. 

Inserta est haee Potestas treugs Michaelis» qus sequitur 
nr. CCCLV. 

CCCLV. 

Treaga lichaelis Paliealagi Imperataris can Rayaeria ftena, Dace 

Yenetlaran. 

A. d. 1265, die 8. m. Junii. 

Graecum hujus treugse s. pacti textum autographum asserrat 
CsBsareum archivum Vindobonense in membrana, cuius exteriori parti 
manus recentior haacinscripsit: Constantinopolis. Michael Im- 
perator Ducas ADgelusComnino. Btflla aurea abstracta. 

(XXU.) 
In Iris Graecis tm. 

Treugua Constantinopolit. facta p. dmn. Jacobum 
delfino, et dmo. Jacobum contareno a. MCCLXV. 

Interpretationem treugae latinam habet Liber Albus fol. 116, 
hoc titulo: Treugua Michaelis, Imperatoris Romeorum, 
cum domino Raynerio, Duce Veneciarum. Ubi margini ad 
rocem treugua appositum alia matra piuv, Eandem interpretatioDem 
continet Liber Pactorum IV, foL 417, hac inscriptione: Forma 
concordii cum Imperatore Constantinopolitano. 



Trkcga Micbablis Imp. cum Ratn. Gbno, Ducb Yen. 63 

Anno 18$0 hanc treogsm Gnece et Latioe» itan Theotisce, Vin- 
Ukox edidimas in libro Academiie VindoboDensis menstruo: 
SitzQogsberiebte der philos.-historischen Classe der 
kiiserl. Akademie der Wissenscbafteo. Mense Oetobri. 
lepeänos editioDem nostram, oon uno tantaro loco mutatam atque 
correctiflD. 

Historiam pacti satis memorabiiis bene sie illustrat Andre» 

Da&doli ebronicon I. c. p. 869 sq.: Nano Ducis anno TheodaruB, 

fd fro Imperator e Grascorum se gerebat, filios siws moriene sub 

tm Michaelis PaUßologi fiducialÜer dimisii ei reliquü. Hie in 

fttentia andus^ Latinorum po8se debilüatOn ConsiantinopoUianam 

vbem obtinuU- Marcus igitnr Gradonioo , pro Venetiß iunc Pote^ 

itas, et Balduinus Imperator ^ ac Pantaleo Justiniano Pairiarcha 

cm muUüudine Latinorum navigia Veneiorufn conseendentes Nir 

froponiem perveniunt, et a Laurentio Teupulo loci Bajulo de 

mfinaio casu compuncti (l. compuncto") honorifice recipiun- 

har. , . . Dujp postea a Balduino requisitus Michaelem Dauro et 

Ifsrcwn Justiniano pro subsidio et recuperatione Imperii obti- 

wando Papee Legatos misü; qui cum quicquam proßter verba obti- 

nere nequirent, Michael Dauro repatriavit, alius vero cum Balduino 

adLudovicum Regem Franciw et ad Regem Castellm proficiscens 

Alte profectu tandem rediit- . . . Ceterum Michael Palasologus 

ambiüone Imperii filios Theodori sibi commendatoB suffbcat^ii, et 

nU hsperialem coronam imponi fecit, et cum Januenaibus, quos 

uiebat Venetorum asmulos^ Confoederationem iniit, et XXX galeaa 

bene munüas illico ab eis suscepit. . . . Interea Michael Impe^ 

ralor GrtBcorum, dum contra Tenetos ex favore Januensium nihil 

proßceret, Benricum Trevisano^ quem capfum detinebat^ pro tra- 

dah, concordia Venetias niisitf cum quo Dux Benedictum Griliono 

ramii; et eo reverso Jacobum Ddlphino et Jacobum Contareno 

Legatos ad Imperatorem Dux accedere fecit 9 qui simpliciter cum 

Slo perpetuam faciunt pacem, et cum Imperiali nuniio redeunt. 

Dux autem turbatus Petrum Baduario et Nicolaum Navigajoso pro 

Mtando^ qum gesta erani, Constantinopolim delegatf et irritata 

«»/, et cum duobus apocrisiariis Imperatoris ad Ducem redeunt. 

Ttnc Dux videnSt quod Balduinus a Principibus Occidentis nihil 

fmms poterät obtinere^ petitce treguos comensum prcebuit, et 

Marcum Bembo et Petrum Zeno suos syndicos pro complenda 



64 TiiEueA Michaelis Imp. cum Ratn. Geno, Ducb Yen. 

fregua Imperatorimisü ; qui cum eo, prius annuUata coüigatione, 
quam cum Januensibus habebai, usque ad quinquennium et ultra, 
quantum utrisque placuerii, treguaa ineurä ei sacramenio corrobo- 
rani^y Michael tunc audaciar effecius in Ächajam exercUtim 
mittii, et GuUielmum Principem capit; et illo tandem martuo 
primogenita ejus Philippe nato Carolin Begis Siciliw, sociaHir. 
Et Clemens Papa videns ea^ quw ex Venetorum conventione acci- 
derantp Ducem, ut a treguis rescinderet (1. recederet}, comminando 
admonuü. 

Cfr. L. de Monacis p. 148 sqq. Da Canale, Cronaca Venefa 
in Archiv, stör. VIII , S82 sqq. De processu hujus foederis diploma- 
fico T. Finlay» history of the Byzaatine and Greek empires U, 
439 sqq. et Nos in „Münchener Gelehrten -Anzeigen ^ 
Tom, XLI. in, 7. a. 18BK. 



Non omittendum hoc loco documentum insigne, quod primo 
edidit du Gange in Recueil de diverses chartes p. 9 — 16 (in caice 
Villeharduini) ; nuper repetiit Pagano 1. 1. p. 249 — 258, ille ex 
archivo Paris.» hie ex libro Jurium Januensi, nempe: Conventio- 
nes Januensium cum Grsecorum Imperatore Michaela 
Palaeologo, a. 1261, quas ipsas innuit supra Ducalis annalista. 

Hie sufficiet depromere ea, quae de rebus Venetorum ibi conti- 
nentur ; cetera studio accuratiori reroittemus. 

\Promisit (Michael) imprimis, quod a presenti die (i. e. m. 
Martii, die 13.) inantea habebit Imperium nostrum et successores 
eius amorem et pacem perpetuam cum communi Janue et distri- 
ctualibus eius^ et quod habebit guerrnm decetero cum communi 
Venetorum et cum Venetis omnibus (communibus?) inimicis 
nostris; et quod non faciet pacem cum ipso communis treugam 
neque concordiam cum ipso communi sine conscientia et voluntate 
communis Janue. Et dictum commune Janue non faciet treugam 
neque concordiam cum ipso communi Venetorum sine conscientia 
et voluntate nostri Imperii.*^ 



') Murttorius ad suam chronici Dandulei editionem (p. 373): «Cod. Amb. 
addit: et sie de quinquennio in quinquennium indueitur; rtformalce 
sunt cum Imperatore perpetuis temporibus suecesnvis.^ 



TasuGA Michaelis Imp. cum Ratn. Gbno, Düce Yen. 65 

»Item promisü» convenit et confirmavU iura, rationes et pri' 
eütgium turhim et edificiarumf Divina misericordia favente^ quod 
ammune Janue seu aliqtiis pro communi consuevit habere in urbe 
waagna ConsianHnopoli. Et st Dominus omnipotens concesserit 
Imperio nosiro recuperare et capere dictam civitatem , tunc dabit 
mmiiaie predicta paladum communi Janue, stattum, possessionea 
ei käroihis; et gratiam faciet dicto communi» videlicet quod dabit 
dkio cammum ecclenam sancte Marie 9 quam modo tenent Veneti, 
ei« logiis^ que sunt circa ipsam ecclesiam, et cimiterio ipsius, 
aique solum castri Venetorum, quod est in ipsa civitate, si 
Oehan commune instanter et efficaciter ad dictam civitatem capien- 

succursum miserit galearum»** 



(Jurarerunt nuntii Janu») ^imprimis 9 quod commune Janue 
iabebU decetero pacem et amorem perpetuum cum Imperio nostro 
H mtecessoribus eius, et non faciet pacem, treugam nee concordiam 
GBH Omnibus (communibus?J inimicis nostris Venecie^ sine con- 
mentia et voluntate Imperii nostri; sicut Imperium nostrum tene- 
twr, non facere treugam , pacem nee concordiam cum communibus 
immicis nostris Venecie sine voluntate et cofiscientia dicti com- 
munis Janue.** 

^ Item 9 quody si aliqua navis mercatorum Januensium fuerit 

vn Imperio nostrOy et tunc acciderity quod stolus Pisanorum vel 

Venetorum vel aliorumy qui habent guerram cum Imperio 

nostro 9» ^ Capitaneus seu Ducas vel Castellanus loci, ubi iam 

dieta navis esset, requireret de hominibus navis predicte pro 

muniendo castrum, et pepigerit cum ipsis Januensibus, per tantum 

tempuSf quantum pactum fecerit cum ipsis, dando ipsis solidos, 

videlicet decem dierum vel viginti, vel unius mensis, vel plus vel 

minus, quod dicti Januenses, qui pepigerint, teneantur debito, 

eastrwn illud defenäere et salvare, sicut castrum proprium Januen- 

mm, et non facere aliquam maliciam dicti castri seu traditionem 

dicti castri, — '} teneantur commune Janue, Capitaneus et Potestas 

contra ipsos correctionem et vindictam facere, sicut essent in simili 

easu traditores communis Janue.** 



*) Hie quid deest: venerit eontra Imperiam nostrum? 
') Etiam h. I. sententia manca. Tu, ni plura, intersere: sin, i. e. si contra. 
Fontes. Ablh. II. Bd. XIV. 5 



66 Treuga Michaelis Imp. cum Rayn. Geno, Duce Yen, 

A. 

'Eirel 6 Q6i[e'^iQ'caxo(; SouS Bevetfa; xal iSouotacrrtjg Xopßo 
Tia«;, AaX[xaTfa^ xal t&v bizb rfiv dSouofav auTOÖ Xoituuiv yyopaa 
xe xal vYjofcov, xöpt^ Taiveptog NtC^voc» [xeid xal t^s |xtxpocc xc 
[X£f ^^'^^ ßouX^C tou xoüfJLOUvfoü autti)v xal auvaivioeioc xal yv(a>- 
[XYji; Toö ToiOüTOü xou[i,oüv(oü Tcavrö? rijc Beverfa«; ixXe^ajxevoi 
ÄTcoxptotapfoüc TOüc 6Ö0 sü^evei«; äv8pa<; xal irpcoToaüfJißotSXouc *) 
Tov T6 Süptdbcioßov ^) AsXcptvov xal t6v oup 'laxcoßov Kovraptvov, 
dicearetXev e{^ n^jv ßaotXe^av [aoü, cSare oovTü^eTv xal Tpaxratact/ 
Tcepl dYötmj«;, xal irXYjpuioat toütoü^ Taömjv iieid x^; ßaatXe^ag 
fjioü ü)c 7rX7jpeaTdTOü(; diroxpiatapfotx; xal l)(OVTa(; t^jv i^oüatav 
xal xh deXn^fjLa Äicav to5 GüY^vsordTOü fiooxöc Bsvette^ xal toD 
xoüfjioüvfoü auT&v dvateÄetfJiivov ei? aÖToo?, xal tö luap' aiirÄv 
YS^ovö«; xal d<ptepu)d£v fistd t^<; ßaatXsfa«; |ioü atepjfO^vat^} 
xal ßepatcoö^vat xal Sejfö^vai Tcapd toS 8iaX73cpdevTO(;*) eüyevs- 
atdroü 8öüxö(; Beverfe?, xüpoü Tatvepfoü NtC^voü xal r^<; 
[iixpac xal fiefiXif]? ßaüX*^; x^c Bevexte? xal Tcavxöc toö xou|xoü- 
vfoü aöx^<;, xal itoXXöv oüvxü^tfiv ^s^ofi^vcov xal xpaxxai'afiÄv 
jisx' a&xÄv, aov^XOev i^ ßaatXete fJiou xal aoveßißdo&if] e(c t6 
Tcof^aat xal TcXifjpcoaat x9|v fjiex' auxÄv d^dTOjv dirl xoi«; xecpa- 

*) De V. TrpcüTOffufjLßauXo^ adi Dacang. in Gloss. Grseco s. r. et sub v. xov^ou- 
Xapiog, item in Gloss. Lat. s. ▼. consiliarius. Erit hoc loco fere idem, 
quod princeps senatus. Apud Saracenos fait ir/a. C h a 1 i f a , mox etiam 
Vesirias. 

*) Sic (uno tenore) ms. 

^) SW|97eiv, decernere» confirmare; rd vrifriiov, quod paulo ioferius 
legetur, firmum, decretum, placitam. Desideratur forma srip^oy 
apud Ducangium, qui tamen habet rö avepx^sv eodem sensu. Forma arip^ov 
iterum deprehendimus in Chrysobullio Manuelis Paleologi Fmperatoris mense 
Sept. a. d* 1406. apud Mi Herum in Catalogue des mser. Grecs de le biblio- 
theque de 1* Escurial p. 66. : "E^cc rö üptiitivov ap7i/|»^j3ouXXov rö 9r(|97oy. 
rd xvpog xal ßeßaiov. 

^) I. e. supradicti. Eadem vox restituenda est in Chrysobullio AndroDiei 
Ducsß Oomneni Paleologi mens. Jun. a. d. 1301. apud Millerura 1. c. p. 63.: 
T;^y diaXet^5<iffav (I. diaX>7^5.) a^eotirdcn^v pjrpdiroXiv MoyejAJ3a9taf. Adde 
Eundem p. 65. 



Tbbuga Michaelis Imp. cum Rayn. Geno, Duck Vkn. 67 

lafct; ToS; xortDTepo) ^nj^Tjaofievoc;, öfivüei ii ßaaiXe^a fjioü et; 
3 ijia TOü deoü eüaf^eXia xal ei; töv tffjLiov xal Ctooicotöv 
3T3B>pov, tva dizb t^c aijfjiepov iljiJLEpa;; TJtt; dorlv öxtcoxatSe* 

d TOÜ eu^evsoraTou Sooxöc Bevexfa? xal xi}; ficxpa; xal (x^y^" 
Ä32; ^Xij^ a(iTü>v xal izoLYch^ to5 xoufjLOUvfou r^; Beverfa; 
spgbnjv xodapdv xal dSoXfeuTOv oStcdc* 

Iva fierd t6 oüvSed^vat aötobc eu äjätctjv fAetd Tijc ßaoi- 
isbi ^Lou ou {ii^v icoii^aaioiv oiitoi fjterd dlXXoü y^voü; ') dYamjv 
zsnd r^c ßaacXeto; fiou * dXX' oö8^, ^dcv iTct^^eepi^oiQ tu äXXoi; i^ 
2x6 tiov vüv xpoToufieviov sie cpiXtov t^<; Bevsr^ac xal ipfii^<7ig 
zord X^P^^ "^^^ ßaaiXe(a<; [xoü, i^ 6 Xüptog Odica;^), ^ 6 ^i?j€ 

♦ponfacO. ^1 * ^^5 2txeXfac*), ^ Ä jb^e KaoTiXXac*)^ ^ 6 l^^S 
IpAivtacO^ ^ ^ ^^ TaYOüva?'), ij| 6 aotaSeX^oc toö ^>jy^<; 
^paYY&xc 6 x6vT0(; KdpoüXo?®), ij rrepo; ^ifjS xal x6vto;, i^ t6 
zsufiouvtov T^c Tevoüac, ij tö xoofiOüvtov i^c IlfeoTj«;, i^ t6 xoü- 
jusüvtov TOÜ 'Äifxcoyoc, i^ ^tspov xouftouviov, ^ aTcXuJi; eiicetv Xpi- 
TTiavöc Ti<; i) daeßi?|; dXXoYevi?jC öpfiijag xatd x***P^^ '^^ 
^iXetoc JAOü, iJi xdoTpoü, ij cpoaaoroü atir^?, fva ouveXöig 6 
sÄYc^oTOTO? 8oü5 Bev6T(ac jier' aotAv, i^ tö xoufioövtov t^; 
BeverCa^, ^^ täv xapaßoxüp{u)v ^) Ttc ij| xcov dp^övicov *^) t^<; 

Bsvstiac eCc f^^X^^ ^^'^^ '^^ X^P®^ '^^ ßaaiXete; fjioü, ^ xaxd 
loorpou, i^ ^oaadTOü aüT^<;, ijj X(5yoic» ^i| ßoüXaic, ^ lpY<>i;? ^^ 
j^pTijiaaiv, "JJ Iva vaüXcoacoaiv aüTOt; SüXa**) ef; tö dXöetv, i|| 



') dXXov^evoug ms. Paulo inferius oecuirit airö iripou «y^vou^. 
Clemens IV. 
') Lud OTICUS IX. 
^) Manfredus. 
^) Alfonsus X. 
•) Uenrieas UI. 
') Petras III. 

*) Carolas Andegavensis (Aojou). 
') TLapaßoxvpiog idem est, quod yauapx>9^> ^^^^* Ducang. s. v. 
*^) L e. Nobilium, procerum, primatum, coli. Diicaog. s. v. 
^*) I. e. Daves, Latioorum ligna eodem sensu, coli. Ducang. s. v. 

5' 



68 Treuga BIichaelis Imp. cum Ratn. Geno, Duck Yen. 

dizb toü xoü|xouvfoa xoiv&c;, ^ ä%b TüpafpiaTeuTcov iSix&c xo 
dp/(5vTü)v T^(; Bsvextec, Äore Xaßeiv vaDXov i|| tö xoopioivtov t-^< 
Bevetfac, -Jj Ttvac t&v itpaYiiateoTdiv, ^|j täv xapaßoxupCcov, xa 
Siaxo[x{aai i^^pooc eU t9|v )^a>pav t^? ßaatXetec ftoü. Ei 8i xtve^ 
^•^^ec, i|| irp^Y^tTcei;, ^ x(5vT0t, i|j ßapoüvtoi (leta ^oaaixou C>JtiJ- 
aouat Stairepaoat licl tco aTceXdetv eU töv toö Kupfou xd^ov, 'ij 
dXXa)(Oü, itpÄTOv ?va C^Jttq ßpxov e6 aüx&v 6 8o{>£Bevextec xal 
x6 xoü[iouviov, oxt ou |xi^v £Xda>at xaxdt ^(opac x^c ßaatXe^ac 
fioo, xal o5xü)c fva Tcapajfioptoatv aöxoii; diteXdetv, Iv&a ßotSXov- 
xat, el<i rJjv SoüXetev *) aöxÄv el 8' tacoc icepsYptvo^ xivsc ÄeXiiJ- 
aoüoi 8iair6paoai 8ixa ^ slxoai x6v dpidfiöv, oü fjiiijv diuairiQ i^ 
aux&v £[pxov 6 8o68 Bevex(a; xal xh xoufiouviov. 

""I V a ol Trpayfiaxeüxal x^c X^P^^ '^^ ßaatXefac fxoü, ol (iiX-> 
Xovxs(; dTcip^eodai e(c Bevexfev, iroiäai xAc 8oxoüaac aÖTOu 
7rpa7|iaxs{a<;, xal 8i8(!>ai xö xofi[xipxiov^) xaxA xi^jv oüvnj&stav 
x^C Bevexte<;, xal i^wv&vxat xd 8oxo3vxa aüxoic dvefjiito8faro>c. 

""Iva xd^ X^P^^' ^^ xpaxsi dpx(o>c i^ Bevexto, tJJv KopcovTjv 
xal x^jv MsOcüvvjv*), SxiD iraXtv, xadtbc Ix^t aöxdc. 

^va Ix'Q t9|v v^oov Kpi^xTfjv, xal 8aot dvdpwirot x^c ßaai- 
Xe^a«; (jlou e6p(axovxai Ixeiae, Pva ^TudpT]^) auxoix; 1^ ßaoiXe^a 
[xoü, xal oö fjnfjv ftexaxetptodTg xaöxnjv i^ ßaatXefa |ioü. 

Td vTjcrfa xo5 Aii(aiou iteXdYOüc*), Äaa elxev ei; elooSov 6 
8oü8 Bevexte;, ?v a itdXiv Ix*?] '^«5^« ' ^^^ 8^ "^^«v öitft xi^v 



^) I. e. negotium. Eodem seosu hec vox ocearrit in argyrobullio Demeirii 
Palsologi Porphyrogeniti mens. Febr. a. d. 1440. apud Millenim 1. c. p. 61. : 

*) I. e. rectigal pro mercibus, coli. Dueang. 8.y. 

') NobilesMoree meridionalis urbea litorales» quarum mentionem scriptorei 
qaoque Byzantini jüngere solent. De bis Tide Symbolaa nostras criticas 
geograpbiam Byiantinam spectantes, parte I, nr. 32 (Abhandl. der bistor. 
Classe der k. Bayerseben Akademie der Wissenschaften V, 2). 

^) Bysantinis inodp(a est auf er o, qua signifieatione multoties habet Chrono- 
graphie Theophanea. Adde Thesaurum Stephanianum ed. Has. s. ?. 

5) Reliquis Byzantinis simplieiter Atvatov, rarius plen^ formA Al*f. jtA., coli. 
Symb. crit. 1. c. nr. 20. Aegsevm pelagus cum insulis suis medio svo pecu- 



f 



TaKUGA MiCHAKi^is tnip. CUM Ratn. Gbno, Doce Yen. 69 

^KJtXÄov xal xh TIpi-ifxticdTOv*), ots ol Aativot -^aav SYxpaTst; 
yfi KttwaravTivooTCoXetoc , ?v a öeoS eü8oxo0vTo<; Y^vwvtat öirö 
djv ^«nXsCav jxou xal touc xXTjpovöfiooc xal StaBfJpü? aüiij? xal 
:^ Tci>(iav(av. 

El? t6v Eöpwcov*) fva Ijfcootv, 8? Tt IjfOüat cn^fiepov. 

^va &a>ast auTOtc; i^ ßaaiXeta fioü €((; t6v 'AXfXüpöv') totuov 

st; xd&ia{Aa, xal icoti^aoatv dv aÖTo) dvaTuaüoet;. 'Eirel 3^ l/et 

f, ^iXeCa jioo p^x^v fierd to5 Eopficoü, xal e6p{axovTat ev 

mtm BevsTixoL, tva S^jt] t^ ßaatXefa [xoü xaxaxexpaTTjfJievTfjv rJjv 

«Äav*) To3 'AX(«^po5, otccoc fx^) eTcaf/woatv ditö t^(; TotaÖTTj? 

ndXoc ßp«>ot]JUx xal 7ü(S9t[xa ol ev Tcp EupfTuo) Bev^tixot, xal 

xi:oxo(i£C(oot xaoTa €(<; Cü>apx6tav tcov dv T(p Eüp^Tucp i^^dp&v 

rijs; paatXe£oi^ (i,ou Aat^vcov, (xexP^^ ^^ ^^'Q ^^^^j ^^^ "^hrjfzai 

sptporijc -ij ßaatXe(a [xou to5 EiipfTcoü • xal tots f v a diroXüaT] 

ij ßootXefa jioa xal "rijv ToiaüT7]v oxoXav irpöc ti [lipo; x^c 

IkvetCoc. ''Ore 8^ fxdXXei TcoXefistv ilj ßaotXete fjioü [xetd xal t^c 

:o5 deou ßoTjftefa? tote ei? tov EöptTuov Aax^votc, oti |i^)v diro- 

oreiATQ lij Bevsxfa oofAfiaj^^av i|| XP^f*^ ^^^ ßoi^öetav autuiv dXXd 

xal ol dv TCO Eöpfecp e6piox(5fievot Bevstixot, ei [x4v dTcoa^t- 

aft&aiv dizb toD iiepoü; Tiov dxetae Aat^viuv, xal TueooSatv 

iotx&?, xal oüxe Tot? Aar^voi? aüfAfia^ouatv , oure -ng ßaoi- 

hioL jioü dvTiSixoüotv, ?v a cpüXdoocovTai xal auxol xal xö icpaYfxa 

2uxo)v iwapd xoü |xepou<; x^; ßaaiXe^a? |xoü, u>; xal ol Xotirol 

Bevexixot. Ei 8^ dvxiStxT^aooortv o5xot |iexd x&v exeiae Aaxfvwv 

1(0 |iipsi T^g ßaatXe^ac |ioü ei; xov xaxd xAv Eüpiiri(oxu)v yevvj- 

9Ö[ie?\iov TTÖXefiov, ?va xal ei? aüxou? xal ei? x6 7cpaYfxa aüxiov 



liare thema (provinciam) Regni Grseci constituit, et qaidem XVII Orientis» 

coli. CoDstantino Porphyrog. de thematibus I, 17. 
^) Significatar sie dictus Principatus Latinorum Achaise. An röv np(7X.? 
*) I. e. orbem Chaleidem in Euböa cum ipsa insula 
') L e. urbem Tbesaalise maritimam ad sinum Pagaseticum (Volo). Vide Symb. 

erit. I. c nr. 41. 
^) I. e. portum cum loco descensionis et appulsus. Vide Ducang. in utroque 

Glossario. 




70 Trbuga Michaelis Imp. cum Ratn. Gbno, Ddcb Vbn. 

iTOfg T^ ßaotXefa |xoü, oTcep ßoöXsiat. 'A90TOÜ oe ßoTj&efcf Ueoö 
STctXdßyjTai if) ßaatXeta |ioü toü Eupfitoo, täv t(57Cov, 8v eöpfoxe- 
tai 1^ Bevet^a S^ouoa sv aut({> xatd t& oi^fispov, ?va Sc&oee 
ToÖTOv TcdiXtv T^ ßaatXe^a fiou Tcpöc töv eufSv^oraTOv Soi>xa Beve- 
tlaz xai TÖ xoufioüvtov aüT^c* xai l)(u)ai icdiXtv toütov, xa&cbc 

'QaaüTü); ?v a Bcoaet aütoU 1^ ßaoiXe^a [aoü xai eU t6 (i^poc 
r^g 6eooaXov6c7]^, ävew toö xicrrpoo, Svda deXouat, kJtcov sfe 
xdiöia|Aa. Ei? tö {«ipo^ toS BoXepou') xai r^i; Atvoo*), Svi^a 
dvaTcaü&Äiaiv. 'Aici toü Stevoö*) ei? t6 fxipoc tij; Suaeoic eic 
oüo totcoü;, Ivfta 5v öp8](&d>aiv. EJc Ti^jv KcovoravTtvoüTCoXtv, 
ek oTov TÖTcov deXiJooüatv, dizb rffi iraXatag ^^aptudsax;^) itiyfii 
xai Tcov ÜTj^fcov '*). Ei 8' lottx; tcot^ t&v xacp&v fteXi^oei if) ßaoe- 
Xsta [loti ooüvai tcJtcov svtä^ t^c KtovoxavTtvoüucJXsox; i^ t^c 0ea- 
aaXoy{x73<; Ttvl t&v AaTtvtxfiv xoü(JLOuv(a>v, ?va tots TcpoTtjATjTat 1^ 
ßaaiXs^a (jlou toü^ BeveTfxou^, xai 6iS({> auTOi^ toitov ei^; Td 
TotauTa xdoTpa, Eis r?jv Ma6pif]v ddXaaadv, oicoo 5v dpead&ac. 
Eic TÖ TpTdxtov®) fva l;(u>ai t(5tcov. EU tö 'ATpaftüTtov ^) td 



*) Fnit Bolerus prorincta Thraciae meridionalis in utroque litore Maritza^ 
(Hebri) ioferioris, prope AeDum arbem. Yide Yiam Egoatiain commentat. II, 
p. 32 sq. Symb. crit I. c. nr. 25. T. I, p. 264. 

'*) Urbs Thraei» notissima, ad ostia Hebri. Symb. crit. comment. II, nr. 44. 84. 

') I. e. Bosporus Thracicus cum suo litore. Symb. crit 1. c. nr. 42. T. I, p. 473. 

*) i^apvho» ms. Fuit i^apTvatg locus in Constantinopoii prope Neorium, ubi 
fabricabantur triremes eorumque suppellex, coli. Duc. s. y. Thes. Steph. ed. 
Has. 8. V. Adde Fallmerayerum in Originalfragmente zur Geschicbfe des 
Kaisertbums Trapezunt (Abhandl. der k. Bayerschen Akademie der Wis- 
sensch. Class. III, Vol. III, p. 133). 

^) Fuere ÜYi^fal s. liri'i'h palatium Constantinopoiis suburbanum in Thracia, de 
quo multus est Ducangius in Constantinopoii Cbristiana lY, p. 120. 

') Ita ms.y si quidem recte legimus; et Latina interpretatio habet Ritachio. 
Jam in Greta quidem urbem Hyrtacum habemus (Steph. Byz. s. v.) ; sed ea 
huc non facit Querenda enim urbs Bithynise s. Mysise. Anne igitur 'Apra- 
x(ov legi poterit, cum ibi locorum, juxta Cyzicum, occurrat urbs ^Apraxi;, 
coli. Herodot. 4, 14. 7, 33. Procop. Pers. I, 25 all.? 

') De Atramytio, Troadis urbe, v.T. I, p.271. Symb. crit 1. c. Comment. I, nr. 74. 



TasuGA Michaelis Imp. cum Ratn. Geno, Duce Yen. 7 1 

OTjTia 3tat To Xoaxpov, td ovta exstoe. EU ti?jv 'Avatev*) 
74Z^'i^ r V a sCoep^ioviai xat eisp^covrai dv aüTcp. 'QaauTcog xal 

Iva dicoSifu^ ii ßoacXeCa (lou diu& ifjg X^P^ auT^<; xal 
r/i; i^^pooc auTÄv toüc Tevoudac, xal ou fiifjv TuapaXdß^Q 
i97ju;* 'Edv 3e 1COT6 T&v xatpu)v i^poaiXdcuatv ol rsvooitai^) 
qj^jtXet^ fioü xal luapaxXnjteuacoaiv aütifjv, tva Se^njTat aüT0i>; 
a; didm^v, dEXXco^ oö fji^Jv TcotT^oig xaüxijv 1^ ßagiXs^a [aoü fier' 
iutAv, si (17] (JLetd etöi^Qeox; toü Soux6c Bevsttac xal too xoü- 
fiftovfoüy ao>Co(i&voü TOÜ TcopdvTo; 6pxu>|AOTixo5 r^g ßaaiXs^a; 
aw Twpic rJjv B6v8T(av. ' AXX' ouSs i^ Bevet^a f v a 7rapa8ä8>jTai 
nxoo; sie OYdiuTjv dvet> eföi^aecix; r^; ßaaiXe^ac (lOü, aa>Co(Asvou 
7iü TcpcN; Tiljv ^aatXfi(av (aoü öpxa>|jiOTixou t^(; Bsvetfag. 'Edv 
&5 öl ToioÖTOt d^ftpol aüTcov dppiatcbacDai') xdiep^a*) ^^l xSi 
sliScTv xard r^c X^P^ '^^ ßaaiXe^o^ (tou, ?va dp|i^T(()aü)ai xal 
moi xdrepYo, xal Ipx^ovrat xpö; dvitTcapata^tv aux&v xal ßoK^- 
fetov T^; x<>^pttC "^^ ßaoiXetec jjloü, 7cp6^ tö tcoqöv täv revoüi- 
:aäv SöXtt>v, xal 7up6c 8 6iaxp(vouacv outoi dvitTcapatd^aadai 
oütoti;, Kol t V a diScp 1^ ßa^iXe^a (xoü ii^v SSo8ov t^^ i^{Aiae{ac 
^^T^^) T&V aa>|JLdT(i>v xcov toioutcov xat^pYiov, YIvO(A6vou Spxou 
lapd IE Tou Soüx^i; Bsveitog xal toö xoufAOüvfou autcov, Sti, 
zaSä>; (liXXouatv oütoi Souvai n^v i^fttasiav ^d^av tcuv toiouicov 
aiofidiio^ , aveu tcvö; 8(SXou, ?v a SiSip xal 1^ ßaortXe^a (jlou rJ^v 
ijiuosiav ^6^^^ "^^^ aa)|jLdTü)v, iocJtcooov t^g j^öfac t^C Bsvex^o^;. 
'Edv U if) ßaotXefe [aoü inQvooT] Tcpö; ttvac täv dpxövnov r^^ 



Ao«t, Cari« arbs, Sarao insnlie opposita, Epheso vicina. Stepb. Bys. s. v. 

Hieroclis synecd. cap. 20. Aniano Latini scriptores medii svi dicunt, 8«pius- 

qae memoratar io sequentibus DiplomatibuB. 
*) GeDuenaes» a. d. 1265 Venatorum inimiei, anno 1270 inducits facere 

eoaeti sunt 
^) &p{i. scribit 018. Sed ^pfAccra sunt arma, dpfAciToy bellum» apfiarot 

arnati, apyMxdnsiv et ap|iaroOv bellare, coli. Ducang. s. vr. 
^) l e. triremes, coli. DueaDg. s. v. 
^) I. e. 8 1 i p e n d i i. De V. ^07« adi Ducaogium s. v. 



72 Treüga Michaelis Imp. cum Ratn. Geno, Duce Ven. 

Bev6T{a<; xal cp{Xa)v r^; ßaatXe{a(; (jlou, ?va äpfJL^tcoacoai xaxspfa 
xal §oüXeuaü)ai ttq ßaotXet(f {lOü, xal deXi^atoai 8tdk t9jv dydizr^y 
Tq<; ßaoiXete«; fjioü icotTjorai toüto, oü pi^jv dfiTuoSfaovtai oÖTOt eU 
TOÖTO Trapd to5 euYSveaTÄTOü fiouxöc Bevetfa«; ij xoö xoü|jlou- 
vfou auTÄv. 'AXX' 0ü8^ i^ ßaariXete fjioü fva dTcoore^XTg rä 
TotaÖTa xdxepYa xatd x^pac ttvö? djfOüoij; cptXfav [Aexd t^c 
Bevettac, 

"'Iva, eav 8ta Sifjpai; aufißig iXdeiv ^oaadtov xatd )fc&pac 
T^^ ßaaiXe{a(; |xoa, ol 66piax($(Jtevoi iv lxe(v(i) T(p Toira> Bevirixot 
cpüXdiaacovTat xal oStot irapd x^c ßaatXe(ac fiOü, (b; xal ol bizb 
'rfiv ßaatXetev [ioo Tcofiaioi, ii eU KiovcrravTtvoüTtoXtv , ^J etc 
öeaaaXov^xi^v, 

''Iva ^oet TÖ xoüfioüvtov x^c Bevexte; xecpaX^jv ^Tudvco 8t<; 
x6v Xaöv aöxuiv, xal övojjiaC>]xat fiicdiXoc *)» ^^tl dTcooxiXX'Q xaxd 
xdiroüc, IvOa fieXXooaiv Ij^etv dvaicaüoeic, xpixd;, ätcox; 8te£d- 
Ycoot xöv Xaöv atixcov, 'AXXd xal Ta)|iatot, 5aoi Ij^ouatv ötc^J- 
Oeafv^) xtva fiexdk BevexfxcDV, xal deXi^Groüatv, ?va xpidä>ai Tzapä 
xo5 (ATratXou, Pv a xpfvcovxai xal oSxot xaxd x6 S6caeov. 

""Iva Ijfwatv ol £Y^(oafi8voi Bev^xtxot Tcdivxe; ^Soüortev e{<; 
itdiaai; xi<; Xtt)pa(; x^? ßaaiXefa? |ioü, dcp' aT(; fi^XXoüai Trotetv 
TTpÄffiaxetev, xaxd xe S>jpdv xal ddXaaoav. 'AXXd xal X^P^^ 
TtpaiiiLaxelaz dpx^ficvot Pv a Siip^wvxat xal ek "f^v xal eU Od- 
Xaaoav x^P^^ '^^^^^ StSaecoc xal l[X7co8tafJLOü xal X**^P^^ 8<5a8(o^ 
xeXwvfoü, 8iaßaxixo5 '), xofJLfJtepxfoo, oxaXtaxtxoö *) xal ^XXtj; 
diüdoTjc 8($asu)c. 



^) MrrdiXo^ sive {X7ra£ouXo;, ßotouXo;, baiulu8,bailo, proprio DucisVeneti 
in rebus CoDstanf inopolitanis vicarius ; tum magistratus mercatorum 
eoruroque pretor» aliis xovjouXog, coli. Ducang. s. v. et sub baiulus 
nr. 4. Cfr. nunc Fr. Diez, Wörterbuch der roman. Sprachen, p. 37. 

*) I. e. litem, coli. Ducang. s. v. 

') dtaporixdv, tributum pro mercium transitn pensitari solitum, 
coli. Ducang. s. t. Sic in diplomate Andronici apud Phrantx. 3, 24. 

*) oxaXiorixdy, portitorinni eorum, qui e scalis solvunt. Vide 
Ducang. sab ^aXiorixöv et scalagium. 



TasuGA Michaelis Imp. cum Rayn. Geno, Duce Yen. 73 

Iva ol ^epovtes irpaYfiore^a^ BevsTtxot, Iv&a äv cpepcoai 
OTTO;, oeixvtSfoaiv auTok; toic xard Tfiiroüc xofXfiepxiapfoi^ *) rf^; 
^Toikdaz fjtou, xal fieO' 6pxou dSaocpaX^CovTai, £[ti oux l^^ouaiv 
ac To; icpaYJxaTeto? aütöv Sevcov Ttvwv TcpaYfiate^oK;, dXXd al 
;:poq[{fcaT6tat ^at ebl tcov Bever^xtov* xal ?va [iii luapüiroxpo- 
TTwatv äx TÄv TcpoqfiaTetttiv autaiv Ti, ^tcox; Xa|ißdv(i)aiv oi xaxd 
nSirou; xofifiepxtdpioi t^; ßaacXeiac fiou t6 auvii]Oe<; xofifiipxiov 
kd Tt0v d8tt>voufievü>v aurd;. 

T V a l^coai crroT^pac töfoüi;, fJioSfoüc, fietpa, X^tpa;, Tnjjfet; 

''Iva al dxxX7]o(ai auxcov, de (liXXooaiv Ij^eiv dv oT; (xsX- 
ÜGoat xatoix&tv toTuot;, &acv t8t($|i^uO(jLOi ') (xerd 6üvd[i.6u>c r^e 
pGtatXe^a; fioa dveu dvaxp{(7ea)c* xal ?va Troi&aiv iv aütai^ 
^cnrrfo}iocTa xal lepoTeXscrrfa;, xaftÄx; I;f0üat oüvn^^etav, 

T v a , ddv Bev^Ttxo; dTCoddvTj eU t^jv xu>pav rJjc ßaotXefa; 
fiw, sTts Stodi^xTjv TCotn^oet, ehe oü iron^aei, o(xovofjf^Tat to 
ipoqfjia aÖTOü icapd To5 fiiratXoo i^ irapd toS Sixa^uo *) aötoS, 
xsOä); dv oStoc 8idd>]Tat, i^ 6 (jLTtdtXoi; xal 6 8cxa((o autoO 
ktxp(vif]» xal Oü [lijv eöpfoxig e|A7ro8ta|x(5v xtva ijj Äj^Xi^atv dicö 
tou {jipooe T^e ßaaiXefac fxoü. 

Iva, ddv aüjißTg xtvSüveöaai Bever^xoü? [xeid xapaß((i>v 
oötSv i^ fietd dXXcov £üX<ov ei? rfjv ^(opav r^; ßaatXefa; [xoü, 
®oi otpoi xal aÖTol xal td irpdYliata adiuiv' xal fva Sj^cüo 
ßo^^ftetov dxi Toö Xaoü xffi ßaotXe(a(; fjioü, Stccd? xpaiioai td 
rpa^fiaTa auTÄv. 

T V a Ijf (oatv ol Bevertxot dSetav, dSwveijOat otrov dirö r^? 
ywpa; t^(; ßaatXeta; |ioü xal 8iaxofji(Ceiv aüT(Jv, IvOa deXoüat, 

') xofifupxiapioi» tributorum pro mercibas exactores, lUlisdoga- 

nieri, coli. Ducang. 
*) Tox alibi de monachia frequens, qai suo jure sumptuque virunt, oppos. 

fiovox^^^ xotvo^ioi;, coli. Fftllmerayeri Fragm. aus dem Orient, Tom. II, 

p. 37. Hoclocoidem, quod magistratu Imperatorio exemptus, 

ThfeotUce: selbstfindig. 
*) Forma fere Italiea, pro dueatou. Est dUctiog vieari ns, coli. Ducang. 



74 Trruga Michaelis Imp. cum Rayn. Geno, Duce Yen. 

TwCüXijTai 6 oiToc ev TTg RüDvaravTivoüTccJXei t6 xsvTTjvdpiov ^Tre- 
xeiva Ttüv TcevnJxovTa öirepTcepiov*), oö jnfjv ifcovcävTai auxöv. 

''Iva, ^Äv aüfißig TTOi-^aa^ xtva Bsvextxov elc tiva Tcojxatov 
ßXdß>]v, ddtv söped^ 6 TroiT^aa^ t^jv ßXdßTjv, XTjvtxaSxa tcoi-q 6 
ILTz&iXo^ Tif)v dx8ix7]atv xard xö 66cacov* ei §^ oü;( eöp^oxerai 6 
Tzovfpa^ Ti?jv C>]fJttev, ?va StöÄxai Swopte*) icapd xoö fxiuatXou 
xcj) dSixTfjftevxt jiexP^ ^^^ ^Safii^voü. Kai ei (x4v e6ped^ 6 tcoitj- 
oac xi?)v dSixfev, f V a fevTjxat if) ex8(x>]atc irdXiv xaxd xö o(xaiov 
si 8^ oü)( eöpeÖTQ, tva Tcoiig ßpxov 6 (iirdtXo; i|| 6 6ixa((o aoroC 
otSövai eT8>]c7tv iravxa^oü , Iv&a Svi if) e^oua(a xäv Bevex^ccov 
xal eöp^oxTjxat x6 Trpoyfia aüxoö, xal txavioxai 6 dStxTjOefs. 

'Edv 8» ^ufißiQ fsv^odat cpövov, ei [a^v Bevdxixo; (poveuasi 
Tü>|xatov, iva xpivrjxat oSxoc icapd xoö (jLepoüc x^^ ßaatXefac 
[xou * 6fJio(u)c xal Tü)|Aaro;, idv cpoveuaig Bevextxov. Ei 8e Beve- 
xtxo<; (poveüoet Bevexixov, ei (x^v IS«) x^c KcovQxavxtvouitoXeajc 
cpoveoaet xoöxov, fva xpfvnjxat irapd xoö |ji7catXou* ei hk ev x^ 
KtüvoxavxivoüTCoXei yevYjxat ^pdvo; diro Bevex{xou ei; Bevextxov, 
iva xp(v7]xat xal xouxo Tcapd xoQ fjiepou^ xij; ßaaiXeta; fiou. 

^Iva d7coXüaT(] ilj ßaoiXe(a [xoü xoü<; Bevex6coü;, 5(J0ü; Ijjet 
xexpaxTjfievoü;' xal Sooüc 8e 'Pcojxafotx; xpaxoöotv ol Bev^xtxoc, 
fva aTuoXüig xoüxoüc 6 8o6$ Bevex(a<; xal xö xoüfiouviov • u}aau- 
xü)c 8^ dTToXüQOKJi xal xooc Kpr^xtxoü^, xoi>c KopcDvafoü; xe xal 
xoüc Me&a)vaioü;, xoüg cpddaavxas nz^daboLi x^; ßaatXetas fioo 
xal xaxacjjfeöevxa; Tcap' aüxfiiv, öicoxe "^orav oSxot x^; ßaatXefo; 
{lOü, Kai ei |i4v OeXif^aoüatv ol xotoöxot Kpnjxtxo^, ij| ol Kopto- 
'^loi, ^ ol MeOcovaiot, ?v a TudXiv toaiv dxeiQe, |iivu>9t luap' aüxäv 



*) MpKtpQif^ moDetffi aure« Byzaniinse species vario valore, eoll. Ducang. 

') dieapia, aliis ^iop(a, coli. Thes. Stephaniano ed. Hase s. v., est occasio, 
opportunitas, coli. Ducang.; etate sequiore terminus, Italice 
giorno, assigDato, eoll. Alessio da Somavera in Tesoro della lingua 
Greca volgare s. ?. 



TsBüfiA Michaelis Imp. cum Ratn« Geno, Ddce Yen. 75 

{tou, fva d-iwoXucovTai ftsrd toD Xao5 aut&v. 

Iva 00 fii^v i7apa;(u>pi^aig 1^ ßaaiXefa |xoo Y^vsQ&at äpfid- 
nootv air6 r^^ X^P^^ aur^i; xatd tu>v Bevet^xcov* edv S^ yivT]- 
rat C^Gt» tva StopdAxat tauiigv ifj ßaaiXeto fioü. 

Iva, ddv xoopodptoi Beverixot iroti^acDa^ xivce CiQt^^av e(c 
n^/ X^pav r^(; ßaaiX8te<; (lOü, Svi Ivo^oc & fiTcdliXoc xal ol 
iWi^) auToS dicdvtt) ei; töv opxov auTu>v, otüui; e6p(9xu>c7cv 
TiTtiiK xai xpatü>at, xal icoitoai iroivot; eig auiooc, xal iizaipmoi 
'A ^payfia xcov äBtxif]devTu>v , xal eirtSiS&at 7i:p6; aüTou; , Sveu 
[livToe T&v B6veT6cu>v tcov xparoüVTcov vvjate xal [ii?) 6iüox61(ji^- 
nw Tig Bev6T(^. 'Edv 8^ xal dizb ^xspoü y^voüc, ij| ätcö xäv 
yija^ov xä>v, ib; elp7]xai, (jli^ 6iroxe({Jiivu)v xiq Bevex^q: IX^coat 
»ypadpioi xaxd xij; x^pa; x^; ßaaiXe(ac |xoi>, oö (i^jv 8^x**^vxai 
ai™; i^ eic )(mpa^ aüx&v, ^ el; vYjafov, dXX' f v a (Adx<ovxai 
zol di;o8icoxa>atv diüxouc« xadtt>; xal ol xoS {lipou; x^; ßaatXe^a; 
|Wü. "Ooxi^ hk dvaSe^exai xoüxoü^, Idv eöpig xi|Jia>p{av dizb 
rf(^ ^tXe£ac {xou, ou (iif^v evi^^tat if) ßaaiXe^a {lou ei^ x^v 
optov x^piv xffi uaiSsuae«)^ xfiiv xoioüxü>v. 

"Iva, ^dv aufißTQ -y^^^^^^* '^^ a<pdX|ia dici xoD fiepooc x^; 
Bsveridc et^ x6 {Jtepo; x^<; ßaoiXe^a<; pioü, oü (ii!^v dTcoXuii} if) ßaat- 
Wa jjtoü x9jv d^*^^^ '^^^ eüyeveQxdxoü Soüxöc Bevexta; xal 
xöüjioüvfoü auxcov xalxiv^xai ei^ |idx>jV'dXX' fva SiaixT^vuT] x3> 
8up^gaxdx(i> 8oüxl Bevex(a; xal Xip xoü|xoüv(({), xal y^vYjxai icap' 
aÖTfiv T^ 8i(Jpda)ot;. 'Qaaoxtt); fva, ddv aü|xßTß y^v^^ai xt 
5?Ä(jwt luapd xou [kipoxK t^; ßaatXete; jioü ei; xi fiepo; x^; 
Bisverio;, ou fi-?jv dicoXu'g 6 8oi>S Bevex^a; xal xö xoüfAOüvtov xi?jv 
«jaTojv x^; ßaoiXe^qp; [xoü xal xiv^xat e{; fid^^jv dXX' fva 8ta- 
I^TJvoTj 6 8oü£ Bevexte; xal x6 xoufxoüvtov xig ßaotXefq: [xoü, xal 
p>iTat (Y^vTjxat?) irapd x^; ßaatXete; [aoü 6tf5p8a)at;. 



)\. e. Magistratus, ut videtur, minores et speciales, maior, 
euidam subditi. Nisi forte scribenduni : oi dtxatoi. 



76 Trbuga Michaelis Imp. cum Ratn. Gkno» Duce Ven. 

Ei 8^ ^^F^ß"Q 'T^^ eu^eveoraTov 8o5xa Beverfac rb xotvov 
Xaßstv )(pi(i^9 Sirep äTzeoyerai ifj ßaatXefa |ioü, ?va ol 8td8oj^oi 
T^C eSoüotec Toö Soüxaioü r^c Beverto«; xal tö xoüfjioüvtov aüTÄv 
xal 1^ (JLtxpd xal pte^diXi^ ßoüX^) orep^wat tA TotaGia xs^pdiXaia, 
STTsp 8i^ xscpdXata outu>c d7ru>[i(!aato 1^ ßaatXe^a (aou dvcoTutov 
toiv StaXTjcp&svTtüv ei^ßviov 6üo dvSp&v xal diroxpiaiapfuiv, toö 
TS aop 'laxcoßou A6Xcp{voü xal toü aop 'laxcoßou Kovtap^voü, (bc 
ifxcpaviadvTcov Tijj ßaatXefa [xoü rfjv i^v st)(ov oütoi l^^pa^ov 
8üva[xtv xal i^oüatav dit6 toö Soüxi; B8veT(a(; xal toö xou[jloü- 
vfoü ek t6 Tpaxtafaat xal itXnjp&oat ti?jv OYdmjv fierd rij^ ßaat- 
Xefac fioü, Tfjirep 8i>| fpacp^j eictX^f eoov *) Ijjet oöttoc 

'Hfiet<; 'Patvdpto<; NtCevo;, deoö jfdpitt 8ot)£ Bevexfac, 
YvcooTÖv TTOtoöfxsv TcdQt Toi; TÖ TuapÄv i^fXü)v IyyP^?^^ Oeo)- 
poöaiv 

dTcel tot; eü^ev^at xal <f povffjLOcc dv8pdatv» 'laxioßo) AeX- 
cpfvo) xal 'laxcoßcp Kovrapfvo), toi? TCtoTOt? i^fJLcov xal dya- 
TDfjTOi?, [xeid T^? [xeYdXTf]^ xal (jLixpd; ßoüX'^c toö xouftoüvfoü 
T^C BeveTfa^; dveOifJisda TuXTfjpecndnfjv 8üva(iiv xal d^ouatev 
aüTOi^ d8a>xa[iev ^vsp^eiv Td 7rap(JvTa, ^Tot TpaxTaiaai, 
aüfxßfßaortv Tconjoaaöai fJieTd toö ötl^TjXoTdTou xöp Mt^jan^X, 
äv XptoTO) T(p deo) TcioToö ßaaiXsu)^ xal auTOxpdTopoc Pco- 
[xa{(Dv, Aoüxa 'Ay^eXco KofxvYjvoö toö HaXaioX^YO^ » xal 
Yevsadai )(püo<5ßoüXXa, xal itXTjpfiorat xal orepetoaat {xsTd 
TOÖ ^Yj&ivTo; ßaaiX^coc, xa&ux; aüTotg ^pavig xpeiTTOv, xal 
Tcoi^oai xal dvaXaßeiv üTCOcTj^easi^*) xal 6pxu>fxoTixd 8i' i^fidc 
xal 8td TÖ xoüfxoüvtov t^; BeveTfa^, xaOci); aöTOi^ ^olyq 
xpsiTTov, xal yevtxoii; xal 8id rdvTcov Tcoi-^aai eU Td itpo^^Tj- 



^) eViXs^ecüv (M Xi^eeov), verbotenus, idem quod xocr* Svofiia (chryso- 
bull. Andronici Ducae apud Millerum I. c. p. 63); alias aOraig Xi^evi, xora 
Xs^iv, eVl Xe^eot);, coli. Thesauro Stephauiano ed. cit. s. v. Xi^ig, 

*) u7rd(7xs9(C> '^ ra^ifAov, Italice promessa, promissione, coli. Soma- 
vera 1. c. T. I, p. 403. 



Tebuga Michaelis Imp. cum Rayn. Geno, Docb Yen. 77 



J Sevtä xat eis tat irXYjataCovTa aüxotc, xadw; äv aüToic cpav^ 

i axoojfojjie&a *) Tfjfiet? ^v xco övofiaTi ifjfx&v xal xoö xoü- 

/ {iocmoo Tiis B8V6t{a<;, Ij^etv sie T^fxa^ tö orspYOv xal octco- 

ösxTsov xal orepsov xal oti fii^jv Ivavttiod&ttev, xäv et xt ol 

Eö^eveoTcrroi- ouxot ii efc dS auxcov, ek 8v cpavig *) xö icapiv 

eyypa^ov, oüfißißacF&Äatv et<; xd Tupo^^ifjöevxa* 

Kai fva 1^ irapoüaa i^fiexepa dvddeort; ig irXYjpeaxdxT] 
zat oreped, tt>p(c7a[tev, xal eßoüXXa>&7] auxn] (lexd i^|X8xepoü 
ftoXi^ofvoü oiftXXfou, xal 8id }^ecpu>v Ko^^dSoo x^c il^fxexepa; 
auX-^C xavixXefou a>p{aa|xev xal doijixecco&Y]. 

'E8(5d7J h TÖl HAAATIQI TOT HNETEPOT AOTKATOT , Xp^- 

}[oyros ^övoü xo5 Küpfoü jftXtooxoö iS^JxooxoD TCSfxitxou, 

(iTjvl Mapxfü), i^fAepqc 8u>Sexdx>], ivStxxt&vo; rf, 

'Eyo> Ko^^däoc, voxdpto? x^c Soüxtx^c aüX-^; x^; Beve- 

xtas xavtxXefoü, i7:X>^pü>aa xal daxepi(oaa. 

OüTco [lev o5v el/e xd x^(; Tpacp^c 'H Be ^e ßaoiXefa |ioü 
ooxox; öfJLvuei <püXd$at xaöxa irdvxa, edv xal 6 B6i[S)^i(rzaro<; 
wie Beverfac xal xö xoüfjioüvtov xaüx>]? xal ilj {xtxpd xal [le^dXr^ 
S^oX-Jj arep^foai xal cpüXd^ioai xauxa, elg xe xtjv ßaatXeiav fioü, 
st; xouc xXifjpovofAOü? xal 8ia8(5^oö; aux^? xal ek "rijv 'Pcofxavfav 
Kopddpauoxa. 

Mtj^a-JjX ev Xptaxcp xcj) de«) irtaxöc ßaatXeo; xal 
aoxoxpdrmp 'Pa)(ia(a>v Aoöxac ^'A^ys^Q^ Ko(xv15vÖ(; 

6 naXatoX<SY^^* 

B. 
Postquam illustris Dux Venetiaram et dominator Chroatiae') 
et Dalmatiae» et omnium aliarum terranim et insularum su» 



^) Sie ms., pro uire^x* 

') Ad sli 8 oLv foy^l Neque aliter interpretatio Latin«: prout melius 

▼ i d e b i t u r. 
'J Sic LP. ; C roh a eise LA. Sequimur in plerisque lectionem Libri Pactorum. 



78 Tbeuga MiCHABLis Imp. CUM Ratn. Gbno, Duce Yen. 

dominationi summissarum, dominus Raynerius Geno, in minori 
et maiori consilio sui comunis et voluntate et beneplacito dieti 
eomunis et omnium illorum de Veaetiis elegit ambaxiatores *) 
duos nobiles homines et primos consiliarios , videlicet dominum 
Jaeobum Delphine') et dominum Jacobum Contareno, et misit 
eos meo Imperio ad loquendum et tractandum de pace, et eam 
eomplere cum Imperio meo, veluti ambaxiatores perfeetos, 
habendo arbitrium et totam voluntatem nobilissimi Dueis Vene- 
tiarum et sui eomunis, et firmato, quod totum illud, quod per 
eos factum erit et firmatum cum Imperio meo, per dictum dpmi* 
num Ducero, videlicet dominum Raynerium Geno') et per par- 
vum et maius consilium Venetiarum et per totum ejus co- 
mune, debeat contentari^), affirmari et autentiehari ; et locutis 
et tractatis cum eis verbis multis firmavit meum Imperium et 
concordavit de faciendo et complendo pacem secum, prout con* 
tinetur in capitulia infrascriptis. 

Juravit Imperium meum ad sancta Dei evangelia et per 
honoratam et vivificam crucem, quod ab hodierna die, qu« est 
decima octava Jnnii, octavae indictionis, habere debet cum nobi- 
lissimo Duce Venetiarum et cum parvo et magno consilio suo 
et cum toto comuni Venetiarum pacem claram et puram 
absque aliqua caliditate') per hunc modum: 

Quod facta ista pace cum meo Imperio ipsi non debent^) 
facere cum aliqua generatione pacem contra Imperium meum. 
Et si aliquis alter, qui nunc sit in amicitia^ Venetonim, venire 



^) ambaxiatores LP.; ambaxatores LA. De varia vocis scriptiane vide 

Ducang. $. v. ambasciator. Confer Theotiscum Ambaeht 
>) Delpb. LP.; Delf.LA. 
') Geno om. LA. 

^) contentare est comprobare, assentiri» coli. Ducang. s. v. 
*) Sic uterque über pro call. 
') debeant LA., quod prseferen dum. 
^) in amicitiam LA. 



TftECCA MiGHABLIS ImP. CUM RaTN. GeNO, DcCB YcN. 79 

relet ?el Teoiret contra teiTas Imperii mei , vel summus domi- 
Ks h{ia, rel Rex Francise, vel Rex Sicili», vel Rex Castellae, 
d Rex AngliaB, vel Rex Aragonum« vel Comes Karolus, frater 
B^sFranciaB, vel alter Rex vel Comes, vel eomune JanuaB, 
rd cofflaoe Pisarum, vel comaoe Ancons'}, vel aliud co- 
Hie, vel aliquis Christianus vel Paganus alterius generationis 
ideoatra castra mea, veP) contra exereitus meos: nobilissi- 
BBs Dax Venetiarum , nee comnne , nee aliquis dominorum 
fiirhim, nee aliquis Nobilium Venetiarum venire debeat nee in 
nerra^ aliqua contra terras Imperii mei, nee contra castra 
Ma, nee meos exereitus; et non debeant dare nee consilium, 
eeverbum, nee factum, nee opus, nee denarios; nee debeant^) 
noKxare^) navigia eis, qui contra me essent, nee comuni^), 
lee mercatori, nec^) mercatoribus, neque Nobilibus, nee alicui 
emnai pro venimento contra Imperium meum. Et si aliqui 
lieges, aut Prineipes, aut Comites, vel fiaroni cum exercitu 
peterent transitum aut iter ad sanctum Sepulchrum vel alibi, 
food primo dominus Dux et eomune Venetiarum debeant^) 
^ fer sacramentum petere, quod non debeant venire contra 
Inperium meum. Et si sie affirmabunt, tunc eos permittant ire 
ad bciendum facta sua. Et si essent Peregrini decem aut viginti, 
^ (ransire vellent, quod') ipsis dominus Dux nee eomune 
Venetiarum ^^) non debeant accipere sacramentum. 



OAnch. LA. 
*) aut LA. 
') guera LA. 
^) iebcat LA. 

) De ambigaa signifieatione verbi nauiizare, qua medio eevo ferebatur, 
TiAealnr praeter DuCaogiain Pardessus io CoUeetion des lois niaritimas, 
Tomo V. p. 22. not. 3. p. 33. not. 4. 

) W\i« male rersus et inteilecius. 

') aut LA. 

*U«beat LA. 

•) Sic rede LA.; pro LP. 

) Vcn. om. LA. 



80 Treuoa Michaelis Imp. cum Rayn. Geno, Duce Yen. 

E t quod mercatores Imperii mei , qui ibunt Venetias pr 
faciendo mercatioaes, solvant et solvere debeant comerclum^ 
secundum usum Venetiarum, qui possint emere, quod sibi ride- 
bitur, absque aliquö impedimento. 

Et terras, quas hodie tenet comune Venetiarum, videlicel 
Coronum et Mothonum, habere debeat. 

Et habeat etiam insulam Cretae. Et omnes homines mei 
Imperii, qui reperientur ibidem, meum Imperium debeat acci- 
pere; quibus habitis meum Imperium plus non erit contra insu* 
lam supradictam. 

Et insulas Egeopelagi ^) , quas habebat pro redditu'3 
dominus Dux Venetiarum, habere debeat. Verum illas, qasB 
erant Imperii mei, et Prineipatus^ quando Latini*) eas tene- 
baut a Constantinopoli , Domino concedente, quod sint Imperii 
mei') et meorum successorum et dominorum Romaniae. 

In Nigroponte habeant id, quod hodie habent. 

Et Imperium meum debeat dare eis in loco de Armiro*) 
terram et locum pro faeiendo domos, requisitiones et sezium ^y. 
Et quia Imperium meum guerram habet cum Nigroponte, et 
Veneti ibidem inveniuntur, quod meum Imperium retinere debeat 
scalam de Armiro, quia ab illa scala^) Veneti non vadant 
acceptum bladum^) et vinum et aHa victualia pro dando Latinis 
inimicis Imperii mei, qui sunt in Nigroponte'^), quousque Dens 

^) comerclmn, alibi commercium, i. e. tributum pro mercibus 

pensitandum. 
^) I. e. Aegseopelagi. LA. Agiopelagi. 
*) Sic uterque über pro red i tu. 
^) Lat. om. LA. 
^) mei Imp. LA. 

*) Armira uterque über; mox uterque Armiro. 
'') sezium, aübi sedium, coli. Ducang., idem est quod xa^i^fia, lUlice 

sessione, coH. Somavera 1. c. s. ?. 
^) acala LA.; scalla LP. 
*) L e. frumentum, Itaüce biado, GalÜce ble, coli. Ducang. et Dies 

I. c. p. 52. 
") Sie LA.; Nigropo LP. 



Tuij«A Michaelis Imp. com Ratn. Gbno, Ducs Yen. 81 

u'tfety qood meum Imperiam') in Nigroponte dominetur; 
Ifostea dimittere sealam parti YeDetiarum')* 

Et quamdo Imperium meum certabit'), divino auxilio mediante, 

btmis, qui stant in Nigroponte^), quod Venetis non debeant 
ittere auxüium, nee suecursum, nee peeuniam in auxilium eorum* 
EtXTeneti, qui se reperient in Nigroponte, />t7 se omnesretra- 
kit io onam partem , non existendo in auxilium illorum Lati- 
wiDD» nee in mei eontrarium, cum suis rebus debeant custo- 
iri et salTBri a meo Imperio , prout omnes alii Veneti. Et si 
eseat ma contrarii, et tenerent cum Ulis de Nigroponte, quando 
ftrtuDen^) Imperii mei committetur cum Ulis de Nigroponte^), 
U, qaod accideret de Latinis Nigropontis et suarum^) rerum, 
(reoiet*) etiam super ipsis et super suis rebus. Et postquam 
teo plaeuerit, quod meum Imperium dominetur in Nigroponte, 
^Nona et terram ^ , qui hodie reperiuntur teneri per Yenetos, 
iiperium meum mhilominus dabit nobilissimo Duci Venetiarum 
et 800 eomuni. 

Item dare sibi debeat Imperium meum in Salonichi extra 
ostrwn terram et locum, ubi sibi placebit, pro faciendo sezium 
et mansionem. Item in partibus de Volero et de Eno, ubi sibi 
iMiit, mansionem. Et allo Steno'®) a parte Ponentis'') in 



Olnip- meum LA. 

) El toteeedentibos repetat : debeat meum Imp. 

')cert LA.; circabit LP. 

^] Ktgropo LP. Idem omisit errore oculorum verba: quod Venetiie . . . 

ia Nigroponte. 
*)SieLA.; eircamen LP. 
) Nigropo LP. idemque mox. 
'Isnoram LA. 

V^eniet LA.; erenient LP. 
')terrarum LA. 
*^) Hsc prorsus Italice sonant. LP. alo ateno. Did debebat: usque ad 

SleDum. 
^^) Honens (ponente) est occasos, oecidens, Grieeis 9<t9ti, sc. Europa 

Byiantioa; oppo8.leTan8 (leyante), i^otroXh, Aaia Byaantina. 
^Mto.AMh. II. Bd. XIV. 6 



82 Treuoa Michaelis Imp. cum Ratn. Gbno, Ducb Yen. 

duobus locis, ubi sibi placebit. In Constantioopoli, ubi sibi pla 
cebit, a palea Exartisi') usque ad Piges. Et si aliquo tempor 
meum Imperium dare volet terram prope Constantinopoliin * 
Tel Salonichum alicui comuDi Latinorum, quod tunc meun 
Imperium facere debeat comune Venetiarnm principalios ; ei 
sibi dare debeat terram ad eastra predicta Mauritalass», vide- 
licet Mari Nigro, ubi sibi placebit. Et Ritachio') habere debeal 
terram; in Atramitti habere debeat domos et balneum, qu^ 
sunt ibi. In Anaea^) habere debeat partem') pro introitu ei 
exitu; et in Smirnis^). 

E t meum Imperium expellet suos inimicos ibidem, yidelieet 
Januenses, et nunquam eos recipiet. Et si aliquo tempore 
Januenses venirent rogatum Imperium meum de pace, quod 
ipsam fraternitatem ^) aliter facere non debeat, si id notum non 
fecerit domino Duci et comuni Venetiarum, servato prssente 
privilegio Imperii mei per comune Venetiarum; et quod 
Venetisß non recipient^) eos ad pacem sine notitia Imperii meU 
serrato a me pra'.senti privilegio Venetis. Et si dicti inimici 
Venetiarum^) armarent galeas pro veniendo ad terras Imperii 
mei , quod ipsi debeant armare galeas pro obviando eis , et in 
subsidium terrarum mei Imperii, tot, quot crederent sufficien- 
tes ad obuiandum eis. Et meum Imperium sibi dare debeat 



1) palea est Gneeum iraXaca. Rxartisi LA.; Giartigi LP. ßt Piges 

dicitur pro P i g a s (P e g a s). 
^) CoDitantinopoii LA. — BAox Mauritalass» uterque pro 

Maurstalassse (fiau^Yj; äoLkiaaifig), 
') An in Rit? Ritachium respondere videtur Gr«co Tproxiov, quam- 

quam hoc ibi locomm nondum deprehendimus. De his v. notaiu noatram ad 

verba Grieca p. 70. 
^) anima LP.; ania LA., i. e. Anspa. ftalls medii le^i Ania. 
^) terram LA. 

*) Smirnis LA.; Surinia LP. 
^) fratern. LP.; pacem LA. 
^) Sic LP.; reeipiat LA. Bispectabas recipiant. 
•) Sic LP.; Venetis LA. 



r 



Tbku6a Hichaelis Im?, cum Rayn. Gano» Duce Yen. 83 

mtiieUkt^n solotionum homiaum galearum , jurante sacramen* 
tBfli^) Duee et eomune, quod, quantum ipsi solvent absque 
fraode, taBtom ego debeam sohere pro medietate soldorum 
horamom pnedictorum. Et si meum Imperium vellet mittere ad 
dKea4iiin alicui domino YeDetiarum et amico Imperit mei, quod 
ipsi deberent armare galeas pro serviendo bnperio meo, et ipsi 
veDent amore Imperii mei istud faeere, quod ipsi non impedian* 
inr ab illugtri Duee Yenetiaram, nee a eomuni'). Et meum 
Ifliperiain non debeat mittere dietas galeas supra aliquam terram, 
que Sit in amieitia Venetiarum. 

Et si per terram vemVet exercitus supra terras mei Impe- 
n*), quod Yeneti, qui reperientur in illo loco, salvabuntur per 
■eara Imperium , prout Gneei Imperii mei , vel in Constantino- 
p(£, Tel Salonichi^). 

Quod eomane Yenetiarum ponat Rectorem supra gentem 
soam, qui Yocetur Bajulus. Et possit mittere ia omnem par- 
te» , in qua babebunt mansionem, qui judicet') et regat suam 
geatein. Sed Grseei » qui habebunt agere cum aliquo Yeneto et 
Tdiot judieari per Bajulum, quod etiam judicentur secundum 
rationem per ipsum. 

Et habeant dieti Yeneti omnes^) libertatem In omni terra 
ma Imperii mittendi mereationes, undeeumque sibi plaeebit» vel 
per terram, vel per mare, ac etiam venire absque mereationibus. 
Et quod possint^) venire tam per terram, quam per mare 
absque dadia*} nee impedimento, et sine datio de tello^) vel 



') sacro LP.; saerameDto LA. Correximut. 

*) nee a eomune LA.; nee commune LP. 

') Sie LP.; Imp. mei LA. 

*) Salonichi LA.; Salonicha LP. 

^) jadicat LA. 

*) oronet LA. 

^) Seripsimus possint, pro possit utriusque iibri. 

*) didia, dadea, coli. Dacang. s. ??. dadea, datium. 

*)I. e.telo, teloneo, coli. Ducang. s. v. telo. 

6» 



84 Treuga Michaelis Imp. cum Ratn. Geno» Duce Yen. 

dyavaticho ^) , comerelo, escalicamento ^) et onmium aliarua 
dationum. 

E t qaod Veneti apportent mereationes, quo sibi placebit. 
ostendendo eas comerdariis mei Imperii^). Et ipsi sacramentfl 
debeant afiirmare^ quod ipsi noahabent (h/ibeanl?) in ipsis sms 
mercationibus mercationes alicujus alterius extranei , sed qaod 
omnes illse mercationes sint Venetorum ; et quod ipsi celare noo 
debeant aliquid de mercationibus ipsis» ut eomercla^) Imperii 
mei recipere possint comercla consueta ab illis^) extraneis, qui 
mercationes haberent insimul cum suis. 

Qu» comercla habere debeant suas staterias, modia^^, 
miliaria^), libras, pichos^) in illis locis, in quibus sunt Veneti. 

Et ecclesise suse, quas habebunt ^) in locis, in quibus 
morari debebunt, sint '^) ; et eas habeant cum fortitudine Imperii 
absque aliquo clamore. Et quod in ipsis ipsi facere possint 
baptisma et missas, ut eorum est consuetudo. 

E t si aliquis Yenetus obiret in terris mei Imperii ^^), tarn si 
fecerit testamentum, quam non, ejus bona per suum Bajulum 
gubernentur, vel per eum^ qui erit loco ejus, prout sibi vide- 
bitur, Tel ut dictus Bajulus vel alius^^) loco ejus sententtabit'^), 
absque impedimento vel molestia ex parte mei Imperii. 

^) dyaratieo LA.; dyavaticho LP. L e. diabatico. 

^) esalicamento LP.; esalizamento LA. Scribe et scalicamento, 
i. e. scalatico. 

') Imp. mei LA. 

^) Sic uterque liber. In Grecis est xofifupxcopcoi; scribe comerelarii = 
commerciarii. 

^) ab illis extr., qui LA.; ab aliis extr., quam LP. 

*) Neutrale medium est roensura aridorum et liquidorum. coli. Ducang. 

^) miliarium altbi fere est mensura ?iarum; hoc loco specialis mensura 
mercium. 

^) Ab Italico pico (Somavera I. c. s. v.), 6r«ce ^x^^^* 

») Sic LA.; habebant LP. 

^^) sint LA.; sunt LP. Locus mancus ; deest Gnecum idi6^fiv^it.oi^ i. e. e x e m p t te. 
^^) m. imp. LA.; imp. m. LP. 
^«) alius LP.; alter LA. 
*') L e. judicabit, coli. Ducang. 



r 



Trbuca Michaelis Imp. cum Rayn. Geno, Ducb Ven. 85 



E t si aeeideret, quod aliqais Venetus perieularetur ') cum 
emnm nanbas vel cum alio navigio ^) in terris Imperii mei'), 
debeaot esse salri ipsi et res suae; et debeant habere auxilium 
a gente inei Imperii contra iUos, qui tenerent suas res ^). 

Et habeant Veneti libertatem extrahendi firumentum de 
tcrr» Imperii mei et ponere illud, ubi rolent, salvo quam in 
Itfiis inimicorum Imperii mei'). Verum quando frumentum yen- 
Ctur a quinqnaginta yperperis supra centenarium in Constanti- 
BopoK, quod tunc ipsi non possint emere pro transpor- 
tmdo^ ipsam. 

E t si aecideret, quod aliquis Venetus noceret ah*cui Gr»co, 
I ifle actor nocumenti reperietur, quod Bajulus facere debeat 
emtra eum, seeundum quod postulat ratio. Et si ille, qui faciet 
dmiHimy non reperietur, quod consignetur terminus sex men- 
ainm per Bajulum illi, cui offensa facta erit. Et si invenietur^) 
3ie, qui fecerit obliquum in ah'um, fiat vindicta seeundum ratio- 
nem. Et si^) non reperietur, quod Bajulus debeat jurare, vel 
lle, qui erit loco ejus, de faciendo notum per totum, unde erit 
libertas Venetorum, quod res su» reperiantur, et quod illi sol-* 
ratar, qui^ obliquum receperit. 

Et si accideret, quod homicidium perpetraretur, vel quod 
Venetus Graecum occideret, quod ipse sententietur ex parte 
ma Imperii ; per similem mpdum , si GrsBcus interficeret 
Venetam. Etsi Venetus aliquem '^) Venetum occideret» occidendo 



') perielaretor LA. 

*) aliis nayigiis LA. 

') m ei Imp. LA. 

^)res saas LA. 

^) Imperii mei ... Imperii mei om. LP. Ibidem salvo quam idem erit 

qood prsterquam. 
*) asportando LA. 
^ Sie LA.; inTeniretur LP. 
*) si om. LP. 
*) qui LA.; quod LP. 
i<>)alinm LA. 



86 TftEUGA Michaelis Imp. cum Rayn. Geno, Ducb Vbn. 

eum extra ConstaDtiaopoIim '), judieetur per Bajulum. Gt si i 
Constantinopoli homicidium fieret de Veneto ad Veoetum, quo 
ipsi etiam ex parte mei Imperii judicentur. 

Et quod Imperium meum debeat dimittere et relaxar« 
Venetos, quos habet retentos. Et omnes Graecos, quos tenea 
Veneti, Dux et comune Venetiarum debeaat^) relaxare« E1 
sie etiam debeant relaxare iUos de Greta, Ulos de Corono et de 
Mothono, qui erant Imperii mei, et subposuerunt se ipsis, qiti 
quoodam erant Imperii mei. Et si isti de Greta» Yel illi de 
Gorono et de Mothono yolent stare, deinde possint stare sine 
damno. Et si ipsi volent venire in terras Imperii mei, quod 
venire permittantur^) cum gente sua. 

Et non consentiet Imperium meum, quod armata aliqua 
fiat^) in suis terris contra Venetias; [et] si postea fieret'^, 
restituatur et satisfiat illud per meum Imperium^). 

Et si cursarii Veneti damnum committerent^) in terris 
Imperii mei, tenetur^) Bajulus et iUi, qui sunt loco ejus*}, sub 
sacramento, eos invenire et eos teuere, et de ipsis '^) justitiam 
sumere, et assumere res damnificatorum, et eas sibi reddere« 
exceptis Venetis , qui tenent insulas , qui non sunt sub domina- 
tione Venetiarum. Et si de^^) alia generatione, vel de insulis 
supradictis, qusB non sint^^) sub dominatione Venetiarum, cur- 
sarii venirent contra terras Imperii mei, quod ipsi non debeant 
ipsos recipere in suis terris, neque in suis insulis, sed guerizent 

*} Constantinopoli LA. 

') debeat LA. hic et paulo post 

') Sic LA.; permittentur LP. 

*) Sie LA.; et non sentiet Imp., quod arma fiat LP. 

^) etsi non fieret LP. Desideratur Graecum ^i^fua. An: si noxiom fieret? 

*) et satisfaeiet illud Imp. meum LP. 

^) dampnum facerent LA. 

^) Sie LA. ; conetur LP. 

*) illi, qui essent loco LA. 
^^) invenire illos et eos et ipsis LA. 
") de om. LP. 
^') Sic LA.; qui non sunt LP. 



TkECGA Michaelis Imp. cum Rayn. Gbno, Dugb Ven. 87 

d expeiJant eos, prout fiet') ex parte mei Imperii. Et omnes 
X, qui reeiperent illos, et punitionem haberent a meo Imperio, 
fK»d Imperium iDeum non teaeatur sacramento hujus punitionis. 

E t sl accideret, qaod error esset ex parte Venetiarum contra 
piteni Imperii mei, qiiod meum Imperiam non debeat derelin- 
^lere paeem nobilissimi Ducis Yenetiamin et sui eomonis» sie, 
fBod goerra fiat ; sed quod debeat destinare ad dieendum nobilis- 
«no Doei Venetiarum et suo comuni , quod per eos fiat emen- 
dum '}. E t sie per similem modum, si accideret fallum') ex parte 
Iqyerii eontrai^) partem Venetiarum, quod Dux Venetiarum et 
tomiuie non debeat pacem relinquere, et fiat guerra ; sed quod 
mbmk fiat per Ducem et eomune Venetiarum Imperio meo , ut 
fs meam Imperium emendum et satisfaetio fiat'). 

Et si aecideret, quod Dens avertat ^), quod nobiUssimus 
Dvx Venetiarum de hac vita transmigraret , quod sui successo- 
res videlieet Dueatus et totum ejus consilium parvum et majus 
debeant^) contentare dictis capitulis; pro quibus capitulis sie 
juraTit Imperium meum coram supradictis nobilibus hominibus 
et ambaxiatoribus^), videUcet ser Jacobo Delpbino^) et ser 
Jaeobo Contareno, comparentibus ipsis coram Imperio meo, 
babendo per scripturas arbitrium, vim et bailiam^^) a Duce 
Venetiarum atque a comuni ad contrahendum et complendum 
dictam paeem cum Imperio meo; quod scriptum scilicet dicto- 
mm ambaxiatorum'') sie continet et dicit: 



«) fient LA. 

^) l. e. emendatio. Alibi emenda, coli. Ducan$(. 

') I. e. delictum. Italice falo» fallo. 

^) erga LA. 

^) fiani LA. 

') adv. uterque Über. 

^) debeat LA. 

^) ambaiatoribat LA. 

•) Delf. LA. 

^*) l. e. auetoritatem, potestatem, Italice balia, coli. Ducang. s. v. 

'*) arabaiat. LA* 



88 TaEUGA Michaelis Imp. cum Ratn. Geno, Duce Vbn. 

„Nos Raynerius Geno, Dei gratia Yenetiarum Dux^3 
notum facimus omnibus praesentes litteras inspecturis» quoi 
nobilibus et sapientibus^) viris, Jacobo Delphino et Jacobe 
Gontareno» fidelibus nostris dilectis, cum minori et maior 
eonsiliis ^) Yenetiarum dedimus libertatem et bailiam, atqif £ 
eisdem concessimus» quod faciant res prsedictas, et quicquid 
traetabunt, et concordium faeient cum altissimo domino 
Michaeli, in Christo Deo fideli Imperatore et moderatore^^ 
GrsBcorum» Duce Angelo Comneno') Paleologo, et fieri 
facere bullam auri^) et complere et confirmare cum dicto 
Imperatore, prout melius apparebit, et facere oblationes ^^, 
et conficere cartas^), et sacramenta facere pro nobis et pro 
comuni Yenetiarum, prout eis melius yidebitur. Et quod nos 
promittimus nomine nostro et comunis Yenetiarum , esse 
content] et recipere et confirmare, et non contradicere alicui 
rei, quam faeient Nobiles supradicti, vel unus ipsorum, 
prout melius videbitur eis concordare de rebus predictis* 

Et sit presens nostra commissio firma et rata ; et fuit 
bullata nostra buUa plumbea, et manu Conrad!, nostrs 
curise Cancellarii, eam commisimus esse scribendam. 

Data in nostro Ducali palatio , currentibus annis Domini 
nostri millesimo ducentesimo sexagesimo quinto, mensis 
Martii die duodecima, indictione octava. 

Ego Conradus, notarius et Ducalis curie Cancellarius, 
complevi et roboravi, prout superius continetur.^ 



*) Dux Yen. LA. 

') et aap. om. LA. 

') cum mai. et min. consiiio comunis Venetiarum LA.; rectiut. 

^) Imperator! et moderatori LA. 

^) Du che Comnino LA. 

*) b. auri LA.; auri om. LP. 

^) L e. propositiones, pacta, conventionea, ^noT^ionit coli. 

Ducang. s. y. 
^) et per cartas LP.; et confici cartas LA. Jam conf. chartam 

est facere instromentum oblationis, coli. Ducang. s. ?. Charta. 



Mi&cüs Bkmbo st Prt&üs Geno, Yen. legati ad Imp. Graecorum. 89 

Et sie Imperium meum juravit observare et manutenere 
supraseripta , si nobilissimus Dux Venetiarum et commie 
et illi de mmori et maiori consiliis contentabunt et observabunt 
aq^ndieta Imperio meo et haeredibus et successoribus ejusdem 
ifape RomaniaB. 

CCCLVI. 

larcBs Bemb# et Petras Crei«, Tei. legati %i Imp. (frae^nm. 

A. d« 1267, die primo m. Novembris. 

pEx qnaterno pergameno J. 23. Commissionum etPactorum sub 
D-Laurentio, Raynerio Geno et domino Laarentio Teupulo, Ducibus.^ 

Bibliotfaeca S. Marci. Codex dipiomaticus Trivisanus, class. X, 
riex CLXXXI, fol. 243, e4, quae antecedit, not4 originis. 

H»e est Potestas, in qua innititur Treuga anni 1268, nr. CCCLYIII 
faps Coliectionis (p. 92 sqq.). 

Nos Raynerius Geno cett. notum faeimus universis pre- 
sentem pa^inam inspecturis, quod nomine nostro et communis 
Venetiarum , cum nostro minori et maiori consilio committimus 
Dobilibus et sapientibus viris, Marco Bembo et Petro Geno, 
fidelibus nostris dilectis, et plenam virtutem et potestatem eis 
damus atque concedimus tractandi« faciendi et firmandi treguam 
com serenissimo domino Michaele, in Christo Deo fideli Impe- 
ratore et moderatore Romanorum, diro (leg. Ducd) Angelo 
Connino Paleologo et novo Constantino. Quam quidem treguam 
&eere et firmare possint nomine nostro et comunis Venetia- 
mm usque ad illud tempus, et sicut eis videbitur, et ut cum 
ipso domino Imperatore fuerint et poterunt esse concordes, 
promissiones , obligationes et sacramenta propter hoc faciendi 
et reeipiendi , et omnia et singula , que in predictis et circa 
predieta fuerint opportuna, sicut nos ipsi facere valeremus; 
promittentes nomine nostro et comunis Venetiarum, firmum 
et ratum habere et teuere, quecumque dicti Nobiles et eorum 
dter, in cujus manibus hec nostra commissio apparuerit, pre« 
dictis et circa predieta dixerint vel duxerint facienda. Et (ut) 



L 



90 Pactum Balduini II Imp. et Thbobaldi Camp. 

hec nostra commissio plenum robur obtioeat, ipsam sigr^ll 

nostro plumbeo commuoiri jussimus, ac per manum Conrad 

notarii et curie nostre canceliarii, feeimus roborari* 

Data in nostro Dücali palatio, currente anno dommi 1 2tf 7 

die primo Novembris, indietione XI. 

Ego Corradus, notarius et Duealis aule Yenet. cao- 

cellarius. 

CCCLVII. 
Paetnm iiter Baldilnmll, (frse^rnn Inperat^ren, et Tlie«bald«Hi 

Cemiten CavpanUe. 

A. d, 1268, mense Martio. 
Ex autographo archivi Regii Francog. edidit Buchen in recber- 
ches et materiaux etc. T. I, p. 38; ante eum DuCange ad calcem 
Villehard. in Recueil de chart. p. 22; et hie quidem aceuratius. 

Balduinus, Dei gratia fidelissimus in Christo Imperator, a 
Deo coronatus, Romanie moderator et semper Augustiis, Omni- 
bus Christi fidelibus salutem in Domino sempiternam. 

Ad perpetuam rei memoriam cunetis presentibus et futuris 
tenore presencium faeimus esse notum, quod nos, deliberatione 
prima') attendentes utilitatem multiplicem, quam Imperio nostro 
potest pervenire^) ex preseneia reverendissimi ') eonsanguinei 
nostri domini Thfeobaldi], illustris Regis Navarre, Campanie 
et Brie, Comitis Palatini, spontanee et liberaliter donamus 
eidem et heredibus suis in perpetuam douationem*) intervivos, 
quartam partem terre dominii et honoris totius Imperii nostri 
Romanie cum omnibus pertineneiis dicte partis ; et de bis omni* 
bus predictum Regem per nostrum annulum , domino Erardo 
de Valeriaco, Hugone, dicto') de Consans, marescallo Campa* 
nie, Milone de Galatas, milite nostro, et magistro Thema ^)y 
elerico predicti illustris Regis, presentibus, investimus; aalvi^ 

^) praevia Vill. bene. i ^) domino d« Conflans Vill. 

bene. 



') provenire Vill. bene. 

') carissimi Vill. 

^) in perpetuum donatione V. 



•) Thoma Brunelli VilU qui 
hone Milone habet priorem. 



Pactum Baldvini 11 Imp. bt Tbeobaldi Camp. 



91 



fiaeB eonrentionibiis et paetionibus , quas habemus cum nobi- 
ftas firis , Rege Sicilie iUustri , et Duee Burgundie , et salro 
jve Docis et conmiunitatis Venetorum ; salva etiam et excepta 
mitate Constantinopolitana cum omnibus pertineuciis cireum- 
faaqne per nnam dietam. 

Volumos insnper et concedimus, quod, secuudum quod^) 

fem dicti Imperii acquiretur, predictus Rex semper recipiat 

fsartam partem terre acquisite, salvis semper cooventionibus 

ei eoadieiooibus supradietis, ita videlieet, quod unus miles, 

fBem ad hoc assignabimus, et alius, quem prefatus Rex assi- 

fttbit, bona fide et prestito juramento assignabunt sibi quar- 

ta partem, tarn in feodis et retrofeodis, quam in dominiis et 

r^os aliis. Si vero totum Imperium vel aliqua magna pars 

f8Q8 acquiratur, nos ad requisitionem dicti Regis aut eins 

Wredum tenebimur facere quatuor partes de tota illa acquisi- 

tioae; et pro honore ipsius Regis volumus et concedimus, quod 

ipse eKgat et aecipiat illam partem, quam') sibi placuerit, salvis 

«emper eonvencionibus et condicionibus antedictis. 

Yolumus et coneedimus etiam'), quod predicta omnia 
teneat et possideat libere, cum omni dominio et justitia, que 
habemus et habere debemus in parte , que nobis debet rema- 
aere. Nee ratione huiusmodi donationis Rex ipse tenebitur 
nobis Yc] heredibus nostris, aut Imperio Romanie ad aliquod 
senrieium, nisi quantum sibi spontanee placuerit, quod diu^) 
manere voluerit in terra dicti Imperii. Cum autem cum absen-* 
tem esse contigerit'^), tenebitur, et heredes sui, pro quibuslibet 
iperperatis mille terre, ad communem extimationem Romanie 
sea Romani Imperii, quas ibi habebunt, teuere ibidem, pro 
defoisione terra, unum militem yel duo ballistarios equites, 



^) quod» qutndo Vill. bene. 

*) qaae Vill. bene. 

') YoJ. etiam et c. quod Vill. 



^) quam diu Vill. recte. 

') cum autem erit absens Vill. 



92 Trbuga cum Michaels Palaeolooo Imp. 

secundum consuetudiaem dicti Imperii. Post decessam ver 
ipsius Regis tenebuntur heredes sui facere nobis et herediba 
nostris homagium ligium ad usus et consuetudiues Imperii , € 
servicium de militibus et ballistariis , prout superius es 
expressum. 

Promittimus etiam, quod nos bona fide dictum Reg'ein 
juvabimus in retentione et eonsenratione quarte sue partis pre- 
dicte, sumptibus propriis, contra omnes, et specialiter contra 
inimicos fidei Christiane. 

Et ad hec omnia et singula supradicta servanda oblig'a'- 
mus nos et promittimus, nos bona fide ea complere, tenere et 
observare, si predictus Rex Th[eobaldu8] personaliter accedat 
in terra Imperii memorati. 

Et insuper obligamus nos et promittimus, quod Philippus^ 
filius noster, supradicta omnia et singula, secundum condiciones 
premissas, laudabit, concedet et acceptabit, et de non veniendo 
contra se legitimis^) suis patentibus litteris obligabit. 

In cujus rei testimonium Utteras nostras dedimus, bulla 
nostra aurea roboratas, nostris caracteribus rubeis Imperialibus 
insignitas. 

Datum Parisiis, anno domini 1268, mense Marcii, Imperii 
nostri anno 29. 

cccLvm. 

Treiga KaynerU fiei«, Ducis Tenet^rnm, cum Ilekaele Palae^Ug«) 

firsMrnm imperat^re. 

A. d. 1268, die 30. m. Junii. 

Edidit, sed dxpeaioc sui secuii, hoc doeumentum, treugae a. 126K 
praeliminariae eonfirmationem. Marin T. IV, p. 336 sqq. Ibidem 
summarium proposuit p. 326 — 328, non addito, utrum ex autographo 
deprompserit, an sit apographum. Dumtaxat subiungit p. 329: neueste 
sono le condizioni del irattaio che si dii in mano agli Ambasciatori 



legitime Vill. 



r 



Trbdga cum Migbablb Palaeologo Imp. 93 

S Ceaare Giorgio Chinnschi, viseoräe e iecretario Imperiale, e 
Gargio Calodica, famigliare di Corte; sottoseritto dal Doge» Con- 
dgUeri ed aliri Primati del gran consiglio*^. 

Loeam Andreae Danduli hucce pertinentem sapra p. 63, 64 
itfsliiiras iategrum. 

Nos Rainerius Geno etc. notum facimus et volumus fieri 

pesenti pagfiaa universis praesentibus et fiituris, quod anti- 

fQUiB amorem et yeram dilectionem, quam ad excellentissimum 

I^^am Romanum habuerunt predecessores nostri cum 

airersa patria Yenetorum, habuimus et habemus, sicut digno- 

sdtnr ab antiquo, sicut debebat fieri — aceedentes ad recon- 

ämdum nos et ipsum nostrum comune Venetorum cum excel-* 

leitissinio domino Michaele, in Christo Deo fidele Imperatore 

ämoderatore Romanorum, Duca Angelo Comneno Palaeologo 

daoTO Constantino semper augusto et eius Imperio — viam 

fnesiviiDus et modum, per quem factum posset melius ad 

ipsios Imperatoris honorem et nostrum et decentius terminari; 

et licet multifarie ') multisque modis pro parte uniuscuiusque') 

foret super huiusmodi negotio diversimode laboratum, tandem 

interTenientibus nobib'bus et sapientibus viris, Marco Bembo et 

Petro Geno, fideb'bus nostris dilectis, ad ipsius Imperatoris 

pnesentiam, pro nobis et nostro consilio et comune nostro 

Venetianim in ambasciatores transmissis — cooperante illo, a 

quo omnia bona procedunt — ad veram treugae concordiam 

et eonventionem cum ipso excellentissimo domino Imperatore 

et eins Imperio derenimus modo et forma inferius comprehensis : 

In primis quidem nos praedictus Dux pro nobis et nostro 

consilio et comune Yenetiarum, habita licentia et parabola ab 

ipso consilio nomine comunis Yeneti iurandi super animabus 

eorum, et cum eorum voluntate laudamus, approbamus ac rati- 

fieamas omnia et singula infrascripta, per praedictos nobiles 



')ma]ii facie Marin. | *) UDiusqu. Marin. 



/ 



94 Trbuga cum Michaele Palaeologo Imp. 

cum ipso excellentissimo domino Imperatore et eius Imperio 
nomine nostro et comunis Venetiarum traetata et sacrameoto 
firmata, ac ea super vera et veneranda cruce ad saneta Dei 
evangelia iuramus et omnia inviolabiliter tenere et observare, 
et teneri^} ac obseryari facere integre, sicut inferius decla- 
ratur. 

Ipsae yero conventiones et capitula per ipsos nobiles cum 
excellentissimo domino Imperatore nomine nostro firmata 
sunt haec: 

Quoniam iuratum et promissum per ipsos nobiles, quod et 
nos promittimus, et, ut dictum est superius, iuramus, quod a 
die Mercurii quarta intrante, Aprile, currente anno ab incarna* 
tione Domini nostri Jesu Christi 1268, indictione undecima, 
usque ad complementum annorum quinque computandorum a 
dicta die inantea observabimus et tenebimus veram et puram 
treguam ipsi Imperatori et eius Imperio et terrae Romaniae 
toti^ eius Imperio subiugatae, tam in mari, quam in terra, sine 
omni dolo; et quod ipsum Imperatorem vel eius Imperium, et 
gentem ac terram Romaniae suo Imperio subiugatam non offen- 
demus, nee oifendi faciemus, nee offendi permittemus per nos 
Tel alios, uUo modo vel ingenio. 

E t quod de terris Imperii Romaniae et insulis eius Imperio 
subiugatis, vel aliquam partem Imperii sui vel gentem ipsius 
nuUatenus molestabimus aut molestari faciemus, vel permittemus, 
uUo modo vel ingenio. 

E t quod non associabimus nos, nee aliquem Yenetum asso- 
ciari permittemus cum aliqua gente Christiana vel pagana , seu 
cum aliqua persona contra Imperium suum et terras et gentem 
Romaniae suo Imperio subiugatas; et quod non permittemus 
aliquem portare aliquam personam contra Imperium suum et 
gentem. Nee conveniemus nee permittemus, quod aliqui patroni 



*) tenere et teoeri et observare ac obs. Marin. 



Tb£D«a cum Michablb Palabolooo Ihp. 05 

jiamm vel oobiies Yeneti eoaveniant cum aliquibus Regibus, 
Priocipibus vel Baronibus seu Comitibus, vel comunitatibus 
eMlra Imperiam säum, vel eontra terram suam, sire exercitum, 
fei geotem suam Romaniae suo Imperio subieetam, in aliquibus, 
»d boc, ut possent offendere Imperium suum. 

E t quod non naulizabimos nee naulizari faciemus Tel per- 
mitt^DHs nauKzari per nos vel per aliquam personam naves rel 
lEqua ligna seu vasa de comuni nostro, vel specialibus personis 
Venetis, ad deferendum inimicos ipsius Imperatoris ad terram et 
faDperium ipsius domiai Imperatoris. 

E t quod feciemus omnes Graecos, quos habemus in insula 
Gr^e, quam in Corono et Motbono et Negroponte et alibi, car- 
eeratos et detentos tempore guerrae ipsius Imperatoris, relaxari 
libere et absolute, ita, quod, si dicti Graeci in aliqua dietarum 
partiam voluerint mauere, quod possint ibi esse indemnes; et si 
ire Tolueriot ad terras Imperii sui, quod ire cum familiis eorum 
libere permittetur. 

Ex alia parte antedictus dominus Imperator pro se et 
Imperio suo iuravit super vera et veneranda cruce secundum 
moreoi Graecorum et ad sancta Dei evangelia, quod a dicta die 
Mereurii inantea asque ad complementum quinque annorum, ut 
dictum est, observabit per se et suum Imperium nobis Duci et 
eoiDuni ac bominibus Venetis ac successoribus veram et puram 
treguam, sine omni dolo, tarn in mari, quam in terra; et quod 
nos nee gentem nostram non offendet, nee offendi permittet aut 
offeodi faciet per se vel per alios, ullo modo vel ingenio. 

Item in insula nostra Cretae vel aliqua parte eins nos vel 
gentem nostram per se vel gentem suam non molestabit, nee 
molestari faeiet aut molestari permittet, ullo modo vel ingenio. 
Eit si quos de suis bominibus habebit in dicta insula, fadet eos 
ire de ea. 

Item terras nostras de Corono et Motbono, sicut babe- 
mus et tenemus cum omnibus iuribus et honorificentiis nostris, 



96 TasuoA CUM Michaels Palaeolooo Imp. 

non molestabit aut molestari faeiet per se vel gentem suam, ullo 
modo vel ingenio. 

De insula yero Negropontis observabit pactum, quo teoemur 
Principi Achajae. 

Item de insulis de Arcipelago, de illis yidelicet, de quibus 
nos et comune Veoetiarum habemus redditus, nullam molestiam 
nobis faeiet, vel fieri permittet, vel fieri faeiet per se vel Blioa, 
uUo modo vel ingenio. 

Item non tenetur Imperium genti nostrae dare locum in 
Constantinopoli, nee in aliis partibus Imperii sui, salvo tarnen» 
quod erit in libertate nostrorum Yenetorum, qui^) ad suum 
Imperium iverint, aecipiendi domos, furnos et balneos sub pen- 
sione vel fictu de illis locis, pro quibus convenerint, sine con- 
tradictione alicuius person^e, tam in Constantinopoli, quam in 
aliis partibus sui Imperii. 

Item habere debemus mensuras, stateras et modios, metra» 
libras et passus ad mensurandum et ponderandum, tam in Con- 
stantinopoli , quam in aliis terris Imperii sui , ubi fuerint dicti 
Yeneti et habitabunt. 

Item concessit nobis idem Imperator ecclesias et sacer- 
dotes et baptismum secundum consuetudinem nostram in Con- 
stantinopoli et per alia loca Imperii sui: quae ecclesiae, sacer- 
dotes et baptismum sint exempta a potentia sui Imperii, sine 
revocatione, quousque praedictum tempus treguae finitum fuerit 

Item propter treguam istam non debent expelli Januenses 
de Constantinopoli vel Imperio suo ; sed erit securitas per ipsum 
Imperium vestrum inter Yenetos nostros et Januenses, ita, quod 
Yeneti non offendant Januenses ab introitu Avedi (i. e. Abydi), 
nee intra Avedum, in terra vel aqua, nee in aliqua parte infira 
terminum dictum, nee in Mari Majore. Et homines Januae 
facient simile de hominibus Yenetis. Et si offensa vel damnum 



^) quod Marin. 




Treuga cum Michaels Palaeologo Imp. 97 

factuin fuerit infra hos confines , quod ipse Imperator de a?ere 
partis noa observantis faciat damnum restitui et satisfieri illi, 
cm damnum factum fuerit, infra medium annum. Et si de 
knere partis non observantis haberi non poterit, faciet idem 
Imperator restitni de camera sua , habendo regressum ad par- 
fem noD obserrantem. 

De libertate seu franchisiis sie concessit nobis ipse Impe- 
rator, quod omnes Veneti, qui pro universis se tenent et 
£striaguntur, debeant habere et esse, de quacumque parte rene- 
riot, salri et securi, über! et franchi per totum Imperium suum, 
flbi habet rel habebit posse, cum omnibus rebus et eorum mer- 
cationibos, et sine*), tam per mare, quam per terram; et quod 
Sit in eorum libertate, eundi, standi et redeundi, vendendi et 
emendi sine aUquo impedimento vel damno, et sine ah'quo datio 
Tel teloneo, pedagio, comerclo vel scalatico, et omni alio datio: 
ita tarnen, quod dicti Veneti, de quacumque parte venerint in 
Imperium suum vel in omnes terras Imperii sui, ubi portum 
fiieere voluerint, teneantur iurare commerclariis') Imperii sui 
sive officialibus, si requisiti fuerint, quod mercationes, quas 
habent, et havere sint Venetorum. Et si mercationes') forinse- 
corum habuerint, quod eas manifestabunt iisdem. 

Item concessit et promisit Imperator predictus , quod, si 
aliquis Venetus morietur in terris Imperii sui, testatus vel inte- 
status, quod bona et res ipsius possint et debeant intromitti et 
dispensari per Baiulum vel Rectorem , qui pro nobis fuerit in 
partibus illis, vel per alios Venetos, qui ibi invenientur, sine 
aliquo impedimento, ab Imperio suo vel ab hominibus Imperii 
sui exinde faciendo. Et si Veneti ibi non fuerint, quod pre- 
dieta per ipsum dominum Imperatorem, vel cos, qui pro eo 
fiierint, debeant intromitti et salvari, et exinde debeat fieri. 



*) siye Mario. i ') mercatores Marin. 

*) eam merchariis Mario. | 

Fontes. AbUi. IL Bd. XIV. 7 



98 Treuga cum Michaele Palaeoloiso Imp. 

secundum quod nobis Duci videbitur, vel illis, qui pro nobis 
fuerint. 

Item concessit et promisit, quod, si conting^erit — quod 
Deus nplit — quod aliquis Venetus vel Veneti passi siat cum 
navi sua vel ligno, vel aliorum forinsecorum naufragium, salvi *y , 
erunt et habebunt adiutorium ab hominibus Imperii sui ad recu* 
perandum boua et havere eorum. 

Item concessit ipse dominus Imperator, quod Veneti pos* 
sint emere et extrahere de Imperio suo et portare extra suum 
Imperium, quocumque voluerint, frumentum, excepto^) tarnen 
in') terras inimicorum sui Imperii, quandocumque centum 
modia frumenti valuerint hyperperos quinquaginta et infra in^^ 
suo Imperio. Et si ultra valerent, non possint extrahere fru- 
mentum de ipso Imperio sine licentia. 

Item promissum est et firmatum per ipsum dominum 
Imperatorem et nos Ducem et comune Venetiarum per se, quod, 
si aliquis Venetus fecerit oifensam alicui Greco, si invenietur 
malefactor, Baiulus seu Rector, qui pro nobis fuerit, teneatur 
facere vindictam de offensis secundum rationem. Et si non 
invenietur malefactor, dabitur ei terminus usque ad medium 
annum ad comparendum et satisfaciendum de offensis per eum 
factis. Et si infra predictum terminum venerit et invenietur 
malefactor, faciet de eo iustitiam Baiulus sive Rector, ut dictum 
est. Et si non invenietur» quod Baiulus sive Rector vel eius 
vicarius mittent') et significabunt per loca et terras, ubi Veneti 
habebunt posse, ita, quod possit inveniri de rebus malefactoris, 
et de rebus, que invenientur, satisfieri illi, qui iniuriam passus 
fuerit. 

E t si acciderit — quod nolit Deus — quod aliquis Vene- 
tus de aliquo Greco fecerit homicidium, quod dictus Venetus 

*) salvae Mario. 1 *) Gm. Marin. 

*) excepti Mario. | ^) mitteret Marin. 

') Om. Marin. 




Trsttoa gcm Mtchaele Palaeologo Imp. 9l9 

iwÜMri d^eat per eins Imperium; et hoc id^n fleri debeat, s\ 

aK^s Wnetiis oeeiderit' arMquem Visnetum in' CotrstantinopolT. 

Iteen si aliquis Venetus aliqoem Venetüm extm Constanttno- 

polim oeeiderit, debeat iudicari per Baialtrai vel Rectorem,' qtti 

flierit pfo nobis m partibns ilffs. 

Pretferea* promisit dictus Imperator, quod faciet relaxari 

Gbere et absohrte omrres carceratos et detentos Venetos, (fui in 

tolo SQO Ifi^perio fuerint detenti. 

Item promisit domintm Imperator, qnod m)n permittet 

fteere aliqvöd (armamentnm in terra siri Imperii contra Venetos ; 

et si eis vel alicm') eorum damntmi' aliqtiod factum fuerit 
per huiosmodi armamenftum '), emendabitnr per Imperium suum'. 
E t 81 Veneti cursarii fecerint aKquod damnum ad t^rras 
Imperii sut, teiieatur Baiulus vel vicarius eins, qui pro' nobis 
fiierit, per saeramentum , bona üde et sine fraude invenire eos 
et tenere et faeere vindictam de eis« qui raubariam fecerint, et 
aeetpere avere- eorum et restituere iHis» quibus res ablate 
fverint^ exeeptis Venetis, qui tenent et 'tenebtint de insulis, que 
Qon ' sant subiecte nobis et comuni Venetorum. Et si de alia 
peftte vel ^de iasuKs huiusmodi , que non sunt nobid et comuni 
Venet^nmi' «ubiecte , cursarii ventrent*) contra terras Imperii 
SOI, ' qtRHl^) non reeipient ipsos Veneti ad terras et insulas 
eomm« sed expellent eos et pugnabunt sie, ut expellerent. Et 
si' fuerit, qui')' reeipiet diistos cursarios et habuerit penam a 
SQO Imperio, non tenebitur ipse Imperator de sacramento pro 
pena fMta^ quod dictos cursarios receperit^), ut dictum est. 
Hoc addito, quod, si evenerit, quod aliquid contrd dictam 
eonventionem et treguam factum fuerit ex parte nostra et 
comunis Venetiarum , non rumpet propter hoc ipse dominus ' 
Imperator i9tam eonventionem vel treguam, nee movebit propter* 



*) all qui Murin. 

*) pro h. armamento Marin. 

') enrs. Yen. om. Marin. 



^) Om. Marin. 
^) quod Marin. 
*) recipieAt Marin. 

7* 



1 00 TaEDGA cum MlCHAELE PALAEOLOGO ImP. 

hoc guerram contra Venetos nostros; imo potius significabit 
nobis, ut emendetur, quidquid contra ipsam tregiiam fuerit 
acceptatum. Et e converso, si aliquid ex parte ipsius domini 
Imperatoris factum fuerit contra treguam istam vel conventio— 
nem, non rumpemus nos propter ea nee nostri Veneti hanc 
conventionem vel treguam, nee movebimus propter hoc guer- 
ram cum ipso domino Imperatore vel Imperio suo; sed signiB-- 
cabimus ei, quod factum fuerit, ita, quod emendari debeat, 
quidquid contra ipsam treguam fuerit acceptatum^). 

E t si aliqui mercatores Imperii ipsius et terrarum suarum 
voluerint venire Venetias ad mercandum, possint in Venetiis ven- 
dere merces, quascumque voluerint, sine aliquo impedimento, sel- 
vendo tarnen commercia, per nos et comune Venetiarum ordinata. 

Supradicta omnia acta et firmata, ut dictum est, sacra- 
mento, presentibus nobilibus viris et honoratis Georgio 
Cimischi Visconto, familiär! secretario maiestatis ipsius Impe- 
ratoris, et Georgio Calodicha, ßdele ipsius Imperatoris, 
ad nostram presentiam pro ambasciatoribus, percipiendo dieto 
sacramento et conventione sive tregua pro parte ipsius Impe- 
ratoris, transmissis, et presentibus nobilibus viris Leonardo 
Venerio, Joanne Ferro, Philippo Belegno, Petro Rotulo, Petro 
Barbarico, Joanne Dandulo, tunc consiliariis; Jacobo Beseglio« 
Egidio Querino, Pangratio Justiniani, Petro Buino, Thoma 
Mauroceno, Nicoiao Delphine, Petro Gradonico, Philippo 
Contareno et Petro Sesennulo, in generali concilio ad sonum 
campane more solito congregato ; ad quorum maiorem firmi- 
tatem manu nostra subscripsimus et ipsa bulla nostra aurea 
communiri iussimus, et per manum Corradi, curie nostre« 
Cancellarii, fecimus roborari, et eisdem domini Imperatoris 
ambasciatoribus assignari , currente anno Domini M.CC.LXVIII, 
mensis Junii ultima, indictione XI. 



*) debeat et, ut supra etc. Marin. 



Mich. Palaeologi Imp. legatio. 101 

CCCLIX. 
■fkaelb Pals^bgl Inp. adi laireiitiBn TeBp#lu Dieen de reii«faiid« 

Utitft le^ati*. 

A. d. 1268, die 30. m. Julii. 

Bibliotheca S. Marci. Codex diplomaticus Trivisanus, class. X, 
^ei CLXXXI, fol. 247. 

Millesiroo ducentesimo sexagesimo octaro, penultimo Julii, 
iftdietiODe uadecima. 

Presentibus nobilibus viris, Nicoiao Michaele, Joanne 
Ferro, Plulippo Belegno, Petro Totulo^) et Joanne Dandulo, tune 
coDsiliariis domini Ducis, Enrico Trivisano et aliis multis, vene- 
ropt ad presentiaro magnifici domini Laurentii Teupoli^) viri 
Bobiks Gregorius Cimischi Visconto et Gregorius Calodicha 
(CaloducaJ^ ambasciatores excellentissimi domini Michaelis, in 
Christo Deo fidelis Imperatoris Romanie, et pro parte ipsius 
Aoimni Imperatoris requisiverunt ab ipso domino Duce, quod ei 
placeret, pactum siye conventionem , inter dominum Imperato- 
ren) et predecessorem ipsius domini Ducis tractatam et firma- 
W), de novo sacramento firmare. 

Qui dominus Dux habito consilio sie respondit ad predicta 
ambaseiatoribus predictis, quod notorium erat et publicum, 
qo^iter pax illa sive tregua tractata et firmata erat inter domi- 
num Imperatorem et predecessorem suum, que per eundem prede- 
eessorem suum sacramento firmata erat, quam, sicut continebat, 
omnes homines \estr os fnostrij volebant integre observare — et 
quod talis erat consuetudo, et de jure etiam , sicut esse debe- 
bat — quamque de bis, de quibus facta erant et sacramento 
firmata per predecessorem suum , verbo et licentia minoris et 
maioris consilii, nomine comunis Venetiarum ipse, qui hodie 

Variat hoc nomen: TottdOj Toeulo, Rotulo. Cfr. Muraior. 1. 1. p. 376. 

377. RomaniD. 1.1.11,280. 
*) Docavit A. d. 1268—1275. 
') A.d. 1268. Yide huius Coli. nr. CCCLVIIl: scilicet Rayn. Geno f 17. Jul. 

i2$8. LaareDtius Theupolo electus ejusd. mensis die 23. 



1 02 AnDB. GeNO, DuCAE CftET.» AD LaUR. TeUPULUM DuCEM EPIST. 

— Deo Yolente — Ducatus dominium obtinet, tenetur» acsi 
.piroprifi rnanu Juras^^t, et^siciten^blttiir, aotequaniiad.Ducakufii 
regimen pervenisset, et siout itenet *(leg. tenentur) omnes alii 
de Venetiis. Et insuper non est consuetudo dominii Venetia— 
rum» de uno facto facere duo sacraraenta; sed ipse, sicut Dux 
comupis Yenetiarum, que facta erant inter ipsum domioum 
Imperatorem et predecessorem suum, et firmata, ut dictum est 
superius, nomine comunis Venetiarum, affirmabat, Jaudabat 
et approbabat, et ea volebat ab omnibus et per omnia, sicut 
scripta erant, integre observari. 

CCCLX. 
Andre» fien«, Dae» Cretensls, ad LaarentlBa Teapalia, DieeBy 

epl9t«la. 

A. d. 1^0, die .primp mop^vs ApriUs. 
Ex autographo in pergameno amplissimo archivi Csosareo-Via- 
dobonensis. Inscriptio diplomatis yalde memorabilis» at lectu difGcilliaii 
ac tantum non fastidiosi, exterior: 

Creta. Exemplum liiere D. Andree GenOy Ducke Crete, ad 
/). LaurenHum Theupulum^ Bucem Venetim. 

(XV»n.) 
Alia manu : Liiere Ducke Crete. 
Alia m^nu: E^t^emplum ijinim liiere, misse donmio Duci per 

nobilem virum Andream GenOy Ducam Cret. 
Excellentissimo suo domino Laur. Teupulo^ Dei gratia 
Venetie, Dalmatie atque Chroatie inclito Duci et dominatori 
quarte partis et dimidie tocius Imperii Romanie, Andreas Geno, 
de suo mandato Ducba Crete, et eins consilium, quicquid sub- 
jectionis et reverentie possunt. 

Ecce quidem dominationi vestre facimus esse notum, quod 
die IX exeunte Septembris, indictione XII, essendo [?] ^) Leonar- 
dus Quirinus et Laurentius Bonus et Petrus Donus [e] ad Cole- 
nam ad mandatum, sicut per alias nostras literas robis duximus 

*) Multa ambigua sie notaviinus, multa correxinms, molta doctis quibusdam, 
qui omoia sapiunt, reliquimus. Ceterum dictio , quantumvis |ti$oßdpj3apo;, 
sedulo inquirenda. 



Andr. Geno, Ducab Cret., ad Laur. Teüpolum Ducem bpist. 103 

ioter cetera intimanduin , et Johannes Simeon una cum tribus 
suis fiKis ad 'Purlum intima (in terra?) Mirabelli, et Matheus 
Gradonicus, Antonius Gradonicus et Petrus Gr^donfeus fratres^ 
et Marinus Contarenus et Johannes Ouirinus et Johannes Fradelli 
ad casteAum ipsius Johä'nnis Fradellö, et Marcus Cornarius et 
Nieolaus Cornarius frafres , Marcus Venerio et Petrus Vene- 
rio fratres, Johannes Cornarius, Marinus Üecanali et An- 
gelas Mudacio ad turrem ipsius Nicolai Cornaru, ad peti- 
aonem et instanciam pro istis VII de turre N. Cornarii et pro 
3Iis VII de castello Jonannis Fradellö nobis factara , posita fuit 
pars in consilio rogatorum, utrum venire deberent in civitatem 
com condicione partis, que caperetur postea« rel non. 

Et capta fuit ibi pars, ubi erant L congregati^ per XXIII 
[XXVI?], quod venire deberent, XlX nolentibus, et V non 
capientibus inde partem ; et postea cäpta fiiit ibi pars per XXVII, 
XIX nolentibus, et quatuor non capientibus inde partem, 
quod venire deberent cum condicione ista, quod illi VII et illi 
Vtl debeant venire in civitatem, et stare ad illa (s. dictä) 
confi'i^ia, sicut stabant ante; et si aliquis de ipsis vellet 
venire in platheam, prius debealt dare pignus de pp.') C in 
camera comunis, ei non debeat venire in platheam^ nee se par- 
tire de suis coniiniFs, nee pignus dare de ipsorum pignore pp. C, 
sieat dictum est; elt non veniat nee portet arma, nisi secun- 
dum quod vddunt et veniunt alii Oandidam tarn intrerii(?), 
(j[üam foresterii ; et non veniat, nisi post missam maiorem sancti 
Tili, et Sonata vespera sahcti Marc! Candide debeat re()ire et 
stare ad dicta süa confinia sibi ordinata; et non veniant nee 
Stent hec redeant isii suprascripti XIV in platheam, et a pla- 
thea plus quam ad tertium (?) quilibet istorum suprascriptorum, 
nee de ipsis XIV« nee de aliis plus quam ad setertium(?), qui- 
libet separatim et per se divisim. Ei illa die, qua veniet una 



^) L e. perperiB. 






104 Andr. Geno, Ducae Crbt., ad Laur. Teupulum Ducem epist. 

pars IQ platheam, sicut dictum est, non veniat altera[in]9 et noa 
possint partire se de civitate Candide sine licencia signorie ; et hoc 
totum sub pena pp. C, quod condemnatur, qui contra hec facereU 

Item de illis III de Colena et de Ulis quatuor de Mira- 
bello y quod debeant adhuc sie stare usque per totum mensem 
Octobr. tuDC veuientem; et si tunc non venient ambaxatores 
vel litere de Venetia vel nova, postea dominus Duea faciet 
inde, quicquid eis (^e?) videbitur. 

Postea vero die II intranti Novembr. tunc sequenti et 
(leg. ad) peticionem et instanciam nobis factam pro istis 
III de la Colena, videlicet Leonardo Quirino et Laurentio 
Bono et Petro Dono, et pro Johanne Symeone cum III suis 
filiisy qui erat ad Furlinum (sic)^ posita fuit pars in consilio 
rogatorum, ubi erant congregati XLVIII, et capta fuit ibi pars 
per XXVIII, XX nolentibus in hunc modum^ quod Leonardus 
Quirinus, Laurentius Bonus, Petrus Donus debeant venire iu 
civitatem Candide, et stare et morari die et nocte in doroibus 
suis ad voluntatem signorie , et deinde se non partire sine 
licencia signorie; et quod, antequam se separarent a Colena, 
debeant facere dare quilibet eorum pignus de pp. CCC in camera 
comunis; et ita, quod Johannes Simeon cum III suis filiis ad 
mandatum debeat venire in civitatem Candide 5 et stare et 
morari die et nocte in domo sua ad voluntatem signorie, et 
inde se non partire sine voluntate signorie; et quod Johannes 
Simeon debeat facere dare pignus in camera comunis de 
pp. CCC pro se et pro suis III filiis predictis, antequam se sepa- 
rarent de illo loco, ubi sunt, cum tali condicione, quod, si se 
partiret de domibus suis sine licencia signorie, perdat dictum 
pignus ille vel illi, qui contra hec facerent. 

Et sie venerunt Leonardus Quirinus, Laurentius Bonus et 
Petrus Dono; et Johannes Simeon cum tribus suis filiis pre- 
dictis non venerunt tunc. Sed postea die VII intrante dicto 
mense Novembr. ad peticionem et instanciam nobis factam per 



* 

Alf DR. GsNo, DucAE Cret., AD Laur. Teupulum Ducem epist. 105 

JdiaiiDem Simeonem eum tribus suis filiis predictis, capta fuit 
prs in eoosilio rogatorum , ubi erant congregati XLYIII , per 
XU, XIII Dolentibus , et V non capientibus inde partem, quod 
Johumes Simeon possit stare sua I k. ') dela Cania, scilicet supra 
iDam partem, que est supra Episcopatum Kironesi, et non inten- 
leado , quod possit ire ad Pidiadam supra terram , que pertinet 
iBi sae k. ; et si contra faeeret, eadat de suo feudo. Et Mareius 
A Pasqualis stare debeant eum dicto Johanne Simeone patre 
suo super dieta k., que sibi conceditur ad stare; et Petrus filius 
ejos possit ire et stare Sitheam super mediam k. dicti Johannis 
Siffleonis patris sui, et non possit ire nee stare alibi. Et si 
dieti Martins, Pasquah's et Petrus passarent ultra dieta confinia, 
qae sibi designata sunt in hoc scripto, sint bandizati de insula 
Crete, qui eorum faeerent contra hoc. 

Et tunc non venerunt; et postea ad peticionem et instan- 
dam nobis factam pro Petro Simeone, uno ex dictis III filiis 
Johannis Simeonis, die XI intrante dicto mense Novembris, capta 
foit pars in consilio rogatorum, quod Petrus Symeon , filius 
Johannis Simeonis, possit venire et stare ad eadem confinia, ubi 
stare debent dictus pater ejus et alii sui fratres, et cum illa et 
eadem condicione, qua debent esse et stare fratres sui Mareius 
et Pasqaalis. 

Et sie venerunt postea dictus Johannes Simeon cum III 
suis filiis (suis) predictis supra dictam k. de Lathaniam^). Postea 
vero die primo Decembris tunc sequenti capta fuit pars in 
consilio rogatorum, ubi congregati XXXVII, per XIX, XVII 
nolentibus, et I non capiente partem, quod Laurentius Bonus, 
Leonardus Quirinus et Petro Dono non deberent exire nee se 
partire de domibus suis, secundum quod captum fuit de eis in 
alio consilio rogatorum; sed ibi in domibus esse et stare secun- 
dum formam dicti consilii rogatorum, donec venerint nova de 

') k. erit ea*=: casa» caaato. An kavaleria? 
*} Supra la Cania. Erit igitur la Chania. 



106 Alf DR. Gbno, Ducae Cret., ad Laur. Teupülum Dccew epist. 

Venetia. Pcstöti die XÜI inti^ante dicto 'Deüefmbre, congreg^tte 
adconsiliumrogatdk'tiinXX'Vy'fuit posfth'parsyCifi-iith vellent rfevcr— 
eare antedictum consiliuth i^ogatoi^hifi, factum die (irriino Dec^nf- 
bria, scilice^ factum Liebnardo'Quiritib, Laurütiiio Bono, eft Petro 
Dono, vel nob. fit eapta ftiit pars per XX de hrevoeare, trib us 
volentibns stare flrMuffi, et dn^ybtts üon eäpteirtibus fude ^HxtkUti. 
Item in eüdem eonsilio rogatortttti, adjutadto postea ibi'uno, 
po0tta füit 4bi pars in hünö ftiodum , quod LaureiitiuB Bönizs 
"pötoit yre 'per viafm reetam dÄ dotnö Läotiardi QdWni el essre 
Hd ce^'nfinia^ que erant et sunt concessa ttli da ca Quirifti, et *ab 
fUis «coofiniis non se partire. ßt si Petrus Donö vofuärit exire 
de domo sttji, debeat ire pefr viaM suam, qtre discnrrit et Fädit 
pefr apud mnros civitatis irsque ftd casellam da ca de li Galinadi, 
que refert ad domum LaurentX Boni , et deinde iii ante ire et 
esse ad dicta coYifinia iliertom da cfa Quirini, sicutLaurentii Bani ; 
et passint ipsi duo redire ad domos suas ad horam prandii, et 
redire ad dreta ^onfinia nsque ad vesperas sancti Marci; el non 
possint ire de d<miibus isuis ad dicta confiniä ittorum da ca Qin- 
rini, nisi Sonata missa sancti Titi, et redire isA domus snaä 
statin), Sonata vcspera sancti Marci, et ibi esse postea. Et hoc 
faeeir^ debeant , Mee ]^tos , quam ad setertium quilibet , et sine 
armis, sicut concessum et aliis. Et sie et eodem modo dtcimas 
de Leonardo Quirino, quod possit ire et redire de domo sua per 
viam reetam de ante sanctam Luciam ad dicta confinia et non plus, 
quam ad setertium, et stne armis et ad dictam [Ajoram, sii^ut 
dictum est de aliis, permaneAdo süa pignora de pp. CCC pro 
quolibet eornm suprfiseriptorum in camera comünis, sicut mödb 
scriptum, ßt si contra facerent vel K^ontra if ent, perdant dicta ^ua 
pignora illi, (Jui cotitra hoc facerent, Vel contra iröut. Et sie öapta 
fuitdfcta pars per XXI, tribus nolätttibus, etil noh (^apientibus ihdä 
partem. Postea dteVII intratite Jailuario tunc seqüehti, Cöü^i'eg'atis 
ad consilium rogatorum XXIV ad petieionem per Laurentium 
Bonum nobis factam, posita füit ibi pars in hunc modum, quod 



Akmu Gbno, Ddgab Crct., ad Laub. Teüpulum Duobm bpist. 1<07 



I^nreBtius rBoDUs ^poasit ire et stare supral:« I. de lo Tartaret 
de h Mitbia, ae. super illas partes dict k. L, que Bunt apod Tai^tar 
et apod Mithiaiii, uoü4nienieikAo^ quod posaitäfe a lo«SiiiSk*, nee 
a Pidiadam, >nec V€ar0((?) -faabeant terras «et posae areddendi 
sigBorie «ae sua pigoora, que sunt modo in oamera eo- 
■HDiis» et Bon habende ipse intenoionem aliqnam, quod habeat 
a sigvoria lieeDeiam veniendi :in Oandidam, et stand! 'in domo 
laa, -aieat etant «modo, sed ibi esse «extra et stare, sicut diotuoi 
Sit soporkis ; et si eontra feeeret, >cadat de suo feudo. 

SA eapta fuit ibi pars iper XVIIII de non , et per duee <de 
m; et tres non eeperunt partem. Postea yero 4ie V axeunte 
Hartia tanc se^pwnti, -cengregatis ad consilium rogatorum cum 
damine Duce et ejus consüiariis XLVIU, videlicet 



S/) Miehad Gradonicus, 

S. Mat]ieM8 Mudactts, 

S. Matheus Talia Petro, 

S. Bigus |[ara»elis, 

S. Filipus ZancharoU, 

S. Marco T^talido, 

S. Douisioo Popo, 

S. Marco Gcao, 

S. Stefauus de Adelenda, 

S. Jacobo de MoUao, 

S. Petro Venerio de CoastantM 

S. Johanne Pusearino, 

S. Johanne Vitali, 

S. Johamie Cauko, 

S. Marino Belligo, 

S. Jacobus de Vigonsa, 

S. Jacobe Secreto, 

S. Jacobo Gaf» 






S. Petro Siiniteoolo, 

S. Petro Lombardo» 

S. Thoma Avonaf, 

S. Mareo Tronza, 

S. Matheo Cavalar, 

S. Daniele Gf eco, 

S. Johanne Bracolaa«, 

S. Petro Staaiar., 

S. Jacobo GreeiJM 

& Marinus Marin, 

S. Petro Faletro, 

S. Mannua Abraam, 

S. Jacobo Mazaman, 

S. Marinus Venerio, 

S. Laurentii» Mergul» 

S. Jacobo Modal» mereaiores, 

S. Marco Basilio, 

S. Andrea Correro, 



*) l. e. Ser. 



108 Andb. Geno» Ducae Cret., ad LAua. Teupulum Ducem epist. 



S. Michaele Faletro, 
S. Angelo Copo, 
S. Thomasmus Calbo, 
S. Audrea Salamon, 
S. Blasius Zachar, 



S. Michaele Darmär, et 

Ancian'). de la Comuae, 
S. Simeon VilaDUs, 
S. PhUipo Pekiga 
et Raynerius Scutar^ 



posita fuit ibi pars, utrum vellent coosilia facta supra 
illos, qui sunt ad confinia, revocare^ vel sicut starent et esseot 
firma, sicut staut et sunt modo, yideUcet de Leonardo Quirino, 
Laurentio Bono et Petro Dono et de Johanne Simeone cum 
tribus suis filiis, qui sunt ad mandata de Marco Cornario, Johanne 
Cornario, Marco Venerio, Petro Venerio, Marino de Canali, et 
Angelo Mudacio et de Matheo Gradonico, Marino Contareno, 
Johanne Quirino, Angelo Quirino et Johanne Fradelio ; et capta 
fuit ibi pars de sie stare, et esset firmum per XXVIII, deeem 
et novem volentibus ea revocare> et uno non capiente inde 
partem. Postea die IV exeunte dicto mense Marcii, congregatis 
ad consilium rogatorum XLIII cum domino Duca et ejus con* 
siliariis, videlicet 



S. Michaele Gradonico, 

S. Matheo Mudanza, 

S. Johanne Vitali, 

S. Rigo CaraveÜ, 

S. Petro Venerio de Con- 

stant., 
S. Petro Venerio de Con- 

stant. ^), 
S. Marco Geno» 
S. Philipo Zankaroli, 
S. Jacobo de Molino, 
S. Stefano de Adelenda, 
S. Jacobo Goro, 



S. Jacobo Secreto, 
S. Johanne Fuscarino^ 
S. Matheo Taiapetro, 
S. Jacobo de Vigonza, 
S. Thoma Avenar., 
S. Daniele Greco, 
S. Marino Beligo, 
S. Petro Lombardo, 
S. Matheo Kavalario, 
S. Marino Abraam, 
S. Jacobo Grecul., 
S. Johanne Cauko, 
S. Petro Faletro, 



') I. e. Aotianis, qui sunt Patricii s. Proceres. 
^) Sic bis. 



Ajcok. Gbko, Ducar Crbt., ad Laub. Tbupulum Ducbm bpist. 109 



& Mareo Tronzan^ 
&Jacobo Hazaman, 
I S. Marino Venerio, 
S. LaureDtio Hergulo, 
S. Marino Marini, 
S. Mareo Basilio, 
S. Johanne Brazolan, 
S. Petro Staniaf , 
&Miehaele Faletro, 



S. Blasio Zakar> 
S. Andrea Correro> 
S. Andrea Salamon« 
S« Angelo Copo, 
S. Daniele Darmario, 

et tribus Anzian. de la 

comun. 
S. Rayner. Scutar., Philipus 

Bekiga etSimeon Vilanus ^), 



{»osita fuit iterum ibi pars, utrum vellent revoeare eonsi- 
GmD suprascriptum, et ut in ipso dictum est, vel stare sie 
fnaom, ut in ipso dictum est. Et capta fuit pars per XXII de 
stire sie firmom, iterum XVIU volentibus revoeare, et IV non 
opieatibns inde partem. 

Ecce significamus vestre dominationi , quod die Jovis IV 
aeonte Martio mense predicto ad horam tercie dicebatur, quod 
Uarentiüs Bonus et Laurentius Quirinus volebat exire de suis 
eonfiniis ultra nostra mandata et ultra nostras voluntates, et 
rdre io plathea. Nos vero intelligentes illa verba , habebamus 
a pro Tanis ; et in illa dicta hora stände nos Duca per kalese- 

de apnd palacium, quando venit ad domum Laurentius 
, et volebat ire ad prandium in palacium, ecee Laurentius 
BoQQs et Leonardus Quirinus veniendo cum quibusdam furiose 
eteoffl magno habitu, dicentes: jam videbamus, qui nobis extra 
dieerent, quod non veniamus in platheam ad malum gratum, 
q&iYolent contrariare; nos veniebamus et stabamus in plathea, 
qnia somus multi tortezati , et jam videbamus , qui volent nobis 
eonlrariare, et dominus J. Secretus erat in platea, et cepit 
Tenire versus palacium, et dominus Paulus Faletro veniebat 
de porta versus palacium; et ego dixi domino consiliario (?), 
pa(?) nobis videtur, quod venerunt in plateam contra et ad 
malom gratum domini Ducis et comunis Venetie: quod habe- 

') Neque hie, neque supra Status Bomerus completur. 



liO Andr. Gkno, Ducab Cret», ad^Laur. Teupulum Dücbm Ensr. 

mus facere? Et' statim terra -fiiit tota in rumore, et olaimertmf 
portas et statione», et alii fugerunt, qui nesctebant de fiicto, 
et alii reduxerunt- se cuid ipsis, Laureotio, Botto et Leovardo 
Quirino, ad lomsam;' et inagai homines Venetie» meroatores et 
quidam aliivenermit ad oos^ad curiam palaeii, et terra firit 
tota ad armai No8> Daca cum nostris coasiUariis coDe<>rdtter 
diximus magistro Gualperto: vade et precipe^ eisdem diiobiis» 
ut>8ub pena feudorumstatim debeant se partire de plalhea, et 
yre ad domos siias ; et tu sie scribe. Et dietiM magister Val- 
pertus' ivit» et Leofiardum QuiriBum regabbt aate lottzam 
intra homiaes, publice stände in pede; et dictus magister^Gml^ 
pertos noluil esse interntissus(?)'per ipsos Laventium BoMrni 
et Leonardum Qfririnum et per Johanneni', qui erat cum eis; 
sed inde fuit eipulsus. Et seiende nos hoc a magistro Gual- 
perto dixiHMis: quid faciemus? Et ' concorditer tolli fecimus 
Daine8ium{?)»Riyar. et raagistrum Valpertum^ et fecimus* da** 
mare puUicmn (?) eoram eis, ipso Leonardo Quirino su^per 
regado inter gute (gewtem?); et non dimisit da regare propter 
clamare^ qui talis erat; quod iUi •debereot, illr duo, irend domos ' 
suas stathn sub peoa feudornm. EA, cum ipsi dixerunt, qui 
voluemnt et steteront ad plateam, iTerunt domum; separatim 
vero consiliarii et gente iverunt ad prandium^ et stando e^ 
Duca ad prandium, volendo levare de tavola, nobilibus - viris 
Andrea Dandulo et Marco Dandulo et Petro Garazaeaneno et 
Andrea Correro et Petra Staniaro- mercatoribus , qui pvande* 
rant simul, venerunt ad me Ducam, dicendo Petrus (?)iSta*^ 
niari (?) : certe ipsi venient in platheam ; et de istis mercatoribus 
fecerunt se ad'baiconum^ dicentes Duce: jamsunt iniplatbea« 
Eit dixi tunc: quid est ad faciendum? Dixerunt mihi: miMite- 
per vestros* consiliarios , quia illi duo venerunt' in plalhea 
cum gente ^ et'statim cum' nostra voluntate; et eis plaetit.: 
Petrus Oafazacaneno etAadreas Corrcr. caMrremnt pro cmk 
siliariis ad castellum, ubitstant... Et etiam(7) magistrum Val- 



Ano«* Gkno, Ducae Cw(t., AP Laub. Teupulum, Du/cem epi^t» 111 

perfiip,iipas^,sti^tiw post-eos^ et venerunt coi^iliarii sine mora« 
eidkti I^^i^eAtim.Bpiui».et I^fpoar^u^.QMirKMtö tuMi ibaut per 
tcsiW ^VUffi. g.^^9 que v^ardabant. ad eßa,,9A ci^.ContareQi et 
ad ca G^sAQVdfji ad loquendwü iUwiitdomiinuna, qui e^ant ad sua.; 
eiKfßj^ et q^cun^e sihi pUeeb^aiM;; et. stände nesDuca cum 
■Mtfis cQn^liariis et, qua4ai» gente^ sup^^, pal^^^HPi , ec^ee 
lefliendo Lsmi[>|ijitiu^,Ba^us e^ Leen^dii^ Qqirinus sc^oü^ pal^r 
(noi coram , i^is et nostris oon^iUiarii^ et mercatoribu«. et 
gaite, qoe erat ibi; et» I^urentius Qonns sitrexjt et volebajt 
reogare; et no«.Du£a cupi i^nstfis consiUariis concorditer diii*^ 
aas ei: aolusuis intelVgere; 8e4 jurate*) n^stra preeepta. Et 
f^diifi d^)>ai^;. n^ jwajbpMis. Et Johannes Quirinus düee^ 
bit: noA jurabuntt Et nns ejredepdo, qy^.d essent eaznti df^ 
tefl4A, noa.ffcie))jaroiis eis pr^^ptuin de fendo; et in continenti 
ipsi(»d0O CHUA Johaoii^ Quirioo» Angejo Quirino et Johanoß 
KiadeUo et aljus, qni , vardabant adi eo^» iverunt /Wriose et 
Bshmunodo, noa voIepidM . i^obis jwaj^ß; et iveru^t ad ionaamt 
d i^V fueniijit presta.nti.stoti').equi. et armaet geas airmata; et 
fsi eranj^ arfD^ti a4 lanzam. Et aoa Duca cum nostris consi* 
Eariis fecinmi elsifnaret .qjiAod»ionines feudati et burgienses deb^ 
reat venire a4. signoriam ; et sie v^nerunt quidam , et mißimus 
fhinan4o coram eiq, qup4 deberent venire ad jurandum uostra 
Bttadata; et, si non veniirent^ quod essent bandezati in avere et 
iapersQAi^» sicut rebelles domini Ducis et cmiuihs V^ni^tiß» 
Et elaiwt^C?) 4ieto ßono. de suis propioquis et.de jnercatori'* 
Imb Vea^kie, dicebant: date nobis de eis .terminum U6que^ craa, 
Td uaquß ad. v^9peraa« qMia sunt pleni de.mala voluntate. Et 
Bos.respii^ndebaniafl: d/ebeat dari ternini iUia» qui sunt rpbf^Ues 
dooiiBi Düciset VeaetoruDi? Et in continenti nos et consiliarii 
anpavuoua.nos et cum. illageute, que vardabant ad nos, et 
lokimi&.dieeado.JMireo.yenerio et Pefro V^nerio , . frati^j ejus, 

jurate in correctura; fait intrat. 
*) Sie. Lege preatati. 



112 Andr. Geno, Ducae Cret., ad Ladr. Teupclum Dücem epist. 

Marino de Canali, Johann! Cornario et Angelo Mudaco, qui erant 
ad sua confinia,quod deberent stare presti8(?)de equis et armis, 
et movere se de suis confiniis ; et si eos vocaremus, quod essent 
nobiscum contra rebelles domini Ducis. Et ipsi dherunt, quod 
prestati erant ad antea nostra mandata; et similiter misimas 
dieendo Marino Contareno. Et illi de Gradonico, qui erant ad 
sua eonfinia, et ipsi dixerunt, quod prestati erant ad omnia 
nostra mandata; et similiter misimus dieendo Marco Comario 
et Nicoiao Cornario fratribus, qui erant ad sua eonfinia. Et ipsi 
dixerunt» quod erant prestati ad omnia nostra mandata. Et sie 
misimus dieendo Angelo Quirino et Johann! Fradello, qui erant 
ad lonzam , cum eis Leonardus Quirinus et Laurentius Bonus ; 
et isti duo pro Angelo Quirino et Johann! Fradello, qui 
erant ad lonzam cum eis , dixerunt , quod haberent suum con* 
silium^ et aliud non responderunt ; et dominus Michael Grado- 
nicus et Matheus Taliapetrus et Johannes Brazolanus et alii 
veniendo coram nobis dicebant: dimitte nos yre, quia nos 
bene (bonum?) faciemus. Et nos Duca cum nostro consilio 
respondebamns : vos potestis facere, quicquid vultis, per nos, 
quia non convenit, quod signoria mittat ambaxatores suis 
rebellibus; nos suferimus tantum mittendo nos, dieendo eis per 
magistrum Gualpertum per quasdam vices, ut deberent se par- 
tire ab illis duobus ipsi et omnes alii feudati usque ad vesperas 
sancti Titi. Et tunc venerunt ad jurandum nostra mandata, pre- 
cipiendo nos per sacramentum eis, ut deberent ire ad domos suas, 
ubi habitabant, et inde se non partire. Andatis illis ad domus suas 
venit postea die Veneris sequenti tempestive Marcus Cornarius 
cum aliis VII in plateam, quia illa dies erat sua ad venire in platea. 
Nos Duca eundo [eendo?]*) in ecdesiam, antequam incipe- 
retur evangelium, vidimus Marcum Cornarium cum aliis VI 
eundo per plateam cum gente sua ; et nos diximus mala verba 



^) I. e. essendo. 



Akdr. Geno» Ducae Caet., ad Laur. Tkupulum Ducem epist. 113 

sab(?) ista(?), et statim exivirnas de ecclesia, et iviinus la 
pahcioDHy et misimus predieto Marco Oornario et aliis VI, ut 
ipsi VII soll renirent ad nos. Et venerunt Marcus Cornarius 
et Nieolaus Cornarius , irater ejus , Marcus Venerio et Petrus 
Venerio, frater ejus, et Mariaus de Canali^ Johannes Cornari et 
Angelas Mudazius. Et nos diximus, quod verum erat, quod 
poterat stare in platea illa die, quia consultum erat per consi- 
Enm; et nos rogabamus, quod ire deberent ad stare ad sua 
eoofinia simu], et non stare in plathea. Responderunt ipsi con- 
8iilti(?} nobis, quod iilud, quod eos rogabamus, habebant in 
mandatum, et bene faeerent« Nos Duca cum nostris consiliariis 
imsimns nobilem virum Johannero Talia Petra, capetaneum de 
Noet, et magistrum Gualpertum, notarium nostrum et scribam 
BOstrum, precipiendo Laurentio Bono et Leonardo Quirino, 
quod non deberent se partire de domibus, sicut juraverant, et 
secandum quod eis preeeperamus sub pena perdendi feuda, que 
habent a domino Duce et a Venetis, sine condicione, dicto et 
fiieto preeepto per eosdem. 

Laurentius Bonus respondit, quod nee pro sacramento, 
nee pro bandizamento, nee pro feudo, nee pro alia re, que sibi 
CTeoire posset, non staret, quod non veniret die Sabatis tunc 
sequenti in platea; et Leonardus Quirinus similiter tunc respon- 
dit, salro, quod dixit, quod induciaret ad diem Lune tunc 
proxime venturum. Et ipsa die in mane erant asemblati burgesii 
in eceiesia sancti Marci. Et nos ivimus inter eos , et cepimus 
retrahere eis hec verba, et quod essent boni et legales, quod erant 
inter eos similes de rida multi, et quod ego et nostrum consilium 
faceremus nostrum podere ad manutenendum terram domino Duci. 
Et nos facimus scire dominacioni vestre» quodsi veniremus 
ad besognum, qui (L quod} starent nobis firmi ad honorem nostri 
et comunis Venetie. Verum est, quia pars da ca' Cornari fuit 
die Veneris simul, et fecit sua ordinamenta tollere soldadere, et 

Fontes. Abth. H. Bd. XIV. 8 



L_ 



114 Andr. Geno, Ducae Cret., ad Laur. Teupulum Ducem epist. 

utebantur unum vulgare, quia toUebaot eos ad honorem domini 
Dueis et ad maautenimentuni terre. Et ipaa die Veneris cii*€?Ji 
vesperas venit Matheus Mudacio et Rigus CaraveU et Jaeobus 
de Moliao et Marcus Geno, dicentes: domine« habemus pignora« 
que oolumus dare pro Johanne Simeone et pro filiis ejus secan*- 
dum formam consilii. Et nos diximus eis, quia rogabamus eos^ 
ut debereiit diferre usque ad IV dies vel V. Ipsi dixenint: 
placet vobis libenter; et separatis a nobis redierunt quurto 
dicentes: sciatis, domine, quia sui amici non stant contenti, 
quum juvenes sant(?). Ipsi volunt pur veniant. Precipiunt (?39 
sicut tulta, pignora secundum formam consilii. Et nos precipi-- 
mus Marco Basiiio, ut deberet ea tollere; et Johannes Simeon 
cum filiis ejus die Sabatis tunc sequenti venerunt Candida 
secundum formam consilii. Verum est, quod ipsa die Sabatis 
venerunt in platheam Johannes Quirinus, Angeius Quirinus et 
Johannes Fradelio, sicut debebant secundum formam consilii. 
Et nos rogavimus eos, ut ipsi deberent se partire de platea, et 
ire et esse ad sua confinia. Et ipsi responderunt, quod habeant 
nostras preces in mandato , et bene facerent. Et sie fecerunt. 

Multas enim literas misimus dominationi vestre, ut provi- 
dere velitis de terra nostra Orete, quaiiter dominatio vestra et 
Venetie inde portatur(?). 

Vos scitis ; et potentia vestra non cogitaverit conzare eam 
de eo, quod non bene stat, nee pro nobis, quia sumus pro 
vobis; nee pro Duca, qui veniret, non potest curari nee dre- 
zari sie, quod illud, de quo vester pater duravit *) magnum labo- 
rem ad constandum ^), si non provideritis, ut dictum est, vos 
et comune Venetie habebitis bri^am et travaiam'); nee aliud 
possumus inde videre. 

Datum Canoue, die primo intrantis Aprilis, indictione XII. 



') dural. Sic. 

^) concanstandum. Sic. 



') el trar, Sic. 



pRiviLEGiCM Lbonis ITI, Rbg. Armeniae. 115 

CCCLXI. 
PrifileglvM Ke^Mls III, legis Ameaiae, de seciritate Teaetaris. 

A. d. 1271, m. Januario. 
Liber Albas fol. 231. Liber Factor um III, 64 hoc titulo: „Pactum 
Ute privUeffium Begis Hermeniae de securüate Venetorum et de 
fcdetia in Ayazzo, aliis capitibua de auro et argento, de damnia 
et de testamentü Venetorum etc*^ Archiv, stör, append. IX, 368. 
Cfr. DOS Tom. 1, 373. 

£n nom dou Pere et dou Fiz et dou sant Espirit. Amen. 

Lion en Crist Deu feel Roy de tote Hermenye, fiz dou Deu 
amant e bien aorant sant Roy d'Armenie, Hayton, en Crist 
repose, de puisanz et haus Ropinanz, fayson a sauoir a tos uos, 
cid presenz estes, et ehi estes ä uenir: 

Car si cum il usages est des Roys bien aorans et en Crist 
feelz» DOS ancestres, et nostre, de honorer cascun per überaus 
doDs les estranges e les priues, por laqual achoyson la nostre 
Roiaute a done au grant, honorable et am^ eomun des Vene- 
ciens a la requeste dou tr^s honorable e discret Duo, sire Lou- 
rens Teupulo, per la main de T honorable message sien, sire 
Pangrant Maripere, T honorable privilege de la nostre Roiaute *) : 

Che il aient licenze et seurte, alant et uenant per tote 
nostre terre, et auonz done ä touz les Venetiens, ehi seront 
Veneciens, fiz de Veneeiens, ehi sont et ehi ä uenir sont; che 
tot les mercheans et tot les homes Veneeiens , ehi sont outre 
nier e deza, e ucneront en nostre terra, seront senz pezer '), e 
sens doute de nos et de touz les nos en tous leus, ont il seront 
et ont, che il sont, sos nostre Roiaute de leur persones et de 
toutes leur choses, alant et demorant et retornant, vendant et 
aehetant, sans rien doner, i auront franchise en pors, en citt^s, 
en pons et yssues de tous leus, sauf les Veneeiens, ehe demo- 



^) Inraargine: Securitas Venetoruin. 

') Sie nos; pencer, s. penzer codd.; sani pcne edit. in Archivio, quse 
est mera conjeeturat pariter removenda infira p. 116 pro : sans periler. 

8» 



116 Privilegium Leonis IH, Reg. Armeniae. 

rans sont deza mer, se il passent per la Portele, che il soient 
tenus de paier droiture, si cum est usage dou leuc. 

Mais tous les Veneeiens, chi porteront or et argent'^ et 
voudront coygner Besanz ou monee, si donront Ja droiture, si 
cum ceaus, che k Acre donent droiture de Besanz ou de 
monee. E se V or ou V argent ne se coigne Besanz ou monoye, 
ne donront nulle droiture. 

Et se uassiau de Veneeiens brise en toute nostre terre, en 
riue de mer ou en mer, tot quant che sera delivre de la mer, 
soit home, uassiau, ou autre chose, toute sera sans doute e 
sanz penser de nos e de nos subjes. Et se home de autre 
nation seront au uassiau (ne autre chose), chi brisera, si 
demorront k nostre comandement avec le leur, e les Veneeiens 
uassiau ne autre chose d* home d' autre nation ne prendront en 
leur garde ou delivreront come le leur. 

E se autre man^re de uassiau brise , en che y soit Vene- 
eiens, li Veneeiens soit franz et sans periler, luy e toutes ses 
choses, lesqueles il prouera, che soient soues. E le uassiau e 
les homes d' autre nation demourront au nostre comandement 
auec le leur. 

E se auchun des Veneeiens uoudra passer per nos [terres] 
en terre de Crestiens ou de Sarasinz, ont nos aions pais et 
serement, il peut aler et reuenir, luy et tote sa mercheandise 
sanz arestamant; et se aucun damage^) auient k celuy Vene- 
cien, chi ira, nos penerons et en tel man^re procurerons, cum 
de la nostre chose a reeovrer. 

Et se il auient, che Veneeiens muire en nostre terre e 
ooudra des soues choses fair testament'), e che Veneeiens sont 
au leuc e [voudra] mettre en la main de Veneeiens o d* autre, 



^) In margine: de auro et argento. 

^) Inmargine: de dampoia. 

^) In margine: de Venetis uolentibus testari et de intestatis. 



Privilegium Lbonis Hl, Reg. Armeniae. 117 

cd testament reeeu sera e droit. E se il auient, che ii moire 
s^is testament e che Veneeiens soit au ieuc, las choses dou 
Bort demoreront en la main de celuy Venecien. E se Vene- 
mos 06 soit lä e moire« (ou ?) en testament ou senz testament, 
toutes les soues choses niengnent en nostre main et en nostre 
garde^ jusque a tant, che nos aurons letre dou Duc de Venise ou 
dou Bail, chi sera en Armenie [e] faze la raison de Venesiens ^), 
[e] che soient les letres del un d'iaus seeleez. Si cum aura 
ordene en eeles letres le Duc o le Bai], si sera fait de la cause 
dou mort. 

E se entre deus Veneeiens ou plusors sera contens en 
nostre terre , le Bail de Veneeiens , chi sera en Hermenie , faze 
h raisons. 

E se contens sera entre Veneeiens et Hermeniens, ou home 
d'aatre nation, chi ne soient Veneeiens, ou se faze larecin, ou 
sanz. Oll murtre, la raison de ce en nostre Roial ante cort 
se&ze. 

Ensement, se entre les Veneeiens, que les deus parties 
soient Veneeiens, se faze murtre, ou sanz, ou larecin, la raison 
de ce en la nostre Roial ante cort se faze. 

E se contens sera entre Veneeiens , e che Veneeiens n' y 
soit ä aeorder les ensemble, per la raison del arcivesque de 

Sis s*adressent. 

Et nos octroions et donons en Lajas la cite une yglise*) 

e che il tienent prestre a servir Figlyse en memoire de nos et 

de nos mors. Et celes maisons, che leur furent don^es per 

nostre pere, nos leur otroions. 

Et a greindre (1. greignor') seurte nos y auon escrit le 

Roial haut escrit de nostre main e 1* auons garni de nostre 

belle d*or. 



*) Id margin e: de ratione facienda. 

') In margine: de eeclesia Ajacij. De urbe Ajas s. Ajazzo vide nos 
Tom. I, p. 375. 



118 Pactum Regis Tunisii et Ysnbtorum. 

En r an de Ermenie set cenz e vint e un e a i' endition 
des Gres, chi se, au mois de Jenvier. 

Ce fut fait a Sia la cite ea V an nostre aegnor Jhesu Crist^ 
mille et deus ceos e setante e un. Et le translata et ecscrist 
Jeffroy Y escriuein, de mot a mot, si cum il es desous escrit 
en Erminois, per comandament del Roy. 

CCCLXII. 
■oe est paetam (Aba Abdallah ■ohammed) Re^s Taaiii, qaod feclt 
daadaa Joaaai Daadala, anbaiatari domlai Dnels, qiad ftilt IraislalmBi 

de Saraeeao ia Latiaa apad Teaetias. 

A. d. 1271» men^e Junio. 

Liber Paetorum II, fol. 4. Muratorius ad ehronicon Andreae 

Danduli I. c. p. 381 : „Menae Junio facta fuit confirmatio Paetorum^ 

initorum inter Boabdilem, Regem Tunisih et Marinum Mauroceno, 

Ducantem anno MCCLI, per Machomettum, Regem Tunisii, cum 

Joanne Dandulo, nuntio domini Laurentii TeupuU^. Excerpsit 

Marin IV, p. 282. Attigit Hammer Gesoh. des osm. R. III« p. 691. 

Cfr. Nos, T. H, 300. 4B0. 

In nomine Dei et sui missi Maehometi ; et laudem Dei et 
benedictionem ejus habeamus. 

Ex parte servi Dei Maehometi et Mirimamoni ') — quem Deua 
adjuvet in victoriis suis, et eum manuteneat per potentiam suain 
— ista littera yenit judici civitatis Venetiarum et illi , qoi est 
pro regere proficuum terre, videlieet Laurentio Teupulo ^ — quem 
Deus manuteneat in altitudine sua, et compleat Status suos. 

Mittimus quidem vobis litteram nostram de statu nostro 
Tunixi — quem Deus manuteneat per suam sanctissimam poten-* 
tiam, et regratiamus domino Deo de potentia boni, quod habe- 
mus — et facimus vobis notum, quod vester nuntius, Joannes 
Dandulus nomine, junxit ad nos, et nobis dixit, seeundum quod 
vos dixeratis eidem; cui nos diximus ea, que volumus, quod 
vobis dicat eum gratia Dei soIi. 

I. e. Emiralmuminin (,>il»jll j<a\): „Princeps fidel i um''. 



\ 



Pactüii Rsgis TuNisii ET Venbtorum. 119 

Facta fuit ista littera XXII mensis Fauel, qui est mensis 
Saraeeaorum, tempore Maehometi, currente DCLXVIII, seeun- 
iam corsitni Saracenorum, et currente secundum eursum Chri* 
stianorum MCCLXXI, mensis Junii. 

In nomine Dei pii de pietosis , in laudem Dei , Machometi 
Prophete liumilis super omnes soeietates suas Saraeenorum. 

lata littera est ad renovandum paeem, que erat ligata per 
preceptum domini nostri Caliphe, qui se regit cum Deo Mira- 
mamoni Aboabdale, Ebnolomera Rasidin^) — quem Deus manu- 
teaeat in Tietoria sua, et aalvet per suam potentiam, et manu«- 
teneat benedictionem Dei super Saracenos — et pactum , quod 
oGm fuit factum duraturum usque ad annos quadraginta, quod 
fiictuin fuit die sexta intrante Maaran, annis DCXLVIIII de 
Maebomety cum Venetis renovamus et affirmamus usque ad 
eomplementum de quadraginta annis Saracineschis, sicut in alio 
pacto olim facto eontinetur in millesimoCCLI, quod recordavimus 
antea, pro ampliare eorum uoias omnes, et pro complere suas 
sperancias, ita, quod current per proficuum suum pro ligatione 
scripta in ista carta ; et hoc erit pro mercatoribus terre Vene« 
tiaram in temporibus, in quibus descendent ad terram Tunixi — 
quam Deus manuteneat — et ad alias terras, ad quas habebunt 
licentiam eundi. Bt erunt saivi et securi in personis et havere. 

E t si reniret eis aiiquod nocumentum vel enganum a Sara- 
cenis vel a Christianis, qui stant in pace Tunixi, erit facta ratio 
et rindicta bene et complete. 

Et si quid ipsis acceptum fuerit, erit bene redditum, ita, 
quod nihil ammittent. 



*) Titnlas Ebtiolomera Roiidin (= Ehnolomerd V Rdsehidfn) i. e. «filius 
Miroraro in vit salotis migrantiam^ valde hie notabiüs. ^yJ^\J\ *UliL|, 

M 

BTkhulefA V RA9ehidtn „Chalifae in Tia salutis inigrantes* alias non 
Tocastor, niai quatuor primi Chalifae poat M ohamineduin : Abubekr, Omar, 
Othmao, Ali. At ab Omaro repetunt geatem Hafsndae Africae. 



120 Pactum Rbgis Tdnisii et Vbnetobüm. 

Et ubicunque homines Venetiarum venient in terris, in 
quibus erit eis licitum ire, habebunt furnum ad coquendum 
panem suum, et fontieum pro suo hospitare, ita» quod nullus 
cum eis stabit, si ipsi noluerint ; et eis fient, que fuerint neces— 
saria, bene et complete. 

Item conducent seeum Consules pro justitia reddenda 
inter eos in Omnibus terris, ad quas fuerit eis licitum ire; et 
conducent unum scribanum per omnes terras dominii mei, ad 
quas ibunt, pro facere eorum rationes de eo, quod dare et 
recipere debuerint ad Doanas, et pro custodire bona ipsonioi. 

Item licentiam habeant eundi ad balnea, quandocunque 
voluerint, secundum quod antea consuetum erat per consuetu«- 
dinem veterem. 

E t de Omnibus mercationibus, quas Veneti comparabunt et 
vendent, non solvent, nisi decimum secundum usanzam propriatn. 

Item de auro et argento, quod adducent et vendent ad 
Cecham — quam Dens manuteneat — non solvant aliquod datiuoi, 
sicut stetit usanza. 

Et si adducent perlas, rubinos, predarias aut alias zoias 
occasione presentandi, similiter nihil solvent; et facta eorum 
current secundum consuetudinem Doane, et sicut alii Christiani , 
sine alio adiungimento. 

Item quod nuUus Yenetus occasione aliqua compelli debeat 
ad solvendum aliquid pro aliquo alio per fraudem, quam fecisset 
Doane vel alicui Saraceno, nisi forte antea fecisset securitatem 
pro eo. 

Et si quis Yenetus remanebit debitor Doane vel alicui Sara- 
ceno, et fugerit, Consul faciet rationem pro eo, et solvet pro eo« 

Item omnes mercatores, qui vendent suas mercationes in 
cal/gam vel per manus de missetis, recipient solutionem a die, 
qua vendent, usque ad quindecim dies« Et nullus mercator 
astringetur vendere mercationes suas; sed vendere possit id, 
quod voluerit, et retinere etiam id, quod voluerit. 



Pactum Rb€is Tünisii kt Venetorum. 121 

Item domini lignorum de eo, quod aaulizabunt ligna sua, 
]MMsint emere mercationes , et taatum, quantum ascendet id, 
qtod habebunt de naulo, non solvendo aliquoddecimum vel datium. 

Item, 81 aliquis Christiaous, qui sit in pace, vendet 
Egninn suum alieui homini , qui sit in pace nobiscum , nullum 
datium soWet de ipsa renditione. 

Item qnando ligna sua parata erunt ad secedendum, non 
habebnnt aiiquod impedimentum a nobis. 

Insuper si aliquis Venetus mereator obierit, et dimittet 
aiiqood barere, si in presentia mortis sue fuerit aliquis Vene- 
tnSy reeommendabitur illud barere illi Veneto in sua fide, usque 
quo adjunget preeeptum sui domini , quid voluerit» quid fiat de 
ipso barere. Tarnen si defunetus fuerit debitor aliquibus, sol- 
nntar de barere suo debita ejus. Et si aliquis Venetus non 
erit in presentia mortis ejus, barere, quod remanebit, ponatur 
in Doana in salramento,* usque quo dominus ejus mittet ad aeei- 
piendum ipsum barere; et tune dabitur. 

Item si aiiquod lignum propter fortunam maris rumperit 
prope terras dominii nostri , bona , que erunt in ligno, recom- 
mendabuntur illis de ligno, qui evadent; et si forte aüqui non eva- 
dent, bona et ligna erunt in custodia et salramento nostri dominii. 
Ety si que caristia esset in terris Venetiarum, et scietur 
per certum , que duret per unum annum rel plus, possint Veneti 
de prorinciis nostris onerari ligna duodecim de frumento ad 
rationem Bisantiorum 3V2 pro modio Tunixi de Bisantiis ceche; 
de quo frumento nullum datium solvere debent sire presens. 

Item, si apparebit aliqua naris in mari in cursu, que sit 
de Venetis, et ipsi Veneti Saracenis dampnum non fecerint, 
eorum adrentus nobis non displicebit, nee eos astringemus; 
sed si ipsi Veneti facerent aiiquod dampnum in toto dominio 
Tunixi rel alieui Saraceno aut Christiane, qui sit in pace nobis- 
cum, dominus suus debet inquirere factum naris, qualiter fuerit, 
ita, quod recuperetur havere Saraceni. 



122 PoTBSTAS Baiuli Nicropontis. 

Item nullus debet poni ad martirium pro aliquo facto. 

lD8uper domioatio Tunixi mittet litteraa per omaes suos 
distrietus et dominia sua, recommendando, quod sint custoditi 
et salvi, sieut sunt in propria terra Tunixi — quam salvetDeus ; — 
et similiter in omnibus loeis , que nos aequistabimus a levante 
usque in ponente, erunt Veneti salvi et securi, et fecere pote- 
runt Consules in omnibus terris, sieut voluerint. 

Item Veneti solvent barehas, sieut consuetum est 

Insuper, si quis exiverit Tunixum, et ibit ad alias terras 
nostras, et habebit cartam eontinentem, quod persolutum habeat 
deeimum » ibit salvus et securus sine impedimento , neo aiiquid 
ab eo requiretur amplius. 

Et quandocumque neeesse fuerit onerare et disonerare 
ligna vestra, eritis adjuti cum barchis et primiaciis, sieut est 
consuetum. 

Item, si invenietur plumbum in terra, habebitis libertatem 
ipsum emendi. 

Insu per omnes Saraceni, qui Venetias veniunt, erunt 
salvi in personis et havere. 

Testes quidem, qui fuerunt presentes aiteri paci, sunt 
presentes etiam in ista paee, que facta est in testimonio 
illius, qui misit requirendo pacem, sieut firmatum est in ista 
littera. 

Facta fuit hec presens carta anno de Machomet DGLXVIIII 
in testimonio Helcasem filii Aly, filii Albara Tenachise et filii 
Abraham filii Eicmar, Erami Emi. 

Laudatus sit dominus Dens de ista carta, que est bene 
firmata» in testimonianza Machometi filii Daly, filii Abrayn. 

CCCLXIII. 
PtteslM, BataiU NlgrtpMtls a Daee Teneto de mitao fadend» et mMlssa. 

A. d. 1271, die 14. m. Aug. 

Autograpbum archivi Gaesareo-Yiadobonensis. Gxterior mem- 
bran» inscriptio haec est : MCCLXXI. Venetiis. Mutuum faciendum 



\^^'^ 



r 



PoTBSTAS Baiuli N16ROPONTIS. 123 

pro faetis comunis Venet. de domino Baynerio Geno, 
Duee r. Nigrapans. (XVIUl) 

Attus Tetastiorisque manus : Yperpera accepta mutuo per vir- 
häem eomiss, fueruni MDL. lila vero accepta mutuo sine comiss. 
fkenmt MDLXXXX. Subscriptiones sunt aiitographse. Sigillum 

N08 Laurentius Teupolo, Dei gratia Venetie, Dalmatie 
afajne Chroatie Dux, dominus parfis quarte et dimidie totius 
Imperii Romanie, notum facimus tenore presentium universis, 
quod per nos et nostrum minus et maius eonsilium nomine 
lostri comunis Venetie committimus nobilibus viris et sapien- 
tibus Nicoiao Miglano, de nostro mandato Baiulo Nigropontis, 
Bartholameo (sie) Delphino et Vitali Badoario, ejus consiliariis, 
fidelibus nostris dilectis, ac plenam virtutem et potestatem eis 
damus auctoritate presencium aeeipiendi mutuo supra nostrum 
eomnne Venetie ab omni persona, tarn Yeneta, quam forensi, 
Qsque ad summam sex mih'um yperperorum pro negoeiis comu- 
nis nostri in dicta terra Nigropontis exereendis; ita tamen, 
qnod illa yperpera, que mutuo aceeperint propter hoc, ultra 
summam soldorum triginta parvorum pro unoquoque yperpero 
non transscendant; 

promissiones , obligationes et securitates faciendi propter 
koe nomine nostro et comunis Venetie, sicut eis videbitur et 
foerit opportunum; promittentes nomine ipsius nestri comunis 
Venetie, illam quantitatem peccunie usque ad dictam summam 
sex milium yperperorum, jruaiTi mutuo aceeperint propter hoc, sol- 
Teresivesolvi etdeliberari facere plenarie creditoribus vel eorum 
nontiis infra duos menses, postquam ipsi creditores vel eorum 
miDtii Veoecie iunxerint, secundum quod inter predietos Baiu- 
lom et consiliarios et ipsos creditores faerit stabilitum ; firmum 
et ratum habere et tenere promittentes, quicquid predicti Baiu- 
loft et eonsiliarii vel major pars eorum in predictis et de pre* 
dietis duxerint faeiendum. 



1 24 GrEGORII X BPISTOLA. 

Et ad maiorem huius rei firmitatem et evidentiam pleniorem 
presentes literas fieri fecimus, et nostri sigilli munimine communiri. 

Data in nostro Ducali palatio currente anno Domini mille— 
simo dueentesimo septuagesimo primo, mensis Augusti die 
quarto deeimo intrante, indictione tertia decima, per manum 
Conrad!, notarii et curie nostre Cancellarii. 

Ego Laurentius Teupolo, Dei gratia Dux, mm. ss. 

*]* Ego Jacobus Dandolo, eonsiliator, mm. ss. 

*(- Ego Nieolaus Michael, eonsiliator, mm. ss. 

f Ego Tomasinus Maureeenus, eonsiliator, mm. ss. 

f Ego Jacobus Faletro, eonsiliator, mm. ss. 

Ego Conradus, notarius et Ducalis aule Venetie Can- 
cellarius, complevi et roboravi. 

CCCLXIV. 

ftreg^rii X epist^la ad Laorentioa Tespnlom, Dncea Teiet»nM| 

eiosden ad hoios Clinii Petram. 

A. d. 1272. 

Raynaldi Ann. eccies. a. 1272, §. 31: Conjungemus 
hie alia, ad Palaeologum hoc anno spectantia : quem belli Latini 
ierrore urgere meditatus mdetur Gregorim ad veniilaiam toties 
Graeeorum ad ecelesiam reditus causam abaolvendam. Cum enitn 
inducias a Venetis cum Palaeologo antea initas iam effluere ac 
Graecum de iia producendia apud VenetoB instare accepisset, repe^ 
tüis frequ£ntibu8 ad Laurentium Teupulum^ Ducem Venetorumf 
literis rogavit, ne inconauUa Sede apostolica inducias vel foedus 
cum Palaeologo coiret: cum maxime ex eo Christianae reipublicae 
damnum ingens infligeretur, Sed nullum responsum Pontificiis 
literis danie DucCf gravioribus eum querelis perstrinxü Pontifea:, 
acceptum nuper absolutionis beneficium oblivione delevisse. Tum 
mixia precibus imperia adiecU^ ne iis induciis consentiret: 

„De tua, inquitf (extant eins lit. in Cod. Vallic. sig. lit. C. 
nr. 49, pag. 92. Sic Raynaldus ad marg.) fib*, discretione non 
possumus non mirari, quod cum te nuper ad sinum matris 



r 



GaEcoaii X coNFiaMATto beneficioeum monast. s. Georgii Yknet. 125 

Eedesie sie gratiose, non^ sioe aliquorum magnorum mur- 
nore, duxerimus admittendum , in hoc tibi affectionem , quam 
^ te gerimus, non modicam ostendentes : tu quasi tam (1. iam) 
immemor beneficii tam recentis et velut ad exhibitionem taute 
affectionis ingratus, ad varias nostras tibi et dilecto filio (^et) 
eomuni Venetorum direetas literas super treugis inter vos et 
Pabeologum inhibendis respoudere hactenus non curasti, mau- 
data nostra reprehensibili silentio vel damnabili contumaeia 
negfigendo. 

Quia vero cordi nobis est, ut ab huiusmodi treugis cum 
(ficto Palaeologo tu et dictum comune abstineatis omnino, 
sieut ipsa literarum super hoc inculcatio manifeste indicat et 
conteota in illis nostre voluntatis expressio manifestat, nobili- 
tatem tuam monemus, rogamus et hortamurattentCstibi nihilomi- 
Dus districte precipiendo mandantes, quatenus ob reverentiam 
Apostolice Sedis et nostram studiosam operam et operosum 
stodium cum omni diligentia, qua potes, impendas, ut a tractatu 
trengarum huiusmodi contrahendarum , vel producendarum in 
iongius, penitus desistatur.^ 

Quo argumeräo ad Petrum^ Venetorum Ducisßliumf scripsü 
[ibidem Rayn. in marg.] gratulatusque est, mam illum voluntatem 
Pimtificiae accommodasse ; utque ad eas hiductas noanas Eccleinae 
discutiendas navaret operam, et quid demum perfectum esset, ipsum 
läeris suis qtuim primum faceret certiorem, hortatus est. 

SoUcüatos ad pacem Venetos a Palaeologo fuisse^ etiam memi- 
nere Veneti historici, atque ad ineundam ab iis gratiam, quos in 
vineuUs tenebat, restituisse libertatu 

CCCLXV. 

Areg^rlis X Papa uMasteria s. fte^rgü aaUris Tenetiama beneCda a 
pr^deeessaribis eaaeessa eaailmat, atf ne alia nara elargltar. 

A. d. 1272, die 13. m. Jtnutrii. 

FlaminiusCornelius» Ecclesiae VenetsB antiqua monumenta, 
Tom. VIII, decadis XI parte posteriore, pag. 262 sqq. 



126 GrBOORII X COKFfRMATIO BENEFICIORUM MONAST. S. GbORGII VbNRT. 

Ex autographo in archiro monasterii s. Georgii maioris. 

Codd. Lat. S. Marci cl. V, cod. LIX^ nr. 45, in quo hoc diploma 
sie indieatum est: ^Rama. xfr. i272* Gregario X eonferma al 
monastero dt 8. Giorgio mtiggiore di Vetiezia i dirittU stU possessi e 
sulle (1. 8ue) decime in Costantinopoli, Negroponte, S. Maria di Manie 
in htritty preaao le mare di Capodistria, Bologna, Treviso^ Padtwa, 
Torcello, Verona, Riminh Trieste, Chioggia, Pellestrina'*. 

Gregorius Episcopus, servus seryorum Dei, dilectis filiis« 
Abbat! monasterii s. Georgii noajoris de Venetiis ejusque fratri- 
bus, tarn presentibus quam futuris, regulärem uitam professis. 

In perpetuum religiosam vitam eligentibus Apostolicum 
convenit adesse presidium, ne forte cujuslibet temeritatis incur- 
sus aut eos a proposito revoeet, aut robur, quod absit, sancte 
religionis infringat. 

Ea propter, dilecti in Domino filii , vestris justis postula- 
tionibus clementer annuimus, et monasterium s. Georgii majori« 
de Venetiis Castellane diocesis, in quo divino estis obsequio 
mancipatio sub beati Petri et nostra protectione suscipimus et 
presentis scripti privilegio communimus. 

In primis siquidem statuentes, ut ordo monasticus, qui 
secundum Deum et beati Benedicti regulam in eodem mona- 
sterio institatus esse dinoscitur, perpetuis ibidem temporibud 
inviolabiliter conservetur« 

Preterea quascunque possesstones, quecunque bona idem 
monasterium in presentiarum juste ac canonice possidet, aut 
in futurum concessione Pontificum, largitione Regum vel Prin- 
eipum, oblatione fidelium, seu aliis justis modis, prestante 
Domino, poterit adipisci, firma vobis vestrisque successoribus et 
illibata permaneant, in quibus hec propriis duumiis eiqiriinenda 
vocabults. 

Locum ipsum, in quo prefatum monasterium situm est, 
cum Omnibus pertinentiis suis; decimas, terras, possessiones, 
domos, redditus denariorum, et quicquid juris in Venetiis et 




GaseoRU X confirhatio BBNEriciORUH M0NA8T. 8. Georgii Venet. 127 



uiiiiacesi Castellana habetis; terms, domos et possessiones, 
fns in ciyitate Constantinopolitana monasterium restnim nosci*- 
tnr obtinere ; Bct^Iesiam s. Marc! cum pertinenciis suis et alias 
terras et possessiones, quas habetis in civitate Nigropontensi ; 
Beelesiam s. Marie de monte Histrie^) cum pertinentiis suis, 
«tarn juxta muros civitatis Justinopolitaue ') $ ficciesiam 
s, Stephani de Pune Bononiensis diocesis, ac decimas, domos, 
possessiones et annuos redditus denariorum, bladi et vini, quos 
if ad Bononiam obtinetis ; terras, decimas, possessiones, annuos 
reddHns bladi et rini, quos in civitatibus Tarvisii*), Padue, 
Toreelli, Verone, Arimini et Trigesti ac ipsarum diocesibus 
obtinetis; terras, decimas, domos, possessiones et annuos red- 
fitos bladi et ?ini , quos in Cluja majori et minor! ^) et Pene- 
strina Qeg. Pellestrind) habetis; et etiam, quicquid juris 
moaasterium vestrum in predictis civitatibus et locis noscitur 
obtinere 5 cum tectis, pratis, vineis, nemoribus, usuagiis et 
paseois, in bosco et piano, in viis et semitis, in aquis et molen- 
dioia, et omnibus aliis libertatibus et immunitatibus suis. 

Sane novalium vestrorum , que propriis manibus aut sum- 
ptibua Colitis, de quibus aliquis hactenus non perceperit, liceat 
sine tradictione (cotitradictionef) aliqua retinere. 

Prohibemus insu per, \ut\ de vestrorum animaHum nutri-* 
meatis nvlltes a vobis decimas exigere vel extorquere presumat. 

Liceat quo que vobis clericos vei iaicos, liberos et absolu-^ 
tos, e aeculo fugientes, ad conversionem recipere et eos absque 
eontradictione aliqua retinere. 

Prohibemns in super, ut nnüus fratrum vestrorum post 
factam in monasterio vestro professionem , fas sit sine Abbatis 
siii lieentia, nisi artioris religionis obtentu, de eodem loco 



') Istrie cod. Venet. 

^ lastinopolitane cod. Venet.; recte. Constantinop. Corn. 

*) Triuixit eod. Venet 

*) Ciogia mai. et min. cod. Venet; reetius. 



128 GrEGORU X CONFIRMATIO BBNEFICIORUM MONAST. S. GeORGII VeNBT. 

discedere ; discedentem vero absque corounium litterarum 
vestrarum cautione nullus audeat retiaere. 

Cum autem generale interdietum terre fuerit» liceat vobis 
januis clausis, exclusis excomunicatis et interdietis, non pul- 
satis campanis, suppressa voce, divina offleia eelebrare, dum- 
modo causam non dederitis interdicto. 

Crisma vero, oleum sanctum, consecrationes altarium seu 
basilicarum, ordinationes clericorum, qui ad ordines fuerint 
promovendi, a diocesano suscipietis Episcopo, siquidem catho* 
licus fuerit et gratiam et comunionem sacrosancte Romane 
Sedis habuerit, et a vobis voluerit sine pravitate aliqua 
exhibere. 

Prohibemus in super, ut infra fines parrochie vestre, si eam 
habueritis, nullus sine assensu diocesani Episcopi et vestro 
capellam seu Oratorium de novo constituere audeat, salvis pri- 
vilegiis Pontificum Romanorum. 

Ad hec novas et indebitas exactiones ab Arcbiepiscopis, 
Episcopis, Archidiaconis seu Decanis aliisque omnibus Eccle- 
siasticis secularibusve personis a vobis omnino fieri prohibemus. 

Sepulturam quoque ipsius loci liberam esse decernimus, ut 
eorum devotioni et extreme voluntati , qui illic se sepeüri deli- 
beraverunt, nisi forte excomunicati vel interdicti sint, aut 
etiam publice usurarii, nullus obsistat, salva tamen justitia illa* 
rum Ecclesiarum, a quibus mortuorum corpora assumuntur. 

Decimas preterea et possessiones ad jus Bcclesiarum 
vestrarum spectantes, que a laicis detinentur, redimendi et legi- 
time liberandi de manibus eorum, et ad Ecclesias, ad quas per- 
tinent, revocandi libera sit vobis de nostra auctoritate facultas. 

Obeunte vero te, nunc ejusdem loci Abbate, vel tuorum 
quolibet successorum, nullus ibi qualibet surreptionis astucia 
seu violentia preponatur, nisi quem fratres comuni consensu 
vel fratrum major pars consilii sanioris secundum Deum et beati 
Benedicti regulam providerint eligendum. 



r 



Gl£60RII X CONFIRM ATIO BENEFICIOEUM MONAST. S. GeORGU VeNET. 1 29 

Paci quoque et tranquiilitati vestre paterD*a in posterum 
solieitudine providere volentes auctoritate Apostolica prohibe- 
fflus, ut infra clausuras locorum seu grangiarum yestrarum 
Dttllos rapinam seu furtum faeere, ignem apponere, sanguinem 
fondere, horoinem temere capere vel interficere, seu violentiam 
aadeat exercere. 

Preterea omnes libertates et immunitates, a predecessori- 
ims nostris, Romanis Pontifieibus, monasterio vestro concessas, 
nee non libertates, exemptiones seeularium exaetionum, a Regi- 
bos et PriQcipibus et aliis fidelibus rationabiliter vobis indultas, 
iDctoritate Apostolica confirmamus, et presentis scripti privilegio 
communimus. 

Decernimus ergo, ut uulli omnino hominum liceat prefatuni 
moQasterium temere perturbare, aut ejus possessiones auiferre 
rel ablatas retinere, minuere, seu quibuslibet vexationibus fati- 
gare; sed omnia integra conserventur, eorum, pro quorum 
gubernatione ac substentatione concessa sunt, usibus omni- 
modis profutura, salva Sedis Apostolice auctoritate et diocesani 
Episeopi canonica justitia, et in predictis decimis moderatione 
coDcilii generalis. 

Si quis igitur in futurum ecclesiastica secularisve persona, 
bne nostre constitutionis paginam sciens, contra eam temere 
Tenire temptaverit, secundo terciove commonita, nisi reatum 
säum congrua satisfaetione correxerit, potestatis honorisque sui 
careat dignitate reamque divino judicio existere de perpetrata 
iniquitate cognoscat, et a sacratissimo corpore ac sanguine 
Dei et Domini redemptoris nostri Jesu Christi aüena fiat, atque 
in extremo examine districte subjaceat ultioni. 

Cunctis autem , eidem loco sua jura servantibus , sit pax 
Domini nostri Jesu Christi, quatenus et hie fructum bone 
actioDis percipiant, apud districtum judicem premia eterne 
pads ioveniant Amen! amen! amen! 

VoitM. Ablh. II. Bd. XIV. 9 



1 30 CoNCESSio Merineti de Caroere Vbron. 

Ego Gregorius, Catholice Ecciesie Episeopus, ss. 
Ego Simon, tt. sancti Martini presb. Card., ss. 
Ego Ancherus, tt. sanete Praxedis presb. Card., ss. 
Ego Guilelmus, tt. sancti Marci presb. Card., ss. 
Ego Simon, tt. sanete Cecilie, ss. 
Ego Oddo, Tusculanus Episeopus, ss. 
Ego Frater Joannes, Pomium') et sanete Rufine Epi- 
seopus, SS. 

Ego Ricardus, sancti Angeli diae. Card., ss. 

Ego Joannes, sancti Nicolai in carcere Tulliano diac. 
Card., SS. 

Ego Ottobonus, sancti Adriani diac. Card., ss. 

Ego Gottofridus^), sancti Georgii ad vellum^) aureum 
diac. Card., ss. 

Datum ^} apud urdem veterem , per manum magistri Jauoni 
Leccatorvi'), S. R. E. Vicecancellarii, Id. Januarii, indictione 
prima , incarnationis Dominice anno MCCLXX (add. //), Fön« 
tificatus d.^) GregoriiPp. X anno primo. 

CCCLXVL 
C^neesfli« fendi, faeta a lerinet» de Careere Ter«nn in Nigr^p^nte. 

A. d. 127$, die primo m. Januarii. 
Primum e codiceMonac. edidit et egregie illustrarit hoc diploma 
J. A. Schmeller in „Abhandl. der philos. philol. Classe der k. Aka- 
demie d. Wissensch. in München. 1837. II. Bd. p. 166—188*". Deinde 
Buchon. inRecherches T. II, p. 492 sie ioscriptum: Dipläme de 
Mörinet dalle Carcere, 127 S, Jam confer hujus collectionis 
Nr. CCXLI, CCXLn, CCCXXXIv— CCCXXXIV, CCCXLVIII. 

Nos Merinetus de Carcere Verone, dominator tercie partis 
Nigropontis, filius olim bone memorie domini Narzoti de Car- 

^) Petaien cod. Yen. Lege : Portuensis. 
*,') Gottifredus — velum aur. cod. Yen. 
*) data cod. Yen. 
') Jannoni Leccarii cod. Yen. 
*) Pontificatos vero dompni Gr. cod. Yen. 



CONGESSIO MeRINETI DB CaRCERE YbRON. 131 

eere, notum facimus universis presens scriptum inspecturis, 

qaod, cum olim avus noster bone memorie, dominus Merinus de 

Careere, in feudo et hereditagio dederit et concesserit in per- 

petmim domino Nicoiao de Carcere, fratri suo, et heredibus 

suis res multas et bomaginm et servitium feudi quondam Joban- 

nis Gosberti, pro quibus omnibus tam ipse, quam ejus heredes 

ten^itur de homagio, ligio et de servicio sue persone cum socio 

UDO milite, ad bonum usum Imperii Romanie, inter quas res sibi 

datas accipiebat a villanis dicti tercerii et super baloeoPentradi 

treeenta yperpera auri annuatim , in tribus terminis , juxta te- 

Dorem privilegii sui, de novo nos, dictus Merinetus, ad con- 

eordiaiQ renimus cum domino Merino de Carcere, filio quondam 

dieti domini Nicolai, et ipse nobiscum, in hoc modo, videb'cet: 

Quia dictus dominus Merinus, filius dicti quondam domini 

Nicolai , per se et suos heredes in manibus uostris se desin- 

Testiyit, reffutavit et dedit, nomine cambii seu permutationis, 

predicta yperpera treeenta, habenda et recipienda supra Grecis 

Dostris et dicto balneo, et super eorum bonis, et omnia jura, 

qae dictus dominus Merinus habebat super dictis Grecis et 

baloeo de predictis trecentis yperperis de crostico'), recipien* 

dis ab ipsis et super bonis eorum annuatim, ut prcdictum est, 

nobis concessit perpetuo, taliter, quod dicta yperpera treeenta, 

que debebantur eidem domino Merino de crostico, annuatim 

nobis et nostris heredibus soivi debeant, nee possint nee 

debeant dictus dominus Merinus et ejus heredes de cetero jus 

aliquod petere a dictis hominibus vel super bonis eorum et 

dieto balneo; sed nobis et nostris heredibus permaneant in 

perpetuum. 

Pro quo cambio et permutatione dictorum yperperorum 
nos, dictus Merinus de Carcere, per nos et nostros heredes 
iQYestivimus, eoncessimus et dedimus dicto domino Merino, filio 



') I. e. acrosticho. 

9 



132 CoNCEssio Merineti de Carcere Yeron. 

Nicolai, in perpetuum totum feudum et totam terram, quod et 
quequondam mag.Perinus et dominus Gabriel deLiniaco habue- 
runt et retimierunt de nostro tercio in insula Nigropontis et 
extra insulam, tracto et excepto omni eo, quod tenet de dicto 
feudo uxor et beredes quondam domini Guidonis de Zenerino; 
quod feudum dicti domini mag. Perini est casale de Trapano 
cum villanis, juribus et pertinenciis, dicto casali pertinentibus ; 
et quidquid dictus mag. Perinus et dominus Gabriel habuerunt 
in Dichoso et in Lilando ^ et in Malaehonda et in Lichona » et 
domos omnes dicti feudi, jacentes in Nigroponte, in contrata 
Episcopatus Nigropontis, cum villanis, juribus et pertinenciis, 
bonorantiis et districtibus, toto predicto feudo et terre perti- 
nentibus, etc. 

Insuper eidem dedimus et suis heredibus per nos et nostros 
beredes pro predicto cambio unum dischum a beccaria, jacen- 
tem a foro, cui coeret ab una parte dischus et locus domini 
Gaitani et Leonis, ab alia parte dischus et locus domini 
Guiberti et Flori?anti; et unam stationem, jacentem in foro 
juxta strictum et juxta stationem unam domini Guiberti, et 
Jobannem Mangorapti cum uxore, filiis et omnibus bonis suis, 
taliter , quod dominus Merinus et ejus beredes de cetero omnia 
predicta cum omnibus suis juribus, pertinentiis , bonorantiis et 
districtibus debeant habere, teuere et perpetuo possidere pro 
cambio et permutatione dictorum yperperorum trecentorum. 

Et promisimus per nos et nostros heredes dicto domino 
Merino|et ejus heredibus omnia predicta sibi data et concessa, pro 
predicto cambio, ut predictum est, cum omnibus suis juribus etc. 

Quodsi de predictis sibi foret per aliquod teropus occupa- 
tum seu intromissum per aliquam personam, vel si dictus discus 



^) Hoc esse A^Xovrov irediov Strabonis, quod jam habeaf Hymnus in Apoll. 
T. 220, Seite monuit optimus Schmellerus. Olim, quum istod poema 
expliearet nobis, rara etvae nimis breri tiroeioii felicitate, Godofredus 
Hermannus, allegavit Spanhem. ad Callimachi Hymn. in Del. 289. 



CoHMissio Jac. Contareni Duc. 133 

sibi toUeretur, teneamur • • . dicto domino . . . restaurationem 
et cambium dare ad voluntatem suam de nostro hereditagio, 
de toto eo , quod esset ei oceupatum et intromissum , prius- 
ipzm foret de sacina ejeetus. 

Et iQ testimonium hujus rei et perpetuam firmitatem pre- 
sens scriptum hujus cambii eidem domino Merino confcessimusj ^ 
nostro sigillo pendenti [mujmtvtm. 

Actum NiGRopoNTis , anno Domini M.CC.LXXV indict. IIL, die 
primo Kalendarum Januarii. 

CCCLXVII. 
C«MMissi« Jae^U C«iitareii, Dacis Tenetiarm, pr» lare« Bemb» et 
latke« drad^nic», legatis ad Imperat^rem liehaelem Palae^Ugnun. 

A. d. 1276, die 2. in. Septembris. 

Cfr. diploma sequens a. 1277, cui inserta est haee Potestas, 
DT. CCCLXVIII. 

CCCLXVIIL 
Ckrys^bolliaa llehaelis Paln^Ugi, ftroe^mm laperat^rb. 

A. d. 1277, die 19. m. Martii. 

Liber Albus fol. 124 — 130 hac inscriptione : ^ireuga secunda 
inier Michaelem supradictum^. Ipsum hujus locupletissimi foederis 
antographum membranaceum asservatur in archiyo CaBsareo-Vindobo- 
nensi. De illo haec adnotanda videntur : 

Ante initium, desuper in margine, scriba hoc addidit sua manu 
Sancti spiritus adsü nobis gratia. Amen. Extrinseeus hse leguntur: 
Canaiantinopolis ab vicamat. Domini MCCLXXXV secundum nume- 
rwn Grecorum. yiDCCLXXXVa constitutione mundi, MCCLXXVII 
ab incamatione secundum numerum Latinorum, Constantinopoli. 

Inducie biennales Michaelis Imperatoris Grecorum Duce 
Ängeli Paleologi Comnino cum domino Jacobo Contareno Duce et 
Comuni Venetiarum. 

Alia manus addidit: in literis Latinis tantum. 

Bulla aurea subrepta, (XXILJ 

Alia manus : Treugua cum Imperatore Grecorum facta anni 
MCCLXXVII, mensis Marc, quinte indictionis, per dominum Mar- 
cum Bembo, ad duos annos duratura. 



1 34 Chrtsobullium Mich. Palabol. Ihp. 

Filum sericum coloris violacei membranae hodiedum adhseret. 

Textum diplomatis ex ipso autographo dedimus; lectiones Libri 
Alb] variantes margini nostrse editionis subjecimus. 

Andreas Dandulus in chronico I. c. p. 393: Hie Duar 
[Jacobus Contarenus] %uyer renovatione tregucß ad Micha&l^nn, 
Imperatorem GrcBCorum, Marcum Bembo et Matthwum Gradonico 
legatos mittit. Sed Matihwua supradietus Constantinopoli obiii ^ 
Marcus autem Bembo sopitis differentiis, qtm per plures nuniios 
hine inde missos coneordari non potueranty treguam cum illo usque 
ad duo8 annos et tantum pltis, quantum de partium processerü 
voluntatCf sacramento firmavit. 

^) In nonfiine Dei eterni. Amen. 

Cum inter nos Michaelem, in Christo Deo fidelem Impera- 
torem et moderatorem Romeorum, Ducam Angelum Comninum 
Paleologum, nouum Constantinum, diuinitus coronatum, semper 
augustum, et Imperium nostrum ex una parte, et illustre 
comune Veneeie et vniuersitatem et distrietum ipsius ex aiia 
parte euenit fieri et antea treuga^), que conseruata est De> 
gratia et completa seeundum paeti tempus , postea extensa fuit 
usque ad hodiernum diem, conuenimus autem Herum ad uerba 
coneordie, ut sicut ex alio prineipio renouaretur et constitue- 
retur inter nos alia treuga; et intereesserunt super huiusmodi 
tractatu multe et diuerse ambaxate, et in fine accesserunt ad 
presentiam majestatis^} nostre nobiles^) et honorabiles uiri, 
uidelicet dominus Marcus Bembus^) et dominus Matheus Gra- 
donicus*), ille quondam ex parte illustris uiri, domini Jacobi 
Contareni^), Dueis Veneeie, Dalmatie atque Croaeie*), domini 
terrarum et iusularum suo Ducatui subiectarum, comunis et 
uniuersitatis Veuetorum^) habentes plenam auctoritatem tra- 



') Treuga secunda inter Michaelem Imperatorem supra- 

dictum LA. Vide supra. 
^) treugam LA. ^) Mathaeus Gradooico LA. 

^) magestatis LA. ^) Contarini LA. 

*) nobilles LA. ^) Chroacie LA. 

^) Bembo LA. ^) Veneeie LA. 



Chrtsobullium Mich. Palabol. Imp. 



135 



ebmdi, firmandi et iurandi super animam dieti lUustris Ducis et 
eomanis et uniuersitatis Venetorum^) eonuentionem et puram 
treugam cum Imperio nostro, prout continetur in comroissione, 
fpiam nobis presentarunt, roboratam sigillo ipsius illustris Ducis 
et comunis Venetorum^) et subscriptam manu Conrad!, Cancel- 
hrii aule ipsius illustris Ducis; cuius tenor talis est: 

jiNos Jacobus Cantarenus, Dei gracia Venecie^ Daimacie 
ei Croacie^^ Dux^ dominus terrarum et instäarum^}^ suo 
Ducaiut subiectarum^ notum facimus tenore presentium uni- 
urrtis, presentem paginam inspecturis^ quod nomine nostro ') 
et nostri comunis Venecie cum nostro minori el maiori con- 
scilio. cammiitimus nobilibus^) et sapientibus uiris^ Marco 
Bembo et Matheo Gradonico, ciuibus et fidelibua nosiris 
dUectis^^y et plenam uirtutem et potestatem m^) damus 
auctoritate presentium et concedimus tractandi, faciendi et 
ßrmandi treugam cum serenissimo domino Michaele^ in Cristo 
Deo fidele Imperatore et moderatore Rameorum^ Duca Angelo 
Comnino Paleologo et nouo Constantino, ita, quod ipsam treu-' 
gam faeere et firmare possint nostro et ipsius nostri comunis 
Venecie nomine usque ad iilud tempus , quo eis uidebitur, et 
tum Ulis conditionibuSy quibus eis uidebitur, et sicut cum ipso 
Imperatore fuerint et potuerint esse concordes ; promissiones 
ei obligaüoneSn securitates et sacramenta faciendi et recipiendi 
propier hoc et omnia ac singuta, que in predicHs et circa^} 
predicta eis uidebuntur et fuerint oportuna, sicut nos ipsi cum 
ipso comuni nostro faeere ualeremus; promittentes nostro et 
ipsius nostri comunis Venecie nomine, cum expensis et obli- 
gatione bonorum omnium ipsius nostri comunis, firmum et 



*) Venecie LA. 

*) Venecie LA. 

*) Chroacie LA. 

^) terrarum insularum LA. 

^) pro nomine nostro LA. 



') nobillibus LA. (Gradanico 

autogr.) 
'') dillectis LA. 
®) ei autogr. 
*) cura autogr. et LA. 



n 



136 Chrysobullicm MrcH. Palaeol. Imp. 

ratum teuere et habere omnia et singula^ que dicti nohiles*^ 
uel eorum alter ^ in cujus manibus hec nostra comtnissio 
apparebit, in prediciis et circa predicta duxerint uel duxerit 
facienda. 

Et ut hec nostra comtnissio plenum robur optineat^ ipsutn 
bulla nostra plumbea communiri iussimus, ac per manum 
Conradi, notarij et comunis nostri Cancellarij, mandauimus 
roborari. 

Data in nostro Ducali palatio, currente anno ab iticar^ 
natione Domini nostri Jhesu Cristi millesimo ducentessimo 
septuagessimo sexto^ mense Septembris, die secunda exeuntCy 
indictione quinta. 

Ego Conradus, notaritis et Ducalis aule Venecie Can- 
cellanus, de mandato supradicti domini Ducis et sui consilij^^ 
compleui et roborauL^ 

De dictis autem ambaxatoribus Matheus quidem Gradonico, 
aecedens usque ad Imperium nostrum , rationibus , quas nouit 
Deus, presentem mutauit uitam, et ad eternam transmigrauit 
uitam. Nobilis autem uir, dominus Marcus Bembo, solus rema- 
nens tractauit uerba eonuentionis cum Imperio nostro, habens 
sie etiam plenam auctoritatem secundum continentiam pre- 
misse commissionis et procurationis sue, et conuenit ad finem 
concordie. Imperium') nostrum, affectans tamquam amator 
pacis habere cum omnibus Cristianis pacem et dilectionem *)9 
condescendit et conuenit cum eodem ad puram treugam 
et conuentionem , prout in^) infrascriptis capitulis continetur. 
Ynde iuramus pro nobis et Imperio nostro ad sancta Dei 
euangelia et super honorabilem etuiuificatricemcrucem secundum 



') nobilles LA. 
^) conscilii LA. 
'} concordie Imperium autogr. 
et LA. 



*) dillectionem LA. 
^) i n additum in LA. 



Chrysobullium Mich. Palaeol. Imp. 



137 



aorem Grecoram, quod habebimus et obseruabimus per nos et 

Imperium nostrum illustri Duci et comuni et hominibus Venecie 

ae suecessoribus suis ueram et puram treugam tarn in mari, 

qaajn in terra, sine omni dolo, ab hodierna die, que est nona 

decima dies*) presentis mensis Mareij quinte indictionis, anno 

a coDstitutiooe mundi sexto milleno^} septimo centeno octua- 

gesimo quinto, siue ab incarnatione Domini millessimo ducen- 

tesimo octuagesimo^} quinto seeundum numerum^) Grecorum, 

sea ab iocaraacione Domini millesimo ducentesimo septuagesimo 

septimo seeundum numerum') Latinorum, usque ad eomple- 

mentum duorum annorum, et tantum plus, quantum^) fuerit de 

eoncordia et uoluntate utriusque partis ; ita tarnen , quod com- 

p]etis^3 duobus annis et alia extensione inantea, que fuerit de 

toncordia et uoluntate utriusque partis^), quecunque partium 

ipsam treugam noiuerit, ultra dictum terminum teneatur per 

sex menses alteri parti notum facere, quod eam nolit'), et quod 

treuga sine corruptione'^) seruetur infra dictum terminum sex 

mensium, et una pars alteram non oifendat, set*') promissa 

omnia seeundum tenorem treuge omnimodo obseruentur; et 

<Iuod oon offendet ipsos Imperium nostrum uel gentem eorum, 

nee offendi faeiet uel permittet per se uel per alium, ullo modo 

oel ingenio. 

Item de insula eorum Creti uel aliqua parte eins non 
roolestabit ipsos Venetos Imperium nostrum uel gentem eorum, 
nee molestari faeiet aut promittet per se uel per ^') gentem 
suam, ullo modo'^) uel ingenio; et quod homines, quos habet 
Imperium nostrum ad ipsam insulam, extrahet eos inde. 



^) die autogr. 

') milleooautogr.,niillesimoLA. 

') ducentess. octuagess. LA. 

^) nüm LA. 

^) Dum LA. 

*) tantum, quanium LA. 

^) compleetis LA. 



^) partis om. LA. 

») velit LA. 

10^ coruptione (sie) autogr. 

") sed LA. 

**) per om. LA. 

'') modo add. LA. 



1 38 CnaYsoBULLtuM Mich. Palabol. Imp. 

Item terras ipsorum de Curone et Mutone, sicut habeot 
ipsas et teoent cum omnibus iuribus et honorificentijs suis, non 
molestabit') Imperium nostrum, aut molestari^) faciet uel per- 
mittet per se uel per*) gentem suam; nee permittet inferri 
aliquam molestiam^), ullo modo uel iogenio. 

Item, quod habeant^) libertatem dominus Dux et Veoeti, 
adiuuare et manutenere insulam Nigropontis et illos de Nigro- 
ponte contra Imperium nostrum et gentem nostram et alios 
omnes modis omnibus. Imperium nostrum habebit^) libertatem, 
prout habebat, uoluntatem et posse , debellare ^) contra ipsam 
insulam Nigropontis et contra omnes, qui inuenientur in adiu- 
torium et defensionem ipsius in ipsa insula Nigropontis. 

Item ad peticionem illustris Ducis et comunis Venecie 
recipiet et habebit Imperium nostrum inter ipsam treugam 
Marcum Sanutum et Bartholomeum Gisium cum gente eorum 
et ipsorum insulis et Ulis, qui tenentur ab eis ; tamen tali modo, 
ut, quem ad modum ipsi pro eis pecierunt, obseruare debeant 
ipsi, uidelicet Marcus Sanutus et Bartholomeus Gisius cum gente 
eorum et eorum insulis et Ulis, qui tenentur ab eis, ipsam treu- 
gam ad Imperium nostrum et totam partem et teiram Imperij 
nostri. Et quod non conuenient uel eonueuiri facient ullo modo 
uel ingenio cum aliquo inimicorum Imperij nostri in offensio- 
nem uel aliquod dampnum contra aliquam partem Imperij nostri ; 
nee etiam cursarios recipient uel suscipient, uenientes contra 
terram Imperij nostri. 

Et si aliquid contra predicta uel aliquod predictorum") 
fecerint, non tenebitur Imperium nostrum, conseruare ipsos in 



^) mo liest. LA. 
*) mo liest. LA. 
^) per om. LA. 
^) Dl oll est. LA. 
^} habeot LA. 



«) habeat LA. 

^) debelare LA. 

^) predictorum fecerint aiito- 

graph- et LA. Suppleviinus, quod 

fere desiderabatur. 



CHarsoBOLLiuM Mich. Palaeol. Ihp. 



139 



ipsa treuga, set contra ipsos quidem assumet uindictam; treuga 
tatem, que est inter Imperium nostrum et Venetiam, non 
eorrumpetur propter aliquam culpam, que eueniret ab ipsis, 
set permaneat firma. 

Item dabit eis Imperium nostrum in Constantinopoli hospi- 
cia iofra confinium , incipiens a porta Trungary '), ueniendo a 
saneto Quintano ') ad manuro sinistram, et ueniendo ad euuam 
eedesie sancte Marie ad uiam Currigiariorum ^) , ueniendo 
iusam*} usque ad portam Perame, et a porta Perame usque ad 
portam Trungarij deintus murum, taliter: videlicet pro man- 
sione Baiuli unum , et aliud unum pro mansione consiliariorum 
das, et aliud unum pro cannaua rerum comunis Venetie'). 
Pro mercatoribus uero Venetis ab extra uenientibus aeeipientur 
per Imperium nostrum ad pensionem circa dicta tria hospicia 
liginti quinque alia hospicia, et dabuntur eis sine pensione pro 
mansione^) eorum. Cum autem plures uenerint mercatores 
Veaeti, dabuntur eis ad similem^) modum in ipsa Constantino- 
poli et tanta plura, quanta sufficientia erunt, hospicia^) pro 
mansione eorum; quem ad modum, quando uenient^) pau* 
eiores ad opus uiginti quinque domorum, dabuntur eis paucio- 
ribus sufficiencia hospicia ad mansionem eorum; remanentia 
uero hospicia de uiginti quinque hospicijs aut pluribus secun- 
dum dietam formam dimittantur dominatoribus eorum. Et iterum 
uenientibus mercatoribus Venetis dabit eis Imperium nostrum 
seeundum simiiem modum hospicia sufficientia ad mansionem 
ipsorum. 



') trung. LA.; Trung. autogr. 
^cribere debebant Ürung. 

2) I. e. s. A k i n d y ti i. Cfr. Tom. 1, 67. 
De porta Drongarii et via Curri- 
giariorum nihil apud Du Can- 
^ i u m ; quem vid. de ceteris in Cp. 
Christ. I, 16. I, 25. II. 80. 

*} carrig. LA.; Currig. autogr. 
An Com? 



*) iusumLA.; uisum autogr. An 
rarsum? vel sursum? 

^) Venecie comunis LA. 

*) pro mansionem LA. 

^) simile autogr. et LA. Correxi- 
mus. 

^) hosspic ia LA. 

•) venerint LA, 



140 



Chrtsobullium Mich. Palaeol. Imp. 



Item dabit eis Imperium nostrum duas ecclesias^ uidelicet 
ecclesiam sanetissime Dei genitricis Marie et eeclesiam saneti 
Marcj. 

Similiter dabit eis nostrum Imperium in urbe Thessalo- 
nicensi') eeclesiam, quam tenebant Ermeni, et circa ipsam 
ecclesiam domos siue hospicia hoc modo : uidelicet unum pro 
mansione Consulis, unum aliud pro mansione consiliariorum 
ipsorum, et aliud unum pro canaua rerum comunis Venecie; 
pro mercatoribus autem Venetis, uenientibus ab extra, condu- 
centur per Imperium nostrum alia hospicia^) uiginti quinque; 
et dabuntur eis ipsa hospicia') sine pensione ad mansionem 
ipsorum. Et si plures uenerint mercatores Veneti, dabuntur 
eis ad similem modum in ipsa urbe Thessalonicensi^) tantum 
plura hospicia, quantum erunt sufficientia') ad mansionem 
ipsorum; ad quem modum, quando uenient pauciores ad 
opus uiginti quinque domorum, dabuntur eis paucioribus sufB- 
cientia hospitia ad mansionem eorum. Remanentia uero 
hospitia de uiginti quinque hospitijs aut pluribus secundum 
dictam formam dimittantur dominatoribus eorum. Et iterum 
uenientibus mercatoribus Venetis dabit eis Imperium ^) nostrum 
secundum similem modum hospitia sufficientia ad mansionem 
ipsorum. In alijs uero locis nostri Imperij, in quibus eis uide- 
bitur, habeant libertatem accipiendi domos, furnos, balnea sub 
pensione uel fictu, sine contradictione^) alicuius persone. 

Item Veneti guasmuii et heredes ipsorum, quos habebat 
et tenebat Potestas Venetorum, quando tenebat Constantinopo- 
lim*), sint liberi et franki^), sicut Veneti. 



') Tessalonica LA. 
^) hosspic. LA. 
') hos p it. LA. 
^) Thessalonica LA. 
^) sufficientes LA.;8ufficieD- 
cia autogr. 



*) n. Imp. LA. 

^) condietione LA. 

^) quando tenebat Constaa- 

tinus LA. 
*) fran chi LA. 



ÜHRrSOBULLlUM MiCH. PALAEOL. ImP. 141 

Item habeant mensuras, stateras, modios, metra, libras 
et passus ad meDsurandum et ponderandum tarn iq Constanti- 
Bopoli, quam in alijs terris Imperij nostri, ubi fuerint uel habi- 
tabunt. 

Item coneedet eis Imperium nostrum habere sacerdotes, 
eeclesias et baptismum secundum consuetudinem eorum in Con- 
stantinopoli et per alia loca Imperij nostri; que ecclesie, sacer- 
dotes et baptismum') sint exempta a potentia nostri Imperij 
et reuocatione nostra, quousque tempus treuge finitum fuerit. 

Item, quod propter treugam faetam non expellantur 
Janaenses de Constantinopoli uel de Imperio nostro; set^) 
erit securitas per Imperium nostrum inter Venetos et Januen- 
ses, ita, quod non offendantur Veneti a Januensibus, nee 
Janaenses a Venetis ab introitu Auidi et infra, in mari et in 
terra , in quaeunque parte inuenti fuerint Veneti et Januenses, 
et etiam in ipso Mari Maiori. Et si acciderit^), fieri aliquam 
offensam seu dampnum infra hos confines dicte terre Imperij 
nostri, quod nos de auere partis non obseruantis faeiemus 
dampnum restitui et satisfieri illi, cui dampnum faetum fuerit, 
infra medium annum. Si autem non inuenerit Imperium nostrum 
accipere auere de ipsa parte non obseruante pactum, et satis- 
facere dampnificate parti, quod satisfaciet ipsi Imperium nostrum 
de Camera sua; habebit autem libertatem Imperium nostrum 
satisfieri ipsum dampnum de ipsa parte non obseruante pactum. 
Item, quod habeant libertatem omnes Veneti, et qui pro 
Venetis se tenent*) et distinguntur'), de quaeunque parte 
uenerint^) ad Imperium nostrum; quod debeant^} habere et 
esse salui et securi, liberi et franki^) per totum Imperium 



'} Sie autogr. et LA. Cfr. supra 

p. 96. 
<) sed LA. 
') accident LA. 
*) tenere LA. 



') distr ingutitur LA. 
*) yeniunt LA. 
^) habent autogr. et LA. 
®) franchi LA. 



142 



Chrysobullium Mich. Palaeol. Imp. 



nostrum^ ubi habet uel habebit posse, cum omnibus rebus et 
mereationibus eoruin et sine, tarn per mare, quam per terram. 
Et quod sit in eorum libertate eundi, stand! et redeundi, emendi 
et uendendi sine aliquo impedimento uel dampno, sine aliquo 
datio, teloneo') uel pedagio, comerclo, scallatico et omni ali«» 
datio; ita tamen, quod dicti Yeneti, de quaeunque parte uene— 
riut ad Imperium nostrum, in omnibus terris Imperii nostri, ubi 
portum facere uoluerint, teneantur iurare comerclarijs Imperij 
nostri siue officialibus, si requisiti fuerint, quod mercationes, 
quas habent, omnes et auere sint Venetorum. Et si mercatio- 
nes forinsecorum habuerint, quod eas manifestabunt eisdem. 
Et quod Veneti possint uendere et emere cuique homini et 
quibuscunque hominibus et a quocunque et a quibuseunque 
uoluerint, tarn Latinis, quam Grecis, quam etiam quibuscunque 
alijs,libere et absolute. Et etiam, si acciderit, (quod) per comer- 
clarios aut ofificiales Imperij nostri aliquid auferri^) ab aliquo 
Veneto in aliqua parte Imperij nostri pro aliqua dictarum occa- 
sione, quod Imperium nostrum faciet satisfieri , quod ablatum ^} 
fuerit Veneto, de vestiario nostro aut aliunde*), unde fuerit <}e 
uoluntate nostra. Et quod de Venetis et qui pro Venetis se 
tenent et distinguuntur ') , credatur uerbo Baiuli uel aliorum 
Rectorum , qui pro Venetis erunt in Imperio , si de aliquo pre* 
dictorum Venetorum, et qui pro Venetis se tenent et distin- 
guuiitur, fuerit aliquod dubium. Dux autem et comune Vene- 
cie teneantur auferre sacramentum a Baiulo seu Rectore siue 
Rectoribus, uenturo seu uenturis ad terras Imperij nostri, et 
ponere in eorum commissionibus , quod debeant dicere uerita- 
tera nostro Imperio, hijs et qui pro nobis fuerint, et quod 
dicent ueritatera de Venetis, et qui pro Venetis se distinguunt. 



') tholomeo autogr. etLA. 
^) a u ff. autogr. 
3) a blactum LA. 



^) aliumde autogr. 
^) distringuntur LA.; sie etiam 
postea. 



Chrtsobullium Mich. Palaeol. Imp. 



143 



Item occasione frankieie') Venetorum, quam habent in 
terra Imperij nostri, non imponet uel imponi faciet nee per- 
mittet imponi Imperium nostrum dacium aliquod uel grauamen 
aiicui Greeo uel Latino uel alieui persone in aliqua parte uel 
terra Imperij nostri, ullo modo uel ingenio, quod sit in aliquo 
contra frankieia^) Venetorum. 

Item non impediet nostrum Imperium nee impediri faciet 
aliquos Venetos, uenientes ad terras Imperij nostri, quin') pos- 
siat, cum eis expedierit uel uoluerint*), emere uel emi faeere 
antennas, temones, lignamen et altera^) neeeessaria pro eorum 
naaigijs in terra Imperij nostri. 

Item, quod faciet Imperium nostrum restitui^) secundum 
fonnam prime treuge Venetis disrobatis , quibus non est satis- 
factum de robarijs et dampnis eis illatis per homines Imperij 
nostri a tempore, quo treuga incepit, usque nunc, et hoc, quod 
dieimus de ablatis comerclijs per homines Imperij nostri ; tarnen 
secundum eundem modum restituere debeant^) Veneti secun- 
dum formam ipsius prime treuge ad homines et partem Imperij 
nostri , quicquid uidebitur, quod fuerint dampnificati per Vene- 
tos et partem ipsorum a tempore , quo treuga facta fuit usque 
nunc*). 

Item, si aliquis Venetus morietur in terris Imperij nostri, 
testatus uel intestatus, quod bona et res ipsius possint et debeant 
intromitti et saluari et dispensari^) per Baiulum siue Rectorem 
Venetorum, siue per Venetos, qui reperti fuerint in illo loco, 
sine aliquo impedimento ab Iroperio nostro et ab hominibus 
nostri Imperij exinde faciendo. Et si Venetus'^) uel Veneti il)i 



*) franchicie LA. 
*) franehteia LA. 
') qnim LA. 
^) Toluerit LA. 

^) altera in aatogr., at videtur. 
Forsan alia scriptum fuerat. 



*) restitui om. LA. 

debeat LA. 

*) numero (ut videtur) LA. 

*) et dispensari LA., supra seri- 

bens saWari et exin. 
^•) Venetus vel om. autogr. 



144 



Chrysobullium Mich. Palaeol. Imp. 



non fuerint; quod predicta per nostrum Imperium uel per eos, 
qui pro nostro Imperio fuerint, ibi debeant ') intromitti et sal- 
uari, et exinde debea(n)t fieri, secundum quod illustriDuci uide- 
bitur, uel illis, qui fuerint pro Venetis. 

Item 9 si acciderit, quod nolit Deus, naufragium pati^} 
aliquem Venetum uel Venetos cum naui sua uel ligno seu aiio- 
rum forinsecorum , res eorum salue erunt et habebunt adiuto- 
rium ab hominibus nostri Imperij ad recuperandum res eorum« 

Item, quod habeant libertatem Veneti emere frumentum, 
et extrahere ipsum de Imperio nostro cum nauibus eorum seu 
lignis aut forinsecorum^ et quocunque uoluerint, portare fru- 
mentum, excepto ad terras iniroicorum nostri Imperij, quando- 
cunque^) centum modia frumenti ualuerint yperperos^) centum 
et infra. Et si ultra ualerent, non possint extrahere frumentum 
de Imperio nostro sine licentia ; et si augmentaretur modius, 
debeat esse secundum rationem augmentationis. 

Similiter, si aliquis Venetus uel Veneti uenerint') a Mari 
Maiori cum naui uel ligno, uel Veneti^) quam forensis^)^ cum 
frumento uel blado, quod possint ire cum ligno ipso uel foren- 
secorum et frumento seu alio blado libere et sine contradictione 
nostri Imperij uel alterius persone nostri Imperij. 

Si aliquis Venetus fecerit oiTensam alicui Greco, si inue- 
nietur ipse Venetus, teneatur Baiulus siue Rector, qui pro Vene- 
tis^) fuerit; uindictam secundum rationem; si autem non inue- 
nietur malefactor, quod ei terminus usque ad dimidium annum 
ad comparendum et satisfaciendum de oiTensis per cum factis; 
et si infra predictum terminum uenerit, faciet^) de eo Baiulus 



^) debeant detritum in antogr. 

*) pacti LA. 

') quecunque LA. 

*) yperperorum LA. 

*J veniunt LA. 



*) velVeneti (sie) autogr. et LA., 

pro tarn Veneti. 
'') forinseci? 
8) Venetijs LA. 
*) faciet LA. post reetor ponit. 




CUBYSOBULUUM MlGU. PALAEOL« ImP. 1 4S 

«ae Rector, ut dictum est. Si autem non inuenietur, Baiulus 
siiie Rector uel eius uicarius mittet et significabit per loca et 
terras« ubi Veneti habent posse, ita, quod possint inueniri de 
rebus malefactorls , et de rebus, que inuenientur, satisfieri 
illis'), qui iniuriam passus fuerit. 

Et 81 aeeiderit, quod noiit Deus, aliquem Venetum inter« 
lieere aliquem Grecum, dictus Venetus debeat iudicari per 
Imperiinn nostrum« Et si Venetua occiderit aliquem Venetum 
tarn in Coostantinopoh' , quam extra , debeat per Baiulum iudi- 
euri siue Reetorem, qui fuerint pro Venetis in partibus illis. 

Item relaxabit Imperium nostrum omnes carceratos et 
detentos Venetos iu omnibus terris Iraperij nostri, ubicunque 
foerint detenti, libere^) et absolute* Similiter relaxabunt et ipsi 
iliustris Dux et comunis Vcneeie omnes Grecos, quos habent 
tarn in Creti insula, quam in Corone, Mutone et Nigroponte et 
alibi carceratos et detentos, libere et absolute, et alibi captos: 
ita, quod, si dicti Greci uoluerint remanere in aliqua dictarum 
pareium, quod possint ibi esse indempnes a Venetis ; et si uenire 
uoluerint ad terras Imperij nostri, quod uenire cum familijs 
eorom libere permittantur. 

Item non retinebit Imperium nostrum nee retineri') per- 
mittet, uel mittet uel faciet mitti nauigium Venetorum ad aliquam 
partem eontra eorum uoluntatem per totum nostrum Imperium. 

Item non permittet nostrum Imperium facere fieri aliquod 
annamentum in terra nostri Imperij contra Venetos; et si eis 
ad alicui eorum dampnum aliquod factum fuerit per huiusmodi 
annamentum, emendabitur per nostrum Imperium. 

Et si aliqui Veneti cursarij fecerint aliquod dampnum ad 
terram Imperij nostri, teneatur Baiulus uel eius uicarius per 



*) Sie aatogr. et LA. pro illi. >) retinere LA. 

') liberi LA.; libere detritum 
in auiogr. 

FoBtea. Ablh. II. Bd. XIV. 10 



146 Chrtsobullium Mich. Palaeol. Im p. ' 

sacramentum, bona fide, sine fraude, inuenire eos et tenere et 
facere uindietam de eis, qui robariam fecerant^), et aecipere 
res eorum, et restituere illls, quibus res ablate fuerint» exceptis 
Venetis, qui tenent et tenebunt de insulis, que non sunt 
subiecteDucieteomuniVenecie. Et si de aHa gente uel de insulis 
huiusmodiy que non sunt subieete Duci et comuni Venecie, 
uenerint cursarij contra terras Imperij nostri, non recipient 
ipsos Yeneti ad terras et insulas eorum, set expellent et pugna- 
bunt eos^ sie, ut expellentur de Imperio nostro. Si uero aliqui 
fuerint, qui recipient dictos cursarios, et habuerint penam ab 
Imperio nostro, non tenebitur propterea nostrum Imperium de 
sacramento pro pena facta in eos, qui dictos cursarios recepe- 
rint, ut dictum est. 

Si acciderit, quod aHquid') contra dictam conuentionem 
uel treugam factum fuerit ex parte Ducis et comunis Venecie 
uel Yenetorum, non rumpet Imperium nostrum propter hoc 
statim ipsam conuentionem uel treugam^), nee movebit propter 
hoc guerram contra Yenetos; ymo pocius significabit eis« ut 
emendetur, quicquid contra ipsam treugam fuerit attemptatnm ; 
et e conuerso, si aliquid ex parte nostri Imperij factum fiierit 
contra ipsam treugam uel conuentionem, non rumpet propterea 
Dux et comune Yenecie statim hanc conuentionem uel treugam, 
nee mouebunt') propter hoc guerram contra nostrum Impe- 
rium; et [set?J significabunt nostro Imperio, quod factum fuerit: 
ita, quod emendari debeat^, quicquid factum fuerit contra istam 
conuentionem^) uel treugam. 

Item, si aliqui mercatores Imperij nostri et terrarum 
nostrarum uoluerint uenire Yeneciam ad mercandum, possint in 
Yenecia uendere merces, quascunque uoluerint, sine aliquo 



^) fecerat LA. 

') pagnabuDt eos aulogr. etLA. 

') aliqvod LA. 

^) tregam LA. 



*) movebit LA. 
*) debeant LA. 
^) conv. istam LA. 




Cbrtsobullium Mich. Palabol. Imp. 147 

■■pedimento , 8ol?endo inde comercia per Ducem et comune 
Tencde ordinata. 

Ex alia quidem parte predictus illustris Dux pro se et con- 
alo mo et toto comuni ') Veoecie , habita iicentia et parabola 
d» ipso eonsilio et comuni^) Venecie iurandi cum uoluntate 
eoram saper animabus eorum, promittet nobis et Imperio nostro, 
et ad sancta Dei euangeiia iurabit et super ueram et ueneran- 
km eracem, quod ab hodierno die, qui est nona deeima dies ') 
presentis mensis Marei, quinte indictionis» anno a constitutione 
flNuidi seito milleno septimo centeno oetuagesimo *) quinto, 
ane ab inearnatione Domini nostri Jhesu Cristi millesimo dueen- 
tesimo oetuagesimo ^} quinto secundum numerum Grecorum, 
seeondiun uero Latinorum ab inearnatione Domini millessimo 
dneeatesioio septoagessimö septimo, obseruabunt ipsi dominus 
Dax et comane Venecie et Veneti et tenebunt puram et ueram 
treagam nobiscum et cum Imperio nostro et tota terra Roma- 
nie aubiogata Imperio nostro , tarn in mari ^), quam in terra, 
line omni dolo» usque ad complementum duorum annorum, et 
tantum plos, quantum fuerit de concordia et uoluntate utriusque 
partis; ita tarnen, quod completis duobus annis et alia exten- 
sioae in antea, que fuerit de concordia et uoluntate utriusque 
partia, qaecunque parcium ipsam treugam noiuerit ultra dictum 
tenninum, teneatur per sex menses alteri parti notum facere, 
(piod eam aolit, et quod treuga sine corruptione obseruetur 
infra dietum terminum sex mensium,et una pars alteram^ non 
offendat« set^ promissa omnia secundum tenorem treuge omni- 
mode obseruentur; et quod nos uel Imperium nostrum uel 
gentem et terram Romanie subiugatam Imperio nostro non 



*) eomane LA. 
') eoamne LA. 
*) die pres. aaiogr. 
*) oetaagett. LA. 



^) ociuagess. LA. 
*) in mari om. LA. 
^) altera LA. 
8) sed LA. 

10* 



148 Chrysobullium Mich. Palaeol. Imp. 

offendent^), nee offendi facient aut offendi permittent per se 
uel per alios uUo modo uel ingenio; et quod terras Imperij 
Romanie et insulas subiectas Imperio nostro uel aliquas partes 
Imperij nostri uel gentem nostram uUo modo molestabunt aut 
molestari facient uel permittent ullo modo uel ingenio ; et quod 
non associabunt se, nee aliquem Venetum assoeiari permittent 
cum aliqua gente Cristiana uel pagana, seu cum aliqua persona 
contra Imperium nostrum et terras et gentem Imperij nostri; et 
quod non permittent aliquem portare alicuius [aliquamf] 
personam contra Imperium nostrum et gentem nostram; nee 
conuenient nee permittent aliquem de patronibus nauium uel de 
nobilibus Venecie conuenire cum aliquibus Regibus, Principibus 
uel Baronibus seu Comitibus uel comunitatibus contra Imperium 
nostrum uel contra terram nostram aut exercitum seu gentem 
Imperij nostri subiectam in aliquibus , ad hoc , quod possint 
offendere Imperio nostro; et quod non naulizabunt nee nauli- 
zari facient aut permittent per se uel per aliquas alias per- 
sonas naues seu alia ligna aut uasa de comuni eorum uel de 
aliquibus specialibus personis Venetis ad defendendum inimi- 
cos Imperij nostri ad terram') et Imperium nostrum. 

Supradicta uero omnia juramus pro nobis et Imperio 
nostro habere rata et firma, tenere, attendere') et obseruare 
inuiolabiliter, prout supradictus nuncius, dominus Marcus Bem- 
bus*), gerens uicem dicti illustris Ducis et comunis Venecie, 
auctoritate predicte commissionis iurauit ad sancta Dei euan- 
gelia soUempniter et super uenerandam crucem in anima illu- 
stris Ducis Venecie et Venetorum*^) et sua, ut per ipsum iUu- 
strem Ducem et comune et vniuersitatem et districtum Venecie 
seruabuntur, approbabuntur et tenebuntur et omnimode et 



^) offendere LA. 

') terram erasum in autogr. 

') actendere LA. 



*) Benbus LA. 

*) Venetoram aatogr. ; Veoe- 
ciarum LA. 



CflarsoBULLiuM Mich. Palaeol. Ihp. 



149 



iaiiolaibiliter omnia capitula supradicta ; promittens nichillominus 
fixere, quod ipse^) illustris Dux ipsa capitula supradicta omnia 
apptibabit et confirmabit, iurando uidelicet pro se et consilio 
800 minori et maiori et toto comuni Venecie, habita licentia et 
parabola ab eisdem secundum consuetudiuem ipsius, super 
■»"am et uenerandam cnicem ac super sancta Dei euaugelia, 
omnia suprascripta habere rata et firma, teuere et facere teneri 
d iauiolaibiliter obseruari. 

In homm autem omniura robur et firmitatem presens cri- 
sobiifaun^) fieri Imperium nostrum iussit per manum Ogerij, 
baperij aostri notarij, aurea bulla maiestatis nostre muniri. 

Actum in urbe felicissima Constantinopolitana , in sacro Impe- 
riaii palacio Blakemarum, anno, die, mense et indictione supra- 
seriptis, presentibus magnificis uiris et proceribus sui Imperij 
ia preseatia majestatis sue, uidelicet Imperij sui genero') magno 
logotheta^) domino Georgio Acropolita, seuasto panipertato 
domino Johanne Apocascho (Apocauco?)^ panseuasto') logo- 
theta genico domino Theodoro Musalo, panseuasto megacasio 
domino Nichiforo Arianita, et quam pluribus alijs Imperij sui. 
Et ego Ogerius, supradicti magnifici et excellentissimi 
Imperatoris notarius, de mandato eiusdem inuictissimi Impera- 
toris aanctissimi supradicta scripsi et meo signo signaui. 



Kola. In ultimis lioeit columoe secunde Libri Atbi, fol. 131S hec leguntur: 
Jvramenium Michaelis, Imperatoris Romeorum , factum ülustri 
domino Raynerio Oeno, Dttci Veneeie, pro paee sibi et (reliqua 
exeideruot). 



*) quod est ill. d. LA. 

*) ehr isobolu ni autogr.; criso- 
bulam LA. 

') gener. autogr. ; genero LA. 
l-^g- generali. De logotheta 



genico Tide nos T. I, 120. Du 

Gang. Cp. cbr. I, 128. 
^) logotheca LA. ut paulo post. 
^) panaerasci LA. 



150 CONVENTIO INTER JoANNEM DE MoNTEFORTl ET DUCBM VeNBT. 

CCCLXIX. 
C«iiTentl« Inter J«aniieiii de ■•nteferti et Daeen Teieteran» 

A. d. 1277t die 1. m. Julii. 

Ex margine codicis Ambrosiani , unde Muratorius Dandulum 
edidit. 

Muratorius ad Chronicon Andre» Danduli I. c. T. XII, 
p. 382 sq. : „Hoc anno in calce codicis Ambrosiani additur Charta 
conventionis initcß inier Jacobum Contarenum, Venetiarttm Ducem^ 
et Johannem de Monte forti. licet ille Dtix electus fuerit anno tan* 
tum MCCLXXVf ut infra videbitur**. Referendum est hoc pactum* 
uti indictione infra inseiia elucet, ad annum MCCLXXVII. Rem ipsam 
attigit Andreas Dandulus in chronico l.c.p. 393: „Inter Alber- 
tinum Mauroceno et Joannem de Monteforti^ dominum Tyri^ pax 
reformata est mediatione Templarioram, restituta Venetis teriia 
parte Tyri, quam habebant ratione acquisitionis ipsius et diu 
possederant; sed dominus Joannes de Monte forti ius iUud eis 
abstulerat propter guerram^ quam cum Januensibus sibi eonfoede-- 
ratis habuerant**, 

Raynaldi annal. eccies. anni 1277, §. 18: Tunc inier 
Venetos et Tyri dominum pax reformata est proctiratione diclortim 
Templariorum sub Baylivatu Albertini Moresinit inchoata sub eins 
praecessore, domino Joanne Dandulo; et recuperaverunt tunc 
Veneti ius in tertia parte Tyri, quam habebant ratione canquisitio^ 
nis ipsius et diu possederant: sed dominus Philippus de Monte- 
forti im suum Ulis abstulerat propter guerram, quam cum Januen- 
sibus habuerant. — Seeutus est Marin. Sanut. I. I. III, 12, 16. 

Cfr. LeBret I, 601. Wilken VII, 665. 

In nomine Domini. Amen. 

Per hoc puUicum instrumentum pateat universis, tarn 
praesentibus» quam futuris, quod in praesentia rever^ndi Patris, 
domini Fratris Thomae, de ordine Praedicatorum , Dei gratia 
Patriarchae Hierosolymitani , ministri ecclesiae Accon , Aposto- 
licae Sedis Legati, venerabilium ac religiosorum virorum, domi- 
norum Fratrum Bonaccursi, Tyrensis Archiepiscopi, et Goffridi, 



CONTBNTIO INTBR JoANNEM DE MuNTEFORTl ET DUCEM VeNET. 151 

£pi8Copi Bbronensis, Fratris Guilielmi de Bellojoco, venerabilis 
ligistri domus militiae Tempil, Fratris Nicolai, magni Prae- 
f^toris domus hospitalis sancti Joannis Hierosolymitani , Fra- 
tris Comdi, magni Praeceptoris quondam domus Theutonico- 
nra, nobilis yiri domini Jacobi Bubei , Consulis Pisanorum, mei 
Bartholomaei de Firmo, notarii public! infrascripti, et testium 
o^rascriptorQm, ad haec specialiter vocatorum et rogatorum. 
Dum olim quaestiones et lites essent inter magnificum 
firtiBi domiaum Jacobum Contarenum, Dei gratia Venetiae, 
Bdmatke atqae Croatiae Ducem et dominum quartae partis et 
Anidiae totius Imperii Romaniae, et comune Yen. ex una 
parte, et nobilem et egregium virum dominum Johannem de 
Monteforti, Tyri et Turonae dominum, ex altera, super tertia 
parte civitatis Tyri, cum juribus et pertinentiis suis et aliis 
rebus pluribus, tandem inter?enientibus amicis comunibus, 
predicUis nobilis yir dominus Joannes, et nobiles viri dominus 
Aibertious Mauroeenus, Baiulus Venetorum in Accon, in Tyro 
et in tota Syria, dominus Marcus Foscarenus, et dominus Phi- 
lippus Coraariij ejus consiliarii, vice et nomine praedictorum 
Dueis et comunis Venetiarum, babentes ab eisdem super boc 
pienam et liberam potestatem faciendi, quicquid eis super boc 
ndebitur expedire,stcut ex literis confectis exinde, bullatis buUa 
pendeati plumbea Ducis et comunis Venetiarum, vidi plenius 
eontineri, ad subscriptam pacem et concordiam devenerunt. 

In primis videlicet, quod dominus Joannes, dominus Tyri 
praedictus , restituit eisdem Bajulo et consiliariis recipientibus 
pro parte et nomine praedictorum Ducis et comunis Venetia- 
rum , omnes possessiones et bona , diricturas et jurisdictiones, 
tarn intra civitatem, quem extra, quae dictum comune teuuit, 
babuit et possedit, vel aliqua singularis persona ejusdem comu- 
nis a tempore , quo nobilis vir Marsilius Georgius fuit Bajulus 
VeoejU in Tyro, et a tempore, quo dominus Philippus bonae 
memoriae, pater praedicti domini Joannis domini Tyri, babuit 



152 CONVENTIO INTER JOANNRM DB MONTBFORTI ET DOCEM VeNBT. 

et tenuit dominium civitatis Tyrensis et suarum pertinentiarnm ; 
et renunciat et dimittit ex nunc praedictus dominus Joannes 
dominus Tyri omnes praedictas possessiones, bona et jurisdi- 
ctiones , et omnia alia , quae pertinent ad eomune Venetiaram 
et ad alias singnlares personas ejusdem comunis, tarn intus 
civitatem, quam extra, quae tenuerunt aliquo tempore a tep o* 
ribus suprascriptis citra; ita, quod ipse Bajulus et successores 
sui et eorum loca tenentes cum Venetis suis possint aecipere, 
habere et teuere praedicta , et uti eis sicut de propriis rebus 
et bonis suis ad beneplacitum eorum. Et ut de caetero nullus 
scrupulus dubietatis vel contentionis inter partes exsurgat, haec 
specialiter declarata et acceptata sunt inter partes : 

Quod, cum dominus Dux et eomune Venetiarum per 
Privilegium eorum habeant tertiam partem civitatis Tyrensis et 
suarum pertinentiarum secundum terminos definitos ab antiquo 
libere et regaliter, sicut consortes et veri domini ipsius tertiae 
partis , quod ipsi possint exercere justitiam tam eivilem , quam 
criminalem super omnes homines , qui pertinent ad jurisdictio- 
nem suam, sive Venetos, sive alios habitantes et manentes in 
tertiana sua, exceptis hominibus ligiis domini Tyri et bürgen- 
sibus suis, quos habitare contingeret in tertiana praedictorum 
Venetorum, sicut ipse dominus Tyri uti posset, et utitur super 
omnes homines , qui sunt jurisdictionis suae , et habitantes et 
manentes in duabus partibus suis, exceptis Venetis, quos habi- 
tare vel mauere contingeret in suis duabus partibus supradictis. 

Si vero aliqui transeuntes non sint hospitati in Tyro, et 
delinquant in Tyro, ibi puniantur, ubi deliquerint, hoc expres- 
sim addito inter partes, quod, si Venetus offendit homines 
domini Tyri , justitia de eo fiat per Bajulum Venetorum ; et si 
homines domini Tyri offendant Venetum, justitia fiat per domi- 
num Tyri. 

Item, quod omnes et singuli Veneti libere possint mauere 
et intrare et exire , per mare et per terram , tam per suam 



CONTBNTIO INTBR JOANMEM DE MoNTEFORTl ET DuCEM YeNET. 1 53 

tertiuiam, quam per partes duas ipsius domini Tyri cum rebus 
et m^reimoniis suis, et sine mereimoniis etiam, sine omni 
enetione et praestatione alicujus diricturae. 

Item dictus dominus Joannes dominus Tyri faciet refici et 
reparari per se, vel per alium, ecclesiam, logiam et eampanile 
saneti Mard Venetorum in Tyro, yel dabit peeuniam sufficien- 
tem praedietis doroino Patriarchae et Magistris domorum Tempil 
HospHalis ad pro?identiam eorum, quorum mandato et ordi- 
nafione praedicta reparentur et refieiantur in statum pristinum, 
seeundam provisionem praedietorum trium ?el eorum, qui 
fuerint loco ipsorum, yel majoris partis eorum ; et omnes alias 
possessiones, quae per dictum dominum Tyri, vel patrem ejus 
pro se, rel ejus mandato, vel ordinatione, vel per alium, eo 
seiente vel eonsentiente , destructa vel devastata fuissent, a 
tempore , quo ipse dominus Tyri et pater ejus babuerunt et 
tenueruot dominium civitatis Tyrensis. Quae quidem omnia 
fiant intra terminum vel terminos statuendos per supradictum 
dominum Patriarebam et Magistros domorum, vel per majorem 
partem eorum. 

Item fnictus, proventus et redditus, quos dictus dominus 
PhBippus, pater domini Tyri, qui nunc est, vel ipse dominus 
Tyri babuerunt vel receperunt de bonis, vel rebus, vel posses« 
sionibus Venetorum intus civitatem, vel extra, in comune, vel 
spedalia, tempore, quo dictus dominus Tyri, pater ejus, babuit 
dominium ciritatis Tyrensis, dictus dominus Tyri teneatur resti- 
tuere Bajulo vel tenenti locum ejus et comuni Venetiarum, 
istis modis adhibitis, videlicet, quod primo per dictos dominos 
Patriarebam et Magistros praedietarum domorum, vel tenentes 
loea eorum, vel per majorem partem ipsorum, vel per eos, 
quos ipsi vel major pars eorum ordinaverint, diffinietur quantitas 
dictorum debitorum, et per certos terminos, quos dicti Patriarcha 
et Magistri, vel tenentes loca eorum, vel major pars eorum, vel 
illi, quos ipsi vel major pars eorum ordinaverint vel statuerint. 



1 54 CONVBNTIO INTKR JoANNEM DE MoNTEFOKTl BT DUGEM VeNET. 

E t de hoc fiant instrumenta contractus , et obligationes 
cum solennitatibus debitis, adjectione poenarum et securitatibus 
ordinatis ab eis, vel a majori parte; ita, quod, si contingeret, 
praedictum dominum Tyri in praedictis terminis non solyere, yel 
aliter satisfacere, et in poenam adjectam incidere, dictus donü-* 
nus Tyri ex nunc se obligat praedictis Patriarchae et Magistris, 
et yult, quod ipsi vel major pars eorum capiant et capere po8<* 
sint de bonis suis, ubicunque ea contigerit inveniri, usque ad 
satisfactionem praedictorum debitorum, et poenae faciendae 
praedicto comuni Venetiarum ; et praedicti domini Patriarchae 
et Magistri in praeseatia praedictarum partium notificayenint 
praedicta. 

Item de prima turri, aedificata super yiam, qua itur 
ad cathenam, dominus Tyri habeat potestatem diniendi eam 
ex nunc, si yelit, et de loco, super quo fundata est, sie ordi- 
netur : 

Quod, si per praedictos dominos Patriarcham et Magistros 
praedictarum domonim invenietur, quod ille locus sit de ter- 
tiana Venetorum, libere remaneat comuni Venetorum. Si 
autem inveniatur per supradictos dominos, quod dictus locus 
non sit de tertiana Venetoram, sed aliquando fuerit possessus 
ab aliquo Venetorum, si apparuerit dictus Venetus, vel heres 
ejus, qui dictum locum requirat, dominus Tyri restituat ei, 
sicut pater heredis tenuerat et possederat Si yero uuUus 
apparuerit requisitor praeter Ducem et Bajulum et locum ejus 
teoentem et comuue Venetorum, stdur super hoc assisiae et 
consuetudini civitatis Tyrensis» Et interim ex uunc Bsyulus 
Venetorum habeat sasinam ipsius loci. 

Item, si forsitan Bajulus, vel aliqm's loco ejus, vel co- 
mune Venetorum per tenorem privüegii eorum , vel alio modo 
vellet petere vel requirere coram praedictis dominis ea , quae 
credunt esse de jure eorum , ita et dominus Tyri possit petere 
et requirere a praedictis Veoetis coram eisdem tribus, quod 




CONVBICTIO INTER JoANNBM DB HONTEFORTI ET DUCEM VeNKT. 1 5S 

erediderit esse de jure; nee aliter aliqua partium possit facere 
noTitatern aliquam contra aliam, nee aliter possit aliqua pars ab 
alten petere vel requirere, nisi secundum formam, quae supe- 
ms est expressa ; et super hoc dominus Tyri praedictus tenea- 
tar impetrare bona fide et sine fraude licentiam a Rege, ut 
obtenta lieentia Regia procedatur secundum formam superius 
dedaratam. Si autem Rex non daret vel dare differret infra 
tres septimanas, yel mensem, non sit propter hoc praejudicium 
Regi Hierosolymitano et dominio ipsius, nee domino Duci, nee 
Bajnlo, nee eomuni Venetorum, nee domino Tyri et heredi« 
bus et suecessoribus suis, quin quilibet possit petere bono 
modo et sine violentia inferenda ab utraque parte jura sua et 
dirietaras, quas eredunt quilibet ad se pertinere, coram domi-^ 
■is supradietis, vel in defeetum eorum ab aliis eligendis ab 
utraque parte , quousque res fuerit difiinita hoc modo : seiiicet, 
quod una pars eligat unum, et alia pars eligat alium ; et si duo 
non poterint eoncordare, praedicti domini Patriarcha et Magi- 
stri domorum, vel major pars eorum, eligant tertium, qui tres 
electi similem habeant potestatem , nuUo propter hoc praeju- 
dicio generato super eorum juribus domino Duci, vel eomuni 
Venetiarum, vel Bajulo, aut locum ejus tenenti^ aut domino 
Regp, vel domino Tyri, et heredibus et suecessoribus suis, ut 
supradictum est; omnibus nihilominus superius diffinitis et 
concordatis in suo robore duraturis. 

Item Omnibus supradietis concordatis et acceptatis ab 
ntraqne parte dictae partes ordinavenint et voluerunt, quod 
oranet offensae et injuriae, quae faetae et illatae sunt ab utra- 
que parte in personis , vel rebus , in eomuni vel speeiali usque 
Dane quocunque modo, vel oecasione, vel causa, sint remissae, 
vel quietatae de bona fide et bona voluntate, sine fraude , vel 
malo ingenio; ita, quod de caetero sieut boni amici et consor- 
tes se foveant et diligant, et haue pacem et concordiam invio- 
lahiliter teneant perpetuo et observent. 



156 CONVENTIO INTER JoANNEM DE MoNTEFORTI BT DUCEU VkNBT. 

Ad complemeatum autem et felicem consummationeiD 
omnium praedictorum dictae partes de propria et spontaaea 
Yoluntate et de comuni concordia et assensu elegerunt comunes 
arbitros» arbitratores et amicabiles eompositores dictoa dominos 
Patriarcham Hierosolymitanum , et Magistros domorum Tempil 
et Hospitalis, et compromiserunt in eos auper omoibus litibas, 
quaestionibus, yel controyersiis, vel dissidiis et rixis, quae pos- 
sent inter eos de novo surgere de possessionibus et hominibas 
eorum aliqua oeeasione; ita, quod praedteti arbitri, vel m^jor 
pars eorum, si suat modica, habeant potestatem committendi 
ea aliis , quibus ipsi arbitri voluerint ; et illi , quibus ipsi eom- 
miserint, habeant eandem potestatem, quam ipsi habuerunt. Si 
yero sint magna , retineant ea eorum determinationi et difBni- 
tioni; et quae sunt magna yel modica, relinquantur diffinitioni 
arbitrorum ipsorum yel majoris partis eorum, ratis manentibiis 
et firmis omnibus supradictis. 

Dantes praedietae partes eisdem arbitris et substituendis 
ab eis plenam et liberam potestatem arbitrandi, laudandi et 
cognoscendi, sententiandi et difBniendi alte et basse, juris 
ordine senrato, yel non seryato, in seriptis, yel sine seriptis» 
diebus feriatis, yel non feriatis, partibus praesentibus, yel absen- 
tibus, nuUa solennitate judicii praetermissa obstante. 

Promittentes praedietae partes stare, parere et obedire 
laudo, arbitrio, sententiae, ordinationi et diffinitioni praedicto- 
rum arbitrorum ipsorum, yel majoris partis eorum, ratis manen«- 
tibus et firmis omnibus supradictis , et non contrayenire per se 
nee per alios ratione aliqua, ingenio siye fraude, sub poena 
miUe marcharum argenti ; ad quam sojyendam compdlatur pars 
contrayeniens per bona ipsius, ubieunque melius apparentia; 
cujus medietas deyeniat ad Legatum, qui pro tempore fiierit, 
conyertenda in subsidium Terrae sanctae* Alia medietas alteri 
parti seryanti arbitrium tribuatur. Qua poena soluta, yel 
non soluta, nihilominus, quae per eosdem arbitros denun- 



CONVEMTIO INTBR JoANNBM DB HOMTBFORTI BT DUCBM VeNET. 157 

fiata Tel definita fuerint, in sua firmitate perpetuo perse- 
▼crent. 

Hanc autem pacem et concordiam et singula eapitula in 
foima coneordiae comprehensa , ut superius est expressum, 
praedicti domini Bajulas Venetorum et eonsiliarii pro parte 
Ikicis et comunis Venetiarum pro se et successoribus eorum 
ex Qua parte, et praedietus dominus Joannes, dominus Tyri, 
pro se, heredibus et suecessoribus suis ex altera promiserunt, 
solenni stipulatione adhibita, sub obligatione bonorum suorum 
omoiani, tenere firmiter et perpetuo inviolabiliter observare 
sob poena decem millium marcharum argenti; eujus medietas 
deyeniat ad praedictos dominum Patriarcham et Magistros 
domorum expendenda pro subsidio Terrae sanetae, et alia 
medietas ad partem obserrantem praedietam ; quae poena totiens 
eomittatur et exigatur, quotiens ab aliqua partium contra prae- 
dicta ventum fuerit, vel quodlibet praedictorum. Qua soluta, vel 
non, omnia supradieta et singula in sua permaneant firmitate. 

Et ad majorem cautelam quaelibet praedictarum partium, 
tactis saerosanctis eyangeliis, corporaliter juravit omnia et sin- 
gula supradieta tenere firmiter et inviolabiliter obserrare, sup- 
ponentes se eis in omnibus et singulis tenendis et observandis 
jurisdictioni eeclesiae, per quam volunt, ut possint compelli ad 
praedicta servanda, et exeommunicari et interdici, si venerint 
eontra praedicta , vel aliquod praedictorum ; renunciantes 
expresse exceptioni fori, doli et in factum beneficio restitutio- 
nis in integrum, tam illi, quae minoribus, quam quae majoribus 
impertitur, nee non et omnibus aliis consuetudinibus , assisiis, 
privilegiis, literis Apostoiicis impetratis, aut etiam impetrandis, 
et generaliter omni alii legum et decretorum auxilio, quo se 
juvare possent contra praedicta, vel aliquod praedictorum. 

Licet autem in supradieta compositione in pluribus locis 
supradictus dominus Joannes de Monteforti appellatur dominus 
Tyri, secundum modum in partibus istis generaliter observa- 



1 58 CONVENTIO INTER JoANNBM DB HONTBPORTI BT DUCBM YbNBT. 

tum, tarnen per praedictos arbitros extitit dedaratum, quad 
praedicta notninatio sire appellatio neutri partium possit Tel 
debeat aliquo modo vel ingenio, yel hie, vel alibi, aliquod prae— 
Judicium generare, nee jus addat, vel minuat inter partes. 

Acta sunt haec in campis, in Tebbitorio Accomeksi, sub teo— 
torio scilicet domus Templi, juxta casale ipsius, quod dicitur 
Somelaria Templi, praesentibus eis, qui intitulantur superios, 
et testibus hie notatis, videlicet: Fratribus Arnaldo de Castro* 
noYO, magno Praeceptore, Guidone de Foresta, Mareschalco, 
Guiliielmo de Malassi Drapperio, Tibaldo Turcuplerio, Pontio 
Comandatore Aconensi, et aliis multis Fratribus domus Militiae 
Templi ; Fratribus Raynaldo de Venero, Guiliielmo de Labroso, 
Gerardo Lombardo, Antonio de Fontanea, et aliis pluribus Fra* 
tribus domus hospitalis saneti Joannis Hierosolymitani ; Fratri- 
bus Joanne de Saxonia Thesaurario, Alberto Hospitalerio super 
infirmis, Milone, socio Thesauri, Yellembergo, et aliis pluribus 
Fratribus domus Alemannorum; nobilibus viris dominis Guil- 
iielmo de Pingttigi, et Valiano Antelmi, et Guidone Heremitae, 
Militibus; discretis viris dominis Accursio deAretio, Rizardo de 
Brundusio et Aldebrandino de Florentia, jurisperitis; dominis 
Petro de Gloria, Gotfrido Drapperio, et Thoma Grasso, et plu- 
ribus aliis burgensibus Aeconens., testibus ad haec vocatis et 
rogatis, sub anno Domini MGCLXXII % indictione V. KaL Julii. 

Et ego Bartholomaeus de Firmo, Imperiali auctoritate 
notarius publicus, et nunc notarius curiae praedicti domiai 
Patriarchae Legati, praedictis interfui, et rogatus a praedictis 
partibus ea seripsi et publicayi, et consueto meo signo signavi, 
et confeci de praedictis partibus saepe dictis, instantibus et 
rogantibus decem publica instrumenta ejusdem tenoris, quorum 
quatuor sunt Venetorum, et tria praedicti domini Joannis, prae- 
dicti domini Tyri et Turoni, et unum praedicti domini Patriarchae 



Potius Lxxvn. 



JUDICCM VeNETORCM DECISIONES PIRATICAE. 159 

Le^ti, et aliud praedicti Magistri domus Militiae Tempil ; et 
religaum est praedicti Magistri Hospitalis, et unumquodque 
praedietorum instrumentorum bullatum est buUis pendentibus 
plumbeis praedictorum domini Patriarcbae et Magistrorum prae- 
tfietarum domornm, et sigillis pendentibus partium praedietarum, 
ad cautelam et robur et testimonium praedictorum. 

CCCLXX. 
Jadiem» Tenetdm in eaasis piratleis contra 6r»c«8 dedsi^nes. 

A. d. 1278, mense Martio. 
'• Ex autograpbo bibliothecae yiri illustrissimi Em. Cicognae, 
eqaitis Veneti. Maiorem pergaraeni partem in usum nostrum descripsit 
Foaeardus, arehi?! Veoeti custos humauissimus. Pretiosissimum 
doeaaneiitam ab iaitio male malcatum est; idem in pluribus foliis sub 
finem detritum. 

Cum boc documento conferas aliud simillimum, scilicet Petita et 
qaerelas Imperatoris Graeci circa commercium nauticum Ducisque 
Yeneti responsa, a. d. 1319. Edemus, si aderit facultas, Tolumine 
higos Colteetionis quarto. 

In fiomine Domini nostri Jesu Christi. Amen. 

Hee infrascripta sunt TpTOYh[ionesJ • . • omnibus Venetis 
et a^jectis et deditis protectioni et defensioni comunis Vene- 
cianim» de dampnis et derobationibus et injuriis factis eisdem 
[ab AommibusJ . . . Paleologi *) et sui Imperii, durante treugua et 
existente inter ipsum et eomune Veneciarum , vise et approbate 
et late per nobiles vires» dominos Gifbertum Dandolum^ 
Marittftm ^Jadonicum et Laurentium Segretum'), officiaies 
et judices eiectos per illustrem dominum • • • Dueem') suos- 
que consiHarios et eomune Veneciarum super videndis pre- 
dictis dampnis [et satisfactionibus]*^) dififiniendis , currente 



*) I. e. Michaelis Palseologi Imp., qui regnavit a. D. 1261 — 1282. 

*) Nomina horum jadicam sab finem nostri diplomstis ineomipta leguntur, 

onde kcnnam explerimits. 
') Se. Jacobam Contarenura» electum a. D. 1275., coli. Andr. Danduli 

chroD. (Muratori ss. rer. Itall. XII, 389). 
*) Sie lacunaro explevimns, suadente nsu diplomatis ereberrimo. 



( 60 JUOICUM VeNBTORUM DSCISIONBS PIRATICAK. 

anno Domini a nativitate ipsius miUesimo ducenteaimo septua— 

gesimo octavo, indictione sexta, mense Martii. Qui quidem 

domini judices et ofGciales, visis petitionibus^ juribus et testi^ 

bus ab eis^), depredatis et injurias passis produetis coram eis, 

et sacramentis etiam super bis reeeptis» et habita super bis omni-- 

bus diligenti deliberatione; et eum jus etiam velit et videatar 

conveniensy quod in casibus depredationum eredi debeat spoliato 

et injuriam passo et adbiberi iides dicto suo, prius Christi 

nomine invoeato, comuniter et coneorditer dixerunt, pronuntia- 

verunt et sentenciaverunt , secundum infraseriptum modum, 

prout juraverant, fideliter adimplere. 

[a] 1 In primis siquidem dixerunt dicti domini judices, quod, 

eum boc sit et repertum fuerit, quod quidam puer Johannes 

Venerii, qui alio nomine dicitur Pandefactus, babitator Acon'^, 

fuerit derobatus ^et spoliatus in portu Braone per Prepignanum 

eum tribus galeis et una vacheta') de LXIV utribus mdlis, 

valentibus yperpera CXXX, et hoc fuisse tempore Bajulatus 

domini Marci Bembi, et fuisse vera et probata per sacramen- 

tum ipsius et dicti domini Marei Bembi recepti in festem super 

hoc facto; ae pronuntiaverunt et sententia verunt, predictum 

puerum Pandefactum pro dicto dampno esse restituendum , et 

eidem debere restitui pro satisfactione ipsius dampni centum 

XXX yperpera juxta formam sue petitionis. 

II Item cum boc sit, quod Petrus Ruffus, Guilielmus Mafato, 

Johannes Degaus, Hemanuel de Judeo de Crete, Marehus Pau- 

linus, Leon de Corone et socii eorum fuerint derobati de tantis 

bonis ipsorum, que vaiuerunt yperpera CCCXXV, in culfo inter 

*) ab eis, sc. a iudicibus, ut mox coram eis. Scilicet Yisebantur petitio- 

nes, iura, testes; producebantur ipsi depriedati; recipiebantor sacramenta. 
B) I. ^.Aceonis s. PioUmaidis Palestiaensis, pauio post cum tota terra saocta 

Christianis erepte. 
'} Scriptio vocis in codice est dubia. Significatur minus navigium (bacbeta, 

Tacheta cett.). Yide DuCangium s. t. barca. Adde Nos ad nr. XIU huyu 

capitis, ubi de simili forma barcheta agetar. 



JuDiGUM Vbnbtorum dbcisiones piraticab. 161 

Seopolum et Scati de Salonieo') sub Bajulatu dicti domini 
Ibrei Bembi per Nieholaum, nepotem Johanais Zenzarason, et 
hee fiierint probata et affirmata per sacramenta ommum pre- 
dietorum; dixenint predieti judiees ideirco et sententiaverunt, 
predictis omnibus in comuni debere restitui CCCXXV yperpera 
pro emendatione dicti dampni. 

Item cum repertum fuerit, Jobannem Eneium de eonfinio m 
saneti Moysi^) fuisse derobatum et spoliatutn per Bulgarinum, 
habitsitorem Rode'), in loeo dieto Cambiamantello prope 
Caristi*}, de multis suis rebus et bonis; item et in ab'a parte 
enndem fuisse robatum de multis suis rebus et bonis, que recu- 
peraverat de quodam naufragio, per homines de Chio; item in 
alia parte ipsum fuisse robatum de multis aliis suis rebus in 
loeo vocato Eximigla') per Nichetam Leonem, habitatorem 
Anie^), et Gregorium Aura ejus socium, comites unius ligni 



^) Dici decebat in eulfo de Salonico int er Scopulum (Scopelam) et ScaH 
(Sciathoin); quaoqutm utraque insula non est sita in ipso sinu Salonicensi, 
aed ei solumroodo prsptenditar (Thessalonica, Pro! egg. pag. C sq.), cum sit 
prozima litori Magnesie T^iessalicie. Ergo de Salonico quibusdain idem 
esse Tidebitnr, quod Tenientem de Salonico. Ita culfus fretum signifi- 
eabit inter Scopelum et Sciathum; quo etiam nunc pro latibulo piratas uti 
eoDstat, coli. Pouqueviliio in Voyage de la Grice, ed. II, T. III, p. 408. De 
ntraqoe insula vide quoque Bondelmontii librum Insularam Archipelagi 
pag. 130 iblque Sionerum pag. 251. 

*) S. Hosis ecciesiam Venetam omnes norunt. Jam formula de eonfinio, 
satis trita in hoc diplomate, nihil aliud signiBcabit quam ecclesiasticam paro- 
ehiam, cui vir quidam in ipsa Venetiarum urhe assignafus erat. Cfr. 
diploma a. 1222. nr. CCLIIII. tom. II, p. 234. 

') Rode (Rode), alibi in nostro libello Rotke cett., i. e. Rhodi insule. 

^) Caritti, i. e. Carystum, Euboee meridionalis urbeni notissiroain. Et locus 
Cii]ii6.,paulo post plus semel meinoratu8,est proniuntoriurnCarysto emeridie 
proxin(iuni,sc. Cap Mantel, Mantelo cett.,coll.TabulaLapieiTurcica, fol. XI. 

^) Ad Examigla (Hezamilio)? Est Heiamilium Chersonesi Thracic« urbs 
satis nota, de qua r. Nos ad Diploma de Partitione Regni Grieci (pag. 467 
primi volumtnis). Adde nr. XIX hujus capitis. Ejnmilia in golfo Corinthiaco 
in mappa Andrese Benincasie (Leiewel geogr du moyen age, Atlas) bucre 
quidem non pertinet. 

*) I. e. Anaa, in hoc diplomate multoties memorate, ubi sedes piratarum 
Grccorum. Fuit Anea Carisp urbs maritima, minime obscura, Samo insule 
Footes. AbUi. II. Rd. XIV. 1 1 



162 JUDICUM VeNBTORUM DECISIONES PIRATICAE. 

armati in Ania; et hec omnia fuisse tempore Bajulatus domini 
Marei Bembi, et legitime approbata et firmata ftiisse per sacra— 
mentum ipsius Johannis et testes productos super hec, scilicet 
dictum dominum Marcum Bembum, Bajulum Nigropontis olinn, 
et dominos Andream Barocium etNicholaum Migiani, qne[qui?J 
predictis fidem omnimodo prebuerunt; idcirco dixerunt dicti 
judices, pro satisfactione istorum trium dampnorum dicto 
Johann! debere restitui CXXX yperpera. 

IV Item cum repertum fuerit, Antonium Amici» fideiem Veae- 
tum, fuisse captum et derobatum cum una sua condura^) per 
homines de Rode, et detentum fuisse diu in earceribus, et eo 
dimisso de carceribus et restitutis eidem multis suis rebus et 
bonis, fuisse sibi tantum retentum de suis bonis, quod valuerit 
XXVII yperpera ; et hoc tempore Baiulatus de Nigroponte dicti 
domini Marci Bembi; et hec fuisse probata et ostensa per 
sacramentum et testimonium Raphaelis Detho, civis Veneti, ejus 
Antonii naucleri; idcirco dicti judices dixere, pro dicto dampno 
eidem Antonio debere restitui XXVII yperpera. 

V Item cum hoc sit, cum domina Bona, reHcta Sergii de 
Andre'), quondam fratris Mathei de Andre, Veneta, veniret 
Nigropontem per culfum Nigropontis prope locum de Caualinis 
in quodam ligno Bartholomei Benedicti, die XI exeunte mense 
Jan. currente MCCLXXIII, Johannes de Capite, homo domini 
Imperatoris^ et comitus') cujusdam ligni siue^) galiote, que 

opposita, coli. Wesselingio ad Hierodem (CoDst. Porphyrogeniti opp. ed. 

Bonn. T. III, p. 439 sq.). Aoaeam raemorat etiam Pactum Veneto^Gnecuni 

anni 1265 (p. 71 hujus voluminis). 
*) Yox condura, nee apud DuCaogium, nee aiibi inventa, idem erit, quod 

minus quoddam navigium. 
'} Andre, i. e. Andre insula satis nota infra Euboeam (Negropontem) e meri- 

die. Locus de Cavallinis recurrit infra nr. VI. Est insala Oandtani 

Euboese austr. versus occidentem, in confinio liforis Attici. 
'} Comitus, i. e. com es, CO mite Italorum, ihspector, ut videtur» navigii, 

coli. DuCangio et Boerio dizion. del dial. Venez. s. v. Comiio: „ufiziale 

che comanda alla ciurmadelle galee**. Plus semel occurrit in boc 

diplomate. 



JCDICUM VeNETORUM DECI8I0NES PIRATICAE. 163 

armata erant de homiaibus domiiii Iniperatoris, cepit eam et 
aliM, qoi cum ipsa erant, et tenuit ipsam deteatam et incarce- 
ratam, et abstulit eidetn domiae Bone pro sua redemptione 
jperpera quadragiata, et aliter de manibus eius Johannis exire 
non potuit; insu per etUm et in alia parte abstuiit eidem domine 
Bone ipse Johannes in pannis et aliis arnesiis')« quod ualuit 
fperpera LXXXX et ultra; quod totum cum inyentum, manifestum 
et probatum legitime fuerit per sacramentum eiusdem domine 
et per Bartholomeum Benedict! et Jacobum Capellum, habita- 
tores Candide^), testes introductos pro huius negocio coram 
Bajulo et consiliariis Nigropontis, qui iurauerunt, predicta omnia 

Vera e^se ; idcirco dicti iudices dixere, pro emen- 

datione dicti dampni eidem domine debere restitui CCCCLXXXX 
yperpera> secundum quod per eam extiterat postulatum. 

Item cum repertum fuerit, Zacarotum Faxolum de Clugia vi 
extitisse derobatum per Hichaelem Pelliparium in culfo de 
Nigroponte prope de Caualinis et socios eiusdem domini de 
denariis et eorum rebus et bonis simul in dicto loco et per 
dictum Michaelem; et hec tempore Bajulatus domini Marc! 
Bembo [fuisse; quia omnia per sacramentum ipsorum uera esse 
probata fuere], idcirco dicti iudices dixere, domino Zacarotho 
pro 8U0 dampno debere restitui yperpera LXXII, et dictis sociis 
ejus yperpera X pro emendatione suorum dampnorum. 

Item cum repererint dicti iudices , Petrum Gradonicum vn 
Venetum fuisse captum in portu de Nigroponti^) 

^) sive, a8u medii mri, idem quod et. Distinguitur enim inier lignum et 
galiotam (navem belUcain), coU. sequ. erant. Ita in sequentibus galiota 
xar* i^oxh^ plaraliter memorata videbitur, pro ligno et galiota» sive 
galiota cum suis hominibus. 

^} De r. aroesium v. DuCangium. Nosiro loco et alibi in hoc diplomate vix 
aliud erit quam vestis domestica. Paulo inferius habemus Tocem 
arnesia, feminine. 

*) I. e. Candida s. Caneas, metropolis Cretensis» usu medii sevi valde trito. 

') Portu$ Nigroponlis ipsam Euboe» metropolin Nigropontem significat, 
i. e. Chalcidem, non insulam. Alibi culfus (sinus) Nigropontis memo- 

11* 



164 JuDicuM Venetorum decisiones piraticae. 

et eidem fuisse acceptum inter id, quod solyit pro 

redemptione sua, et mercationes et alias suas res tantum, quod 
valuit yperpera C et ultra, ut proprio saeramento firmavit 

; ideirco dixere , pro suo dampuo eidem debere 

restitui yperpera C. 

^iii Item cum invenerint, Johannem Firmum Venetum fuisse 
derobatum per Prepignanum in portu [de Ni]g[roponteJ . . • 

quod ualuit yperpera XL et ultra » et hee suo 

saeramento firmasse, cum satis manifestum et notorium fuerit 
ipsis judicibus; ideirco dixere, eidem Jobanni debere restitui 
pro suo dampno yperpera XL. 

a Item cum invenerint etiam, Jacobum Beccarium, burgen- 
sem Nigropontis, fuisse robatum de una sua barca cum fru- 
mento et rebus quibusdam per Ansaldum eursarium in loco, 
qui dicitur Lotalandi'), tempore Bajulatus domini Nicholai 
Miliani , et boc suo saeramento firmasse , cum satis patuerit 
dictis judicibus ; ideirco ipsi dixere, eidem Jacobo debere restitui 
pro suo dampno yperpera XX. 

X Item cum manifestum etiam fueril dictis judicibus, Petrum 
Ferrum, burgensem Nigropontis, fuisse robatum tempore dicti 
Bajulatus domini Marci Bembi in aquis Accon per Andreaoi 
Malvasium, comitem unius galee armate in Malrasiam, et per 
Mamoram, ejus socium, de tantis rebus suis, que valuerint yper- 
pera L, prout proprio saeramento firmavit; ideirco ipsi dixere, 
eidem [Petro] debere restitui pro suo dampno yperpera L. 

^i Item Jobanni Bello, burgensi Nigropontis, derobato per 
dictum Andream Malvasium tempore predicto et loco vocato 



ratur, ubi sermo de insula. Adde sequentia (nr. YIU) et cap. B 
(nr. Vni). 
*) Lotalandi, i. e. lo Talandi. Esse quibusdam videbitur locus Talandi litoris 
Euboese borealis, coli. Tabula Lapiei Turcica, fol. XI. Ex adverso vero 
jacet urbs hodierna Locrorum Opuntiorum Talanda , item maritima , satis 
nota. De posteriore urbe videatur Pouquevillius 1. c. T. IV, p. 120 sqq. 



JuoicuM Yenetorum decisiones piraticae. 165 

Eomlgla'}, in aquis Accon, de multis suis rebus; dixere, debere 
restitui pro suo dampno sacramento firmato yperpera XXY. 

Item Marino Cagalo, burgensi Yeneto, derobato in culfo xii 
de Nig^oponte sub regimine domini Nieholai Miglani^), juranti, 
sie esse, dixere dicti judices, debere restitui pro suo dampno 
yperpera X. 

Item cum repererint dicti judiees , Petrum Benedictum, ^m 
burgensem Nigropontis, fuisse derobatum per Duces de Taxo ^) 
apad Taxum de multis suis rebus; et in alia parte, in loco, 
dieto Colone^)» insimul cum Lucha Pantani per Andream 
Gaforum de tanto, quod yaluerit yperpera IX.; item etiam in 
alia parte, apud Armiro "), per Johannem Zenzarason cum una 
galiota et una barcheta^) de tanto, quod valuerit yperpera 
LXXX; et hec omnia suo sacramento firmasse> cum bec vera et 
manifesta eis fuerint; idcirco dixere dicti judiees, eidem Petro 
pro tribus dictis dampnis debere restitui yperpera LXXXXVIII. 

Item cum repererint dicti judiees , Marinum Raguseum, xiv 
burgensem Nigropontis, fuisse derobatum AUorepos (sie) per 
Rolaodum, militem de Salonichi, de una sua barcha et rebus> 



Hadschi Chalfa in Rumelia et BosDia p. 109. Eligenda urbs posterior, 

sc. potior, cum insula cognomine, coli. nr. XX hujus capitis. 
') Paalo superius habuimus locum Hejcamilium satis notum; unde ibi parca 

de situ ejus. Noster locus Enmigla Paltestinensi ors, aquis Accon., 

assignandus est, situ licet obscuro. 
'j Nomen Tiri rarie scribitur, coU. aotecedentibus et sequentibus(IX.XIV.XVI). 
') I. e. Thaso insula. Taxus dici solet medio lero, coli. Bondelmontio 1. e. 

p. 127. US. Isti Duces fuisse ?identur Grsci Imperii homines. Regnum 

Latioorum Thessalonicense spectat ännos 1204 — 1261. 
*) Quid Sit locus Colone, arobiguum esse videmus. Erit Atticie terne pro- 

mantorium Colonnes (columnarum), Sunium. De quo Tide Meletium in 

Geogr. ed. II, T. 2, p. 355. Attigimus hoc nomen in Partitione Regni 

Greci (pag. 469 primi voluminis). Habet eo ipso loco Colone mappa 

A. Benineas« I. 1. 
^) I. e. Armirum^ Armyrum, Halmyrum, in sinu Thessali» Pagasetico 

(Volo). Yide Nos in Pnrtitione Regni Greci (p. 501 primi voluminis). 
') bareheda (barcheta) esse videtur minor barca, navis oneraria, ^legno 

da commercio'^ (Venezia e le sue Lagune I, 2, 195). 



1 66 JuDicuM Yenetorum dbcisiones piraticae. 

qiie valuere yperpera LXXV. ; item et in alia parte per Zafo- 
nes'), qui sunt in insula^), in loco, qui dicitur Clausuni, de 
tanto, quod valuit yperpera VII et dimidium ; et hec omnia faisse 
sub regimine domini Nicholai Miliani, que omnia suo sacra- 
mento firmaverat; cum hec omnia manifesta fueriat ipsis judi- 
eibus, idcireo ipsi dixere, dictum Marinum pro dictis duobus 
dampnis esse restituendum in yperperis LXXXII et dimidium. 

XV Item Ognebene Zuppario, burgensi Nigropontis, derobato 
in barcha Martinelli 9 filii6..iani, patroni ipsius, per Raymond!* 
num, filium Salemi, sub Bajulatu domini Marci Bembi, de quibus- 
dam suis rebus, affirmanti suo sacramento, sie esse, dixere ipsi 
judices debere restitui pro emendatione sui dampni yperpera X« 

3^ Item cum dicti judices repererint,' Dominicum Veneriuin, 
burgensem Nigropontis, fuisse derobatum a Lepantalee') per 
homines domini Imperatoris prope pontam Bradi tempore 
domini Nicholai Miglani de tanto, quod valuerint yperpera 
XXX; et etiam in alia parte in culfo de Nigroponte de tanto» 
quod valuerit yperpera V; item et in alia parte per homines 
de Salonichi in loco, dicto Limonopelao^), de quadam sua 
barcha cum rebus, que valuere yperpera LXXV; et hec omnia 
Vera et manifesta fore et suo sacramento firmasse, et hec ultima 
fuisse tempore Andree Danduli,. idcireo ipsi dixere, eidem 
Dominico* debere . . . 

^^i Item Philippo, habitatori Nigropontis, derobato per homi- 
nes de .^ sacramento firmaverat, dixere dicti judices, 

debere restitui pro mendo dicta yperpera LXXXII. 



*) Qui fnere apud Veoetos idem, quod sagittarii atque appariiores, coli. 

DaCang. s. t. 
') Euboea, ut videtur. 
') I. e. alle ParUalee, Cfr. supra p. S3. Ponta Bradi promuntorium ibi loci 

erit quierendom. 
*) Ad Limnopelago, at Grsce dicitur XcfAvoJ^aXaerera? Erit insula maris Aegei, 

Scyro e borea, veterum Solimnia, alias Limeney Limene pelagin* Cfr. 

Lelewel I. !• in appeod. p. 11. 




JdDICUM VeNETORUM DECISIONES PIRATICAE. 1 67 

Item Natali Corario Yeneto cum ablata fuissent V yper- xriii 

pen et dimidium de nave exercitu Imperatoris, dixere 

dieti jodices, hoc affirmato per sacramentum , debere restitui 
dieta yperpera Y et dimidium. 

Item cum inyenerint dicti judices, Antonium Pelegrinum »x 
Veoetum, euntem cum una p . . . carii, burgensis Nigropontis^ 
fiitsse derobatum per quendam Barnabam, hominem domini 
Imperatoris, sub Baiiatu domioi Marc! Bembo de tanto, quod 
Tiluerit yperpera YH; item et in alia parte de tanto, quod 
raluerit yperpera XIIII, per Nichetam de Rode, hominem domini 
Imperatoris, in loco, qui dicitur Eximigia ^), de ]igno Johannis 
Henci saneti Moysi, in quo erat Johannes de Yariniis de 
eonfinio sancte Marie nove; et hec dieto tempore fuisse» et 
affirmata et probata fuisse per saeramentum predietorum; 
idcireo dixere dicti domini, dicto Antonio debere restitui pro 
dictis dampnis yperpera XXL 

Item Johanni de Faxanella , burgeusi Nigropontis , dero- xx 
bato per Johannem Lombardum de ponta Litaldi^) prope 
Talandum in culfo de Nigroponte cum una vacheta, et de Lefi- 
talee (s\c) cum una vacheta, de tanto, quod valuit yperpera Y, 
et afBrmanti hoc suo juramento; dixere ipsi judices, eidem 
Johanni pro dieto dampno debere restitui yperpera Y. 

Item Jacobe Beccario, burgensi Nigropontis, derobato in xxi 
culfo de Nigroponte per Ansaidum , hominem domini Impera- 
toris, de tanto, quod valuit yperpera X, ut juramento firmave- 
rat, dixere^ eidem debere restitui dicta X yperpera. 

Item Homodeo Raynerii de Negroponte, Johanni Aurio xxii 
et Angelo Panthere, fratri dicti Homodei, derobatis per Johan- 
nem Zenzaraxonem et Nicholaum, filium Salemi, homines domini 



^) Yide supra p. 161. 

*) LUdldi ms. Locus Litkadi in Euboe« boreali occurrit ex adrerso urhis 
Talanda, de qua supra actum est Cfr. etiam p. 53. Quod sequitur de Lefi» 
talee, re?ocat ad LefiteUeo Beniacasse, bodie Ftelio. Leake 1. 1. IV, 341. 



1 68 JuDicuM Yenetobum decisiones piraticae. 

Imperatoris^ venientibus de Larmiro^) cum una barcha de tanto, 
quod valuerit yperpera LXIII, que omnia eorum sacramento 
firmaverant; dixere dicti judices , debere restitui dominis pre— 
dietis tribus pro emendatione sui dampni yperpera LXIII. 

xxiri Item Georgio Dracondopolo, habitatori et burgensi Cor- 
fuQi^), Veneto, derobato per Andriolum Januensem, hominem 
domini Imperatoris, de quibusdam rebus et denariis et parte 
unius sui barche, quam mittebat in Apuliam ad carigaDdum') de 
I0CO5 vocato ad Sivotam*)^ et usque ad Notulum eonduceado, 
que feeerat valere yperpera XXII, affirmanti suo sacramento» 
hec Vera fuisse, currente MCCLXXd, mense Jan. die VII exeuate ; 
dixere dicti judices, debere restitui dicto Georgio pro emenda- 
tione sui dampni yperpera XXII. 

XXI? Item cum hoc sit, quod, cum Adelelinus de Lacu esset in 
Salonichi mercator, et venisset in dictam terram quidam cur- 
sarius, nomine Joannes Sensaraxon, domini Imperatoris, et 
diceret coram domino de Salonichi, quod quidam, qui custo- 
diebat culfum, Bartholomeus Siletus nomine, dampnificaverat 
eum, et acceperat sibi quandam quantitatem yperperorum, et 
quod volebat, quod fieret sibi solutio per homines Venetos, 
accessit ad domum dicti Adelelini, et interfecit puerum suum 
et accepit omnes suas arnesias, et ipse Adelelinus arripuit 
fugam cum yperperis CXXXV, et ipse Joannes insecutus cum 
derobavit cum, et accepit sibi dicta yperpera; quod toturo 
notum fuit et scitum per homines de Stalimene ') , quod cepe- 
runt eum Joannem et socios, et duxerunt cum una bardia coram 



*) I. e. VArmiro, sc. Armyro» Halmyro. 

*) CorcyrcB. 

') I. e. carictnduro. 

^) Sybola, litoris Epirotici locus et insula satis nota, ex adrerso Corcyre. 

Videatur L e a k e , tra?els in Dorthern Greece III, pag. 3. 
^) I. e. de Leinno. Stalimene est elg t^-j A^fAvov, cujus corruptele alia exempla 

trita esse constat. De hac insula v, Bondelmontium 1. c. p. 12S. 246. Nostiii 

forma saepius in hoc diplooiate recnrrit. 



JUDICUM VeNBTORUM DECISIONES PIRATICAE. 169 

iemino Imperatore et Bajulo Veneciarum» coram quibus quere- 
hA ipse Adelelinus satisfactionem de dictis yperperis ; qui con- 
fitebantur, sie esse vera, ut ipse Adelelinus dicebat; et capti et 
detenti fuere dicta occasione, et postmodum dimissi per domi- 
Bom Imperatorein» nulla facta satisfaetione dicto Adeleiino. Et 
iiee fuere tempore domini Thomasini Beligni, Bajuli Constan- 
tiQopolis. Et cum hec videantur esse nequissima» talia facta 
foisse in eivitatibus, et ubi potentia domini Imperatoris tota 
est; et ductis malefactoribus coram ipso, [n]ullam fuisse factam 
neiooem, nee satisfactionem, et manifesta fuerint et affirmata 
dictis jadicibus sacramento domini Adelelini ; idcirco ipsi judi- 
ees dixere, debere restitui dicto Adeleiino pro emendatione 
dicti dampni yperpera CXXXY. 

Item cum repererint , Thomam Maurum fuisse derobatum xxv 
cum una sua marcelliana in portu Septem Pozal *) per Saladi- 
lam et Suffianum» homines domini Imperatoris, cum V lignis 
et cum bis, qui cum eo erant, [de] multis suis rebus et bonis 
et maxime vaientibus yperpera XX ; et hec fuisse — forte sunt 
V anni Tel VI — jurantes predicta vera esse; idcirco dixere dicti 
jodiees, eidem Thomse debere restitui pro suo dampno yper- 
pera XX. 

Item cum invenerint dicti judices» Leonardum Bonum, xxvi 
com foret ad Septem Pozos cum uno ligno caricato de fur- 
mento') et aliis rebus, caussa eundi ad castrum Coronis, fuisse 
inrentam et derobatum per predictos Suffianum et Saladi- 
Dum cum galiotis V de multis suis rebus et bonis ; item et in 
alia parte de multis suis rebus per Ansaldum ad Pantalenea ') ; 



*) Septem Po%al ms. Paulo inferius occurrit Septem Pozos (Septem puteos). 
Loei sitos incognitus. Andr. Dandulos chron. p. 371 (ad annum 1262) 
Septem potios meraorat, prope Malvasiam, ut ?idetur. — Marcelliana, 
j^nariglio mereantile* (Mutinelli 1. 1. p. 242). 

') furmentum hie ut alibi habet ms. pro fr um. 

') Locus dubie scriptionis paulo inferius plus semel recurrit. Cfr. p. 166. 



170 JUOICUM VeNETORUM OECISIONES PiaATICAE. 

item et in alia parte de multis aliis suis rebus et Tictualibus 
per Andreain Gaforum; et hec fuisse examinata coram domino 
Duce et affirmata juramento ipsius Leonard! 5 notaria et mani- 
festa dictis judicibus; idcirco dixere, eidem debere restitui pro 
dictis tribus dampnis yperpera CLXXIL. 

XXVII Item Joanni Bello de sancto Angelo, derobato in quodam 
ligno ipsius et Joanm's Heneii et Marcii de Anseimo in culfo 
Corranti ') de multis suis rebus et bonis per Nichetam de Rode, 
hominem domini Imperatoris, qui erat cum una galiota de 
LXXn remis, et per Albanum, qui iverat ad Ania cum una 
vacheta de remis XX, et etiam capto personaliter per predictos ; 
et hec fuisse sub Bajulatu domini Marci Bembo, et examinata 
et probata fuisse coram domino Duce et notaria satis ipsis ; 
dixere dicti judices, eidem Johanni Bello pro suo dampno debere 
restitui yperpera L. 

^^^"i [tem cum hoc sit, quod, cum quidam fidelis Venetus, 
discretus vir, nomine Thoma, Archidiaconus Mothoni, transiret 
per partes Cristiane') una cum domino Episcopo Mothonensi 
et multis aliis, inventus fuit per quendam egregium virum, Sava- 
stogratoram ^) nomine, et gentem, qui habebat exercitum, uide- 
licet domini Imperatoris, dum vellet ire Clarentiam^), et captus 
per ipsos una cum Episcopo et bis, qui secum fuerant; et cum 
duceretur ab ipsis, dicens, se esse Venetum, pro sui defensione 
et adiutorio, fiiit ab ipsis, dicto verbo illo» quod erat Venetus, 
nequiter interfectus; quod non est modicum scelus et iniuria 



I. «. Corintkl 

^) Significatur Chriatiana insula, prope oram Crette meridionalem. Videatiir 

Tabula Lapiei Turcica fol. XV. Adde Meletii geographiam ed. II, T. 3, p. 35* 
') I. e. Sehastocratorem, qus eat viri Grteci dignitas s. titulus aulicus. Venetis 

hoc pro ipso homiuis DomiDe proprio et gentilitio valuisse videmus, qaod 

tarnen nos latet. 
*) Clarentxam, urbem Mores euin promuntorio satis notam» coli. Tabula 

Franco-Gallorum Moreotiea, fol. I. Adde Pouqaevillium 1. c. T. 5» p. 364 sq. 

ürbis nomea sepius in hoc diplomate recurril. 



JuDicuM Venetorum decisiones piraticae. 171 

niiiima eomuni Yeneciarum, set inaxima iniquitas, scelus nefan- 
üssimum et horribüe faciDus, sie homines Venetos interfici 
oeqaiter sub spe pacis et treugue, cum fore cogitent se seeu- 
ros; et ultra id derobatus et spoliatus multis suis rebus, dena- 
riis et equis» de quibus omuibus veritas et notio plena facta 
lint domino Duci et eomuni Veneciarum per dominos Marehum 
Bembam , Hatheum Geno et Leonardum Michaelis , capellanos 
Coroni» et per litteras eorundem et per puerum eiusdem Archi- 
ffiaconi, qui eaptus fuerat cum eis^ filium Petri Garimelli, pro- 
ductum in testem pro hoc facto, per Nicholaum Singnolum, 
fratrem ipsius Archidiaconi olim, qui predieta omnia rera esse 
ipsorum saeramento firmarunt; que quidem accepta ipsi Archi- 
diacono mortuo Taluerant ultra yperpera CCCCL ; que omnia 
quesita etiam fuerant a dicto domino pro Theoratoni (?), qui 
tone erat capitaneus pro domino Imperatore in Morea, per 
diseretum rirum Phylippum Raynaldi, tunc Cancellarium dicto- 
rum eastellanornm , missum cum litteris ipsorum ob predieta, 
at ipsorum litteris extitit satis notum, quas litteras et raciones et 
nuncium contempsit in totum: idcirco, cum predieta omnia dictis 
iudicibus plenissime manifesta et probatafuerint^ dixere ipsi domini 
iudices, eidem domino Nichole, fratri olim dicti Archidiaconi, 
debere restitui pro dicto dampno derobationis yperpera CCCCL. 

Item cum hoc sit, quod, cum nobilis vir Petrus Navagle* xxix 
rios Venetus yeniret a Marc Maiori ') cum una sua tareta , ubi 
fecerat caricum de frumento, versus Constantinopolim , cum 
esset per medium Largiro (?), quoddam lignum armatum venerit 
ad eum etdictam taretam, et detinuerit ipsum; et postmodum 
dominus Imperator fecerit detinere dictam taretam^) cum fru- 



^) Mar« Maju9 hoc loco et alibi in hoc diplomnte eat Pontaa Eaxiniia, onde 
frumentuRi hodiedum in asain homiaum meridionaliuin etc. evehitur. 

*) Est tareta, tarida cett. na vis onerarite species, coli. DuCangio s. vv. 
tarida» tarides, tareta. Vox in scriptoribus medii svi et in hoc 
diplooiate satis trita. Venesia e le sue Lagune I, 2, 194. 



1 72 JuDicuM Venetorum oecisiones piraticae. 

mento, et ducere ad Blachernam , et accipi ipsi Petro contra 
ipsius voluntatem dictum frumeotum et specialiter modium et 
quartam ad yperperum, cum curreret per terram modius unus 

minus quarta ad yperperum, quod frumentum fuit 

magna; et cum dampnificaverit ipsum dictus dominus Impera- 
tor de ipso frumento in mensura et in minoritate, praeterquam 
quod curreret per terram . . . yperpera CCCC ; et cum detinuerit 
dictam taretam et marinarios bene per duos ... ita, quod 
marinarii sui compleverunt ; et dampnificatus ex hoc fuerit dictus 
Petrus bene in CC yperpera et ultra, non valentibus nee pro- 
ficientibus precibus domini Marchi Bembo, Baiuli tunc Constan- 
tinopolis, et etiam domini Andree DanduH, Baiuli, et aliorum 
mercatorum, quin predicta iniuria et dampnum fierent domino 
Petro; et cum hec omnia nota fuerint et manifesta et probata 
coram dictis iudicibus per sacramenta comissionis habeotis 
pro dicto Petro tunc productorum super hoc, visa et scita 
veritate per ipsos iudices; idcirco dixere ipsi iudices, eidem 
Petro debere restitui pro emendatione dampni dicti frumenti 
yperpera CCCC, et pro dampno tarete et marinariorum yper- 
pera C. 

xx\ Item cum dictus dominus Petrus Navaglerius alia vice 
fuerit derobatus per homines Sami, qui sunt homines Impera- 
toris, apud Samum, de tanto, quod valuerit yperpera CLXXX, 
et super hoc ipsi homines de Samo receperint literas a domino 
Imperatore, ut satisfacerent, nee satisfecerint ; et hec omnia 
probata fuerint et examinata Veneciis coram domino Duce, et 
veritas plene nota; idcirco dicti judices, cum predicta omnia 
ipsis Vera et manifesta fuerint comprobata, dixere » eidem 
domino Petro debere restitui pro emendatione dicti dampni 
yperpera CLXXX. 

XXXI Item cum repererint dicti judices^ Andream Orium Vene- 
tum de confinio sancti Vitali, euntem Neapolin in portu Desi- 
dera (sie), ad quem applicuerit, fuisse derobatum per Lagni (?)> 




JuDicuH Yenetobum decisiones piraticae. 173 

(Offlitain unius ligDi domini Imperatoris, de tanto, quod valuerit 
jpeq^era LXXV; et ea yperpera habuisse Charleum Ifigorum, 
stantem ad castrum de Lonusistra» juratum, predicta omoia 
Ten esse ; ideirco cognita reritate dixere^ dicto Andree debere 
resfitiii pro dicto damno yperpera LXXV vel heredi ejus. 

Item Johanni Pandeferro et Johann! Firmo, derobatis per xxxn 
hoinioes domini Imperatoris de tanto, quod valuit yperpera C, 
ot sacramento eorum firmarunt; dixere dieti judices, debere 
restitui pro eorum dampno comuniter ipsis duobus yperpera C. 

Item Matheo Signolo, burgensi de Nigroponte» derobato xxxm 
10 portu de Fermeoiis per homines domini Imperatoris de una 
platina maeinis*) honerata, que eonducta fuerat Ceam') et de 
Andre ad Salonichi, et ibi rupta, et macine vendite fuerant, et 
bee de quodam mense Novembris fuerant, juranti, hec omnia 
rera esse; dixere dicti judices, cognita veritate, eidem Matheo 
debere restitui pro suo dampno yperpera CLXXV. 

Item Antonio de Amizo ') , derobato et capto in mari a xxxiv 
Cririciota» homine domini Imperatoris, de multis suis merca- 
tionibus et arnesiis et ligni deyastatione, quod miserat in Tur- 
chia , honerato lignamine ^) ; scita de hoc et cognita veritate, 
dixere dicti judices dicto Antonio debere restitui pro suo 
dampno yperpera CCCLXX. 

[Prorsus lacerata. Sed conspicitor in media linea prima : xxxr 
mercandi causa. Etadfinemejusdemlineae: XXV dicentem.] 

Item cum invenirent dicti judices, Francischum Schifa- xxxvi 
tum Venetum (magna lacuna), Meneghellum et Portolanum, 



^) Fermenia 8.Theriiiia, veierunn Kythaos, sub Ceo insula. — Estne platina 

speeies DaTigii laiioris? €ol]. piatta, piatione» Yenezia e le sue Lagiino 

I, 2» 209. 211. — Et maeina est lapis molaris. 
*) Ceum iDsaiani, at aliis locia hujus diplomaiia et alibi. 
') De 60 Tide nam. IV hqjus capitis. 
*) Ligni, i. e. navigii; lignamen i. q. materies, trabes. Turchia nil est 

nisi Asia minor, quam Tureie jam tum, eiceptis litoribus, fere totnra 

tenebant. 



174 JUDICUM VeNBTOKUM DECISIONES PIRATICAB. 

homines domini Imperatoris, quorum erat capitaneus Savasto 
Phylacre in portu, vocato Preanomo, de tantis moltolinis et 
caseo et aliis (magna lacuna) Baiuli Nigropontis; et vera et 
manifesta et probata per dictum Francischum et Vigelmum de 
Niola, Donatum Lambertum et dompnum Premafeum, presby- 
terum sancti Moysi, testes (magna lacuna) debere restitui eidem 
Francischo pro suo dampno yperpera CCCXV. 
xxxYii Item cum invenerint etiam dicti judiees, Rafaelem Traia- 
nautem, existente treugua tempore domini Andree [DanduliJ 
Nigropontis^ tune de quodam mense Octubris die X exeunte fuisse 
captum et derob^tum per Calogianum^), Ducam de la Patra, 
tune capitaneum pro domino Imperatore, et comestabiles lig^o- 
rum exercitus Imperatoris, qui simul erant» de tanto» quod 
yaluerit yperpera CCCCC in mercationibus solum; item et in 
alia parte fuisse comerclatum ^) de XVII yperperis a Lupatho') 
per comerelarios, quod non debebat fieri Venetis; item et io 
alia parte fuisse derobatum de tanto , quod valuerit yperpera 
XXXII, per Despotum, fratrem domini Imperatoris, cum veni- 
ret a Constantinopoli yersus Duracium^), et captum et deten- 
tum in carceribus per IV meuses cum uno equo computato, 
quem acceperat sibi ; et hec omnia examinata^ vera, manifesta 
et probata fuisse per dictum ipsum Rapbaelem et dictum domi- 
num Andree Danddi, Baiuli, Marini de Mugla'), consiliarii ejus, 



*) I. e. Caloioannem, Prsetorem (Ducem) veterum Patrarum Felo- 
ponnesi et Prsfectum classis Imperatori», cum sabprse- 
foribus cett 

') comerclatum s. commerciatum, i. e. defraudatum per comerela- 
rios (commerciarios Imperatorios), i. e. tectigalium exactorea. lUo sensu 
passiva forma comerclari iu boc diplomate plus semel oecurrit 

') In voce Lupatko locus latere videtur, ubi Venetus defraudatus fuit. An 
fuit Lapathus (Lapad) diplomatis» quod agit de Partitione Regni Greci? 
Cfr. I, p.470. Fuit eerte insula vel urbs quiedam litoralis. An a loPatmo? 

*) I. e. Dyrrhachium. 

^} I. e. Muggia prope Venetias. 



JUDTCUM YeNETOBDM DECISIONES PlRATfCAB. 175 

et ser*} Marini Danduli et Stephan! Boai et Leonard! Zancane, 
testium introductorum pro ipso^ jurantium, predicta omnia vera 
esse; idcirco dixere ipsi judices, eidem Raphaeli pro dictis 
dampnis restituenda fore yperpera DXLIX. 

Item cum repererint dicti judices, Jordanem Pelliparium, xxx\iii 
emn irent^ in quadragesima nuper preterita — fuit unus annus — 
de Patras ad Lepantum ad mercatum, fuisse derobatum, cum 
esset longe forte a Patras per duo milliaria, per XIII homines 
domini Imperatoris» qui ibi erant cum armis, archis^) et sagit- 
fisy de tanto de suo in mercationibus , quod valuerit yperpera 
LXXV, et etiam pannis et vestibus propriis denudatum, et demum 
portatam in carceribus, et detentum in magnis traversagiis^) 
in Castro vocato Licolourato'), et custoditum per Georgium 
Caloeariti et Loscuro , qui tunc erant ibi pro domino Impera- 
tore; et hec fuisse examinata Veneciis, et vera inventa; idcirco 
dixere 9 eidem Jordan! pro suo dampno debere restitui yper- 
pera LXXV. 

Item cum Petrus Scortegacane , eundo penes Scopulum xxxix 
cum suis rebus et mercadendiis, fuerit derobatus per Locuma- 
num, qui erat in Scopulo^) predicto pro domino Imperatore, 
et homines, qui cum eo erant, domini Imperatoris, de tanto, 
quod valuerit yperpera C, et examinata coram domino Duce 
Venetiarum, manifesta et vera fuisse constiterit dictis dominis ; 



*) I. e. sir, messire cett., quocom comparandom xCp Grfficorum. 

*3 Sie ms., ut alibi. Significat talis pluralis virum aliquem com comitatu. 

Alibi est nil nisi numerus excellentie, quod eodem fere redit. Et Lepantum 

est pro Naupaeium evi antiqui. 
*) 1. e. arcttbus. Simile comitus pro com es eett. 
*} Idemne quod traversariis, i. e. trabibus, quibus incarceratorum pedes 

eonslringebantur? Aliis idero erit» quod Texatioaibus (Drangsalen), 

quod probabile et adjecta Toce magnis. 
^) L e. U Colourato. Est articulus medii »vi creberrimus, nominibus locorum 

propriis prepositus. 
*) Eratoe tarn temporis Scopetus insula denuo in Grseci Imperatoris pote- 

sUte? 



176 JüDICUM VeNBTORUM OECISIONES PIRATICAB. 

idcirco ipsi domiai judices diiere, debere dicto Petro restitui 
pro suo dampno yperpera C« 
XL Item cum notum fiierit dictis judicibus, Laurentium Ghe- 
tum, civem Venetum, volentem ire Clarentiam — jam sunt duo 
anni traosacti et dimidium — cum una galea, que erat Thomasii 
de Brancaleon de Accod, qui erat burgensis^), derobatum 
fuisse per tres galeas domini Imperatoris, quarum fuerant capi- 
tanei Petrus de Cea et Scopeletus et Alemanous, de tanto» 
quod valuerit yperpera CC ; et hec fuisse tempore domiai Marini 
Justim'ani, Baiuli ConstantiDopolitaui; et postmodum captum et 
in carceribus detentum fuisse per dies XIV et totidem noctes 
ad Biacbernam ; et hec examinata Venetiis coram domino Duce, 
Vera et probata fuisse; idcirco dixere ipsi judices, eidem Lau- 
rentio vel heredibus ejus et comissariis habentibus jus in hec 
debere restitui pro emendatione dicti dampni yperpera CC. 

xLi [tem dixere dicti judices, Jacobo Marcello, derobato in 
portu Vituli de tanto sale, quod constiterit yperpera XXXVI9 
per Johannem Favatam de Vitulo, de quibus erant XXIV dicto- 
rum yperperorum Francisci Sesenauli Veneti; cognita veritate 
per dictum dicti Jacobi et Francisci predicti jurantes (JuraU" 
tium?), sie Vera esse, debere eidem Jacobo restitui pro dicto 
dampuo yperpera XXXVI; de quibus esse debeant XXIV supra- 
scripti Francischi. 

xLii Item cum invenerint dicti domini judices, Meglorinum 
Farrum Venetum derobatum fuisse in vigilia sancte Marie de 
Augusto currentis MCCLXX, venientem a Branditio') cum una 
barcha Johannis de Branditio caricata victualibus, que omnia 
sua erant, inter Caniglanos et Spinarzam^) per Francopolum, 

^) I. e. burgensis in urbe Accon. Et bargensis, qao plus semel utuntur 
oostra diplomata» est incola urbis cujasdam , licet jure non pleno; de quo 
Tide DuCangium in Glossario. 

^) BrunduBio, Apulie urbe satis nota. 

') I. e. Spirnazam, Epiri (Älbani» bodierne) fluvio, prope Dyrrhachiuni e 
ineridie, veterum Panyfisin, ut volunt. De Spirnaza consule Meletii geogra- 




JoDicuM Vbnbtorum drcisiombs piraticab. 177 

kominem domini Imperatoris , et illos, qui cum eo erant cum 
doobus lignis armatis, una cum suis sociis, et ei acceptum 
fidsse tantum^ quod valuit yperpera CCXL et plus, sine injuriis 
et expensis factis in eis et per eos dicta occasione; et hec 
enminata Venetiis et inventa et probata et vera fuisse per dicta 
liicti domini Heglorini et Symeonis Pizammigli et Petri de 
Boaaeurso, Marcbi Longi, Johannis Longi et Francischi Grilio- 
018 9 testiom introductorum super hec, et jurantium, predicta 
omnia vera esse; idcirco dixere ipsi domini ^ eidem Heglorino 
pro 8U0 dampno debere restitui yperpera CCXL, sicut per ipsum 
extitit postulatum. 

Item Marcho Bono, servienti') nobilis viri domini Alber- xuu 
tini Haareceni» capto et derobato in una galea nobilis vu*i 
Andree Dandre (sie) per galeas domini Imperatoris, quas mise- 
nt in Romaniam dictus dominus Albertinus pro suis factis, de 
tanto^ quod valuit yperpera L; cum hec examinata fuerint 
Teaetiis et inventa, dixere ipsi judices, debere pro emendatione 
Uli dampni restitui yperpera L. 

Item cum invenerint dicti judices, Petrum Venerium, fide- xut 
lern Venetum, commorantem cum uno suo ligno mercationibus 
honerato Thesalonichi , quod lignum exhoneratum trahi fecerat 
intra marum; quod lignum etiam quidam maleiactores furtive, 
nesciente dicto Petro, abstulerant, et conduxerant extra Salo- 
nichi cum ipso nobilem virum Johannem Sanuto et alios captos 
per gentem domini Imperatoris ; et ipsa occasione captum et in 
careeribus positum per eos, qui dominabantur in Salonichi pro 
domino Imperatore, et detentum per sex menses^ et spoliatum ac 
derobatum fuisse dictis suis mercationibus, que fuerant magni 



phiam ed. II, T. 2, p. 21{2. Adfle Tabulam Lapiei Tarcicam, fol. VIL Aliam 
SpiroaBam in Metsenia habemus infra. Vox CanigL fuerit Canina prope 
ValloDain, de quibus Nos alibi. Ibidemque pro FSranc&polum acribi debebat 
Franeoptdam (^^peti^6novXov). 

^) I.e. insiitore, quasi commissario. 

Foales. Ablh. II. Bd. XIV. 12 



178 JUDICUM YbNBTOHUM DBCISIONBS PIRATICAB. 

valoris, et in bis dampnificatum fiiisse cum expensie carcerts, 
stando in ipsis et aliis expensis ipsarum (sie) earceruro oect- 
sione in CCL yperpera et ultra, sine injuria et dampno; cum 
hec Vera, aperta et manifesta extiterint dictis judicibus, idcirco 
dixere, dcbere eidem Petro reatitui pro suo dampno yper- 
pera CCL. 

XLY Item Johann! Petenario venienti de culfo Almiro ^), capto 
et derobato per nepotem Johannis Zenzarason de rouitis sms 
rebus» dixere dicti judices, restitui debere pro suo dampno 
yperpera L, de hoc cog^ita reritate. 

xLvi Item Constantino de Crete et Nicholao de Ladoloe, dero* 
batis a Nichola nepote dicti Johannis et a Juliano fratre Ärme- 
lini et ab Alberto de Parzonio de omnibus suis rebus, dixere 
ipsi judices, debere restitui yperpera XX. 

xLYii Item Georgio Delphino, habitatori Satine ')5 derobato 
cum una sua barca, dum yeniret de Satine et iret Nigropontem 
in culfo de Nigroponte ad Maracona, per armiraglum Johannem 
Scopoletum et Nicholaum de Armigla et Bartholinum, homines 
domini Imperatoris, cum quatuor galeis de tanto de suis rebus 
et bonis , quod valuit yperpera L ; cognita super hec et habita 
yeritas (sie), dixere iidem judices, restitui debere pro sui (sie} 
dampno dicta yperpera L. 

xLviii Item Bartholomeo Sanso Veneto, venienti de Nicxia in 
Crete') cum una sua cozularia^), capto et derobato a Georgio 



^} I. e. in sinu Almiri (Armiri, Halmyri) sive sinus Volo (BcdXo^) in Magnesia 
Thessalie. Armiri mentione nii frequentius in hoc diplomate. De ea vide 
praeter alios Uadschi Chalfam in Rum. et Bosnia p. 103., ubi Turcice tinus 
dieitur Oolo, 

>) Satinet Setine, Seiine$ est Athen»; velut StanehOf i. q. Cos; StdUmene 
i. q. Leronus; Siivett Shives, Aätivat i. q. Thebe; Siandian (Dia); 
Stuseorfus (Corcyra). Vide p. 186. 

') I. e. de insula NoJco (Nixia cett) in insulam Cretam. 

*) Alibi cttzolaria, navigii species minuSf ut tot alia, nota. Cfr. Veneala etc 
I, 2, 210, s. V. Gawutruolo, 



JCI>I<HTM YbMBTORUM DBCISIONES PIRATICAB. 179 

lambaiite'} de Ania, eomitibus duorum lignorum^ et Johanne 

i' 

jlibafo et filio Andree de Lenaufo ^), de roultis suis rebus et 
Im fiientibus D libras, minus sex et tertia; et cognita veritate 
fgStimn ipsius et Johannis Rubei ipsius testis, jurantium, 
pefeU onuiia vera esse; dixere dicti judices» esse restituenda 
|n saodarapno D libras, minus sex et tercia. 

Item Johaani Gancharolo '), derobato tune in dicto ligno xlix 
p predietos , dixere (sie), habita cognitione plena de facto, 
tt«rt reatitiii, dixere dicti judices (sie), pro emendatione sui 
inpat, quod tunc habuit, yperpera V. 

Item Zenzanome de Candia , derobato tunc per supra- l 
cn|fa» eursarios de multis suis rebus, de predictis veritate 
|iaa eogoita, dixere dicti judices, pro sui emendatione dampni 
Rsfifaieiida fore yperpera CX. 

Item eum repererint dicti judices, nobilem virum Petrum u 
firisoQum Venetum, dum esset in Constantinopob* , et duxisset 
iae modios DC frumenti de partibus Varai Constantinopoli« 
^% currente MCCLXXVI, indictione IUI, die sexto decimo 
■tnnte Augusti, per Marinum Bilongum, et tunc venderetur 
hDDentnm ab yperperis CLX usque CLXX, et Imperator vellet 
?^ ae facere accipi pro CXXXIII yperperis solum; et ipse 
Petras noluerit sibi dare pro tam parro precio, fuisse prohibi- 
^ vendere ipsum frumentum, et clausas sibi fuisse ac bullatas 



Afmirante, almirante, admiralio eett. 

) L e. /o Nanfo, insula veterum Anaphe, alibi Namphiot coU. Bondelmootio 
I- e. p. 99. 198. 

) Alibi In hoc diplomate Zansarolo. 

) Loeitt male tcriptus. Significari ridetur locus, unde frumentam adve- 
ctum fuit Constantinopolim. Namque formala in partibus, de 
ptrtibiia, ad partes cett. iaservit circumscriptioai terrae alicuius» ut 
lit ia partes Turchi»» Chasarie cett idem quod in Turchiam 
^^t Telat yeteribos e. g. fines Frisiomm idem fuit, quod ipsa Frisia 
^t Ergo legi poterit de partibus Fam«p Constantinopolim. Fru- 
^B^tnmCoBstantinopolis nanciscitur e Ponto Eoiino, ubi Varna urbs, Odessa 
^^ eett. In mappa Fem. Duradi (cod. Hisp. Monac. 80) Baria scriptum. 

12 • 



180 JUOICUM VENETOaUM DECI810NES PIRATICAB. 

stationes^), in quibus erat ipsnm fnunentum , mandato dicti 
Imperatoris , et stetisse sie bene [unum] mensem et dimidiom, 
eundo ad curiam una eum domino Petro Badoario, Baialo Coor 
stantinopolitano, et rogando dominum Imperatorem» ut permit- 

teret vendere vel saltim aeeipere dignaretur pro eo 

precio, quo currebat per terram, et nichil ^rofaerit . . . desbo- 
latis*) et apertis stationibus, non potuisse vendidisse ipsum 
frumentum ob proclamatiouem factam per terram ex parte dicti 
domini Imperatoris , ne aliquis änderet emere frumentum ab 
aliquo Veneto, cujuscunque foret condictionis ; et sie bene per- 
mansisse per menses tres; demum forte per tres dies ante 
discessum domini Petri de Constantinopoli , eum maxima quan- 
titas frumenti venisset Constantinopolim, et opporteret discedere, 
habita vix licentia de vendendo, vendito eo frumento necessario 
ad racionem CXYI yperperorura, fnisse defraudatum et dampnifi- 
catum in maxima quantitate peeunie ob moram et prohibittonem 
domini Imperatoris; de hoe scita et pleno cognita veritate a 
domino Duce et dietis judicibus, idcirco dixere ipsi, eidem 
Petro fore pro suo dampno restituenda yperpera CXXV. 
^^ Item cum invenerint etiam dicti judices, nobilem virum 
Johannem Barocium fuisse derobatum tempore nobilts viri 
domini Nicholai Quirini, Bajub' Nigropontis, dum veniret de 
Andre Nigropontem cum una sua barca honerata frumento et 
ordeo et aliis mercationibus in loco vocato ad Pantalenas'), per 
Demonozaneum de Änia cum I vacheta [et] per Loscurum de 
Cea cum I alia vacheta, qui armaverant in Ania homines domini 
Imperatoris, que valuil cum diclo carico CXXX yperpera; item 



^) I. e. sedes publicas, ubi mercatores merces suas venum exponuDt. IsUe sta- 
tiones bullabantur, i. e. si^no Iroperatorio daudebantur. 

') Sic ms. I. e. disbollatis (debullatis). Stationes (horrea) debullaban- 
tur, i. c. bull& (signaculo) liberabantur, i. c. aperiebantur et possessoribos 
sua reddebantar. 

*) Vido siipra p. 166. 



Jimicini Ybhetorum decision es piraticab. 181 

■ A parte tempore dieti Bajuli quondam mense Novembr», 
nt eam doabos suis barchis ad Armiro cum mercimoniis» 
a Nigroponte emerat a quibusdam mercatoribus , eundem 
derobatam in aquis Armirii per Pardum, nepotem Rolaodi, 
Uilatoris Thesalonichi, cum I vacbeta armata in Salonichi per 
iäam Imperatorem, de dictis barchis et mercimoniis, videlicet 
faparia^), oleo, gomeriis^) et aliis suis arnesiis, que ?aluerint 
jpopera CCCXSX; et hec omnia manifesta et probaita fuisse 
fs £etttin dicti Johannis, assereutis proprio sacramento, omnia 
▼er^i esse, et per litteras dicti BaiuU et inquisitionem 
per ipsum super dictis factis dicti Johannis domino Duci 
i comuni Venetiarum et dictis judicibus ; idcirco cognita veri- 
Ue dixere ipsi domini judices , supradicto Johann! Barozo pro 
neodütione suoruro duorum dampnorum restituenda fore yper- 
fera CCCCLX. 

Item cum eognoverint etiam dicti judices, LeonardumCaxo- tni 

)m^ fratrein Johannis Caxoli, de contrata S. Vitalis, de mense 

keii carrente MCCLXXV, cum esset ad Cedrigum') cum uno 

galiono coperto^), fuisse derobatum per Paulum Savasto, homi- 

aem domini Imperatoris et capitaneum dicti loci Cedrigi, de 

fieto ligno suo et carico, somariis scilicet, Uno et aliis merci- 

moniis et coredis') ipsius ligni, valentibus yperpera CLXXX et 

libra; et hec omnia examinata coram domino Duce per dictum 

JbhauQis predicti fratris Leonard! suprascripti et Marcum Lom- 

bardum testem introductum, pro ipso iurantem, omnia sie vera 

esse fuisse probata et inventa ; idcirco dixere ipsi judices, eidem 

Leonardo restituenda fore pro suo dampno yperpera CLXXX. 



*) L e. p a n D i 8. Voz varie seribif ur. 

*) I. e. sareinia lanie. 

') I. e. Ceriffum prope Laconicaro e meridie, olim Cythera. 

*) 1. e. c p e r i , subios clauso ; eui opponitur tox discopertus 

(apertas). — De Savasto v. p. 182. 
') I. e. corredis, apparatibus ad navigiom pertinentibns , aupellectile 

nautica. 



182 JUDICÜH YkRBTOAUM DBCISIONES PIRATICAE. 

LiY Item Benedicto Frasche de S. Angelo, derobato per 
homines domini Imperatoris, tempore Baiulatus domini Yietoris 
Delphini in Nigroponte, de tanto, quod valuerit LVII yperperai^ 
quod scriptum etiam fuerat tempore nobili (sie) viri domini 
Nicholai Quirini, Baiuli Nigropontis, quesitum alias per ambaxft« 
tores Veneciarum domino Imperatori ; cum hec inrenta, probata 
et affirmata fiierint sacramento, dixere dicti judices, pro emen* 
dacione sui dampni restituenda fore yperpera LVII. 

L^ Item cum hoc sit, quod, cum Martinus de Laurenzag^a, 
civis Venetus, existens in partibus Romanie, in la Spinariza'} 
de mense Januarii currente MCCLXXVI, indictione IUI, aaoli* 
zasset unum suum lignum Stano Savasto'), capitaneo Belgradi*} 
et Spinarize pro domino Imperatore, ut portaret victualia in 
culfo ... ad castrum Blachie per CCC yperpera; et super ipso 
posuisset dominus capitaneus suos nuncios, et dixisset eidem 
Martino . . ., et iret in Curfu, si necesse foret; et quod non 
timeret de aliquo, quia erant in treugua dominus Imperator 
• . • Rege Karolo^); et quod acceperit illi de Curfu X pro I, 
si facerent sibi aliquod (sie) injuriam • • . . tunc erat ibi « • • • 
dimisisse, dictus capitaneus • . . mandato in carceribus ad Bei- 
gradum et detentus ibi nequiter . . . fuerit per gentem et nun- 
cios dicti Stani, et ventilato coram Marino Caxolo, consule 
Venetorum, contra ipsum, et viso iure ipsius et dictorum nun- 



^) I. e. Spirnaza, de quo loco vide p. 176. 

*) I. e. Sebasto» Sermo est de homine Grieco, Greei Imperatoris ministro et 

magistratu; id qood Domen Sebasti denotat. Noniea ipaum Wri Slavice 

aonat. 
') I. e. urbis Epiri (Albanie) Amaut-BieUgrad (Berat), ia mediterraneis 

Sit». De ea videatur: Hadscbi-Chalfa 1. c. p. 134. Adde Tabolam Lapiei 

Turcicam, fol. VII. — Blachie castrum, ibidem fere quereadum, in mappis 

geograpbicis receutiorum ut tot alia noudum deprehendimus ; forsan interiit 

cum aliis. 
^) I. e. Carole, Rege Sicilie, de Andegaveosi gente Franco-Gallorum sive 

Anjou (a. D. 1266 sqq.). 



JUOICVM VbNBTORÜII DBCI810NB8 PIRATICAS. 183 

dorain Stani non . . . Mengaduche ^) et • . . etiam, que omnia stia 
koiui omnino sibi deberent in totum restitui. Et ipso absoluto 
m totam, coro reddiret ad dictum Staoum cum dicta senteatia, ut 
eidem • . . , cum sibi non placeret, iterato captus mandato eius, 
doetas fuerit ad dictum Belgradum et detentus in carceribus per 
dies XLV. Et dimissis in iine post hos dies ad preces et instan- 
mm dieti . . • missis, dicta occasione dampnificatus extiterit ipse 
MartiDiis in yperperis CCCC per dictum Stanum, que acceperit 
eidem. Et etiam in alia parte in XXXVIII yperperis et ultra de 
dieta sua draparia . • • precio, quod vendere poterat aiiis con- 
tra siiam voluntatero ipse Stanus sine aliis dampnis et iniuriis, 
que dicta occasione receperit ipse Martinus. Visis omnibus suis 
iaribus et scripturis, et dicta sententia et peticione eins ac dicto 
approbato per sacramentum , et testibus productis super dicto 
facto per commissionem habentes ab ipso Martine « Mafeo 
Sonrranzo videlieet, Jacobo Mustolino et Janino Mengolo, 
iarantibus et asserentibus , predicta omnia vera esse a dictis 
iodicibus; cum hec omnia exaroinata probata esse et ?era 
inventa foerint per dictos iudices; idcirco dixere iidem domini 
iadices, eidem Martino vel suis heredibus Tel commissariis vel 
aliis babentibus in hoc ins ab ipso pro satisfacione dictorum 
dampnorum restitui debere yperpera CCCCXXXVIIL 

Item cum hoc sit etiam» quod dicti judices repererint^ [b] i 
quod, cum Buffbnus Paulinus fecisset quoddam caricum salis in 
Nigroponte, et ivisset Constantinopolim causa vendendi ipsum, 
et esset ibi et vellet vendere, dominus Imperator hoc scito 
fecerat poni custodes suos super taretam ipsius, ubi erat dictum 
sal, et prohibuerat ipsum vendere, immo etiam precipi fecerat 
et stridari^) per terram, quod aliquis non auderet emere de 



^) I. e. Megaduca. 

') Vox Italiea, i.e.per pneconem summonere, eiere. Oceurrit 
in Siatatis Veoetis a. D. 1242. Sic DuCangius. 



1 84 JuDicuH Vrnbtorum decisiones piraticar. 

dicto sale in pena averis*) et persone; et ista oceasione salis 
iverint nobiles viri, dominus Marinas Vallaresso, Marcus Justi- 
niani et Angelus Marcello, ambaxatores comunis Venetiarum, 
una cum domino Joanne Geno, tunc Baido Constantinopolis, 
ad dominum Imperatorem, et rogaverint ipsum de dicto sale, ut 
permitteret yendere, vel in terram ponere ipsum, et fecerint« 
quidquid boni potuerint in hoc, et nichil profuerit ipsi Buffono ; 
et sie stando ipse Buffbnus, et detinente eum Imperatore in 
yerbis bene per tres menses, ascendentibus expensis marina- 
riorum et dampno ejus non modico cotidie, concordaverit se 
idem Buffbnus cum officialibus domini Imperatoris de ponendo 
dictum salem in terram cum ista condicione, quod ad tempus 
novum deberet trahere ipsum salem extra terram ?el vendere, 
si änderet, et posuerit ipsum salem, data prius certa quantitate 
pecunie dictis officialibus, scilicet yperpera XL ; cum non potue- 
rit postmodum habuisse licentiam de dicto sale vendendo vel 
extrahendo de terra, et ob hoc multas expensas et dampna 
incurrerit et substinuerit dictus Buffonus pro dicto sale, que 
ascenderent in D yperperis vel ultra; et hee omnia vera, mani* 
festa et nota extiterint dictis judicibus per dictum dominum 
Marinum Valaresso et Andream Dandolum, testes produetos 
super hoc, jurantes et asserentes» predicta vera fuisse de dicto 
sale; idcirco dixere dicti judices restitui debere dicto Buffono 
pro satisfactione dampni et expensarum dicti salis yperpera D. 
n Item dixere dicti judices» Constantino Calafato» derobato 
per Johanem del Cavo, habitatorem Anie, de suis pannis de 
griso^) et de stanforte^), juranti, sie esse, restitui debere pro 
satisfacione sui dampni yperpera XVII. 



^) Est averium, averum, avere et averia i. q. faeultates, que 
sunt in bonis, res prsesertim mobiles, velat pecunie. Sic 
fere DuCangius. 

') L e. pellibus omnis generis. 

') I.e. panni specie, qui in burgo Stenfordia texebatur. DuCang. 



r 



JuDicuM Vbnbtoruh drcisionbs piraticab. 1 OO 



Item Dominico Rodulfo Brasin, derobato per Johanem de in 
Loeavo et Balgarinum, habitatores Anie, cum duobus h'gnis in 
CBTSo in insula sanete Reni *) , dum vellet Ire in Nicoxiam *), 
de Qua sua vacheta cum omnibus suis rebus et mercadan- 
dns, que ibi erant» que valuere yperpera LXVIIII et ultra, 
ioninti sie esse; cum bec nota et vera extiterint, dixere dicti 
jndiees, esse restituenda dicto Dominico pro suo dampno 
yperpera LXVIIII. 

Item Benedicto Pigozo, derobato, dum veniret de Nigro- vr 
ponto in Crete, in quadam valle una nocte per dictum Jobanem 
del C&70 de suis rebus et danariis, iuranti, sie esse, dixere ipsi 
judiees , restitui debere pro suo dampno yperpera XIII. 

Item Marino Sarto, derobato in insulam Salü [sic]^ per v 
bomines dicti loci Salu, bomines domini Imperatoris et ducham 
eormn , nonune Nicholam Claudum , cum esset in quadam navi 
Petri Navaglarii sive b'gno, de quo erat patronus Jobannes 
Rubens, de tantis suis rebus, que valuere yperpera XIIII, 
ioranti, sie esse verum, suo sacramento; dixere dicti judiees, 
facto eius viso , quod factum fuerat tempore domini Marc! 
Michaelis, Baiuli Constantinopolis , restitui debere pro suo 
dampno yperpera XIIII. 

Item cum repererint dicti judiees , Pascalem Paulum, vi 
filium olim Angeli Pauli, et Petrum de Vicentia, ambos Venetos 
de confinio sancti Gervasii, fuisse derobatos in Mari Maiori^} 
in loco vocato Pavaropoli per gentem domini Imperatoris, que 
erat in galeis ipsius, currente anno domini MCCLXXIIII de 



*) Sanctae IrenaeJ An de sancto «liquo querendam? Gerte nancH Her int 

(sie) insula oecarrit apud Andream Dandulum (Mnratori ss. rer. Itall. XTI, 

334) com insnlis Naxo, Paro etMelo, item Andro, coli. Tom. II, 3. Retinenda 

nunc videtur lectio tradita. Erit 8. Cirino, 8. Rim s. At, 8aniorin (retus 

Öi^fxx). 
*) iVSeoswMfi Cypri. 

') Salaminemf Quamquam ea insula medio levo Culuriy ut liodie, dieebatur. 

♦) l. e. Ponto Buanno. Pavaropolis latet. 



/ 



1 86 JUDICUM VeNBTORDK DECIStONES PIRATtCAB. 

mense Septembris, de uno ipsorum duorum sandalo et aliis 
eorum rebus, mereadandiis et arnesiis, qae valuere yperpera 
CCXXV ; que etiam seribi fecerant coram domino Johanni Geno, 
Baiulo Constantinopolis 9 et iuramento firmaverant, vera esse; 
cuius sandaUi et reriim due partes erant dicti Pascbalis, et tercia 
dicti Petri, ut patebat expresse scripto misso per dictum Baiu- 
lum Veneciis. Item et in alia parte ultra dictam societatem 
dictum Pascalem esse derobatum de uno sciavo suo , Yvano ^} 
nomine, et aliis multis rebus, valentibus yperpera XXV, per 
predicfos homines de dictis galeis et dieto loco et tempore, 
que propria sua erant; et hec oronia vera, manifesta et probata 
extiterint dictis iudieibus per sacramenta ipsorum et dieta et 
testes productos per ipsos Jacomum Urdisonis de Murano et 
Jacomum Pauli et Formanum de sancto Gervasio, jurantes et 
suo sacramento dicentes, omnia vera esse et vidisse . • . dictam 
sandallum in portu Constantinopolis , et quesitum per dictum 
Baiulum a domino Imperatore cum carico et rebus, nee habt* 
tum^); idcirco dixere ipsi domini judices, eisdem Pascali et 
Petro comuniter, Pascali scilicet pro duabus partibus, et Petro 
pro tercia, restitui debere pro suo dampno yperpera CCXXV, 
et dicto Pascali per sc solum pro alio dampno yperpera XXV. 
vu Item Donato Beiono, habitatori in Candida, derobato per 
Johannem Senzaraxon, cum esset Satine') ad portum Pelie- 
stello , de multis suis rebus et bonis tempore dicti Baiuli Con- 
stantinopolis de mense Augusti , asserenti coram ipso , omnia 
vera esse, dixere dicti judices, de hoc satis plene cognita veri- 
tate, restitui debere pro satisfacione dampni sui yperpera XXX. 



/ 



/ 



^) L e. servo buo, nomiae Joanne. Fuerit hoe mancipiam e Dalmatia oriundum, 

ubi stirps Serbica etiamnunc prsBvalet. 
*) f. e. receptum, recaperatum. 
*) Yide Dotam p. 178. Significantur AUienie. Illud barbanim PeUetiMo erit 

IloXuffTuXov, i. e. pronrantorium müUarum Columnarum; de qua denomi- 

natione adi Meletium supra p. 165 citatum. 



JlTDICüH YbIIBTOBVM DBCtSIONBS PIRATICAE. 187 

Item Johanni Pusculo Veaeto , habitatori in Cipro in viii 
Limisso^}, derobato io quodam ligno in partibns Cipri iuxta 
Caput de Grego a Bolgarino, Johanne Dalcavo et a Saladino 
Ihzazariy hominibus donirni Imperatoris , eurrente MCCLXXIIII 
de mense Noyembris, de tantis suis mercadandiis et rebus, que 
falaere 3^erpera CXXY et ultra; ut manifestum et verum esse 
Tidebatur per Utteras domini Petri Geno, dicto Baiulo Constan- 
tinopolis, et sacramento ac diclo etusdem Johannis, dixere dicti 
judiees« de hoc satis habita plena fide et verttate cognita, 
restitai debere pro satisfacione sui dampni yperpera CXXV. 

Item Blasio Filacaristio de confinio sancti Bassi, derobato nc 
in colfo de Nigroponte ^) per dictum Johannem del Cavo supra- 
seripto MCCLXXV, mense Jannarii die X intrante de multis 
suis mercadandiis et rebus, que valuere yperpera C et ultra; 
hoc aeito et probato, verum esse, per litteras Baiuli Nigropon- 
tis misaaa Constantinopolim et dictum eius Blasii iurantis, sie 
esse, dixere dicti domini judices, cognita veritate, restitui debere 
pro aatiafactione dampni yperpera C. 

Item Georgio de Logio pro VI yperperis , acceptis sibi x 
a easale Artay occasione coroerdi pro exeuogodoiario et paris 
et politis'} et eius, fratrem et ma • . . et Georgium Gramaticum 
et soeios commerclarios de mense Februarii eurrente MCCLXXV 
indictione tercia, et nihil proficiendo sibi proxioma Imperatoris, 
quem ostendit eis ; dixere dicti judices, de hoc cognita veritate, 
reatitoi debere pro sua dampni satisfacione yperpera VI. 

Item Nicoiao Confessori, socio Johannis de Romania, xi 
acceptis sibi XII yperperis et ultra in Mileo^), quem habebat a 



^) L e. Limtuol alionun »vi nedii seriptoram , coli. Wilken. KreoEzfige IV, 
108. 204. — Cap de Grsep iDtul« promuDtoriam euronotuoi rersus« 

*) Vide sapra p. 163. Mekt. geogr. ed. 2, T. 3, p. 230. 

') Yideatar latere ezpensa quaedam. Ergo coniieimus: xenodoekario et 
paratU et poletis. 

^) MiUc, Mdo iDsuia. 



188 JUDICUH VeNBTORUM DECI8I0NES PIRATICAE. 

commerclariis de Pontarada % hominibas domini Imperatoris, 
occasione comercli, suprascripto millesimo'), mense Aug^sti, 
asserenti coram dicto Baiulo Constantinopolis, hec omnia vera 
esse, ut eius scripto apparet; dixere dicti jadices, restitui 
debere pro sui dampni satisfacione ypcrpera XII. 

»f Item cum notum et manifestum fuerit dietis dominis, 
MariQum Gardiagam Venetum derobatum futsse per Pardum, 
generum Rolandi, militis de Salonich, Lusi de Larmiro^) de tantis 
de suis rebus, que valuerant yperpera CXLII et dimidium et 
ultra, et hoc fuisse tempore domini Petri Michaelis, Consulis 
Venetorum in Salonich, coram quo testificans hec suo sacra- 
mento vera esse firmayit ; et insuper • • • unum, suum patrem, 
occisum fuisse , quod fuit iniquissimum et orribile scelus , sine 
alio dampno multo , quod dicta occasione passus fuit ; et per 
litteras etiam missas a dicto Consule, domino Petro Badoario, 
Baiulo Constantinopolis, et per testes productos coram eis, 
dominum Petrum Michaelem predictum videlicet, et Engolfam 
Massolum, per procuratores comunis commissa/Wo« ?/ diett 
Marini, pro ipso iurantes et asserentes, omnia predicta vera 
esse ; idcirco dixere ipsi domini judices, plene scita et cognita 
veritate, restitui debere eidem Marino et dietis commissariis 
eiusdem pro ipso pro emendacione dicti dampni yperpera CXLII 
et dimidium. 

xm Item Menego Bono Veneto, derobato per homines domini 
Imperatoris de VIII retibus valentibus yperpera VIII tempore 



^) I. e. Pontoheraclia , Bithyni» borealis arbe , in litore Ponti Eaxini , t 
Byzantinis sie dicta ad distinguendum ab alia Heraclea, sc. Thracis 
roeridionalis , ad Proponlidem (Marmoram). Vide Meletium in G«ogr. 
ed. 2. T.III, p.ll8. In Charta A. Benincasie Penderaehia, Duradi Pon- 
tanatia, Hodie Bender Eregli. 

') Locus corruptus vel mancus, ut apparet. Hand dubie est anous, qui modo 
ferebatur, MCCLXXY. 

•) I. e. VArmiro, Armyro, Halmyro Thessalisp. 



y 



JUDICUM VSNBTOEUM DECISIONES PI RATIG AB. 189 

fieti domini Baiiili Constantinopolis, mense NovembriSy iuranti 
eorum ipso Baiulo, vera hec esse, et offenso etiam personaliter 
per eosdem homines, ut suo scripto patebat; dixere ipsi iudtces, 
de hoc plene cognita veritate , restitui debere pro satisfacione 
yperpera dieta VIII. 

Item cum cognoverint dicti judices, Nicholaum Scorte-^civ 

gacaaem Venetum, existentem Constantinopoli tempore dicti 

domini Petri Badoarii, Baiuli Constantinopolis, cum quadam sua 

tareta carieata frumento , quam duxerat a Mari Haiori ^) , Yen- 

dita quadam quantitate ipsius furmenti VII yperpera, minus 

quarta, per modium quo[<(]iibet, vendidisse domino Imperator! 

contra Toluntatem l^sifus] Nicbolai, cum non permitteret eidem 

rendere suum frumentum, ut inceperat et currebat per terram, 

sed fecisset claudl et custodiri domum, in qua stabat idem 

Nicholaus, et expeili ipsum de ipsa, usque in CCCCLVIII modia; 

et ipsnm dominum Imperatorem promississe et dixisse dominis 

Andree Dandolo, domino Thome Dandolo, domino Baiulo pre- 

dieto et Nicholao de Canali, qui iverant pro ipso Nicholao, 

cum non posset ire, cum esset iniirmus, ad ipsum dominum 

Imperatorem occasione dicti frumenti et eorum, que fiebant 

ipsi Nicholao, se daturum et facturum dare dicto Nicholao pro 

qnoiibet centenario frumenti yperpera CLX; et ipsum dominum 

Imperatorem non fecisse sibi Nicholao solvere, quantum pro- 

miserat pro dicto frumento , sed retinuisse yperpera CCLXVII 

de precio ipsius frumenti; et in hoc dampnificasse ipsum sine 

expensis et alio dampno. De bis omnibus scita plene ac inventa 

et cognita veritate per dictum ipsius Nicholai et Francisci 

Grigioni et Nicholai de Oanali predicti , testium introductorum 

super hoc per ipsum Nicholaum, jurantium, omnia vera esse, et 

suo sacramento affirmantium , et per litteras etiam dicti Baiuli 



*} I. e. Ponto Euxino. 



190 JUDICUM VeNBTORUH J>EC1S10NBS PIEATICAB. 

missas comunl Venetiarum occasione predicta et aliis multis; 
idcirco dixere dicti domini judices, sie visa et cognita veritate, 
eidein Nicholao restitui debere pro emendaeione sui dampoi ac 
satisfacione yperpera CCLXVII. 
XV Item Johanni Yenerio de saneto Samuele, dampnifieato 
tempore dicti Baiuii Coostantinopolis in quadam quantitate fru- 
menti per dominum Imperatorem, eo, quod non permiserit 
ipsum Johannem yendere ipsum frumentum in yperperis C; 
cognita veritate de hoc per dictos judices per dictum eius 
Johannis . . • Baiuli missas et factas ob hoc; dixere ipsi, resti- 
tui debere ipsi Johanni pro satisfacione sui dampni dicti fru- 
menti yperpera C dicta. 

pro pignore nauli 

naulum erat 

[c] I Item Johanni Dalplato Veneto , accepto sibi tanto sale 

violenter de quodam suo pro domino Imperatore, qaod 

valuerit yperpera X, et in alia parte acceptis sibi IUI yper- 
peris minus kar. V • . • per commercium ale • • . per Costan- 
tinum Yvaropolum ibidem . • • Pasichie per commerdarios, qui 
erant ibi; cognita et scita veritate per scripturam dicti Baiuli 
Constantinopolis missam pro hoc facto, continentem dictum 

ipsius Johannis et Nicholai Belli et Blasii de , vera esse ; 

dixere dicti judices, restitui debere pro suo dampno yperpera 
XIIII minus kar. V. 
n Item cum invenerint dicti judices hoc videlicet, quod, 
cum Johannes Bembo, habitator Nigropontis, de voluntate • . • 
. • . rescataverint^) homines XXXII de • . « quimenta, captos 
et detentos a Menga Ducha de Stalimine^), de quorum resca- 
tatione habere debebat certam quantitatem yperperorum per 



^) I. e. redemerint. 
') I. e. Megaduca LemnL 



JUDICUM VBNSTOaOU DKCiaiONCS PIHATICAB. 191 

partum ioter ipsum et dictos homines factum, et parteoi dieto- 
mm yperperorum solTerint, et partem retinueriot, nee soluerint ; 
et ipsa Dccasioue, ut exigeret ab ipsis dicta yperpera non 
aoluta, ivissent*) Constantinopolim cum litteris domini Nicholai 
Quirini, Baiuli Nigropontis, ad Baiulum Constantinopolis, domi- 
Aum Petrum Badoarium predictum, et peteret coram domino 
Imperatore, ipse dominus Imperator fecerit eum detineri et 
aecipi sibi nnam suam barcbam cum quadam quantitate salis; 
ex quibus duobus factis dampnificatus extiterit idem Jobannes 
nltra yperpera CLXXV ; et hec probata et inventa et manifesta 
fuerint dictis judicibus per scripturam domini fiaiuli Constanti- 
nopolis, continentem dictum eius iurantis, sie esse vera et suo 
sacramento firmantis; idcirco ipsi dixere, satis habita plena fide 
de predietis, eidem Jobanni restitui debere pro suo dampno 
yperpera CLXXV. 

Item eum repererint dicti judices, Zorzinum de Crete i" 
derobatom fuisse per Raymondinum » nepotem Johannis Senza- 
raxoD, de tanto inter denarios et res, que valuerint yperpera 
CCLX, et boc verum et probatum fuisse per dictum ipsius Zor- 
ziiii et Jobannis Main (?) de Crete et Marini de Fuscbari de 
dieto loco, testium productorum per ipsum coram Baiulo 
Nigropontis • . . erat, iurantium et asserentium eorum sacra- 
mento, oitinia esse vera predicta per litteras dicti Baiuli et 
Bobilium virorum, Maynardi Benenca et Thome Contareno, Con- 
sulum Venetorum in Salonich, et per scripta dicti Baiuli Con- 
stantiDopoIis ; idcirco, Tisa et cognita veritate de predietis, 
dkere ipsi iudices, eidem Zorzino restitui debere pro suo 
dampno yperpera CCLX. 

Item Petro Grisono Yeneto, dampnificato in quadam i^ 
arbore^} sue tarete, quam babuit dictus Imperator, in XV yper- 



^) I. e. ivisset. 

*) I. e. roalo narigii. 



192 JuDicuM Venetorubi decisiones piraticae. 

peris et ultra» facta fide dicto Baiulo ConstantiDopolis per 
Johannem Malcentum pro dicto Petro de his, et scita et cog^ita 
veritate de hoc per scripturani dicti Baiuli ConatantiDopolis; 
dixere dicti judices , eidem Petro restitui debere pro dicto 8uo 
dampno yperpera XV antedicta. 
V Item cum invenerint dicti judices» Albertum Steliam, bur- 
gensem Nigropontis, derobatum fuisse de mense August! in die 
sancte Marie currente MCCLXXV, venientem cum una sua 
barcha, in qua erant Johannes Darpo, Johannes de Constanti* 
nopoli et Johannes» cognatus dicti Alberti, et alii marinarii io 
loco, dicto Cambiamantello*), per Demonozannem de Malyasia*} 
cum una vacheta de remis XVIII, de dicta barcha et toto carico, 
et spoliatum una cum aliis in camisia^) per ipsum robatorem, 
minantem eis, quod erueret oculos, de omnibus vestibus, que 
omnia valuerant yperpera CCXIIII et plus; et hec onmia acta, 
manifesta et probata fuerint ipsis dominis per dictum ipsius 
Alberti et duorum testium productorum coram ipsis super dicto 
facto, iurantium et asserentium eorum sacramento, omnia esse 
Vera, et per scripturam Baiuli Nigropontis; idcirco dixere ipsi 
domini, visa et cognita veritate, dicto Alberto restitui debere 
pro suis dampnis yperpera CCXIIII, secundum quod per cum 
extitit postulatum. 
VI Item cum invenerint etiam dicti judices, Johannem Darpo» 
burgensem Nigropontis, venientem cum predictis Alberto Stella 
et sociis, derobatum et spoliatum fuisse per dictum Demono- 
zannem et predicto loco, tempore et die et in dicta barcha ut 
dicti Albertus et socii, de tanto, quanto valuerint yperpera LX; 
et hec omnia probata et inventa fuerint vera esse per scripturam 



^) Vide DoUm pag. 161. 

') Monembana^ Monobasia ByzaDtiDorum , coli. Thessaloaica p. 455 sqq. 

Adde Pouquevillium id Yoyage cett ed. 2, T. 4, p. 423 sqq. 
*) Yestimentis, paniiis oronis geDeris, coli. Du Cangio. 



JUOICUH YeMBTORUH DECISI0NB8 PIRATICAB. 1 93 

Nigropontis, continentem dictum eias, iurantis, sie 
esse 9 et per testes produetos eoram ipsis dominis, Menegum 
Venetmn ridelicet et Marinum Vitalem, iurantes, sie esse vera; 
ideirco dixere ipsi domini, habita plena fide de predictis, eidem 
Johann! restitcu debere yperpera LX pro satisfacione sui dampni. 

Item Johanni de Constantinopoli, burgensi Nigropontis, vu 
derobato similiter per dictum Demonozannem et socios una 
cum predictis Alberto et Johanne ac sociis, et sicut ipsi et 
dieto loco et tempore; habita plena fide et cognita yeritate de 
tanto» quanto ?aluerint yperpera XYU, per dictum ipsius Johan- 
nis et testium productorum pro ipso , asserentium eorum sacra* 
mento et iurantium, vera esse predicta; dixere dicti judices, 
restitui debere pro satisfacione sui dampni yperpera XVII. 

Item cum repererint ettam dicti domini, Albertum Stel-vm 
lam predictum, burgensem Nigropontis, tempore Baiulatus 
domini Andree Dandoli in Nigroponte, euntem de Nigroponte 
cum suis mercimoniis et quadam tareta, que fuerit domini 
Johannis Sanuto, ad Aniam^), et postea ad civitatem Belongi ad 
panager (sie), quod ibidem fiebat, et redeuntem de ipsa terra 
in loco, dicto Alter Locus (sie), fuisse derobatum per homines 
Mengheduche^) de Lonatuli, scilicet Colognanum Gramaticum 
et Altimanum et per dictum Mengaducam, nomine Megaduriniti, 
omnibus suis bonis et rebus, que valuere inter denarios et alias 
mercationes yperpera CCCLXX, et detentum pretermodum fuisse 
in carcerihus per eosdem in dicto alio loco per menses IUI et 
dimidium, et extractum pretermodum de ipsis carceribus per 
dominam Geramartam, sororem domini Imperatoris ; et portasse 
etiam litteras dicti Baiuli post exitum carcerum ad dictum domi- 
num Ducham , ut sibi restitueretur (sie) bona et res suas , et 



') De Anaea cfr. p. 161. 194. Loca, que sequuntar, obscura. Alter Loeut 
erit AltoLoeo, fereSamo e contrario. — Tunc in sqq. scribendum : iq dieto 
Alio Loco. — Id panager latebit irava«yupt, fiera, i. e. mercatas. 

*) I. e. Megadueae de lo Natoli. 

Fontes. Abth. II. Bd. XIV. 13 



1 94 JuDicuM Ybnetorum oecibiones piraticab. 

uichil lüde habuerit; habita super bis omnibus plena fide per 
scripturam dicti Baiuli, contineiitem dictum eius Albei*ti, iuran« 
tis , sie ooQiaia esse yera , et per dictum testium introductoran 
pro ipso, sie coram dominis asserentium, sie esse, proprio iura- 
mento; cum hec omnia probata et manifesta eititerint, dixere 
idcirco dicti judices, dicto Alberto pro satisfacione dicti sui 
dampai restitueuda fore yperpera CCCLXX, sicut in eius dicto 
contineri videtur. 
iK Item Hartiao Delaturre, burgensi Nigropontis tempore 
nobilium virorum Marcbi Dandre et Petri Navagiarii, Rectorum 
Nigropontis, derobato, dum veniret de mense Madii cum nna 
sua barcba et mercationibus suis de Andre ^), per Johannem 
Delcavo cum uno ligno armato in Ania de dieta barcba et rebus, 
que valuerant yperpera L et plus; cognita super hoc veritate 
per scripturam Baiuli dicti loci et dictum eius, iurantis et affir- 
mantis sie suo saeramento, omnia esse vera, dixere dicti iudices, 
cum predicta manifesta et probata extiterint, restitui debere 
pro satisfacione sui dampni yperpera L predicta. 

X Item Fulco de Clugia, burgensi Nigropontis, tempore 
domini Marcbi Bembo, Baiuli Nigropontis, derobato de una sua 
cozularia cum rebus, vino et mercimoniis interpositis, de mense 
Madii, quas dederat Andree Panzeta, ut esset navclerius ^) loco 
sui, ut iret Melum ad lucrandum, per Vilanum Pisanum cursa- 
rium cum uno ligno de remis XXVIU, quam armaverat in Ania, 
que barca valebat cum rebus et mercimoniis et coredis yperpera 
CCC; de bis scita et cognita veritate per scripturam Baiuli et 
dictum ipsius Fulci et Andree, sie iurantium, vera esse, dixere dicti 
judices , restituenda fore pro dicto suo dampno yperpera CCC. 

XI Item dicto Andree Panzeta de Nigroponte, derobato tunc 
in dicta cozularia de multis suis rebus, cognita veritate per 



^) Andro iosula. Cfr. p. 162. 197. 
^) I. e. nauclerus. 



r 



JüDICVM VeNBTORÜM DECISIONES PIRATICAB. 195 



dietuin et sacramentum eins et scriptum Baiuli, dixere ipsi 
domini, debere restitui pro suo dampno yperpera X. 

Item supradicto Fulco de Clug^a, derobato de quibusdam xn 
suis rebus et mereadandiis« quas mittebat in quadam sua barea, 
quam dederat Johanni Petenario ad lucrandum ad Dimitriatam 
tempore Baiulatus domini Nicbolai Migiani , redeunte a Dimi- 
triata'} dicto Johanne in loco« quod dieitur Cardiche^), per 

fifium Salemi et cum lignis duobus armatis Salonich 

de gente domini Imperatoris; et alia vice post p . • • XV 
dies derobato similiter a dictis cursaris') de uno earico, quod 
habebat in dicta barcha» et dederat dicto Johanni de mercimo-* 
niis et suis rebus in loco, dicto ad Hyronissum ^) ; que quidem 
res et carica duo valuerant in duabus vicibus yperpera CC; 
eognita super hoc et scita plenissime veritate per scripturam 
Baiuli et dictum predicti Fulci et testes productos super • • • • 
iurantium, sie omnia rera fore, dixere dicti judices, restituenda 
fore pro dicto suo dampno yperpera CC. 

Item suprascripto Fulco de Clugia, derobato similiter xiii 
tempore Baiulatus dicti domini Nicbolai de una sua cozularia 
com toto carico, quam dederat ad lucrandum Andree Ystriano 
Grassello et Antonio Beccario , dum essent perducti cum ipsa 
in loco, dicto Reum'), per Nicholaum et Remondinum, filium 
Salemi^ cum uno ligno armato de hominibus domini Imperato- 
risy que cozularia cum toto carico valuerat yperpera CCLXXXX; 
eognita super bis et scita veritate per scripturas Baiuli et 

^) Demetriade, Thessalise urbe satis nota. Vide Vol. I, *266. 

') Cardieia, Oardicia, ThessalisB urbe inter Zitunium et Armirum sinumque 

Volo , coli. Thessalonica pag. 493. Adde Vischeri ErinneraDgeti cett. aas 

Griechenl. p. 654. 
') I. e. cursariis. 
^) 1. e. Chersanesumf ut videtur. Qaeaam rero Chersonesorum ? An est pro- 

nrantoriam Cherronisi Nigropontis (Euboe») orientalis, e meridie urbis 

Cnroi (Cum»)? De eo v. Tabalam Lapiei Turcicam, fol. XI. 
^) AAtfim? Quod Achaise promuntorium, oppositum Antirrhio Aetolie (Locri- 

dis Ozolarum) promuntorio. De Rhio v. Meletium Geogr. ed. 2, T. 2, p. 384. 

13* 



1 96 JcDicuM Venbtorum decisiones piraticae. 

dictum ipsius Fulci et testes productos per ipsum, super bis, 
iurantium . « . esse vera, dixere dicti judices restitui debere 
pro satisfacione sui dampni yperpera CCLXXXX. 

XIV Item Gulielmo Corezario Yeneto, tempore dicti Baiulatus 
derobato, cum esset in barcha de Leo Chiiacho (sie), et yellet 
ire Patriarcham (sie) ad pontam de Litaldo ^)« per Rolandum 
Cavalerium et Raymondinum cum duabus yacbetis, armatis de 
bominibus Imperatoris^ de tantis rebus suis et mercimoniis, que 
val[u]ere fecerat yperpera CCLXV; cognita veritate de bis per 
scripturam Baiuli et dictum eiusdem Guh'elmi et plurium testiiun 
receptorum super bis, iurantium, omnia yera esse, ab ipsis 
dominis, dixere ipsi iudices, restitui debere pro sui dampni 
satisfacione yperpera CCLXV, sicut in ipsius dicto et probatio* 
nibus continetur. 

XV Item cum repererint dicti judices, Jobannem Bembo, cum 
iyisset de terra Nigropontis ad Macrem de Turcbia^) cum uno 
ligno — iam fuerint IUI anni transacti et ultra, de quodam mense 
Pebruarii — quod erat suum et Bonifacii de Lomuto • . . de . • • 
%no, in quo erant Dominicus Trivisanus nauclerius, Petrus 
Dotbo scribanus et Benedictus Archangelus et Jobannes Lom- 
bardus Canozi et multi alii, et caricasset de frumento et vino, 
ire et redire cum dicto ligno sie caricato similiter cum pre- 
dictis Omnibus yellet, stando in dicto portu Macre, fuisse captum 
per Criyiciotum, bominem dicti Imperatoris, capitaneum de 
Rotbe'), yenientem ibi cum una galea et tribus galiotis, et 
derobatum una cum omnibus, qui cum eo erant, de dicto ligno 



^) I. e. ad promuntorium Euboese (Nigropontis) LUalde (Lithade). De hoc 
loco vide supra p. 167. Adde Vischerum I. c. pag. 635. 659. 660. 

') Trima hajus loci est Asia minor, quie a Tureis Iconiensibus, exceptis lito- 
ribus maritimia , jam tum (fine seculi XUl) fere tota occupata erat. Macra 
est Lyciae urbs maritima» Rhodo opposita, de qua v. Nos ad diploma Cilico- 
Armenium (p.380primi voluminis). Nostra Macra (Macri) de Turchia paulo 
inferius recurret. 

>) Rhodo* Cfr. p. 161. 



^ 



JUDICUM YeNBTORUM DECISIONES PiaATICAE. 197 



et Omnibus, qui erant in ipso, et toto carico« et ductum in 
Rothe et verberatum cum sociis per totam terram , et postea 
positum in carceribus cum aliis, et stetisse per Villi menses; 
et Interim dictum Criviciotum fecisse eos fodere fossata, minare 
pancerias*) et alia multa turpia et gravia servitia, que dici vix 
possunt; et post exitum carcerum ivisse ad Imperatorem, et 
habuisse litteras ad dictum capitaneum , ut redderentur sibi et 
sociis omnia eorum bona cum dicto ligno, et eas presentasse 
eapitaneo suprascripto, et nichil profuisse eisdem — et tunc erat 
dominus Marchus Michael, Baiolus Constantinopolis — et dicta 
causa ipsum Johannem fuisse dampnificatum in DCCCCLXXXX 
yperpera cum dampno ligni ; que omnia manifesta et probata 
et Dota ipsis dominis per scripturam Baiuli Nigropontis et 
dictum ipsius Johannis et testium plurium receptonim super 
hec, iurantium^ sie omnia esse vera; idcirco dixerunt ipsi 
domini, scita et visa veritate de predictis, eidem Johanni Bembo 
restitui debere pro satisfacione dampni suarum rerum et 
carighi *) yperpera DCLXXXX, et pro dampno ligni cum coredis 
suis yperpera CCC. xvi 

Item Dominico Bondomiro, derobato in dicto ligno per 
dictum CriYiciotum de tanto, quöd valuit yperpera LXXXX, una 
cum dictis sociis; cognita veritate per sacramentum eins et 
testium productorum, dixere dicti judices, debere restitui pro 
suo dampno yperpera LXXXX. 

Item Galvano Vitali, burgensi Nigropontis, derobato tem-^" 
pore Baialatus domini Nicholai Miglani, cum iret de Nigroponte 
in Andram'), prope terram per Jacobinum de Laude et Ansal- 
dnm cum duabus galiotis armatis de gente domini Imperatoris 
de quadam sua barcha cum rebus suis multis ; i t e m et in alia 



^) De panceriis nil apud DuCanginm, qaod huc faciat. Respondere debebit 

anteeedentibus fossatis. 
') I. e. eariciy oneris aavalis. 
') Aadruin insulam, qti» modo Andre seribitur, modo Andra, coli. p.i62. 194. 



198 JUDICÜM VeNETORUM DECISIONBS PIRATICAE. 

parte, dum veniret de Andre ad Nigropontem cum dicta barcha 
sua, quam recataverat^ a dietis cursariis« et de Melo Nigro- 
pontis ^) per unam barcham de Cea armatam, derobato similiter 
et portato in rocham de Cea , ubi erat dominus Ramino , de 
tantis suis mercationibus , que fecerat valere in istis duabus 

vicibus yperpera XL Baiuli, eontinentem dictum eius 

et filü eius capti cum ipso, iurantium, sie vera fuisse, dixere 

dicti judices restitui debere pro 

[d] I Item cum repererint dicti judices, Simonem deLanfraocho 

opoli, et venientem Toscum') cum uno suo ban- 

zono , in quo erant Petrus Benedictus navclerius et Albertus 

Pisanus et Jacobus de Malfe^), et erat caricatus 

sociis per homines de insula de Taxo cum duabus barchis arma- 
tis, cum essent ipsi in loco dicto Casso ') , cum ivissent ipse 

Symon et Jacobus ad salutandum dominationem 

Taluerit yperpera XL; item in alia parte post hoc forte per 
mensem, cum veniret de Sperosa^) cum dicto banzono et aociis 
predictis, per nepotem Sparamichali cum una galiota, de se • , . 
derobatum fuisse cum sociis de tanto, quod valuerit yperpera 
XX, et ultra hoc rerberatos fuisse per eos, inter arma et coreda 
ligni; et hec omnia fuisse probata [et] inrenta, vera esse, per 

scripturam Baiuli de Nigroponte productorum pro 

pso facto, iurantium, sie esse ; idcirco dixere ipsi judices, pre- 
dicto Symoni pro se et sociis suis restitui debere pro dietis 
duobus dampnis et satisfacione ipsorum yperpera LX. 
II Item öum invenerint etiam dicti domini, Petrum Cadena- 
zum, burgensem Nigropontis, et Johannem eius filium, cum 
irent Salonich cum una eorum cozularia — iam sunt plures Y 

^) Sic ms. Ch*. vocem reteatare supra p. 190. 

') I. e. ad Nigropontem. 

*) To$eum ms. An Taxum (Thasum), ut alibi ? De Thaso v. p. 165. 

*) Amalfi? Melfi? De utraque probe distinguenda adi Thessaloaicam p. 478. 

^) I. e. Ca$o, Benineasse CaxiOy Scarpanto a meridie. 

*) Sperosa s. Atpetotiip Hebro ab oceasu. 



r 



JUOICUM VrNETOHCU DKCI8I0NBS PIEATICAB. i 09 

— ia qua erant RodoaDus, sclavus Johannia Ranozi et 
Vefitura selarus et AldigeriuSt earicata de oteo, mele(8ic), piee 
et aliis mereimoniis de quodam menae Maren , fuisse derobatos 
ia loeo dicto Loaeato^) per Nicholatim, fiKum Salemi^) et 
Rotarium cum una galiota de Johanne Senzaraxon de Salonieho, 
et captos et portatoa de Salonich , et missos in carceribus et 
dampnificatoa de tanto» quod valuerit cum dicto ligno et earico 
pro ipsis patre et filio yperpera C et pro sociis in Villi yperpe- 
ria; item et in alia parte derobatam fuisse dictum Petrum 
— iam sunt V anni et plus — cum reniret una cum sua barcha 
earicata de vino de Lateo(sic), in qua erat Michail et Philip- 
pus Yassallus et alii, et essent ad seolium de Lecathe^) per 
Nieolaum de Salerno') et . • • cum dirabus rachetis armatis in 
Salonich de gente domini Imperatoris de dicto vino, et eum 
fuisse portatum cum aliis et barcha ad Lichoniam^J, ubi ven* 
dideriut Yinum dicti cursarii, quem yinum raluit XXX yperpera 
et plus; item et in alia parte fuisse derobatum ipsum Petrum 
cum dicto filio suo post predicta , cum irent de Nigroponte ad 
Armiro, in portu Armiro per Leonem Fnlcum cum una 
Tacheta armata ad Salonich de gente domini Imperatoris, de 
tanto oleo, quod valuit yperpera Villi et plus; item etiam 
in alia parte tempore domini Nicholai Miglani fuisse dero- 
batum, cum iret cum una sua barcha de Nigroponte ad Per- 
timo'), in qua erant Theodorus et Romanus marinarii, in dieto 

*) lo Scato (Seiaiho insula)? 

*) Salemij Salemo, ut sopra? 

') Lemcathe? Leucadia est hodierna insula S. Maura, cum promuntorio cogno- 
raine tarr» coatiBantis. 

*) Locus quidam Aetolis litoralia speetari videtur, quem etiam in Partitione 
Regni Gneci memoratum puttbamus; sed Tide iam t, I, p. 47i. Catalogus 
urbinm, quarura nomina deperdita sunt (Constantinus Porphyrogenitus etc. 
nostrseditiooia p. 21): AlttakioLf ra AfxcR>vc«. I. e. Ae^oba, ubi locus 
Leekonia, Situs dubius, forsan prope Anatolieum quserendus. 

') An reterum ParthmuM, nunc Porto Bufalo? Leake II, 43S. — De Andrea 
Gaforo, tbideni memorato, conf. Hopfii libellum: Urkunden cett. aur 
Geacbiehte der Insel Andres. Wien 1856. p. 28 , not. 5. 



200 JUDICUM VeNBTORüM DBCISIONES PiaATICAE. 

Pertimo per Ändream Gaforum, hominem dicti Imperatoris, cttm 
una galea armata de dicta barca, que valuit cum coredis XVI 
yperpera et plus, ita, quod opportuit ipsum venire per terram 
ad Nigropontem ; quorum omnium faetorum scita et cognita 
veritate per scripturas Baiuli Nigropontis, continentes dicta 
ipsorum Petri et filii et testium productorum , iurantium, sie 
omoia esse vera ; dixere dicti domini judices , -eidem Petro pro 
se et filio esse restitueuda pro suo dampno proprio facto 
yperpera C et sociis eius yperpera Villi, et pro omnibus tribus 
aliis factis ipsi Petro yperpera LY. 

ni Item Johann! , filio dicti Petri, derobato, cum esset ad 
Dimitriatham cum I barcha — iam est annus et ultra — per 
Mengadomesticum et Cumanos^), qui erant cum eo, de tantis 
suis rebus, que valuerant yperpera XII et dimidium; cognita 
veritate et scita per scripturam Baiuli et dictum istius iurantis, 
sie esse, dixere dicti domini, restitui debere pro satisfacione 
sui dampni yperpera XII et dimidium. 

IV Item cum repererint dicti domini , Johannem Barberiuniy 
cum se dividetur [sie] ^) de Constantinopoli cum I platia Domi- 
nici Rasorii, et iret Metolinum^), in qua erant ipse Dominicus 
et Antonius Pelegrinus et Martinus Benfato nauclerius et Boni- 
nus Griti et Johannes Franzonus et alii, omnes de Nigroponte, 
et caricaret ibi de multis victualibus et mercimoniis, longe forte 
per milliarium I de Cethon^) — iam sunt IUI anni transacti — 



^) I. e. megadomesticum, tifuium Byzantinorum aulicum. Omittitur nomen 

viri propriam, ut alibi in hoc diplomate. Quid vero hoc loco Camani, si 

quidem apographum Venetum se recte habet ? Erantne CumaDi vel tum 

temporis roerceuarii Imperatoris Byzantini? 
'} Sic. Leg. diTideret, i« e. cum abiret, theotisce: als er sich 

trennte. 
') Metellinum^ MeteUnum, i. e. Lesbum yeteruro, coli. Thessalonica p. 516 sq. 

Turcice Midilli, coli. Hadschi Chalfa I. c. p, 196. 
^) Locus ut tot alia in tanta latinitatis Venette barbarie obscurtor. Erit 

Zetunium, Zitunium, Benincase Logitiom (Turcarum hdin) Thessalie 

occidentalis. De Zitunio cfr. Vischer. I. c. p. 647. 




JUDICUM VeNBTORUM DBCI8I0NBS PIRATICAE. 201 

in die Epyphanie fuisse captum una cum predictis, et deroba- 
tum, et spoliatum nudum, et alios etiam, et dampnificatos fuisse ; 
ideireo dixere ipsi judices, eidem Johanni pro se et sociis pro 
ipsoram dampno restitui debere yperpera LXXXX in tantum de 
dietis rebus, que valuerint yperpera LXXXX, per Barnabam, 
hommem domini Imperatoris , cum una galiota; et hec omnia 
rera probata et inventa fiiisse per scripturam Baiuli, continen- 
tem ipsomm dicta et testium productorum super bis, iurantium, 
sie Tera fuisse; idcirco • . . 

Item cum inrenerint dicti domini , Jacobum Becarium, v 
bnrgensem Nigropontis — iam sunt IUI anni et plus — cum 
reniret de terra Talandi*), ubi fuerat cum una bareba caricata 
de frnmento in societate cum Vasilli Alieluia Lombardo , fuisse 
eaptum per Ansaldum, comitum domini Imperatoris cum una 
galiota, et derobatum de dicta barca et carico, et ipsum fuisse 
dampnificatum in XXVIII yperpera et ultra; et in alia parte 
per dictum Ansaldum fuisse dampnificatum in XII yperpera et 
dimidium a Labondoniza ') , qui acceperat filio ipsius Jacobi 
Toeato Dominicus, dicendo, quod pater eins promiserat sibi 
dare; de bis omnibus scita et cognita reritate per scripturam 
Baiuli, continentem dicta ipsorum Jacobi et filii iurantium, sie 
fuisse; idcirco dixere ipsi judices, dicto Jacobo restituenda 
fore pro satisfacione sui dampni yperpera XL. 

Item cum invenerint etiam dicti domini, Micbaelem Lova- vi 
aicum de Nigroponte — jam est annus et ultra — cum ivisset 
de Nigroponte ad Baldonizam, et caricasset unam barcam de 
firamento et fabis , et esset adhuc ad ripam , derobatum fuisse 



^) De hac urbe vide p. 164. 

*) I. e. la Bondoni%a, Bandenieat Baldenieia Benincasie. Est urbs sita in 
transitu e Thessalia in Boeotiam. Pouqueville, Voyage cett. ed. 2, T. I, 
p.l91 aq. T. IV, p.89 sq. Hadschi Cbalfa I.e. p.l09. Adde Tabulam Lapiei 
Tureicain, fol. XI. Idem valet de voee Baldonizam, quse deinceps seque- 
tor. Est eornipta ex BodonUtam, Paulo inferius occarrit forma Bulduniza 



202 JUOICUM VeNETORUM DBCiSIONES PIÜATICAE. 

per PoUicastraiQ Delasoe, comitum unius vachete et barcbe 
armatarum, et per eos, qui cum eo eraat, de magoa quantiUite 
carigi frumenti et fabarum et eorredorum barche, et de bareha 
etiam, quam combuserant in altero die sequenti VHI galee 
domioi Imperatoris; eognita veritate per dictum eius et sacra* 
mentum et scripturam Baiuli; idcirco dixere dicti judices, 
eidem Michaeli restitui debere pro sui dampno yperpera XLV. 

vn Item Alexio, filio Petri Adam, derobato de quodam mease 
Aprilis, dum iret de Nigroponte cum quadam bareha honerata de 
victualibus et mereibus in portu Limipathegisi % per Bartholo- 
meum Foscolum, Jacobum Quasmulum et Sevasto Piperi et horum 
comites III galearum VI galiote^) domini Imperatoris, de tanto, 
quod yaluerat yperpera XXXVI: cognita veritate per scripturas 
et dictum eius cum sacramento« sie omnia vera fuisse; dixere 
dicti judices, restitui debere pro suo dampno yperpera XXXYI. 

nn Item cum repererint dicti domini, Salem campsorem^ 
burgensem Nigropontis, tempore Baiulatus domini Andrea 
Baroci, dedisse unam galeam, quam habebat ia societate cum 
Ughicione Bono, Gerardo Capello et Marino Trivisano, euin 

irent G^lipolim^) ad lucrandum ipsi duo ; et cum ivis- 

sent cum ipsa galea ad dictum locum Galipolim, exisAente 
treugua inter dominum Imperatorem et comune Veneciarum, 
antequam intrarent terram, quesita fidancia*) tamquam Veneti 
et licentia intrandi a castellano dicti loci et hablta ab ipso 
castellano, et ipsis Gerardo et Marino cum fiducia et secure 



^) Videtor esse iDSula, dubii tarnen sensus situsque. In Bondelnontii libro 
insularum Archipelagi p. 129. 250 oecurrit insula Limen, qaaro eandem 
esse putant cum Haloneso .veterum, Pelagnisi recentiorum. Jam reyoca 
notam 4, pag. 166* 

^) I. e. hi pirate Grseci habebant tres galeas et sex galeotas 
Imperatorias. 

^) Gaüipolimj Callipolin, urbem Propontidis notissimam. Cfr. I» 468. 

^) Fidejussione de securitate hominum rcrumque, Itaiis fidanza, Hispanis 
f ianza. 



JuDicuM Vbnbtorum decisionbs piraticac. 203 

iiitnuitibas dictam terram, eos fuisse captos per dictum castel- 
hanm et homines suos et derobatos de dicta galea et sarciois 
et corredis, et dictam Salem fuisse dampnificatum de medietate 
diete galee cum bis, quas habebat, io yperperis CCCC ; et hec 
omnia inventa et probata vera fuisse per dictum et sacramen- 
tum dieti Salem et scriptura Baiuli et per testimoniuHi dictorum 
Gerardi et Marini, iurantium et asserentium, sie fuisse, proprio 

sacramento roboratum; idcirco dixere iidem iudices, 

ddem Salem pro parte sui dampui restituenda fore yperpera 

ccca 

Item cum inyenerint dicti domini, Matheum Barberium de ix 
Nigroponte — iam sunt plus de tribus annis — cum veniret 
de Larmiro cum ligao Raynaldi Cathalani , in quo erat ipse 
Raynaldus et Albertus Seraphynus et quidam Jaeobus nomine et 
Dominicas Zaramen, et esset in loco dicto Altilandum^), fuisse 
captum cum dicto ligno per Meneghellum cum uno ligno, et 
duetum ad Cavalli^), nbi erant Petrus de Balduino cum una 
galiota et Cusaldus cum una galiota et Portulanus cum una 
raeheta, qui omnes erant de gente domini Imperatoris et de 
dicto loco» postea duetum ad Scopulum^} et derobaturn tunc 
per predictos omnibus rebus, quas habebat, que valuerant 
yperpera L et ultra; de bis scita plene et cognita veritate per 
seriptaram Baiuli, continentem dictum eiusdem veritatis, sie 
esse; idcirco dixere ipsi domini judices, dicto Matheo restitui 
debere pro suo dampno yperpera L. 

Item Dominico Zavamen, derobato similiter cum predicto x 
Matheo per dictos cursarios in dicto loco et tempore, quo ipso 



*) I. e. Aialaniem s. Talandamt de qua T.p.l64. AddeVischerum I.e. p.633. 

') An Cavatam Maeedoniie, olim Neapolin, at multia tisuiu? De ea v. Nos 
uberius agentea in Thesaalomca pag. 499. Adde Viam Egnatiam , Commen- 
tat H, pag. 12—17; Meletium Geogr. ed. 2, T. II, p. 46$. 

') I. e. Seopdum inaulam, corruptela medii »vi trita, ut non aemel in hoc 
dipiomate. Cfr. pag. 204. 20S. 



204 JuDicuM Venetorum decisiones piraticae. 

Matheus derobatus suis rebus, iuranti, sie fuisse, et scita veri- 
täte, dixere domini judices, restitui debere yperpera XII et 
dimidium. 

n Item Petro Lombardo, derobato in die sanete Marie de 
Augusto, dum yeniret de Andra^) cum uoa gondola inter Cari- 

stum et Cambiamantellum ^), per de Malvasia cum una 

vacheta, de tanto, quod valuit yperpera XX et ultra ; scita yeri- 
tate per scripturam Baiuli et dictum ipsius iurantis, sie esse, 
dixere dicti judices» debere restitui pro suo dampuo yper- 
pera XX. 

ni Item Tholomeo de Clugia, derobato tempore Baiulatus 
domini Andree Dandolo ad Armiro prope sanctum Nicholaum 

de Lethatiche') per Johannem comitum cum duabus 

yachetis armatis in Salonich de gente domini Imperatoris, de 
Omnibus, quas habebat in una cozularia; scita yeritate et 
cognita per scripturam Baiuli et dictum eins iurantis, sie esse, 
dixere dicti iudices, restituenda fore pro suo dampno yper- 
pera XXV- 
xin Item cum repererint dicti judices, Ottolinum de Medio- 
lano, burgensem Nigropontis , derobatum fuisse per Johannem 
Senzaraxon, hominem domini Imperatoris, prope insulam Sco- 
poli tempore Baiulatus dicti domini Andree Dandoli de multis 
suis bonis et rebus, quas habebat Angelus de Trumba in una 
barca ; i t e m et in alia parte per dictum Johannem de multis 
suis rebus, quas habebat in una barca Chayachi» cum iret ad Juli- 
cam dicto tempore; item in alia parte perObicinum, hominem 
domini Imperatoris, ad Pantalenas^) tempore predicti domini 
Andree, de multis suis rebus, quas habebat in una barcha quidam 



<) Andro insula, coli. pag. 162. 194. 197. 

*) De hoc promuntorio Enboee maxime roeridioDali v. ootam 4, p. 161. 

^) Sigm6catur promuntorium Euboeie (Nigropontis) maxime boreale, nomine 

Lithada (Tab. Lapiei Türe. fol. XI). Gfr. etiam p. 167. 196. 
^) Cfr. aupra p. 166. 



JUDICUII YeNSTORÜM DECI8I0NES PIRATIGAE. 20 S 

nomine Niger, dum veniret de Andra Nigropontem; item 
et in aiia parte per cursarios de sancto Mandrachi ^) de multis 
suis rebus, quas habebat in uoa barca Dominici Venerii, super 
Seopolnoi» tempore dicti domini Andree Dandoli; item et in 
alia parte ad Spigam eumdem fuisse derobatum de multis suis 
rebus 9 quas habebat Petrus Mueius, qui evaserant de quodam 
naufragio; item et in alia parte ad insulam de Cossa Andra ^) 
tempore Baiulatus domini Marei Bembo per Johannem de Gas- 
Sandra de multis aliis suis rebus, quas habebat Tehodorinus; 
item et in alia parte per Mengadelongari ad Dimitriatam ^) de 
moltis suis rebus, quas habebat Henricus de Zanaxino; item 
et in alia parte per Johannem de Lacardica'*) tempore domini 
Nichohd Miglani Baiuli de multis suis rebus , que ablata fuere 
Theodoro de Lolongo'); item et in alia parte eumdem Ottoli- 
Qum fuisse derobatum de aliis suis rebus per Johannem de Cea 
ad Columpnas ^) tempore domini Victoris Delphini, Baiuli Nigro- 
pontis, que ablata fuerant Albertino in barca Berardi; cognita, 



') Samoihrace inaula. De ea egimus ad Diploma de Partitione Regni Greci 
f p. 478 primi Toluminis). Adde Bondelmontiam I.e. p. 126, ubi dicitar 
Mandrachi, Turciee Semadreky Semendrek (Hadschi Chalfa 1. e. p. 196). 
De Spiga, iirbe Propootidi adposita, vid. II, 116. 

*) Cauandra? Parvam insulam Cassandrain deprebendimus in ainuCassaD- 
dreotico 8. Toronseo (Hagios Mamas), coli. Tabula Lapiei Turcica, fol. XI. 
Paulo post habemus rectam Cassandr» (immo Cassandrise) scriptionem. 
De isthmo Ca9sandreae v. Leake 1. 1. HI, 152. 

') Demetriadem Tbessaiise prope sinum Volo, ut alibi in hoc diplomate. 

*) I. e. de la Cardiea (Gardicia), coli, nota 2, p. 195. 

') de lo Longo ? Est Lungus unum e promuntoriia Macedonicis, sc. Toronat- 
eum. Hadscbi Chalfa 1. c. p. 82. Melet. Geogr. T. II. p. 462. Haud parva 
auiem pars hanim causarum et actionum versatur in piratis Tbessalicis et 
Macedonicia. 

*) L e. Promontorium Atticie Sunium, de quo v. notam 4, p. 165. Meletius 
Geogr. ed. 2, T. II, p. 355 : Msra roOrov (portom Lauril) enszou. rö Souvioy 
&cpov, TÖ diaar^iLÖTOLrov xal voncorarov aird^^ t^; 'Ax^iag r^vot zijg 
'EXXddo;* TÖ oiroiov xal 'Icpov ovo^d^Erai xal Kaßo KoXojve, octtö zSiv xoXco- 
vuv YiXoi rüv 9TK}Xä)y roO Upoü r^g louviddo; 'A^)}va^,ToO xaraffxeua^^evro; 
Eirdvci) ovroö toö dxpoinjpiov* oyrivo^ ai or^Xat fA^XP' ^^^^ "^^^ opwvrae. 



206 JoDicuM Vbnetorum decisiones piraticae. 

scita et inventa veritate omnium predietonim dampnoram, et 
ipsis dampnis yisis et examinatis diligenter, et fide habita per 
scripturas Baiuli Nigropontis et dicta ipfiius, iurantis, predieta 
omnia yera esse: ideireo dixere ipsi iudices, eidem Ottolino 
restitui debere pro omnibus dictis dampnis yperpera CLVIL 
XIV Item cum reperta (leg. repertum) sit etiam per dietos 
judices, Petrum de Ystria, cum reeomandasset quamdam suam 
galeam Antonio Lixi nauclerio et Yalentino Ci?ranum (sie) in 
Rielea^}, ut ire deberent cum ipsa Constantinopolim, et euntes 
per fortunam venirent cum ipsa ad portam ') de Latritina prope 
casale Bondari, et fracta ibi dicta galea, et evasis pro maiori 
parte multis rebus , que erant ibi , et acceptis postmodum vio- 
lenter ipsis rebus per gentes de partibus Ulis, quas evaserant 
marinarii , dampnificatum fuisse in yperperis CLX et altra ; 
i t e m et in alia parte cum derobatum fuisse de quibusdam suis 
rebus, quas babebat in barcha Berrardi Rosso per unam räche- 
tam de Cea ; i t e m et in alia parte de aliis suis rebus , quas 
habebat in barcha Fulchi de Clugia ad ripam Rei^) — iam est 
unus annus et plus — per Nicholaum et Raymondinum , filios 
Salerni ^); i t e m et in alia parte fuisse derobatum de multis 
aliis suis rebus, quas habebat in barcha Symeonis Lambardo, 
per Petrum de Balduino cum galeis domini Imperatoris in culfo 
Nigropontis — iam est annus et plus — et in bis tribus locis et 
vicibus dampnificatum fuisse ; visis scripturis et examina- 
tis omnium predictorum dampnorum et dictis super bis dictiPetri 
et testium productorum per ipsum coram Baiulo Nigropontis, 
iurantium, et eorum sacramento Petro pro dictis IUI damp- 
nis diligenter consideratis restituenda fore yperpera dicta CC. 



^) Heraclea Propontidis, ut videtur. 

*) portum? 

') Rhu, promuntorii Achais , cai oppositum Äntirrhium, Aetoli» (Locridis) 

promuDtorium? Cfr. not. 5, p. 195. 
*) Cfr. p. 199. 



JVDICÜM VeNETORÜM DECI9I0NES PIRATICAB. 207 

Item cum inveneriot etiam dicti judices , suprascriptum [e] i 

Petnmi de Ystria derobatum de hominibus domioi 

koperatoris in culfo Nigropontis de multis suis rebus, que 
fuerant in barcha Jacobi Beccary ; item etiam in . « . rebus, 
qnis habebat Johannes Piza pro ipso Petro; item etiam in 
alia parte inter Parium et Niexiam*) per Beginum, qui arma- 
rerat Anie de una sua gondula • . • de Clugia, et ipsum 
Prtrum dampnificatum fuisse in XX yperperis et ultra in istis 
tribos Tiaticis^): visa et cognita veritate per scripturam et 
dietum eins iurantis, sie omnia vera . . . ; restitui debere pro 
dietis suis dampnis yperpera XX. 

Item cum repertum fuerit etiam per eosdem dominos, ii 
Rizardum Englose tempore Baiulatus domini Andree Danduli 

una roarcelliana Stephani Boni et Defionisto, et 

iret Nigropontem subter Betham de lo Fermenie, deroba- 
tarn fuisae per Johanem Delocaro cum una galiota de remis 
LXXX et Andrearo Gaforum cum una vacheta de remis XXYI 
de tanta roercadandia et rebus, quas habebat ibi , que valuerint 
jperpera CVII et plus; item etiam in alia parte tempore dicti 
Baiulatus, cum iret Stromulam subter Montem Sanctum') et 
esaet in quadam cozularia Phylippi Galli , fuisse derobatum per 
Bamabam et Mafeum de la Gripiota et Stramaglium, qui stabat 
ad sanctum Mandrachi^) cum tribus galeis et una galiota, de 
tanto inter yperpera aurea et pannos et mercadandiam, que 
valuerint yperpera C et plus: cognita et scita plene veritate 
per dictum aus et trium testium introductorum per ipsum, 
iurantium et asserentium ipsorum sacramento, omnia sie fuisse: 



*) L e. inter Parnm et Naxum iasulas. De Pario, Hellesponti urbe.vix 

cogitandam. 
') I. e. itioeribas, itiDerationibus. 

') Sir^mnla: Ltuiromola Benineas», Strymonit oatia. — ''A^eov 6poi, Athos. 
^) Samothraeen insulam, coli, nota 1, pag.205. 



208 JUDICUU YciNETORUM DECISIONES PIRATICAB. 

idcirco dixere ipsi judices, eidem Rizardo pro satisfactione 
dictorum suorum dampnorum restitui debere yperpera CCVII. 
I" Item cum inveneriQt etiam dicti domini^ Marinum Viglo* 
num , burgensem Nigropontis , de quodam mense Februario — 
iam sunt plures tribus annis — cum iret ad Macrem de Tur- 
chia^) cum una condura Autom'i Damizo uoa cum ipso Antonio, 
Marino Signolo, Raphaele Dotho, Petro Mozo et pluribus aliis, 
que erat caricata de furmento et vino, cum esset in portu dlcte 
Macre, veniente Crivicioto de Rothe^) ibi cum una galea et 
tribus lignis et una barcha , et salutato eo cum sociis tamquam 
amicis per ipsum Marinum et socios, et receptis bene ipsis per 
ipsum Criyicioti et gentem suam, et datis ipsis de suis rebus, 
ipso presenti die de sero fuisse assalitum^) cum sociis suis et 
ligno; et etiam ab'am cozulariam Bonifatii de Lomuto, bürgen- 
sis Nigropontis, et sociorum per ipsum Criviciotum et gentem 
eius; et vulneratos et interfectos esse ex utraque parte; et 
demum fuisse captum una cum sociis et dicto suo ligno et alio 
dicti Bonifacii cum omnibus, qui ibi erant, et eos omnes captos 
ductos fuisse Rotham per dictum Criviciotum et socios per 
aquam in vituperium Venetorum cum tumbis et caramellis^), 
et postmodum verberatos per totam terram, et ducta ligna in 
portu, ductos fuisse ad carceres et detentos per VII menses in 
maximo yituperio, ubi oportebateos ducere pancerias'), fodere 
fossata et lapides portare ad muros; sed tandem dimissis eis 
de carceribus mandato domini Imperatoris, ubi creditur eis 
restituta fuisse multa de suis rebus et dicto Marino, restitutis 



^) Vide Dotaro 2, p. 196. De condura vid. p. 162. 

2) Khodo. Cfr. p. 161. 

^) I. e. hostiliter petituno. 

*) I. e. iympanis et fistulis accinentibus , sc. illudendi gratia. Certe eara- 

mellare est r^af^Trouvi^eiv s. r^af^iroupvcCeiv, zampognare^ cornamu$are, 

Cfr. Somavera s. his voce, et DuCang. in gloss. Grseco. 
^) Yide notam 1, p. 197. Panceriae fuerint canales inaiores , oppositie fossis, 

an cuniculi? 



Jü01CUM YENETOaUM OECISIONES PIAATIGAE. 209 

sibi quibusdam, tantum fuisae retentum de suis rebus ^ in quo 
dampnificatus fuerit in yperperis XXXI et plus; cognita de 
predietis et scita veritate per scripturain Baiuli de Nigroponte 
et dictum ipsius Mariui^ iurantis et affirmantis, sie omnia rera 
esse ; idcireo diiere dicti domini judices, dicto Marino pro suo 
dampno restitui debere yperpera XXXL 

Item eum inventum fuerit etiam per eosdem dominos, iv 
Miekaelem Anconitanum, burgensem Nigropontis — iam sunt 
VI anni et plures — cum esset ad Sperosam % et Marcus Carlo- 
sam et unom lignum de Scopulo eum currissent illum locum, et 
eepis8«nt quam plures de hominibus ipsius loci, fuisse captum 
per Madianum, Ducham de Sperosa, simul cum Petro Anconi« 
tano et Petro Caro et aliis Yenetis, qui erant ibi, minantem 
eis» quod beeret eos occidi pro eo, quod illi cucurrerant ter- 
ram; reapondentibus dicto Michaeli et aliis, quod uUam culpam 
habebant, quia erant Veneti, et illi, qui currerant terram, erant 
Lombardi: in fine tarnen post hec dicto Madiano querente a 
dieto Miehaele mutuo pro redimendis suis captiris a dictis cur- 
sariia C yperpera, et prestitis sibi propter timorem persone, 
de quibus promiserat sibi dare furmentum; et postea iterum in 
sequenti die quesitis per dictum Madianum occasione predicta 
süiis C yperperis mutuo ab ipso Michaeli, et ob timorem sibi 
prestitis L solum, tenendo ipsum Michaelem dictus Madianus 
per mensem in verbis de dandis sibi et restituendis dictis yper- 
peris Tel frumento; et solutis et redditis eidem Michaeli per 
ipsum Madianum de dictis CL yperperis LXX solum in denario 
et frumento, tenuisse ipsi Michaeli dictum Madianum LXXX 
yperpera, que plus habere non potuit, et in bis eundem Michae- 
lem dampnificatum fuisse ; cognita de predietis veritate ac scita 
per scripturam Baiuli Nigropontis, continentem dictum ipsius 
et testium introductorum per ipsum , iurantium et sacramento 



*) De Sperosa ride pag. 198. Adde pag. 212. 

Fontes. Abth. 11. Bd. XIV. 14 



210 JUDICUH VjCNBTOBUM DBG1S10NK8 PIHATICAB. 

affirmantiuin 9 predicta onmia sie fuisse: idcirco dixere dicti 
judices, eidem Michaeli debere restitui et dari pro satisfaciooe 
dampni et restitutione dictorum yperperorum yperpera LXXX. 

V Item cum inveneriat etiam dieti judices, dictum Michae*- 
lern Anconitanum — iam sunt VI anni et ultra — cum dedisset 
unam suam cozulariam Beneveuuto, filio sno naturali, et Petro 
Acheli et marinarii& quibusdam, de quorum nominibus non 
recordabatur, cum suis rebus et mercadandiis, et esseot subter 
Montem Saactum; et quidam de dicto loco fuissen^ capti per 
qnosdam Lombardos et reddempti per istos de cozularia, audi- 
tis novis per illos de Salonich, quod homines de Monte Sancto 
capti erant, non intellecto, quo modo factum fuisse/; venienti- 
bus illis de Salonich ibi et capientibus, et ductis Salonich dietis 
Omnibus de dieta cozularia et derobatis omnibus rebus et dimis«* 
sis post scito facto per ipsos ad petitionem consulis Venetonim, 
et restitutis pro maiori parte rebus ad petitionem cuiusdam 
....... qui fuerat Nigropontem, et exiverat de carceribus» 

Moree') dampnificatum fuisse in yperperis XXX et ultra; item 
et in alia parte fuisse dampnificatum ipsum Michaelem de yper- 
peris y et pluribus per Rolandum de Salonich, qui erat cum 
una galiota ad Potamum^), de suis rebus, quas habebat in sua 
barca Oonzilugni et alii marinarii; cognita et scita veritate de 
predictis dampnis per dictum ipsius iurantis, sie esse, et scri- 
pturam Baiuli: idcirco dixere dicti domini judioes, eidera 
Michaeli restitui debere pro emendatione dictorum dampnorum 
yperpera XXXV, 

Yi Item Aymerico Grassello Veneto, derobato in portu ad 

Formenetas tempore domini Andree Dandoli, Baiuli Nigropon- 
tis, in quadam nocte s. Martini, dum essent in una marcelliana 



*) I. e. in Peloponneso, 

*) Yeterum IlorafAo; orae Atticae orieot (Forbiger. i. c. III, 95S); wPotamo 
Benineasae, fluvius Peloponneat? 



JUDICUM VeNBTORDM DBCI8I0NB8 PIRATICAB. 211 

Stephaai Boni et Philipp! Tionisto, de tanto vino et cera et aliis 
rebus» qae raluerint yperpera XXVII, per Andream Gaforam et 
Jokanem de LocaYO, homiDes domini Imperatoris cum uadeeim 
Kg^nis, que armaveraat Constaatinopoli et Anie ; cognita et scita 
reritate de predietis per scripturam Baiuli, contioentis (1. con- 
timentem) dictam eius iurantia, sie esse, et per dieta testium 
productoniDi per ipsum coram dictis dominis, iurantium, sie 
faisae; dixere ipsi domini judices, restitui debere pro suo 
dampno yperpera XXVIL 

Item cum repererint dicti domini , Georgium Sardum^ vn 
borgendem Nigropontis, dum veniret de Constantinopoli cum 
una soa barca et uxore sua et cum Andrea sclavo et Harco 
Mareono et Saliteno et duobus . • • de Napoli, et qui habebant 
litteras securitatis a Jaeobo Suriano, qui gerebat vices Baiulatus 
pro domino Marcho Michaele in Constantinopoli, cum esset ad 
Lan^isacum, captum ibi fuisse per Episcopum dicti loci et 
Cotiarium') et homines ipsius loci, et derobatum de dicta 
barea et omnibus rebus, quas habebat, et spoliatum una cum 
uxore et ceteris, et acceptum fuisse sibi tantum, quod raluerit 
cum barca yperperaf LXXX: cognita et scita veritate de bis 
per scripturam Baiuli et dicta ipsius et testis producti per 
ipsum super hoc, iurantium et sacramento asserentium, sie 
fuisse ; idcirco dix^e dicti judices, eidem Georgio restituenda 
fore pro suo dampno yperpera LXXX. 

Item Nichole Lupo et Antonio, eius nepoti, derobatis de vm 
q[Qodam mense Augusti» dum veniret de Caristo Nigropon- 
tem cum barca una de Capari Veneto, ad Pantalenas') per 



<) D« Episeopo sensu ecciesiastico vix cogitandain, sed de magistratu secu- 
lari; quod idem in nomen Cot. cadere videtur. An est xoircovapto;? 

') Nomen proprium in hoc diplomate plus semel obvium. Sunt insulsB Petali» 
prope Carystum urbem. De his v. MeleUum Geogr. ed. 2, T. III« p. 9. Ädde 
Tabolam Lapiei Turcicam, fol. XL Adde notas p. $3. 106. — Mox s. Man- 
draebi idem est quod Samothrace. Cfr. p. 205. 



ä 1 2 JUDICUM VeNETORUM DEC1810NES PIRATICAE. 

Georgium de sancto Mandrachi cum duabus vachetis artnatis de 
Iiominibus domini Imperatoris de tantis rebus et mercadandiis, 
que fuerant Vinci verre Pelliparii, que valuei*ant yperpera L: 
iurantibus sie fuisse, dixere, restitui debere pro suo dampno 
yperpera L. 

«X Item Marco Rubeo de sancto Gervasio de Veneciis, dero- 
bato, dum veniret de Andre *) Nigropontem — iam sunt tres 
anni elapsi et plus — in loco dicto Barovele per Ansaldum et 
Johannem de Pero Balbo cum galiotis domini Imperatoris et 
una vacheta, de tanta seta et caseo, que valuere yperpera XXX: 
de hoc scita veritate per dictum eins et testium iurantium, sie 
ftiisse, dixere dicti domini, restituenda fore pro emcndatione 
dicti dampni yperpera XXX. 

^ Item Fiorio Mazaferro, derobato tempore domini Andree 
Dandoli, Baiuli Nigropontis, cum esset ad Sperosa, per homi- 
nes dicti loci de suis timonibus et vellis^) de tanto, quod value- 
rit yperpera XXXV et plus, pro eo, quod quidam Lombardi 
currerant ipsam terram, tempore, quando fuit etiam Michael 
Anconitanus et . . . socii derobati dicta oceasione, iuranti, 
sie fuisse vera; de hoc cognita veritate, dixere dicti judices, 
restitui debere pro suo dampno yperpera XXXV. 

^1 Item Marino Dotho, derobato — iam sunt duo anni transacti 
et ultra — dum veniret de Crete de mense Octubris, per Zane- 
tum, nepotem domini Butarelli, cum duabus galeis domini Impe* 
ratoris, inter Ceam et Macrenisso^), de tanto, quod valuit 
yperpera XXV et plus: de hoc scita veritate ... sie fuisse, 
dixere dicti judices restitui debere pro suo dampno yper* 
pera XXV. 



') Andro. Cfr. p. i62. 

*) I. e. gubernaculis et velis. De seqq. cfr. p. 209» IV. 
3) I. e. Helenas insnlam, prope oram orieatalem Attic» meridionalU , Mocx|3o- 
v^ffc. yide Meletium Geogr. ed. 2, T. lU, p. 27. 



JUDICUM YeNBTORUM DECISIONES PIRATICAE. 213 

Item Marino Paradiso, derobato — iam est annus elapsus xn 
et ultra — dum iret de Nigroponte ad Latam *) per medium 
Buldanizam '), per Righetum et Charthopolum et Gimerium de 
Loreo ^) cum duabus barchis de Greeis, de tanto, quod valuerit 
yperpera XI : cognita ?eritate per dictum eius iurantis, sie esse ; 
dixere dicti judices, restitui debere pro suo dampno yper- 
pera XI. 

Item Johanui de Frasanella » derobato — iam est annus xm 
elapsus et plus — de quodam mense Novembris, cum iret de 
Nigroponte et esset allo Lipisso^), per Nicholaum, filium 
Salemi [Salemi?]^ cum una barca de tantis suis rebus, que 
valaerint yperpera XVIIII et plus : cognita veritate per dictum 
eins iurantis , sie fuisse ; dixere dicti judices , restituenda fore 
pro emendatione sui dampni yperpera XVIIII. 

Item Martino Chegabo, derobato tempore domini Nicholai xiv 
Miglani^ Baiuli Nigropontis, dum esset in portu Talandi*), per 
Casaldum Januensem cum duabus galeis et duabus vachetis de 
tanto furmento, quem habebat ibi in quadam barcha, qui valuit 
yperpera XIII et plus : cognita de predictis et scita etiam veritate 
per dictum ipsius Martini, iurantis et asserentis, omnia sie fuisse ; 
dixere dicti domini, restitui debere pro suo dampno yper- 
pera XIII. 

*) Ad Latam recarrit infra p. 221. Contractam videtur ex Lithadam vel 
Talantam. 

*) Idem esse Tidetar« quod Bodanhta ei Baldonixaf de qua urbe t. pag. 201. 
Incertum vero, quid sit per medium? Quum ire per medium sit 
irajieere, passer au travers^ coli. Henschel. ad DuCang., erit per 
medium, per roezso=adirimpetto Italorum, i. e. ex adverso. 

*) I. e. de VOreo. £st Oreos Euboee borealis urbs nota. 

^) Mio Lipisso, Italice, i. e. ad Lipissum, Lepsiam« Lipsum insulam; apud 
Bondelmontium 1. c. p. 106 (coli. p. 206) corrupte Dihim. Aliis Lipso, 
Negropontis urbs, placebit. 

^) 1. e. in freto inter Nigropontero (Euboeam) borealem et terram Locroriim 
Opuntiorum continentem, ubi prope oram est urbs Talanday de qua 
Tide pag. 164. Hodiedum Canalis Talanti, coli. Tabula Lapiei Turcica, 
fol. XI. 



214 JODICUM VeNBTORUM DBCISIONES PIRATICAE. 

^^ Item magistro Gerardo Marangono, derobato et dampai- 
ficato de quadam sua barcha et uno grippo^) et suis retibus, 
quas dederat — iam est annus et ultra — Theodoro de Corono 
et Nichole de Crete, marinariis suis» ut irent ad piscandum, dam 
essent ad Argalium, per Grecos iHias contrate, quam barcam 
combuserunt, et alia omnia acceperunt predictis, que valuerant 
yperpera L et ultra ; scita veritate per dictum eius iurantis, sie 
esse, dixere ipsi domini, restitui debere pro suo dampno yperpera L. 

XVI Item Theodoro Signolo derobato — iam sunt quatuor anni 
et ultra — dum veniret de Larmiro*) cum una barca, et esset 
per medium Loreo ad Cambiamantellum^), per Johannem Sen- 
zaraxon cum quatuor lignis domini Imperatoris , de tanto inter 
yperpera aurea et mercadaudias, quod valuit yperpera LXXXVII 
et plus : cognita et scita veritate per scripturam et dictum eius 
iurantis, omnia sie fuisse; dixere dicti judices, restitui debere 
pro suo dampno yperpera LXXXVII. 

xni Item Michaeli Brugnaco, derobato in mense Decembri 
preterito — fuit unus annus et ultra — et dampnifieato de quadam 
sua barca, quam dederat ad naulum Angelo Marin et Stephano 
Dotholo et Johanni Petenario, ut irent ad lucrandum usque 
Aliconiam, quam, cum issent^ et reverterentur Nigropontcm, 
acceperunt eis homines de Lofiteleo^), scilicet Zanellus et eios 

filius cum suis eoredis; et in alia parte ad Limon 

de thethis')^ quas sibi combuxit, in tanto, quod valuerit yperpera 



*) Navigio minori, celoce. Ittilice grippo. 

*) l. e. r Armire f Armyro, 

') Medio loco inter Oream (l*Oreo) et promuntorium Camb.? 
Vide notam 2, p. 213; 4. p. 161. 

^) I. e. lo Fütleo. Siipra pag. 176 habuimus partum Vihäi, Adde, quod 
paulo inferius occurrit, sc. Feiali. Est Pteleum reteruin urbs ad sinum Volo 
(Pagfftsetieum), hodie F(elio^ coli. Leake travels in Northern Gr. T. IV, 
p. 341. Adde notam nostram 2, p. 167. — Aliconiam, i. e. adLico- 
niam. Cfr. p. 217, not. 2. 

^) An ad Limenen (cfr. supra p.l66) de theeis? 



r 



JUOICUM VbNETORUH DBCISIOKES PJRATICAB. 215 



XVIII: cognita veritate de his per dietum eius iurantis, omnia 
sie fiusse 

Item cum repererint dieti judices, Johanoem Barozum • • . [f] i 
. . . mercadaadiarum et aliarmn renim et arnesiarum et cor- 
redomm Ugni sui: de hia scita veritate per scripturas factas 

erinde ; idcirco dixere dieti pro satisfaeioDe ipaitis 

yperpera XLYIII. 

Item Marco Fermo Veneto, habitatori Äthenarum, dero- n 

bato — iam sunt quatuor anni et ultra — Laprona, et 

Teilet reiiire Nigropontem, per Perpignanum cum tribus galeis 
domini Imperatoris, de tanto melle» qui valuerit yperpera XL: 
seitii veritate per dictum eius iurantis, sie fuisse . • . pro suo 
dampno yperpera XL. 

Item Phylippo de Lapathia'), derobato de mense Marcii ni 
— iam est amius et ultra — dum veniret cum una sua barca de 
Levithica*), cum esset ad pontam de Ythacbe, per Margaro tum 
de Cea cum uno liguo, quem armaverat in Malvasia, de tantis 
SUIS rebus, que yaluerint yperpera LXIII: visa et cognita veri- 
tate per dictum eius iurantis , sie fuisse ; dixere dicti judices, 
restitoi debere pro satisfacione sui dampni yperpera LXIII. 

Item Petro Calbo, derobato — iam sunt quinque anni et nr 
plus — dum veniret de Constantinopoli cum uno suo ligno, et 
pasaa« fuisset naufragium in loco dicto Latrisilium in pertinen- 
tiis saneti Jobannis Todeos per Ducham dicti sancti Johannis 
de tantis suis rebus evasis de naufragio predicto, que valuerint 
yperpera XL et ultra: scita veritate per dictum eius iurantis, 
sie fuisse, dixere dicti judices, restitui debere pro suo dampno 
yperpera XL. 



*) Similem Doroinis geog^aphici formam habuimus in Partitione Regni Grsci 
(p. 470 priiDi voluniiiiis). Adde notam nostram 3, p. 174. 

*) I. e« ioaula Levita, veterum Lehintho^ coli. Bondelmontio de insulis p. 101. 
199. Adde notam nostram 1, p. tl9. 



216 JuDicuM Venetorum decisiones piraticae. 

V Item Petro Benedicto, habitatori Nigropontis, derobato 
tempore treugue et domim' Petri Geno, BaiuU Nigropontis, cum 
iret de Nigroponte ad Armiro cum barcha uaius, Yocati Cle* 
mentus, in loeo vocato Fetali'), per Johannem Senzaraxon 
cum una galiota de tanto inter denarios et mercadandia, quod 
valueri[n]t yperpera LXXVIII et plus; scita yeritate per dictum 
eius iurantiSy sie esse, dixere dicti judices, restitui debere pro 
suo dampno yperpera LXXVIII. 

VI Item Dominico Beceario et Cosme Poncio de Nigroponte, 
derobato (sie) tempore dicti Baiulatus cum duabus eorum eozu- 
Jariis, quarum erant patroni, dum essent ad Ägnomama') ad 
mercatum, et ivissenl infra terram ad emendum fmmentam, 
per quatuor Grecos de dicta terra de tanto inter denarios et 
alia 9 que valuerint yperpera LXVII et de yellis ipsornm, quas 
habuit RoJandus Cavalerius, que valuere yperpera XXXII , et 
captis etiam per ipsos et ductis in carceribus ad Thesaloni- 
cam^): visa et cognita yeritate per scripturas Baiuli de pre- 
dictis missas comuni Veneciarum, et facta ratione dampni 
utriusque ipsorum; dixere dicti domini judices, restitui debere 
pro suis dampnis yperpera LXXXXVIIII, yidelicet Dominieo 
XLVI yperpera, et Cosme predicto LIII yperpera. 

VII Item Leoni Benenca de Nigroponte, derobato de mense 
Octubris currente MCOLXXVI, cum esset ad Cbino^) et specta- 
ret ibi unam suam barcam, que debebat yenire de Nigroponte, 
per Pardum de Salonich de tantis suis rebus de dicta barea. 



') I. e. Fetali. Yide notam 4, p. 214. 

^) Scribi debebat Agio Mama (W710C Mdcfiia^) , i. e. veterum Torone cum 
sinu cognomine, coli. Malet, geo^r. ed. 2, T. II, p. 462 sq.: ''A7to^ Ma^ot;, 

Topcüval'x^^ xoXtto;. Adde Tabulam Lapiei Turcicnm. fol. XL Adde notam 

nostram T. I, p. 496. 
') Sic ms. uno « more scriptomm qaonmdam medii »vi, coli. Thessaloniea, 

pag. 21. 
^) An Chiro? De qua insula parva adi Bondelmontium I. e. p. 98. 197. 



JüDicuM Venetorum decisionbs piraticae. 217 

quam ducebat Georgias de Greta, inter denarios et alia arnesia 
et coreda barche, que valaeriat yperpera LXXVIII; et scita 
Teritate per dictum eius et testis produeti super hoc, iurantium, 
rera esse: dixere dicti judices, restitui debere pro suo dampno 
yperpera LXXVIIL 

Item Jaeobo Beccario, derobato hinc in dicto loco etvm 
tempore per dictum Pardum de tanto , quod raluerit yperpera 
XVni et plus in denario tantum , dum intraret portum predicti 
loci 9 iuranti sie esse: dixere dicti iudices, restitui debere pro 
dicto dampno yperpera XVIII. 

Item Bartholomeo Sanxo Veneto, derobato de menseix 
A{NriIi8 UJQO — iam est annus et ultra — dum iret ad Staream, et 
esset per medium ScopuJum *), per Johannem Senzaraxonem de 
tanto inter yperpera in denario et sue cozularie coreda et alia, 
qoe Talaerint yperpera CG: scita et cognita veritate per scri- 
ptnram, eontinentem dictum eius et testium super hoc recepto- 
rom coram dictis dominis, iurantium, sie fuisse; dixere ipsi 
dooiini judices, restituenda pro suo dampno yperpera GG. 

Item cum hoc sit, quod, cum Nicholinus, filius Glementis, x 
et PbyGppus aurifex irent cum una barca ad Liconiam'), in 
qua barca erant Bonus sclavus, Symonetus Hermacoras et Bar* 
tholomeus, et essent ad scoUos^) Pisanorum in mense Septembris 
— iam est annus elapsus et ultra — fuerant capti per Pardum, 
nepotem sere^) Rolandi Gavalerii, et derobati, Phylippus vide- 
licet de tanto, quod raluerit inter denarios et alia yperpera L, 
et Nicholinus et alii socii de tanto , quod valuerit GXXX yper- 



^) T. e. Scopelo ex adverso. 

') Signifieari videtur Leehonia, Aetoliae locus, coli. pag. 190. Aliis prepla- 
eebit locns Leehooia (AfX(K>v(a) ad siniim Thessalie Pagaseticum, retenim 
Joleos, coli. Holet, geogr. I. c. T. H, p. 451. 454. Respicitor enim mare 
Thessalo-Macedonieum. Cfr. etiain T. I, p. 499. 

^) I. e. s coli 08, seopulos. i. e. promuntoriumy aut etiam portus. 

*) F.p. sir, xup, doroini. — In Velica quaeras locum Cop Verliq (Kis^nvo), 






üilS JUDICUIM VeNETORUM DKCISIONES PIRATICAE. 



pera inter denarios et alia , et postea faerunt missi Nieholetas 
in terram ad Velicam et Phylippus in terram ad Stoolandolaoi, 
et alii portati fuerunt Thesalonicam : quorum omnium et singn* 
lorum seita et cognita veritate per scripturam, dicta eorum 
continentem , iurantium, sie omnia vera ftiisse: dixere dieti 
iudiees, restitui debere ipsis omnibus pro suis dampnis, ut ami- 
serunt et predictum est, yperpera CLXXX. 

XI Item Bartholomeo de Arnaldo — iam sunt duo anni et 
plus — derobato et dampmficato, dum iret Constantinopotim cmn 
una galea Petri de Ystria, et fuisset passus uaufragium mia 
cum soeiis , et essent in loco 9 qui dieitur Gritina, per homines 
casalis sive rusticos, qui dicuntur Leodari — et est Mengalogo- 
teti ^) — de tanto de suis rebus evasis de naufragio, que yaiue* 
rint yperpera LXXV. iuranti et asserenti, sie fuisse, dixere 
ipsi iudiees, restitui debere pro predicto dampno yperpera LXXV« 

xn Item Johaani Capucio, derobato per Raymondtnum, 6liam 
Salemi, dum veniret Jacobinus puer suus cum una barea de 
Nigroponte, quam Raymondinus armaverat in Salonico, de tan- 
tis de rebus suis et soeiorum de ipsa barca, que valuerint 
yperpera XXXV et plus : iuranti, sie fuisse, dixere dicti iudices, 
restitui debere pro se et aliis soeiis de ipsa barca pro tpsonim 
dampno yperpera XXXV. 
xin Item Bartbolomeo Spinello, derobato, dum reniret ad 
Bondenizam^) cum una sua cozularta honerata de furmento et 
fabis , in ]oeo , dicto Paioveo , per Bartholomeum filium Salemi 
cum una vacheta de Salonicbo, de tanto inter cozulariam et 
carieum, quod valuerit yperpera LXXV et plus : iuranti et asse- 
renti, sie fuisse, dixere dicti judices, restitui debere pro ipso 
dampno yperpera LXXV. 



*) T. e. lenderii — et est (ir/aXo^yo^srov. — Gritina forsan (scala) Kater i na. 

Leake IIT, 4t5. 
^) Bodenizam, de qua v. supra pag. 201. 




JuDicoM Venbtoruu dbcisiones piraticae. 219 

Item cum hoc sit, quod, cum die lune XYI inf rante mense xiv 
Deeembris currente MCCLXXV essent Johannes Yulpis, Bene- 
dietos Frascba, Hatheus de Jaorbo, Bonifacius de sancta Maria 
et Aogelfis Marinus cum cozularia Leoois Benenca ad insulam 
Afidre ad scoiios Delgnuri » caricata de suis mercimoniis causa 
Teniendi Nigropontem, venit ibi Bulgarinus de Ania') cum una 
galiota, et petiit ab eis , unde esset lignum , et ipsi responde- 
raat: Veneti sumns amnes de Nigroponte^ ipse Bulgarinus 
reapondit: taUs quero, quia Venetos volo et quero; et sie 
fmie cum bis, qui cum ipso erant, ipse Bulgarinus cepit cos 
onmesy et litteras securitatis, quas habebant, accepit et sfola- 
fit^} suis pedibus, et tullit eis omnes merces et alia, que habe- 
bant, et roisit eos in terram solummodo in personis» et dampni- 
fieavit eos sie, quod fuit dampnum dicti Johannis yperpera XV, 
£eti Benedieti yperpera XIIII, dicti Mathei yperpera XL et 
dampnum dieti Bonifacii yperpera XXX et dicti Angeh* yperpera 
XXVIII; et fuit dampnum dicti Leonis de cozularia et eoredis 
et aliis suis rebus yperpera C, et domini Petri de Mediolano et 
Hanfredini eins cognati de duobus equis et una mula, que 
emt in ipsa cozularia , yperpera IUI: de quibus omntbus et 
nngolis scita et cognita veritate per scripturam Baiuli Nigro- 
pontia, continentem dicta omnium predictorum, iurantium et 
asserentium, yera esse; dixere dicti domini judices, restitui 
debere pro predictis omnibus pro suis dampnis predictas quan- 
titates suorum dampnorum, que yidentur in summa ascendere 
in yperperis CCXXXI. 

Item Georgio de Crete, derobato die IUI intrante Marcio ^ 
MCCLXXVI, dum reniret cum una sua barca de Sagora^), 



*) Anit est An»a Carite, de qua ▼. Not p. 161. 
') Idemne qnod sfog^liavit, i. e. dilacerarit? 

') I. e.2^goraj urbe e( prorountorio Magnesite Thessalice, coli. Melet. I. c. 
T. II. p. 452. Tab. Lapier Türe. fol. XI. 



220 JUDICUM YENETOaUM DECISIONES PIRATICAE. 

caricata de mercimoniis et Tictualibus, cum foret ad pontam 
Delitalde*), veniendo Nigropoatem, per Grecos de Loreo') 
cum una vacheta de taato, quod valuerit yperpera X et ^os- 
sorum VIII et dimidium: seita veritate per dictum ipsius iuran- 
tis, sie fuisse; dixere dicti judices, restitui debere pro sno 
dampno yperpera X et grossorum VIII et dimidium. 

XVI Item Georgio Raguseo, derobato, cum esset cum uno 
ligQO Johannis Magieuzocho in culfo de Macre^), per Johannem 
Delocavo cum una vacheta armata, de tanto ioter liaum et 
datuUos^)» quod constituerat yperpera XXV: cognita veritate 
per dictum eius et duorum testium productorum super hoc, 
iurantium, sie fuisse; dixere iidemdomini judices, restituenda 
fore pro suo dampno yperpera XXV. 

x\rn Item Marco Raymondo, derobato de mense Harcii cur- 
rente MCCLXXVI, cum fuisset caricari de furmento et ordio 
Neapolim^), ut iret Monosiam^) • • . per Corsum, cognatum 
Regini, habttatorem Anie, cum una vacheta de remis XL, quam 
ibi armaverat de gente domini Imperatoris, de tanto inter bar* 
cam et caricum et arnesia, quod valuerit yperpera CXX et 
ultra: iuranti, sie fuisse, cognita veritate dixere dicti judices, 
debere restitui pro suo dampno yperpera CXX. 

will Item Nicholao de Loscopolo, derobato suprascripto miUe- 
simo de mense Januarii, dum veniret de Crete cum una plativa, 
et esset per medium Monasiam in mari, per Paulum de Monos- 
sia cum uno ligno armato ibi de remis LXIIII, comitum ibi, de 
tanto , quod valuerit yperpera XXV et plus : scita veritate per 



^) T. e. de Litalde, Lithadi, qu\ est locus Euboe» borealis, prope Oreum. 

Yide supr« p. 167. 
») I. e. de VOreo. Cfr. p. 213. 
') De Macra, Lycise urbe, t. p. 196. 
*) Daetylos, palm« fructus. 
^) Naupliam? 
*) Malvasiam, Monobasiam^ Monemhasiam. Cfr. p. 192. 




JUDICUM VeNETOI^UM DBCISIONES PIHATICAE. 221 

dietam eius et iuramentuin, dixere dicti judices, restitui debere 
pro soo dampno yperpera XXV. 

Item Marcho Michaeli de Buriano da mar '), derobato xix 
sopraseripto millesimo de mense Julii, dum veniret de Constan- 
tbiopoli cum uoa barca, cum esset per medium Loreum, per 
Johaanem Senzaraxon cum uoo ligno de remis LH, quod arma- 
verat in Salonico, de taoto, quod valuerit yperpera XL inter 
baream et alia arnesia et vestimenta: scita veritate per ipsum 
et testes super hoc iurantes, sie esse; dixere dicti judices, 
restitui debere pro suo dampno yperpera XL. 

Item Jacobo Trivixano de confinio sancti Stephani de xx 
Muriano'}, suprascripto millesimo de mense Julii derobato, 
dam Yeniret de la Lata, et esset ali Canali cum una barca, per 
«fictum Johannem Senzaraxon cum ligno de remis LH de The- 
saloniea , de tanto , quod valuerit sol. XII denariorum grosso- 
nmi, iuranti et asserenti, sie fuisse: dixere dicti judices, 
restitui debere pro suo dampno solidos denariorum grosso- 
rmn XIL 

Item Ade Scuriti , derobato suprascripto millesimo de xxi 
mense Augusti, dum iret a Nigroponte in Aniam cum una barca, 
in qua erant marinarii plures, honerata de merzariis et diversis 
rebus, dum esset ad Cambiamantellum, per Costantium Bordo- 
Tem et duos suos patres et Demonozanem et Pizarellum, omnes 
de Cia '), cum tribus barchis de tanto, quod valuerit inter dena- 
rios grossorum et merzarias et res et terciam partem barcht% 
quod valuerit LXXXV yperpera, et etiam spoliato una cum 
sociis vestimentis propriis: cognita de his et scita veritate per 
dictum eius et testium super hec receptorum, iurantium> sie 



*) I. e. Burano, insula lagunarum. Cfr. Venozia e le siie lagune II, 2, S07. 
') Murano, insula amplior prope Venetias. Cfr. Venezia e le sue lagune II, 

2, 503. La Lata cfr. p. 213, XII; ali Canali i. e. in freto Euboico. 
') Ceo insula. De Cambiamantello v. p. 161. 



222 JuDicuH Venetorum decisiones piraticak. 

Fuisse: dixere dicti judiees» restitui debere pro suo dampno 
yperpera LXXXV. 

^^" Item Johann! Pize, derobato tunc in dicta barca et per 
predictos curzarios de tanto, quod valuerit yperpera XVII cum 
parte dicte barche, quam habebat, iuranti, sie fuisse, et affir- 
mato sacramento dieti Ade, dixere dicti domini judices, restitui 
debere pro suo dampno yperpera XVII. 

xxiii Item cum repererint Johannem 

Angelum de Symoneto, Petrum Anconitanum, Thomaoi de 
Fermo, Nicholaum de Brundusio et Johannem Semiteculom, 
omnes socios, derobatos fuisse suprascripto millesimo in YigHia 

Nigropontem, per Pardum cum uno ligno ser 

Rolandi de Salonico et Johannem Cosquinam, comitum ipsius 

ligtti, et socios, de tanto usque ad camisias ^} : scita 

et cognita de predictis veritate per dicta ipsorum oronium et 

sacraroenta, iurantium, sie fuisse, dixere 

[g]i Item suprascripto Johanni, filio Angeli de Symoneto, 

derobato post aliam derobationem for iuranti, sie 

esse ; dixere dicti judices , restitui debere pro dampno yper- 
pera XXV. 
" Item Dominico Bondemiro et Georgio de Crete, derc^to 
de mense Novembris currente millesimo ...... Johannes 

de Bussello, tertius socius, et duo pueri de Caristo, marinarii 
Nigropontis, cum essent ad Talandi^), per Petrum Sarraeenum 
de sancto Mandrachi') cum uno ligno de remis XLII de omni- 

bus iurantibus, sie fuisse: dixere dicti judiees, 

restitui debere pro ipsorum dampno yperpera XXXUI. 
in Item Nicholao Surriano derobato — iam sunt duo anni 
et plus — dum esset ad Bondoniciam *) cum una barcha 



^) Usque ad indusia. 
^) Ad urbem Taltmia^ de qua v. p. 164. 
>) Samothraee insula. Cfr. p. 20$. 211. 
*} I. e. Bodonizam, de qua v. p. 218. 



JCDICCM YbNETORVM DECISIONES PIRATICAE. 223 

hooenta de frumento et fabis^ per Petrum de Balduino et Savasto 
Zuraghi cum galeis VIII domiui Imperatoris, de tanto de dieto 
fimmento et fabis et aliis rebus, quod valuerant yperpera XLIII : 
sdta Teritate per ipsum et testem introduetum» iuraotes, sie 
fiiisse; dixere dieti judices, restitui debere pro suo dampno 
yperpera XLIII. 

Item Johann! Lovanico» derobato de mense Junii currente iv 
MCCLXXVI, dum esset ad Gaudicam'). cum una cozularia, in 
qua erat Antonius de Lucha ^) et alii plures , per Johannem 
Senzaraxonem cum sua galiota, de tanto furmento et oleo, 
quauto valuit cum denariis et vestibus similiter aceeptis yper- 
pera LXX et plus : scita veritate per dictum eins iurantis , sie 
fiusse, dixere dieti judices« restitui debere pro suo dampno 
yperpera LXX. 

Item Antonio de Lucha» derobato tunc in dieto ligno et v 
per dictum Johannem de tanto > quanto valuit yperpera XVIIU: 
sdta veritate per sacramentum et dictum dieti Johannis Lova- 
nico, dixere dieti judices« reddi debere pro suo dampno yper- 
pera XVIIIL 

Item cum hoc sit, quod, cum Marinus Vilionus et Petrus vi 
Laoza et Johannes Lipimanus socii essent simul in una cozula- 
ria de mense Augusti currente MCGLXXV simul cum Marcho 
Triviaauo, Johanne Trozano et Angelo Bonzii et aliis, et ivis- 
sent de Nigroponte ad locum quemdam, qui dicitur Agio Mama^) ; 
et cum essent ibi, ivissent postmodum ad accipiendum persto- 
raam et cambiandum ducatos suos duo ex bis , scilicet Marinus 
Vilionus et Johannes Lipimanus : Uli de Salonicho ceperunt eos 
et acceperunt ipsis suos denarios, quos habebant, et posuerunt 
eos in carcerem , et dampnificaverunt ipsos tres , scilicet Mari- 



') Gardieiam? De ea v. p. 195. 

*) Lucea? 

') De hoc loco v. notam 2, p. 216. 



224 JUDiCUM YeNETORUM DECISIONES PIKATIOAE. 

num, Petrum et Johannem Lipi ^), cum ipsorum parte eozularie 
et denariis et rebus, quas acceperuat, de tanto, quod -valuit 
yperpera CXXII et plus; inter quos robatores fuit Rolandus 
Cavalerius de Salonico cum ligno suo , et Greei , qui cum eo 
erant^ et quidam nomine Corp olatus') fuit, qui fecit eos poni 
in carcerem: de quibus omnibus scita et cognita veritate per 
scripturam Baiuh' Nigropontis et sacrameuta plurium ipsorum, 
iurantium, sie fuisse; idcirco dixere dicti judices, dictis Marino, 
Petro et Johanni Lipimano pro suis dampnis comuniter restitui 
debere yperpera CXXII. 

VII Item Marcho, filio Margarite, que dicitur filia Burgurite, 

derobato de mense Madii nuper preteriti die X per 

Johannem Delcavo, Saladinum et Moschetum, homines et cur- 
sarios domini Imperatoris cum tribus Jignis annatis , et capto 
et marturiato^) et Hgato in camisia et spoliato de tanto inter 
arma et alia sua bona» que valuerint libras CCC denariorum 

veritate per scripturam missam et litteras super 

ipso facto et sacramentum factum ; dixere dicti judices, restitui 
debere CCC libras Venetas. 

vui Item cum repererint dicti judices , Marchum Trivisanum 
Yeuetum , morantem in Nigroponte , cum iret in una cozolaria 
— iam sunt duo anni elapsi et ultra — de Nigroponte ad 
Salonicum una cum Marino Viglono, Petro Lancea, Johanne 
Truzano, Johanne Lipimano et Angelo Bencio sociis, et essent 
ad Yomaniam^), fuisse captum per Rolandum Cavalerium et 
socios, qui cum eo erant, homines domini Imperatoris in dicta 
terra, simul cum sociis, et fuisse derobatum omnibus suis 



^) Idem, ut par est, qui initio hujus paragraphi dicitur Johannes Lipiraanus. 
'} I. 6. ICiOii/!>oTra>.ar>3;, qus fuit aulica Grseeorum dignitas; quod nomen Italus 
pro voce gentilitia sumsit Cfr. Reiskium ad Const. Porphyr. U, 266 ed. Bonn. 
^} I. e. martyrizato, rexato, torto, ut videtur. 
*) Aiomamam? Cfr. p. 216, not. 2. 



JUDICQM YSNBTORUM DBCISIONES PIRATICAB. 225 

bonis, et ductum in carceribus ad Salonichum, compositum per 
Corpolatum, tunc dominum Salonichi, et detentum per V men- 
ses, et ipsa occasione dampnificatum fuisse inter ea, que sibi 
aeeepta fuerant, in yperperis et aliis arnesiis, et partem suam 
eozularie, et expensas factas occasione carceris in yperperis 
moltia ; item et in alia parte eumdem derobatum et dampnifi- 
catum esse de quodam mense Augusti — iam sunt duo anni et 
plus — dum iret cum una sua cozularia de Nigroponte in Crete 
cum fromento et ordeo, cum esset in loco vocato le Cavalline^), 
per unum lignum de XVIII remis, quod erat armatum in Ania 
per gentem domini Imperatoris cum voluntate Castrasille^ de 
multis suis rebus et bonis, ita, quod inter ista duo dampna tan- 
tom fuerit, quod ascenderet in yperperis LXXXX et ultra: scita 
et eognita veritate de predictis per scripturam eius, iurantis, 
sie omoia vera fuisse; idcirco dixere ipsi judices, debere eidem 
Marcho restitui pro suo dampno yperpera LXXXX, 

Item cum inventum fuerit per dictos judices» boc videli- ix 
cet, quod, cum Johannes Michael de confinio sancti Moysi de 
mense Aprilis, die decimo exeunte^ de anno proximo preterito, 
secessisset de terra Napoli, terra Moree, cum una sua tareta 
Catalanesca, caricata sale, cum fidancia sibi data ab hominibus 
MoDOvasie, et iret per mare versus portum Monovasie simul 
com Marino de Utari^), habitatore in Romania» eius nauclerio 
Botacio, qui fuit Januensis, et Vendramino Mauro sancti Ger- 
Tasii et aliis pluribus suis marinariis, venerunt ad ipsum duo 
ligna armata de hominibus domini Imperatoris^ quorum ligno- 
rum erant comiti Johannes de lo Cavo, qui armaverat in Mono- 
sia, et Moschetus, qui armaverat in Ania» et aliud lignum erat 
in conserva') ipsorum duorum lignorum, cujus erat comitus 



*) De hoe loco t. p. 162» q. 2. 

') Ab Seufario? 

') GaUiee eonserve. Sunt foederate Daves, quse eundem carsum tenenies 

sibi mutuam opem promittuut. 
Fontes. AbUi. U. Bd. XIV. 15 



226 JcDicuH Venetorum dbcisiones piraticab. 

Saladino ; sed uon venit tunc ad ipsum. Et tunc intrayit ipse 
Johannes Michael portum Monovasie, quod est ante terram; et 
dum esset ibi, dicta duo ligna cepenint ipsum cum consilio 
illorum de Monovasia, cum quibus satis consulerant, antequam 
hoc facerenty et voluntate» ut credit; et derobaverunt ipsum 
in dicto portu, videntibus predictis de Monovasia, et abstule- 
runt inter denarios de una sua casella'} et mercadandias et alias 
suas res et arnesia tantum» quod valuerit DCCLXII yperpera. 
De quibus omnibus scita et cognita veritate per dictum ipsius 
Johannis coram domino Duce et testium productorum super 
dicto facto, iurantium et asserentium, sie omnia vera fuisse; 
idcirco dixere dicti judices, restitui debere pro suo dampno 
eidem Johanni Michaeli yperpera DCCLXII. 
X Item cum repertum fuerit et per dictos judices, Dessam 
Michaelis de Jadra de mense Madii, de anno proxime preterito, 
cum ipse cum uno suo banzono caricato de furmento , de quo 
erat ipse patronus, veniret Veneciis simul cum infrascriptis 
personis et marinariis dicti banzoni , quorum dampna et facta 
subsequenter per ordinem ponentur« qui omnes sunt Jadratini, 
et essent in portu Vallone^), fuisse derobatum per tria iigna 
armata de hominibus domini Imperatoris, quorum lignorum erat 
comitus Johannes de Lo Cavo de Ania unius, alterius Saladino, 
eins cognatus^ comitus, tercii Moschetus, eius gener, comitus; 
et captum et ductum cum aliis omnibus ad Butrinto^}, et 
accepta omnia sua bona et res; hoc fuisse per tres dies in 
exitu Madii predicti, et dampnificatum de tauto, quod valuerit 
Jibras V et V solidos deuariorum grossorum et plus: idcirco de 
predictis scita et cognita veritate per dictum eius et sociorum 



^) Idemne quod capsella, Capsula» Italorom casaetta, aocasnla? 
') AuloniSf urbis maritimse Epiri, infra Dyrrachium e meridie, de qu« praeter 

alios adeundus Meletius Geogr. ed. 2, T. II, p. 2^3. 
^) Buthrotum Epiri. • 



JüDICUM VfiNETOBUM DECISIONES PIRATICAB. 227 

omDium, iurantium et asserentium omnium, 8ic vera fuisse; 
dixere predicti domini judices, eidera Desse restitui debere pro 
satisfacione sui dampni libras V et V solidos denariorum gros- 
sorum Venetor Qin. 

Item Theodoro , fiiio ipsius Desse , et Fumato , eius xi 
eognato , derobatis tune in dicto banzono per dietos cursarios 
de suis armis, rebus et bonis: dixere dicti judices, restitui 
debere pro suo dampno libras IUI gross^rum, minus solidi IUI 
de grossis. 

Item Leonardo, fratri dicti Desse, derobato tunc in dicto xii 
ligno per dietos cursarios , iuranti , sie esse , de suis rebus et 
bonis*}: dixere dicti judices, restitui debere pro suo dampno 
XXX soKdos denariorum grossorum. 

Item Zorzi, nauclerio dicti banzoni, derobato tunc in ipso xin 

de suis rebus et bonis, iuranti, sie esse: dixere dicti 

domini debere restitui pro suo dampno Villi solidos grossorum. 

Item Jobanni de Frucerino, panesio dicti banzoni, dero- xiv 
bato tunc in ipso per predictos cursarios de suis rebus et 
bonis 9 viso et examinato suo dampno, qui iuravit sie esse; 
dixere restitui debere pro suo dampno solidos XI de grossis. 

Item Jobanni Longo, marinario dicti ügni, derobato . • . xv 
• . . multis suis rebus, iuranti, sie fore; dixere ipsi domini, 
restituendi (sie) fore pro suo dampno solidos VI grossorum. 

Item Domaldo, patronus unius medietatis dicti ligni, dero- xvi 
bato tunc ut predicti per dietos cursarios de suis rebus et 
bonis, iuranti, sie fuisse; dixere dicti domini» restitui debere 
pro suo dampno solidos X denariorum grossorum. 

Item Jacobo, perderio [proderio] dicti ligni» derobato ^^" 
tunc ut alii per dietos cursarios de suis rebus et bonis, iuranti, 
sie esse; dixere iidem judices, restitui debere pro suo dampno 
solidos VI denariorum grossorum. 



^) Justior verborum ordo erat :...per d. carsariosdesuis rebus ceit. 



228 JUDICUM VeNETORDM DECISI'ONES PIRATICAE. 

xvni Item Stephane Andree Ormintende , ^erderio [prodenoj 
similiter dieti ligni, derobato tunc de suis rebus et bonis per iam 
dietos cursariosy iuranti sie esse: dixere ipsi domiDi judices, 
restitui debere pro suo dampno solidos IUI, et medium gros- 
sorum. 

^^ Item BonciQO Pisano de Jadra, derobato similiter in dicto 
ligno de suis rebus et bonis per dietos cursarios, iuranti, sie 
fuisse : dixere dieti judiees, restitui debere soUdos III et medium 
grossorum. 

nc Item Salvo, filio Magistri Marcole, derobato tunc etiam 
ut alii in dicto ligno de suis bonis et rebus, asserenti suo sacra- 
mento, sie vera fuisse: dixere dieti domini, reddi debere pro 
suo dampno solidos X denariorum grossorum. 

^T Item Dominizo de Frinzerino, derobato in dieto ligno ut 
alii per dietos cursarios de suis bonis et rebus, iuranti, sie 
fuisse: dixere dieti domini judices, reddi debere pro suo dampno 
solidos VI denariorum grossorum. 
^" Item Bodoano Zorzi de Vegla, derobato similiter ut 
predicti in dicto banzono per suprascriptos cursarios tunc de 
suis rebus et bonis, iuranti, sie vera esse : dixere dieti judices, 
restitui debere pro suo dampno solidos IX denariorum gros- 
sorum. 

XXIII Item Micha de Gronco, derobato similiter ut alii in dicto 
ligno per dietos cursarios de suis rebus et bonis ^ iuranti, sie 
verum esse : dixere dieti domini judices, reddi debere pro suo 
dampno solidos V et dimidium denariorum grossorum. 

XXIV Item Petro de Bona de Jadra , derobato in dicto ligno 
similiter ut predicti per iam dietos cursarios de suis bonis . . . 
. . . dieti judices, restitui debere pro suo dampno solidos IUI 
et dimidium grossorum. 

[h] i Item cum repererint dieti judices, nobilem virum [Gerva- 

siutnj . . . circa finem, dum navigaret similiter cum Matheo filio 
suo et aliis suis marinariis, inferius per ordinem annotatis, cum 




JuDicuM Vknetorum decisiones piraticae. 229 

ano banzono in quodam loco , vocato Livita % inter 

aearsim» fuisse captum et derobatum una cum filio et aliis omni* . 
bos per Jobannem de lo Cavo et alios, qui cum eo erant, cur- 

sarios tribus galiotis, qui armati fuerant ad Aniam» 

et danipni6eatum fuisse com filio de tanto inter sarciaam, vela, 
artimonem'), arma^ deoarios» paonos, victualia et alia arnesia • . . ; 
et hec omnia et siuguia sua dampaa et aliorum marinariorum 
Dota, probata, manifesta et inventa fuerint esse vera per litte- 
ras nobiiis viri domini Marini Justioiani, comitis Ragusii, et 

saoram eorum omnium, et testium introduetorum 

pro ipsis super bis et factis ceterorum marinariorum, iurantium 
et asserentium eorum sacramento, omnia sie fuisse: idcirco 
dixere ipsi domini judices, dicto Gervasio pro se et filio restitui 
debere pro ipsorum dampni satisfacione libras DCC Venetorum 
parrorum. 

Item Lie(?) de La?eniza, civi Raguseo, nauclerio dicti u 
banzoni, derobato tunc in ipso cum dicto Gervasio et ceteris 
per dictos cursarios de suis rebus , armis et pannis et aliis ; 
eognita reritate per dictas litteras comitis Ragusei et dictum 
eius et testium productorum super bis, iurantium et asseren- 
tium, sie fuisse: dixere dicti judices, restitui debere pro suo 
dampno solidos XXHI denariorum grossorum. 

Item Pasque de Dragona de Ragusio , marinario dicti i" 
banzoni, derobato tunc in ipso cum dictis Gervasio et aliis per 
dictos cursarios de suis rebus, armis, vestibus et bonis; eognita 
veritate per dictas litteras et dictum eius et testium receptorum 
super bis, iurantium, suo sacramento firmantium, sie fuisse: 
dixere dicti domini judices, restitui debere pro satisfacione sui 
dampoi solidos XXI grossorum. 



^) 1. e. Levita, Lebintho iosnla. Vide notam 2, p. 215. 
') I. e. artemonem, t. e. aochoram grariorem. Alibi velum navis brere 
significare dicitur. 



230 JUDICUM VeNETOBUM DECISIONES PIRATICAE. 

IV Item Gregorio, filio JohaDnis de Cazainpino de Ragusio, 
marinario dicti banzoni , derobato similiter tune cum predictis 
in dicto ligno per dictos cursarios de omm'bus suis rebus» armis 
et bonis; cognita veritate ac seita per litteras suprascriptas 
et dieta ipsius et testium, iurantium et eorum sacramento affir- 
mantium, sie fuisse: dixere dicti domini judices, restituendi fore 
pro satisfacione sui dampni XXX solides denariorum grossomm« 

V Item Gregorio, filio de Dragagne de Ragusio, marinario 
dicti banzoni, derobato tunc ut alii in ipso per dictos cursarios 
de Omnibus suis rebus et bonis ; cognita veritate ac scita per 
litteras suprascriptas et dicta ipsius et testium productorum, 
iurantium, sie fuisse : dixere dicti domini judices, restitui debere 
pro suo dampno solidos . . I grossorum. 

VI Item Desse Marini de Ragusio, marinario, derobato tunc 
cum aliis in ipso ligno per dictos cursarios de omnibus suis rebus; 
scita reritate, ut de aliis dictum est, iuranti, sie esse: dixere dicti 
judices, restitui debere pro suo dampno solidos XX grossorum. 

VII Item Rodoan Genero de Radoi de Ragusio, marinario, dero- 
bato tunc cum predictis in dicto ligno per dictos cursarios de Omni- 
bus, queibi habebat; scita veritate, utde aliis dictum est: dixere dicti 
judices, restitui debere pro suo dampno solidos XV grossorum. 

vin Item Pasque de Bratina de Ragusio, marinario dicti ligni, 
derobato ut predicti de suis rebus; scita veritate, ut de aliis 
dictum est: dixere dicti judices, reddi debere pro suo dampno 
solidos XI denariorum grossorum. 

i^ Item Zan Gaytano de Ragusio, marinario dicti banzoni, 
derobato ut alii de omnibus suis rebus; scita veritate, ut de 
aliis dictum est: dixere dicti judices, restitui debere pro suo 
dampno solidos Villi grossorum et IUI grossi. 
X Item Salvo Raguseo de cootratta santi Gervasii de Vene- 
ciis, marinario dicti ligni, derobato ut alii de omnibus suis 
rebus, iuranti et probanti per testes, sie esse: dixere dicti domini 
judices, restitui debere pro suo dampno solidos X grossorum. 



JuDicuM Venetorum decisionbs piraticae. 231 

Item Phylippo deBavo de Clugia, derobato similiter tunc^i 
in dlcto banzono ut predicti de omnibus, que ibi babebat, 
hiranti, sie esse : dixere dicti judices, eognita veritate, ut dictum 
est, restitiii debere pro suo dampno solidos XX grossorum. 

Item Johanni Blanco saneti Stephan! de Murano, derobato xii 
tempore domini Thomasii Beligni , Baiuli Constantinopolis , per 
Grecos oeeasione cuiusdam rixe, mote inter Latinos et Grecos 
in terra Constantinopolis, intrantes domum, in qua stabat, de 
taoto de suis rebus et pannis et arnesiis, quod valuit yper- 
pera VI, juranti, sie fuisse : dixere dieti judiees, restitui debere 
pro suo dampno yperpera VI. 

Item Marino Baldo de dicta contrata saneti Stephani de xm 
Murano, socio dicii Johannis, derobato tunc occasione dicte rixe de 
suis rebus, valentibus yperpera VII, hoc affirmato per sacramentum: 
dixere dieti judiees, restitui debere pro dicto dampno yperpera VII. 

Item Martino Adamo de Corono, derobato, dum iret dexiv 
Corono ad Valdellas, et esset in portu Qualiarum'}, per Grecos 
dicte contrate, intrantes barcham suam violenter, de tanto de 
sua draparia, quod valuerit yperpera XXX et ultra ; facta lamen- 
taeione de hoc coram Savasto Gratora'), et nulla ratione 
habita: iuranti, hec vera esse, coram castellanis, ut apparuit 
per scripturam missam ab ipsis: dixere dicti judiees, restitui 
debere pro suo dampno yperpera XXX. 

Item suprascripto Martino Adamo , derobato et dampnifi- xv 
eato in terra de Musistra^) de tantis turonensibus , que value* 
riat yperpera LXXX et ultra , quos habebat Damianus , ipsius 
cognatus, in quadam statione^) Leonis de Macre, per ipsum 

^) Porto Quaglio, P. QualUe Benincasae (portos Achilleus), prope Tsena- 
rium promantorium (Cap Matapan), coli. Tabula Moreotica, fol. VI. 

*) I. e. Sehtutocratore , quod Domen dignitatis bis Italis fuit pro nomine 
proprio et gentilitio. 

*) An Misiira Laconica? 

^) Statio idero est, quod locus, ubi mereatorcs merces suas publice venum 
exponuot. 



232 JuDicuM Venetorüm drcisiones piraticae. 

Leonem, intrantem ipsam stationem et frangeDtem ipsam violen— 
ter de nocte; captum postea, dum fugeret, mandato capitanei 
dicte terre et ductum apud Monovasiam, quod hoc non potiiii 
negare, et postmodum detentum persooaliter per dominum 
Monosie'), qui erat pro domino Imperatore, et data plezaria^) 
dimissum, nuUa sibi facta ratione nee restitutione de dictis yper-* 
peris ; dicta veritate de bis per scripturam castellanorum, coram 
quibus luravit, sie esse : dixere ipsi judices, restitui debere pro 
ipso dampno yperpera LXXX. 

xYi Item suprascripto Martino Adamo, derobato [et] dam- 
pnificato de duobus suis equis , qui constiterant yperpera XXX 
et ultra, quos emerat ad Cisternam^) per Messopotamiti, capita- 
neum ibi pro domino Imperatore, quos sibi accepit et misit ad 
Jalleam, dum veniret cum ipso capitaneo ad Zarnatam*), non 
habita solutione precii, neque dictis equis ulterius; scita veritate 
per scripturam castellanorum, quibus per sacramentum asseruit, 
sie fuisse: dixere dicti judices, restitui debere pro dicto dampao 
yperpera XXX. 

xvn Item Johanni Conte, habitatori Corono, derobato, dum 
esset in Castro de Belforte in partibus Sclavonie tempore treu- 

gue, de XVIII yperperis et ultra per Generum 

Savastocratorem, qui ibi erat pro dicto Imperatore, que yper- 
pera dederat in denariis et suis rebus castellano dicti loci in 
salvo^), quod ulterius habere non potuit, licet sibi permitteret 
reddere : cognita veritate de his per dictum eins, iurantis, esse 



^) I. e. Monovanae, Monemhasiae, Malvasiae, Cfr. p. 192. 220. 

^) Cautione, vadimoDio» Italice pieztaria, pieggeria, Gall. p le- 
ger ie. 

') Partus Cistemarum in promuntorio Matapan (Tseoario) qusrendos, coli. 
Tabula Moreotica, fol. VI. 

^) Tdemne quod Qualleam s. Caillam, i.e.P. Quaglio? De quo v. supra p.23i. 
Urbs Zamata Laconicse aasignanda, prope Calanoatam, coli. Pouqaeyill. 
Voyage ed. 2, T. V, p. 592. Melet. Geogp. ed. 2, T. II, p. 415: Zapvira. 
n6\ig ravöv nj^ MavvKjf (1. Matv>jj). Vide pag. 237. 

') I. e. servanda. 



r 



JcDiCDM Venetorum decisiones piraticae. 233 



sie, coram castellanis Coroni: dixere dicti judices, restitui 
debere pro suo dampno yperpera XVIII. 

Item Marcho de PagDano de Corono, dum esset tempore xvm 
treugue cum una barea ad ... de Mayna^), capto per homi- 

nes ipsius loci et ducto coram Imperatoris ibi, et 

derobato per ipsum et dictos homines de tanta grana'), que 
Taluit yperpera XVIII, et detento per unum diem, nee sibi red- 
dita dicta grana; scita veritate per ipsum et dictum Johannem, 
iuniDtes coram castellanis, sie esse: dixere dicti judices, resti- 
tui debere pro suo dampno yperpera XVIII. 

Item Johanni de Pagnano, habitatori Corono, derobato xix 
tempore treugue per Michaii Spano, capitaneum in Arduui- 
8ta[sic]'}, de parte carighi, quam habebat in una barcha cari- 
cata de furmento et ordeo , accepta per ipsum , et hominibus, 
qui erant in ipsa, detentis per IUI dies et postea dimissis : scita 
veritate per dictum eins, iurantis coram castellanis, sie esse; 
dixere ipsi judices, restitui debere pro dampno tunc sibi facto 
et dato yperpera XX. 

Item suprascripto Johanni de Pagnano, derobato et dam- xx 
pnificato per homines casalis, vocati Poglano, dum mitteret 
filios suos Marchum et Petrum ibidem ad mercatum, quos cepe- 
nint dicti homines casalis et acceperunt omnia, que habebant, 
reddita postmodum parte eorum, quam acceperant, de tanto, 
quod yaluerit yperpera L et ultra: asserto coram castellanis, 
hoc verum fuisse; dixere ipsi judices, restitui debere pro 
dampno predicto, aflßrmato per sacramentum, yperpera L. 



*) Casfrum Maynae prope promuntorium Matapaaum querendum, coli. 

Tabula Horeotica, fol. VI. Adde Hadschi Chalfam in Rumeliu et Bosnia 

pag. 117. 
*) Coecam rubeum, granum infectorium. 
^) An Andravista? De Andravista (ni legendum Andrusaa^ Laconics pago 

ride Pouquevill. I. c. T. V, p. 587. De Andrussa adi eundem T. VI, p. 17 sqq. 

Meiet 1. c. T. II. p. 411. 



234 JuDiciiM Venetohüm decisiones piraticae. 

XXI Item Alberto Marangono et Johann! Conte, derobatis, 
dum irent de Corono ad Castagnam^) cum una barcha caricata 
de oleo et sale , et essent . • . Belforte , ubi erat capitaneus 
Macridueha, per homines de Arduuista, descendentes et venien- 
tes ad ipsos, et captis et detentis in carceribus cum sociis, de 
tanto, quod valuerit yperpera LX; afßrmato hoc per sacramen- 
tum, verum esse, coram castellanis: dixerunt dicti judices, 
restitui debere pro ipsorum dampno yperpera LX. 

xxii Item Magistro Hengeloto, fdio Johann! dal Ponte, et 
Marcho Bono, omnibus habitatoribus Corono, derobat!s et 
dampn!ficatis, cum m!sissent unam barcham !psorum cohoper- 
tam, honeratam de sale per Anton!um Marcellum de Venetiis, 
habentem quartam partem in ipsa, ad Spinarizam '), per homines 
dicti loci Spinarice, et per Johannem de Cossan et Theodoruni 
Nasmulum, qu! interfecerunt tunc dictum Antonium, descaricato 
dicto sale, de tanto, quod valuerit libras IUI grossorum et soli- 
dos sex grossorum de ipso sale et aliis: scita et cognita veri- 
tate de predictis per scripturam castellanorum , sacramento 
asserentium, vera esse: dixere dicti judices, restitui debere pro 
dicto dampno ipsorum libras IUI grossorum et solidos VI de 
grossis. 
xxiii Item dicto Johann! de Ponte, dampnificato tunc pro 
duobus suis fratribus, qui erant cum dicta barca et sale in 
XYII solidos grossorum, acceptis ipsis fratribus et de eis dero- 
batis per dictos homines dicte terre Spinarice, et capitaneum ipso- 
rum, tunc, cum fuit interfectus dictus Antonius : cognita veri- 
tate ac scita per scripturam castellanorum et dictum dicti 
Johannis, jurantis, sie esse: dixere dicti judices , reddi et 



^) Pagum Castegniza in Maina deprebcndiinus, coli. PouqueviU. 1. c. T, IV, 
pag. 343. 

^) Hsec Spinariza (Spirnasa) in litore Messeniie qosrenda videtur» coli. 
Melet. 1. c. T. II, p. 406. Alium huius noininis locum in Epiro vidimus, 
coli, nota 3, p. 176. Leiewel I. 1. p. 9 sub Lapimerraf p. 10 sub Peuaro, 



JUDICUM VeNETORUM DECISIONSS PIRATICAE. 235 

restitui debere pro dictis suis fratribtis et dampno ipsorum 
solidos XVII denariorum grossorum. 

Item Leonardo Pelizario, habitatori Corono, dampnificato xxiv 

tane in dicta barcha de quibusdam ut predicti, 

iiininti, sie esse: dixere dicti judiees, restitui debere pro parte 
8ui dampni solidos V denariorum grossorum. 

Item suprascripto Michaele Psimari, derobato, dum esset [j] i 

ad Vitttlum^), ubi erat caricata de sale et de 

arris, per Savatam et alios homines ipsius eontrate, descen- 
dentes Jbidem , de tanto, quod raluerit yperpera VI de suis 

rebos: cognita yeritate debere pro dicto suo 

dampno yperpera VI. 

Item Leonardo Zappario, dampnificato, cum mitteret unum n 

suum filium de Ciarencia ad Coronem portum de 

Jonzis^) cum una barcha, et Petrus Balbi, capitaneus in dicto 
exercitu, eomandaverat, cum tota barcha Marinore, qui fuit de 
Motbono, ut sociaret ipsum cum uno suo iigno, cujus erat 

comitos barcham derobavit de tanto, quod valuerit 

yperpera V; cognita yeritate de bis per dictum ipsius Leonard!, 
iurantis, sie esse, et per scripta castellanorum : et dixerunt ipsi 
jndices, eidem Leonardo pro dicto dampno filii sui restitui 
debere yperpera V. 

Item Martine Spatario, habitatori Corono, dampnificato m 
tunc, cum mortuus fuit Antonius Marcello de Veneciis ad Spi- 
narizam, de tanto, quod valuerit yperpera V et plus, quod 
habebat pro sua parte in barca, que tunc fuit accepta cum saie 



*) Significatar Fielio (Pteleon) ad sinum Pag^aseticum (Volo), de quo loco 
r. Dotam noslram 4, p. 214. At est etiam alter locus Benincasae prope 
Maina, sc. Vitolo, veterum OcruXo;, portus sinus Messeniaci. Forbiger 1. 1. 
111 , 989. 

*) Erit Beniocasae purUa Oiongo fp. de Jonchs), ftlodoni versus boream. 
Recurrit infra p. 237, VIII. 



236 JuDicuM Venetorum decisiones pibaticae. 

et derobata; cognita veritate per dictum ipsius, iurantis, sie 
esse, per seripturas castellanoruin , ut predictum est: dixere 
dieti domini judices, restitui debere pro suo dampno yper- 
pera V. 
iv Item Georgio Stravopodhi et Theodoro Sillieioti de 
Corono, derobatis — iam est annus elapsus et ultra — de 
quodam mense Aprilis, dum essent ad pontam de Gallo '), per 
Lanfranehum Chavallari de Salonicho, comitum unius ligni 
armati in Ania, et per homines dieti ligni, qui venerant, ut 
cueurrerent (1. accurr.) casale, vocatum sanctus Georgius, quod 
est prope dictam pontam, derobantes totam terram et capientes 
homines et mulieres, et aecipientes predictis de ipsorum avere 
et rebus tantum, quod valuit CL yperpera et plus: ideirco 
dixere dieti judices, scita de hoc veritate per dictum ipsorum, 
iurantium coram castellanis, sie esse, restitui debere pro ipso- 
rum dampno yperpera CL. 

V Item Nichole Vusdi de Mothono , derobato — iam sunt 
VI anni et ultra — dum veniret de Crete ad Mothonum cum 
una sua barcha, per Andriolum, comitum unius ligni domini 
Imperatoris, de tanto, quod valuerit inter barcam et caricum 
LXVIII yperpera et ultra; hoc scito et cognito per dictum 
ipsius, iurantis, sie esse: dixere dieti domini judices, restitui 
debere pro suo dampno yperpera LXVIIL 

VI Item Menego de Ratico, derobato, dum veniret de Greta 

in Mothonem» per Nichetam de Lavolta, comitum 

de una barcha ipsius Menegi cum toto carico casei, que valuit 
yperpera CCXXV et ultra: cognita veritate per scripturam 
castellanorum et dictum ipsius, proprio sacramento asserentis, 
sie esse; dixere dieti judices, pro suo • . . restitui debere 
yperpera CCXXV. 

') Proinuntorium , e meridie urbis Coron , hodie Cap Gallo, Videatur 
Meletius Geogr. ed. 2, T. II, p. 407. Poaquev. Voyage ed. 2, T. VI, p. 63. 
Tabula Moreoiica, fol. V. 



JuDicuM Yenbtordm dbcisiones piraticae. 237 

Item Theodoro Lalando et Theodoro Cavalicanda de ^u 
Hothono^ derobatis — iam sunt VI anni elapsi et plus — cum 
essent ad Zarnatam^) cum oleo, per dominum illius loci pro 
domino Imperatore , de tanto de ipso oleo, quod valuerit yper- 
pera XV: scita yeritate per ipsorum dictum , iurantium, sie 
foisse ; dixere dicti judices, restitui debere pro ipsorum dampno 
yperpera XV, 

Item Theodoro Pallealogo') de Mothono, derobato, dum vm 
essent*} in portu Jonzi, per exercitum domini Imperator! s, 
euias erant capitanei Mengadrumgari *} et Lichari, de tanto 
furmento, quod habebat ibi, quod valuerit yperpera XIII et 
plus: cognita veritate de hoc ac scita per dictum ipsius, iuran- 
tis, sie esse; dixere dicti judices, restitui debere pro suo 
dampoo yperpera XIII. 

Item Johanni, homini Adami de Mothono, derobato in ix 
porto Qualiarum'} per Rolandum Cavalerium de Salonicho de 
multis suis rebus, juranti, sie esse; dixere dicti judices, pro suo 
dampno restitui debere yperpera VII. 

Item cum hoc sit, quod, cum repererint dicti domini x 
judices, nobilem virum Marchum Signolum de saucto Panta- 
leone, cum esset in Constantinopoli tempore« quo dominus 
Marinus Vallaressus erat ibi et fuit pro ambaxatore comunis 
Veneciarum, emisse a quodam Januense mercatore M media 
frumenti pro certa quantitate precii, et dedisse iam eidem mer- 
catori pro arris*) et initio pagamenti^) C yperpera; et ante- 
quam haberet ipsum frumentum , nee recipere posset ab ipso 



«) A<]i DoUin 4, p. 232. 
*) I. e. Paleologo. 

') Sie pro esset. Stgnificatar ?ir cum comitibus suis, coli. noU 2, p. 17S. 
*) I. e. 6 yJ^foci dpou77dp(o;. Cfr. Reiskium ad Const. Porphyr. U, 76. 
») Yide noUm 1, p. 231. 

*) Arrhis, arrhabonibus» Theotisce H a r, Aufgeld. 

^) Pagameotum, paga i. q. solutio, pagamento Italice, Gallice 
payement. 



238 JuDicuM Venbtorum dbcisionbs piraticab. 

mercatore , dominum Imperatorem mandasse et fecisse accipi 
dictum frumentum, nee voluisse nee permississe ipsum furmen— 
tum dictum Marchum habere, nee voluisse sibi fecisse dare, Tel 
reddidisse ipsum, nee solvisse sibi de ipso, cum suum foret ex 
pacto facto inter ipsum Marchum et mercatorem Januensem, 
sicut currebat per terram aliqua occasione; neque etiam preci- 
bus vel requisitione domiui Baiuli » qui tunc erat, neque dieti 
domini Marini Valaressi ambaxatoris seu aliorum mercatorum 
Venetorum, qui omnes pro ipso Marcho Signolo quesiverant et 
rogaverant ipsum dominum Imperatorem pro ipso frumento. Et 
ista occasione, que(?) non habueril ipseMarchus ipsum frumeu- 
tum, nee vendiderit ut alii, qui habebant, propter precium, in 
quo ascendit frumentum tunc, ipsum Marchum dampnificatum 
fuisse in maxima quantitate precii; cum hoc fecisse sibi fuerit 
gravissimum et iniquum, eo, quod homines Veneti in Constan- 
tinopoli et alibi ubicumque per totum Imperium, et maxime, ubi 
posse habet dominus Imperator, esse debeant salvi, Jiberi et 
securi cum mercationibus et sine^}; que quidem omnia cum 
cognita, probata et manifesta fuerunt dictis dominis, vera esse, 
per litteras domini Baiuli, missas comuni Veneciarum« per dictum 
et petitionem ipsius Marchi et testium productorum super hoe 
facto, iurantium, omnia vera esse; de his habita plena fide et 
dampno pensato: idcirco dixere ipsi domiui judices, eidem 
Marcho pro suo dampno restitui debere yperpera CCC. 
XI Item Marcho Arnaldonis Veneto, comerclato de mense 
Novembri currente MCCLXVIUI, tempore domini Marini Justi- 
niani Baiuli ... in Mosembria') per Protaximenem et Calo- 
ianni, so figliastro, et Michili Stratiglam et Costantinum Calau- 
rum^) comerclarios, in XVIi yperperis, iuranti, sie esse verum: 



^) Sc. mercationibus. 

') Muivrit ad litus Pooti Euxini Thracieum. 

') Nomina Grecoram plus scmel corrupta. 



r 



JUDICUM VeNETOBUM DECISIONES PIRATICAE. 239 



dixere dicti judices, pro suo dan^no restitui debere yper- 
pera XVII. 

Item Leonardo marescalcho Bereta , derobato tem- xii 
pore domini Andree Dandoli Berete, Baiuli Nigropontis, per 
Momogati et Calianum') e Locavalum qliemque, che se da 
LoDofe^} cum tribus galeis, que veniebant da Cedrigo^) in 
portu de Leserfene*), et capto et ducto per ipsos Alesmirle*), 
de tanto, quod valuerit inter oleum et nucellas et alia arnesia 
yperpera XXVI et plus: scita veritate per dictum eins; dixere 
dicti judiceSy debere restitui pro dicto dampno yperpera XXYI. 

Item cum repertum fuerit per dictos judices, Michaelem xm 
de Verona, cum ivisset ad Pontaraclam*) cum furmento — iam 
sunt VI anni elapsi et ultra — fuisse dampnificatum et comer- 
clatum per comerclarios, qui ibi erant pro domino Imperatore, 
in LXXXX yperperis, solutis per ipsum Michaelem ipsis et • • . 
. . . sibi noilent dare modium ad mensurandum , scilicet yper- 
pero uno per centum quolibet ad intratam^), et totidem ad 
inscitam^), que ascenderunt in dictam quantitatem; item et in 

alia parte fuisse comerclatum, cum esset ad Funixiam^) 

per comerclarios , qui ibi erant pro domino Imperatore, in 
X yperperis; item et in alia parte» cum esset ad Aniam causa 
honerandi de vino, fuisse comerclatum per comerclarios , qui 
ibi erant — iam sunt tres anni elapsi et plus — pro duobus 
viaticis in XVIII yperperis: de predictis omnibus et singulis 



') Caloioamtem? Sequeotia Italice corrupta. 

'} An da Nanfo (Anaphe insula) ? 

') L e. Cerigo insula, veterum Cythera, coli, nota 3, p. 181. 

^) I. e. le Serfene, Serfe, Seripho insula. De Serfo adi BondelmoDÜum I. c. 

p. 83. 177. 
*) An a le Simie (^Syme veterum) ? De ea v. Bondelinont. 1. e. p. 74. 166. 
*) T. e. Poniokeracliam (IIovTOYjpaxXciav), de qua urbe y, notam 1» p. 188* 
^) L e. introitum, Italis intrata, Hispanis entrada» Gallis entrde. 
^} Sie ms., corrupte» ut yidetur. Lege u sei tarn, i. e. exitum. 
*) I. e. Fenossia s. Fenoxia, prope ostia Saluiriae (Sangarii) flavii, Ponto- 

beracleae ab oceasu. 



240 JuDicüM Venetorum decisiones piraticae. 

scita et cognita veritate per dictum ipsius et testium quatuor pro- 
duetorum super bis, jurantium et asserentium , sie omnia yera 
esse ; idcirco dixere dicti judices» eidem Michaeli restitui debere 
pro dictis tribus dampnis yperpera CXVIII. 

XIV Item cum hoc sit, quod, cum Stephanus Gondelm • . . 
. . • venisset a Strombula') ad terram Constantioopolis cum 
uno ligno caricato frumento et ordeo, ad quam iverat ipsa 
occasione — iam sunt tres anni elapsi et plus — una cum 
Feo Florentino, domino Andrea Bardis et Marcho Marcello, 
sociis suis, et essent in portu Constantinopolis, venerunt custo- 
des comercli ibi, et bullate fuerint eis porte ligni, ita, quod 
non poterant vendere, nee aliud facere de ipso blando ') ; et sie 
stando nee habendo potestatem navis per multum tempus, nee 

valendo habere licentiam Baiulo de discaricando 

vel vendendo ipsum furmentum et ordeum; contigit, quod in 
die carnisprivii propter fortunam lignum sfondravit') se, et pro 
majori parte fuit totum furmentum et ordeum amissum et 
destruetum; propter quod ipse Stephanus de ligno et furmento 
et ordeo dampnificatus fuit pro parte sua in L yperperis et plus: 
de quibus omnibus scita et cognita veritate per dictum ipsius 
et testium productorum coram dictis dominis super bis, iuran- 
tium, sie fuisse ; dixere ipsi domini judices, restitui debere ipsi 
Stephano pro sua parte yperpera L. 

XV Item cum repererint dicti domini, Stephanum Bonum 
Venetum, dum veniret de Malvasia cum uno suo ligno et Fio- 
nisti Tonisto tempore domini Marini Justiniani, Baiuli Constan- 
tinopolis, et domini Andree Dandoli, Baiuli Nigropontis ; et cum 
ipso etiam essent Marchus Jeremias, et forent ad Formenias^) in 



^) An Strohüo insula? De ea v. Nos ad Partitionem Regni Greci (p.477 primi 

voluminis). Nisi est Stromula, coli, not 3, p. 207. 
*) Blado, frumento. 

*) I. e. sfondavit se, vox Italica, aubmersum eaL 
^) An Fermenia9? Cfr. supra p. 173, coli. 207, II. 




JüDICUM VBNBTOaUll DE0ISI0NB8 PIRATICAB. 241 

p<Hrtii9 qnod dicitur Sclayas, fuisse eaptum per Andriolum Gafo- 
mni et Jannem de lo Cavo cum daobus lignis , qui armaverant 
in Constantinopoli, cum suo ligno et bis, qui cum eo erant, et 

derobatos fuisse per ipsos eursarios babebant; et 

ipsmn Stepbanum dampnificatum fuisse tune de tanto, quod 
falnerit inter mercadandias et vinum de Malvasia, arma, pannos 
et alia amesia yperpera CXLV : que omnia cum probata, cognita 
et manifesta fuerint yera esse per dictum ipsius Stepbani et 
testiiim prodactorum, iurantium, sie fuisse, ipsis dominis; 
ideireo dixere ipsi judices, restitui debere ipsi Stepbano pro 
suo dampuo yperpera CXLV. 

Item cum invenerint etiam dicti domini, Rapaldum dexn 
Niola, burgensem Nigropontis, tempore dominorum Nicbolai 
Barbadieo et Pbylippi Anrio, domini Andree Dandoli, dicti 
Bereta, Baiuli Nigropontis» cum misisset in ligno, quod erat 
Marclii Zubani, ad Salonichi tantos pannos inter sentelaisios *) et 
terlisios*), qui ascenderant in capitali CCIIIl yperperorum; et 
postea fuisse dampnificatum et derobatum de ipsis pannis Omni- 
bus per Jobannem Senzaraxon et socios, qui cum [eo] erant, 
et missis multis nunciis pro ipsa derobatione et aliis, nichil babi- 
tum de bis et recuperatum fuisse: et de bis cognita (fuerit) 
Tcritate per eosdem per dictum et petitionem Vigelini, filii 
quondam dicti Rapaldi, et testes productos super ipso facto 
coram dominis ipsis, iurantes et asserentes, predicta sie rera 
fiiisse; ideireo dixere ipsi domini, sie de predictis babita plena 
fide dicto Vigelmo (sie), filio dicti Raynaldi, pro dicto suo patre 
restitui debere pro dicto dampno yperpera CCniL 



') Sie ms. Signifieatar sendtle s. sendadum, Italice sendado» tela 
•ubseriea Tel paDons aericus, Theotiace Zendel. Cfr. Diet a. y. et Mati- 
nelli a. ▼. fomdadum, 

') Snbeat trilicium, Hiap. terlis» Gall. treillia, Ital. traliccio, 
Theot. Drillich. 

Fontes. Abtii. IL Bd. XIV. 16 



242 JUDICUM VbNETOBÜM 0BC1SI0NB8 PIRATICAB. 

xTii Item Johann! Truzano de Veneeiis , derobato , dum esset 
in uno ligno ad culfum de Acomania') una cum Marcho Triri- 
sano, Petro Lane, Johanne Lipomano, Marino Viglono et Angelo 
Bonzi de Veneeiis, suis sociis, de mense Augusti eurrente 
MCCLXXV^ per Rolandum, militem de Salonicho et socios saos, 
ad quem locum iverat cum sociis ad mercatum, de Yoluntate 
segnorie et hominum de Acomania^t et capto et spoliato 
Omnibus suis rebus, denariis et bonis, quos habebant, et postea 
posito in carceribus et detento ibi per V menses simul cum 
sociis, et per Corpolatum^), vicarium pro dicto Imperatore in 
Salonicho , detento in carceribus , et robato de suis danariis et 
sociorum, et dampnificato pro parte sua solum inter denarios et 
res et bona sua et expensas occasione carceris in yperperis 
LXXXX; et cognita et scita de predictis omnibus veritate per 
dictum ipsius et sociorum quorumdam • . • sie esse: dix^e ipsi 
domini judices, restitui debere pro suo dampno yperpera LXXXX. 

xTiii Item 

[k]i Item cum repertum fuerit etiam per dictos dominos^ 

nobilem derobatum de rebus et bonis ipsorum 

fratrum comunibus, quos habebat penes se idem Marchus^ dum 
iret de Ciarencia in Crete super Zanto'), per Rolandum • . . 
. . • inter unam maximam quantitatem furmenti, que constite- 
rat ultra yperpera sexcenta et ultra, que habebat secum, et dena- 
rios grossorum et centura^) una de auro et perlis et zag . • • 
cum botonibus'^} et alia victualia et setam et ame- 



^) Lege Agio Mama, Teteruai Torone cum siqu. Vide pag. 216. 

*) I. e. curopaUturo; que vox titulum Grieci Regai aulicam signi6cat. 

Nomen ipsum yiri tacetur. Cfr. pag. 224. 
') Zante, Zacyntho veterum. Est Clarentia Zacyntho oppostta. Cfr. p. 170. 
^) Cingido, zona. 
*) Italice bottone, Gallice boaton. Sunt botones globoli aeu fibde aphe- 

rics ad conatringendaa yeates, coli, nota 3, p. 255. Mutilatam sag foerit 

zagarellis (fimbriis de auro), aut probabiliua zogiia, i. e. petria pre- 

tiosis. Cfr. p. 247, YIII. 




JVDICUM VeNBTORUM DECISIONES PIRATICAE. 243 

SB de leeto') et drapos^) de auro et capsellas et alia multa et 
L yperpera , que habebat secum Rodulfus serviens ipsorum , et 

marsarias '} minu • archum , in eundo et redeundo per' 

Romaoiam occasione recuperandi predieta, que valuerint yper- 
f&n W* et oltra, sine dampnis et inutiiitatibas multis, que et 
qaas habuerit et sustinuerunt ipsi pro dieta derobatione • • . 
. • . habuis^ent de ipso suo framento et aliis: et de bis omni- 
bös facta fberit plena fides, que vera et manifesta fuerunt 
eomuai VeDeeianim et ipsis dominis per dicta ipsorum fratrum 
ettestium productomm super hoc facto, iurantium, sie fuisse: 
ideireo dixere ipsi domini judices eisdem fratribus pro ipsorum 
(Umpno et socii restitui debere yperpera mille. 

Item cum inventum etiam fuerit per eosdem dominos, n 
Petrom Castolum et Andream Vendelinnm Venetos ac socios de 
aimo preteritp de mense Madii , cum essent ambo ad Spinari- 
zam^), et caricassent unam na?im de furmento et milio et fabis 
qnorumdam de Jadra , cuius erat patronus Dessa de Jadra ; et 
esset ipsa navis caricata super fosa dicte Spinarize , eapta ipsa 
aari cum omntbus marinariis et patrono per Jannem di Caro et 
SalathiDO et socios, homines domini Imperatoris, cum tribus 
ligois armatis in Ania , et ducta ad Butrinto , castrum domini 
Imperatoris, cuius erat capitaneus quidam vocatus Lithoriti , et 
descaricata pro maiori parte et quasi de toto blando, derobatis 
dietis patrono et marinariis de omnibus eorum rebus et bonis, 
dampnificatos fuisse de dicto furmento, milio et fabis in 
MCCCLXXI Ubris de eo, quod acceperunt dicti corsarii, licet 
postea reddita fuerit naris predictis cum aiiqua parte dicti 



^) YestimeDta (indumenta) ad lectum induendum servientia. 
*) I. e. drappoB, pannos. 
') L e. marzarias minutas. 

*) Hoc loeo significari ?idetur illa 8p%ma%a Epiri» de qua egimus p. 176. Id 
qnod aaadet jaxta memorata Jadra (Zara) et Butrintum (Buthrof um). 

16 • 



244 JUDICDM VeNETORUM DBCI8I0NB8 PIRATIOAB. 

bland! ^), eomputatis in ipso dampno expensis factis pro reeu- 
peranda dicta na vi et blande illo pauco, quod habuerit, et 
occasione dicte derobationis ; et de bis omnibus et singolts 
facta fuerit plena fides domino Duci et eomuni Veneeiarum 
per litteras missas a capitaneo de Curfu et consule Venetorum 
de Curfa et a consule Venetorum in Spinariza de eaptione dicte 
nayis domino Prancatio (sie) Gontareno sdlieet, et per dicta 
ipsorum Petri et Andree et dictorum patroni et marinarioroin 
et testium etiam productorum per ipsos super bis coram dictis 
dominis , iurantium et asserentium ipsorum sacramento , onmia 
Tera esse: idcirco dixere ipsi domini judices, dictis Petro et 
Andree pro ipsorum dampno restitui debere M'^CCCLXXI 
libras Venetarum parvarum. 

in Item Francisco Grigiono et Petro Somiteculo soeiis, 
dampnificatis in G yperperis, acceptis ipsi Petro in terris de 
Spiga^) et de Pontaracla^) pro comercio per comerciarios 
homines domini Imperatoris tempore domini Harchi Michaelis, 
Baiuli Constantinopolis, et tempore etiam domini Johannis Geni ; 
eognita yeritate per dictum eins, iurantis, sie esse: dixere ipsi 
judices, restitui debere pro ipsorum dampno yperpera G. 

IV Item Jacobo Magno Veneto, dampuifieato» dum esset Con- 

stantinopoli tempore domini Baiuli Constantinopo- 

lis, et mississe^ suam drapariam ad civitatem Mesembrii^) per 
Marinum de Bona de Ragusio bis, et ipsemet ivisset tercio cum 
draparia sua similiter ad ipsam civitatem Mesembrii in tribus 

acceptis sibi et dicto de comercio per 

comerciarios ipsius terre; item et in alia parte dampnificato 



^) Bladi, frumentiy uti modo supra et alibi. 

*) Scriptoribus medii aevi Latinis Spigas et 8ptg<ut cett. (^s^ Uy^iig) idem 
est qaod Pegae, urbs Mysie ad Propontidem, Nicetie Acomioato aliquoties 
memorata, coli. Wilken. KreuzzOge IV, 105. Yide supra p. 205. 

*) Pontoheraelia, Cfr. Dotam 1, p. 188. 

*) Mesembriaef Mezember Duradi, Turcice Misivri. 



r 



JODICÜM VBNBTOftim OBC18IONB8 PIBATICAB. 245 



tempore predicti domini Marini, dum esset in ipsa terra, de uno 

800 sandalo^} empto ab ipso et aptato et reparato 

saam Toiuntatem per Rucham, dominum tunc dicte terre Mesem- 
brie pro domino Imperatore, et suos ofBeiales costitutos super 
formento, et misso caricato de frumento Constantinopoli pro 
dwtmetioDe^ ipsius ligni et arnesiis sive corredis aceeptis de 
ipsOy et pro naulo dicti ligni et dampno ipsius in yperperis CLX 
et altm ; scita veritate de bis per dictum ipsius Jaeobi , asse* 
rentis, sie omnia yera fuisse: dixere dieti domini judiees, 
debere pro dietis duobus dampnis, comercli seilicet et ipsius 
sandaUi, restitui yperpera CLXXY. 

Item Johann! Ardizonis , derobato et dampnificato tem- v 
pore Baiulatus domini Thomasini Beligni in Constantinopoli 
de uno suo equo et de tanto in aspris') et cultris et pannis, 
qoi yaluerint inter omnia yperpera XXXVIIII, aceeptis uni suo 
piiero sire senrienti in nemore de lo Sagari^) per soldaderios ') 
domini Imperatoris; item et in alia parte dampnificato de XX 
yperperis tempore domini Marchi Michaelis, Baiuli in Constan- 
tinopoli, quos* habere debebat a domino Imperatore pro eo, 
quod portaverat a Mari Maiori^) Constantinopolim, seilicet a 
Soldadia^), pro portatura unum nuncium domini Imperatoris: 



^) I.e« seapha maiori navigio adjuacta» coli. DuCang. Glossar. Gr. s.v. 

') L e. abalienatione. 

') Numis minuiioribus argenteis. 

^) Quinam Regai Greci locus significetor» nos qoidem latet. An 8agar (San- 
garius}, Bithyni« borealis flnvias, cum oppido cogoomine ibi posito, ubi in 
Pontum Euxioum effunditur? De bis v. Periplum Ponti Euxini octuplum 
(Constant. Porpbyrog. nostre edit. p. 41), ubi Zagar dicitur. Ei 8agar 
(^osriapi) iste flurius dicitur apud Leonem Grammaticum p. 326. ed. Bonn. 
Sed eligendus locus proxime Constantinopolim. Fortasse sobest s. Zaeha-' 
riae, cuius templam erat in suburbanis Constantinopoleos. 

*) I. e. mint es. 

•) Ponio Euxmo, coli. p. 171. 18$. 180 cett 

^) Soldadia in Chersoneso Taurica (Crimea) queri debet inter Chersonem 
et CaiEam. De hoc loco ejusque varia scriptione (Sodaia, Sugdaia ceti) 
videatur Periplus Ponti Euxini octuplus 1. c. p. 39. 



246 JüDlCUM VeNETOKUM DBCISI0NB8 PIftATiCAB. 

cognita veritate et scita de bis per dictum ipsius Johannis et 
testium productorum per ipsum, iurantium et sacramento asse* 
rentium, sie fuisse; dixere dicti domini judices, restitui debere 
pro dictis Omnibus dampnis yperpera LVIIII. 
VI Item Antonio Squaia, dampnificato per plures riees de 
comerclo sibi accepto per eomerelarios de Hesembria et per 
illos de Laquilo *) et de Pontaracla *) et per illos de Cuffu *) 
[ei] de le Comundie^), qui non permittebant carieare saaa 
mercadandias, et de dampno sibi facto de uno suo sandalo et 
Petra') de Fano caricato de furmento et ordeo pro comerclo» 
accepto sibi de ipso blando per illos de Mesembria et de ordeo 
multo sibi accepto per lo Mengatriarcba ^) , capitaneum exerei- 
tus domini Imperatoris, qui venerat ad ipsam terram, et propter 
moram , quam fecerat ibi per VIII dies mandato dicti Meng^- 
triarche cum alio blando contra suam volantatem» et que omnia 
dicta dampna ascenderant in yperperis LX et ultra; cognita 
yeritate de bis per dictum ipsius, asserentis, sie fuisse: dixere 
ipsi judices, restitui debere pro dictis omnibus dampnis yper- 
pera LX. 



^) L e. VAquilo. Significatur urbs ireteris Thraci» AnekxaluM, Ponto Euxino 

apposiia, nomine diversimode per sevuin medium corrupto, scilieet AehelOf 

AchelouB, Aioli, coli. Thessalonica p. 485 sq. 
*) Pontohercudiai de qua v. antecedentia noa uno tantum loco. 
') Lege Caffa^ qnm Crime» (Chersonesi Taurics) urbs notissima, coli. Meletio 

Geogr. ed. 2» T. II , p. 54. Ka^a^ Panareto in Clironico Trapesuntino 

(Eustath. Opusc, pag. 364, 80. 367, 40.)* Fuit medio fevo Genuensium, 

minus Veneforum, emporium prsecipuum terrie Taurice. — Post C. addi- 

dimus ei, sensu flagitante. 
^) Lege Comanie (ComanisB, Cumani»), quam Chersonesi Tauricse parti 

orientali assignandam esse videmns, coli. Periplo Ponti Euxini octuplo 

(Constant. Porphyrog. nostrse editionis pag. 39). 
^) Lege Petro (Pe tri), ut paulo post habemus J a c o b o de Fano. 
*) I. e. megatrierarcham» yJ^cot rptvjpdpx^'** classis Gree« prsfectum; 

quod dignitatis nomen ut tot alia Italis pro nomine viri proprio valuisse 

videmus. 



JODIOUM Vbnbtobom dbcisiones piratigab. 247 

Item Michaeli Coro de confinio saneti Raphaelis, dero-vii 
bato et dampnificato una cum Jacobo de Fano et Marcho de 
Liprosi de. confinio saneti Jacobi de Luprio*), suis sociis, de 
nio ipsomm sandallo et rebus et mercadandiis^ que in ipso 
erant, passo hoc anno proximo preterito naufragium in culfo 
Arce, in loco Yocato Gigli, de ipso naufragio evasis et acceptis 
per homines domini Imperatoris, qui erant ibi, et per dominum 
GniKeliDiim Barbam Hengapapie^}, missis ad ipsum Mengapa- 
piam et scriptis per scribam ipsius ad Zaniam, qui erat ibi in 
eierdtu pro domino Imperatore; de quo sandallo dictus Jacobus 
habebat unum octavum, et Marchus unum quarterium, et dictus 
Kchael duos quarterios et dimidium; et valentibus dictis mer- 
cadandiis et rebus singulariter distinetis et examinatis cum core- 
£5 dieti ligni, erasis similiter et acceptis, yperpera CCXXI • . . : 
eognita Yeritate de bis ac scita per dictum ipsius Michaelis et 
testium productorum coram ipsis dominis super hoc fact05 
iurantiom et sacramento asserentium, sie fuisse: dixere iidem 
domini judices, restitui debere pro dicto dampno pro se et 
dictis suis soeiis yperpera CCXXI et dimidium« 

Item Marcho , filio quondam Yvani Baduarii de sancto vm 
Baldo, derobato de hoc anno proximo preterito de mense Madii 
per Johannem de lo Cavo et Saladinum et Moschetum, comitos 
triam lignorum, que armaverant ad Ania, et per socios ipsorum 
in portu yocato Livita in lo Curfu, dum esset in quodam ban- 
zono Gerrasii Buzignoli de Ragusio, qui etiam derobatus fuerat 
tanc cum omnibus suis marinariis de omnibus, que habebant, de 
tanto inter denarios grossorum et arzentum^) et zoias^) et 

^) Luprio una ex sex iosalis , in quas primo distributa erat urbs Venetonim. 

In seqq. forsan latet : Acre . . Oihüh i. e. Dschibeii. De bis v. T. II, p. 406. 400. 
') I. e. megapapise, (u«ydXou ncatin; quod nomen dignitatis iterum Italo 

quasi pro nomine proprio valuisse videmus. 
') Argen tum« coli, nota 8, p. 252. 
*) zoTa, Italice« idem quod mooilia , gemmse, annuli aliaque id genus pre- 

tiosa. „Zogia» oltreche per gioia, pietra preziosa.^ Mutinelli. 



248 JuDicuM Venbtobum oegisionbs piraticae. 

Testes et arma et arnesia de lecto et de tabula et alia multa 
arnesia et sua bona, quod loagiim esset dicere regulariter, visa 
et distiacta in dicto eius, quod yaluerit XVIII libras grossorum 
et XXVI denarios grossorum; cognita reritate ac scita per 
dictum eius et dicti Gervasii et sociorum et testium producto- 
rum per ipsum super hoc facto coram dictis domiois^ iurantiiun, 
sie fuisse : dixere ipsi judices, restitui debere pro suo dampno 
libras XVIII et solidos II et denarios II denariorum grossorum. 
^ Item Petro Fare, derobato, dum veniendo de Crete vellet 
ire Nigropontem, per Guilielmum de Malvasia et socium Petrum 
Caravelle, homiues domioi Imperatoris cum uoo ligno, de multis 
suis rebus, armis et bonis ; visa [et] ^} scita veritate et quantitate 
dampni per dictum ipsius, asserentis, sie esse : dixere dicti judi- 
ces5 restitui debere pro dicto suo dampno solidos VI grossorum. 

X Item Bonifacio Callegario de sancto Samuele, derobato 
per homines de Malvasia, dum veniret de Crete, et capto etiam per 
ipsos de armis suis et aliis multis rebus et bonis ; cognita veritate 
et quantitate dampni per dictum ipsius et testis unius producti 
super hoc, iurantium et asserentium, sie fuisse : dixere ipsi domini 
judices, restitui debere pro suo dampno LI denarios grossorum« 

XI Item Marcho de Mondo» ci vi et habitatori Candide '), dero- 
bato, dum veniret de Nigroponte ad Milium^ cum una condura, 
caricata de fabis et aliis rebus ad scolium de lo Chimo per 
Cosam Latinum cursarium et socios Grecos, homines domini 
Imperatoris, cum duobus lignis armatis in Ania, de multis suis 
rebus tempore domini Dominici Michaelis, consiliarii Crete et 
Rectoris Candide, valentibus yperpera LXXII vel circa; cognita 
et scita veritate per litteras missas a dicto Rectore domino 
Duci Venetiarum super hoc et per dictum ipsius Marchi et 



') Addidimus et, seosu flagitante. 

^) Candidae, Candiae, metropolis Cretensis. Cfr. p. 163. 

') Melum, M^Xov insulam. Cfr. p. 187. 



r 



JUDICUM VbNETOBüM DBCI810NBS PIRATICAB. 249 



testhim productorum super hoc , iurantium , sie fuisse : dixere 
dieti jndices, restitoi debere pro suo dampno yperpera LXXII. 

Item cum hoc sit, quod, cum Andreas Rane Venetusxii 
tanpore domint Petri Badoarii, Baiuli Constantinopolis , esset 
ibi, et emisseß] certam quantitatem furmenti a domino Uberto 
Vsdemar, et faeeret caricari ipsum furmentum publice in una 
8oa naYi ; et dominus Imperator mittendo suam gentem super 
ipsa naYi fecerit duci ipsam cum toto furmento ad Blacernam ^) ; 
et hoe scito ipse Andreas yenerit cum domino Baiulo et aliis 
multis mereatoribus ad ipsum dominum Imperatorem ad seien* 
dum, quare factebat sibi facere de frumento et navi hoc, et ad 
rogandum, ut dignaretur sibi facere reddi ipsam navim cum 
fbrmento; et etiam alia vice et pluribus redierit et cum domino 
Marino Yaiaresso^ ambaxiatore et nuncio comunis, ad ipsum 
dominum Imperatorem dicta occasione et ad rogandum, ut reddi 
faeeret ?el saltim sibi soI?i faeeret tantum, quantum currebat 
per terram; et dominus Imperator aliqua occasione ?el aliquo- 
rum precibus noluit hoc facere , sed solvent sibi de ipso fur- 
mento« sicut placuit, et minus» quam currebat per terram, bene 
L yperpera pro quolibet centenario, quando vendebatur tunc in 
terra centenarium CLX et CLXX yperperis, et ipse dari fecit 
solum • • • yperpera per centum ; et dicta occasione dampni- 
fieatus fiierit in CCC yperperis et plus sine dampno tarete et 
marinariorum» quam tenuit apud Blacernam per unum mensem 
et dimidium ; scita et cognita veritate de bis per litteras dicti 
domini Petri Baiuli missas pro ipso facto et aliis comuni Vene* 
tiarum et per dictum ipsius Andree et dicti Baiuli predicti in 
testem coram dictis judicibus, affirmatis etiam bis per sacramen* 
tum, Vera esse : idcirco dixere dicti domini judices, restitui debere 
pro suo dampno yperpera CCC ipsi suprascripto Andree. 



') Ad palatiam Blachernarum , quod panlo post denuo roemoratur, Cfr* etiam 
p. 172, nr. XXII. 



250 JUDICUM VbNBTORÜM DBCISIONES PIRATICAB. 

xni Item domiae Donelle, uxori Gilii Gambarini, derobate, 
dum yeniret de Crete, per quoddam lignum domini Imperatoris 
de multis suis rebus, armis et bonis; scita veritate per dictum 
uxoris et testis produeti per ipsam , iurautis , dictum dampuum 
sie fuisse, viso etiam dampno et scito per singula: dixere dieti 
judices, restitui debere pro dampno dicti Tiri sui yperpera V et 
dimidium. 

XIV Item Rodulfo, qui stat in domibus Vitalis Badoarii in con*- 
finio sancti Patergnani , derobato per galiotam domini Rolandi, 
militis de Salonicho, de tantis suis rebus et bonis et mercadan- 
diis, que ?aluerint yperpera XXXII et plus ; cognita reritate per 
scripturam ostensam dictis dominis, continentem dampnum 
ipsius: dixere ipsi judices, restitui debere pro suo dampno 
yperpera XXXIL 

XV Item Jordano aflPactatori ') de confinio sancti Cassiani, 

derobato Patras de tanto inter mercadandiam, 

pannos, merzariam, res et alia bona sua, que valuerint yperpera 
LXXV, et capto etiam et detento in carceribus per quatuor 
menses continue, et liberato postmodum per dominum Con • . . 
. . . , qui ibi erant : cognita et scita veritate de bis per dictum 
ipsius et testium productorum per ipsum, jurantium^ sie fiusse, 
et 

[l] 1 Item cum repertum fuerit etiam per dictos judices, Mari- 

num Gallum de confinio cum Petro Calpo, habita- 

tore Nigropontis , socio suo , et vendidisset salinariis ') domini 

Imperatoris» qui erant ibi, duo centenaria salis p 

ipsum, et promisissent ipsi solvere pretium, cum non solverint, 
fuisse dampnificatum una cum socio in XXXVI yperperis, 
quod sale evaserant de quadam fortuna dampnifi* 



^) I. e. lanio, mactatori; aliis coriario. 
') Salis venditoribus. 




JUDICOM VbNBTOBÜM DBCISIONBS PIRATIOAB. 2S 1 

eatam et derobatum pro se et socio de ano rampagono ') cum 
eancTo') et grepia per Rolandum Cavalerium de Salonieho, 
contra Yoluntatem ipsonim accepto, anteqoam venderent . • . 
... et manifesta et probata fuerint per dictum ipsius Marini 
et testis producti pro hoc facto, iurantium, «ic fuisse: ideirco 
dicti jadices, sie veritate cognita^ dixerunt, eidem Marino pro 
86 et socio restitui debere pro dictis duobus dampnis yperpera 
XLim. 

Item Petro Vioiano Sarto de coatrata saneti Fantinif n 
derobato, dum veniret de Crete et veOet ire Nigropontem, per 
Goilielmum et Petrum Caravellam de Malyasia, soeios et comi- 
to8 dooram lignorum , de tanto , quod valuerit inter denarios, 
arma, vestes et alia aruesia VII solidos grossorum et III gros- 
ses; cognita veritate et scita per dictum eius et testium pro- 
dnetorum super hoc, iurantium, sie fuisse : dixere dicti judices, 
restitui debere pro suo dampno VII solidos grossorum et dena* 
rios III grossorum. 

Item Phyb'ppo Marangono de sancto Vito , derobato — in 
iam sunt circa duo anni — per Guiliebnum de Malyasia et 
Petrum Cavallerium et Zorzum Pretorem, comitum ipsorum, 
com uno ligno, dum iret de Crete ad Nigropontem, de omoibus 
sois rebus, armis et bonis, que secum habebat ; cognita et scita 
reritate de bis per dictum ipsius, et yisa quantitate dampni 
dfligeuter : dixere dicti judices, restitui debere pro suo dampno 
HI solidos et dimidium denariorum grossorum. 

Item cum inrentum fuerit etiam per dictos judices , Bar- iv 
tholomeum Zanase de sancto Hermacora, derobatum fuisse, dum 
veniret de Lepanto^) ad Clarenzam a la ponta^) de sancto 



') Idem eMe videtur, quod rampego, rampico (uncus). 

') Ao rodens ex caiiabi? Orepiam anehorae habet Heoschel. s. v, 

') Naupacto Teterum. 

*) Puata Italice, i. e. prorountorium. 



252 JUOICUM VbNBTOBÜM DB0I8I0NBS PIRATICAE. 

Andrea die VIII Madii eurrente MCCLXXI, per unum lignum de 
Malvasia, cuius erat comitas quidam vocatus Zuraz et nauele— 

rius eius Rolandinus, et per eos, qai intus ibi de 

Omnibus suis mercadandiis , rebus et bonis; et spoliatum etiam 
post derobationem et dampnificatum fuisse de tanto, quod value- 
rit inter eeram, coramen^), pelles silvestres, setam, merzariam, 

pannos et drapos da Testire') et arma arnesia et 

bona, yperpera CCLXXXVI et plus; et de bis omnibus cum 
faoia fuerit plena fides et veritas cognita per dictum ipsius 
Bartholomei et testium plurium, productorum per ipsum super 
hoc facto, iurantium, omnia sie fuisse: idcirco dixere dicti 
judices^ eidem Bartholomeo restitui debere pro suo dampno 
dicta yperpera CCLXXXVI. 
▼ Item domine Enclerade da cha (i. e. da ca) Patriarcha, 
aye^ domini Pantalonis*) Sami, derobate, dum iret de Crete 

ad Nichisiara") anni elapsi vel circa — in Anzo- 

pelago^) in le aque da sancto Vrino^) per Johannem Dalcaro 
et Bolgarino, homines domini Imperatoris, et socios, de tanto 

inter aurum et arzentum^) et yperpera et vestimenta 

esfrodata*) de tapetos et carpetas") et cosanos*') 

^) I. e. coria» ut lignameo pro lignis. 

') PaoDOs ad vestes faciendas. 

•) avi«. 

^) Pantaleonis. 

^) Nixiam, Naxum insulam. Aliis Nieosia Cypri prseplacebit, vix bene. 

^) 1. 6. Arehipelago. ItaHs anzi pro ante. Forsan autem scriptum erat .Ar»t- 

pelago. 
^) Verino (Herino)? Hujus sancti insulam supra habuimus, licet sede incerta. 

Vide p. 185. 
^) argentum, coli, not 3, p. 247. 
®) I. e. demersa, coli, nota 3, p. 240. Lectio tamen dubia nobis videtur. 

Potius enim de raptu cogitandnm. 
^^) Carpett» Venetis dicuntur rouliebres qu»dam tanic». ,,Carpeta, 

vesta» che le donne del volgo portavono dalla cintola fino ai piedi^. Mutinelli. 
'*) Cosa est Provincialibus vestis qusdam muliebris. At quid cosani de 

le fano? Subestne de lo Fano? An sunt cosani de lo fano eussina 

(pulvinaria) de panno? Cfr. Du Gang. s. v. fanon. 




JdDICUM YBNBTOftUll OBCI8I0NBS PIBATICAB. 283 

de lefano et zoias de perlis et arnesia de eoquina et alias res, 
qoe ralaerint yperpera CL : cognita et scita veritate per dictum 
ipsius et testium productoram, iurantium, hec omnia esse yera, 
dixere dieti • restitui debere pro suo dampno yper- 
pera CL. 

Item domine Agnesie, sorori de Prebaxano de saneto vi 
Zomignano'), derobate cum predieta domina Enelerada per 
dietos corsarios et in dicto loco de omnibus suis rebus et bonis ; 
«eita Teritate per ipsam et testes , iurantes , sie esse : dixere 
dieti judiees, restitui debere pro suo dampno solidos XV 
grossorum« 

Item Jacobe Fabro de contrata sancti Salvatoris, dero- tu 
bato per bomines de Halvasia et de exercitu domini Imperato- 
ris de tantis suis rebus et bonis inter arma, Testes, mercatio- 
nes et alia, que valnerint solidos XIIII de grossis minus I grosso ; 
Tisa et scita veritate per dictum ipsius et testium productorum, 
iurantium, sie fuisse: dixere dicti domini judices, restitui 
debere pro suo dampno solidos Xilll de grossis, minus 
I grosso. 

Item Danieli de Carbonara de contrata sancte Sopbye, vm 
derobato et depredato cum dicto Jacobe per dietos bomines 
de Malyasia et exercitu domini Imperatoris de omnibus suis 
rebus^ yestibus et armis et bonis ; scita et cognita veritate per 
dictum eins et testium receptorum super hoc 5 iurantium, sie 
yera fuisse, et visa et examinata quantitate dampni: dixere ipsi 
domini judices, pro suo dampno restitui debere solidos XI de 
grossis, minus I grosso. 

Item Ottonello Mute, derobato una cum predictis Jacobe nc 
et Daniele per predictos de Malväsia et exercitu de bis, que 
habebat; scita veritate et viso dampno per dictum eius et 
testium iurantium, sie esse: dixere dicti judices, dari debere 



<) An qoi ralgo 8. Zobenigo? Cfr. Venesia etc. 11, %, 300. 



254 JUDICUM VbNBTORUM DECI8I0NB8 PIRATICAE. 

pro 8U0 dampno solidos V grossornm et IUI grossos et 
dimidium. 

X Item Menego Lambardo de eonfinio sancte Marie For- 
mose» derobato, eum veniret de Acre in Breadese^) cum una 
galea cum domiao Guilielmo Salnazo, diclo domino de Barach, 
preb'ata dicta galea et capta — iam sunt tres anni elapsi et 
plus — per Prepignanum yenientem cum sex galeis domini 
Imperatoris, de omnibus, que ibi habebat ; cognita veritate per 
dictum eius et testis, iurantis, sie fuisse, et examinato dampno : 
dixere ipsi judices» restitui debere pro suo dampno libras XXV 
denariorum parvorum Venetorum. 

^ Item dominis Nicholao Dente et Phylippo Bono de eon- 
finio sancti Symeonis, comerelatis in Ania per comerclarios 
domini Imperatoris, ubi iverunt pro vino — iam sunt circa tres 
anni — iurantibus, sie fuisse: dixere dicti judices, debere 
reddi VIII yperpera, que soluerint pro ipso comerclo. 

xn Item cum hoc sit, quod, cum Bartholomeus Zupparius de 
contrata sancti Fantini — iam sunt octo anni elapsi et plus — 
tempore dominorum Nicholai Navazosii et Nicholai Migiani, 
castellanorum Coroni, essent Corono et misissent unam suam 
barcam in Candiam per Antonium de Corono ad caricandum de 
mercadandiis loco sui» et cum caricasset de caseo et vino de 
Crete et ali ..... . de Candia in Coronem cum ipsa barca 

et carieo in loco vocato Puncta de Spata '), ipse Antonius dero- 
batus extiterit de dicta barcha et carieo per Nicholam Mathazi, 
comitum unius ligni armati domini Imperatoris, et socios, qui 
cum ipso erant, et captus etiam et spoliatus eum aliis marina* 
riis de yestibus et omnibus, que habebant; et ipse Bartholo- 
meus in bis, scilicet barca cum coredis et carieo, dampnificatus 
extiterit in yalimento yperperorum CCCLX et plus , et per hos 



^) I. e. De Aecone (Ptolemaide) Brundusium. 

*) Promuntorium Cretae satis Dotuin. Cfr. T. II, p. 470, nr. CCCXXIT. 



JUDICVM YfiNfiTOEVM DB0I8IONS8 PIRATIG AS. 25 S 

porbiTerat litteras ex parte diGtorum dominorum castellaaonim, 
quibos querimoniam de hoc feeerat ad Sayastoeratoram % fra- 
trem domini Imperatorb, qui erat ibi de Morea dominus pro 
ipso domino Imperatore, ut rehabere et recuperare posset pre* 
dietam bareham et alia amissa, quod dominus Sayasto enm[crator?] 
litteras miserit ista de causa iUis de Halvasia » et ipse Bartho- 
lomeus portaverit, et magnas expensas fecerit semel et pluries 
in eundo et redeundo pro predictis reeuperandis , nee reeupe* 
rayerit; et de bis omnibus cognita et scita fuerit yeritas per 
dictos dominos et per dictum ipsius Bartboiomei et Antonii 
predieti et dicti domini Nicholai Miglani, eastellani olim, et alio* 
nun testium introductoram pro bis, iurantium, sie fuisse: idcirco 
dixere ipsi domini judices , eidem Bartholomeo restitui debere 
pro 8U0 dampno yperpera CCCLiX. 

Item predicto Antonio de Corono, derobato in dicta barca xm 
dicti Bartboiomei dicto loco et tempore et per dictos cursarios, 
ut predictum est, de tanto de suis rebus et yestibus et parte, 
quam habebat in carico, et auro filato') et seta et botonibus'} 
de ambro ^) domini Pauli Corarii, quod yaluerint (sie) yperpera 
XL et solides XXII grossorum; de bis cognita yeritate per 
dictum ipsius Antonii et dicti eastellani domini Nicholai et 
testium productorum per ipsum , iurantium , sie fuisse : dixere 
dicti judices, restitui debere pro dicto suo dampno et Pauli 
yperpera XL et solides XXII grossorum. 

Item domino Andree Barozo de sancto Moyse, derobato xiv 
et dampnificato tempore Marchi Bembo, Baiuli Nigropontis, cum 
ivisset de Nigroponte ad insulam Meli, et esset in portu, de 
una sua yacheta, accepta de ipso portu per duas yachetas 



^} sebftstocratorem, ffeßaoroxpdtropa » ut ftlib i ia hoo diplomate. Era tne 

Johannes Palaeologus? de quo y. DuCangf. fam. Bysant. 189. 
*) Auro in stamina et fila teunato. Idem valet de argento. 
*) De bis globulis Tide notam 5, p. 242. 
^) Ambra. 



256 JUDICUM Vbnetorum oecisionbs piraticab. 

armatas domini Imperatoris, cum suis arnesiis et coiredis • • • • 
valuerit yperpera CXX; scita yeritate per dictum ipsius et 
testium 9 quos produxit , iurantium , sie fuisse : dixere judiees, 
restitui debere pro suo dampno yperpera CXX. 

xv Item Paschali, qui fuit de Brandicio^) contrate sancti 

Gregorii , dum reniret de Acre in Cipro pro naa- 

derio unius ligni . • • per duo ligna cursariorum, quomm 
lignorum erant comiti Bulgarinus de Rode et Saladinus de Ania» 

et capto etiam per ipsos et detento per navigandi, 

a quibus aufugerat postea, et yeniret Coustantinopolim, et 
dampnificato tunc per ipsos inter arma et bocaranos^) et dra- 
pos de tanto, quod yaluerit XL besantos Saraxinatos'), sine 
dicta ipsius detentione et dampno, quod habuit propter hoc; 
eognita yeritate per dictum eius et testium produetorum, iuran- 
tium, sie fuisse: dixere dicti judices, restitui debere pro suo 
dampoo XL besantos Saraxinatos. 

xYi Item Martine Vezario de Jadra, nunc habitatori in Candia 
Crethensi , derobato de mense Jnnii proximo preterito de anno 
proximo elapso, dura yeniret de Candia et iret ad Sarphenas^) 
cum quodam suo socio causa mercadandi cum una barcha, per 
castellanum ipsius loci, dictum Vieruchodania, de ipsa barca et 
rebus, quas habebat, et dampnificato tunc de tanto, quod yalue- 
rit XX solides grossorum et plus pro sua parte inter denarios, 
arma et alias res: scita et eognita yeritate de bis per dictum 
ipsius, iurantis, sie omnia yera fiiisse: dixere dicti judices, 
restitui debere pro suo dampno solides XX denariorum gros- 
sorum. 



<) I. e. Brundusio. 

') Tel» subtilis species 8. byssos, cujus nomen ?arie scribitur. Galliee bon- 

gran, bouquerant Proprie dicitur bocaranns, boqneranus, item 

bucaraoum, buchiranum. 
*) Saracenatos. Suut bysantii Saraceuati numi aurei Sulianorum leonien- 

siuRi, coli. DuCang. sub ▼. Bysantius. 
*) Idem esse Yidetur» quod Serphenas (Serfo» Seriphus ins.), coli, p« 239. 



r 



JUDICÜM VkNBTORUM DBCI8I0NBS PIRATICAB. 257 

Item Leoni de Yenisalem, burgensi ac fideli Veneto, xvn 
dampnificato de quadam derobatione facta in uxorem ipsius et 
filiom, dum yenirent de partibus Tripolim ^) in Acon cum barca 
Boa, per Burgarinum enrsarium cum uno ligno caric^ j prope 
Acon ad portam Marcbisii in hora matutinali tempore domini 
Jobannis Dandoli, Baiuli in Acon et tota SjTia, de rebus omni- 
bus et boDis et vestimentis, quas ibi babebant, valentibus bizan- 
dos CCLXXXX Saraiinatos ; cognita et scita veritate de bis 
per litteras dicti Baiuli et scriptura missa domino Duci et 
eomoni Veneciarum, coram quibus sacramento firmantium, sie 
foisse: dixere dicti judices, restitui debere pro ipso dampno 
bizancios Saraiinatos CCLXXXX. 

Item Lazaro Judeo, filio magistri Helye medici, babitatori xvm 
in Cania^), derobato et dampnificato per unam barcbam de 
Malrasia et homines de Malvasia» qui intus erant, dum esset in 
insula Cretensi — iam sunt XXI menses et plus — in Ala- 
drigo grando , ubi erat causa lucrandi et mercadandi , de tanto 
inter ceram, setam et furmentum, quod raluerit L solidos gros- 
sorum et ultra; quesita de bis restitucione in Malvasia et non 
babita, iuranti etiam per suam legem Mosaycam, bec omnia sie 
fuisse: dixere dicti judices, sie scita et cognita veritate, et 
fide habita de predictis, pro suo dampno restitui debere soli- 
dos L denariorum grossorum. 

Item Jobanni Salomonis de Clugia, derobato, dum navi- xix 
garet cum barca Raynaldi Catelani de Nigroponte ad Almiro, 
cum esset in culfo'), tempore domini Victoris Delfini, Baiuli 
Nigropontis, per Reginum de Janua cum uno ligno, quod arma- 
yerat in Ania, et zurinam^) suam, Latinos et Grecos, de tanto 



^} I. e. de partibus Tripolis Syriae. 

*} Caneot nrbe Cretensi. Cfr. etiam sapra p. 105. 

*) la freto inter Nigropontem insulam et terram Grseci» eoDiineDtem. 

*) Leg. Surinam s. ziurmam; eiunna est quasi remigam cohors. Cfr. Dtez 

1. 1. p. 103. 
FoBtes. AbOu H. Bd. XIY. 17 



25.8 JuDicuM Vbnstorum decisionbs firaticae. 

de suis rebus, mereibus et draparia, quod raluerit ypei*pera XVI; 
cognita veritate de bis ac seita per dictum ipsius Jobaunis et 
testium productorum super boe per ipsum, iurantiuoi, sie fuisse : 
dixere ipsi domini judiees, restitui debere pro suo dampno 
yperpera XVI. 
XX Item Natali Burdo, filio Nicbolai Burdi de confinio saneti 
Nicbolai de Mendigolis, derobato, dum iret de Ni^rfoponte^ per 
Stephanum] Gaforum, fratrem Andrioli Gafori, de tantis de 
suis rebus et bonis, que valuerint yperpera CXXX et plus, qui 
dictus Stepbanus cum sociis erant homines domini Imperatoris ; 

cognita veritate ac scita per dictum ab ipso et 

scientis veritatem per scripturam et h'tteras ipsius filii sui, 

iurantis in eins et testium productorum, iurantium, 

sie esse: dixere dicti iudices 

[m] 1/ Item Marino Signolo de confinio saneti Nicbolai, derobato 
... — tarn »unt tres anni elapsi et plus — una cum Marino 
Vigioni et Antonio Amici sociis fuissent in una condura, per 
ligna et bomines domini Imperatoris, qui serviebant de . • • 
. • . etiam in carceribus ad Rodam bene per VII menses simul 
cum sociis, cuius loci castellanus vocabatur Crivicionis, coacto 
etiam per dictum castellanum et bomines fodere fossata . • • 
... et tunc , de tanto , quod valuerit yperpera XL VIII, sine 
dampno et iniuria; cognita et scita veritate per dictum ipsius, 
iurantis, sie fiiisse, et per dictam scripturam et petitiones socio- 
rum ad ... : restitui debere pro suo dampno yperpera XLVIIL 
II Item Johanni Berengo de sancto Hermacola, derobato 
tempore domini Marini Murisini^), Buche Crete, dum veniret 
de Nigroponte in Crete cum uno l^no caricato de piscis') 
siccis et fabis penes Melum, cum esset ad caricandum ultra ^, 



*) I. e. Eermagora. — Moro$inu 

*) I. e. piscibus, coli. seqq. 

*) Ad alias merces navigio impooendas. 



f 



JUDICUM VbMETORUM DBCIS10NK8 PUATICAE. 259 

per Johannem de Locavo, comitum unius ligni armati de homi- 
nibos domini Imperatoris, et dampaificato de tanto, quod value* 
rit inter arma et denarios et fabas et dictos pisces pro parte 
8oa XVII yperpera et plus ; eogaita veritate ae scita per dictum 
ipsius et testium productorum ^ iuraatium^ sie fiiisse: dixere 
dieti judices, restitui debere pro suo dampno yperpera XVII. 

Item Donato Spiaello de saneto Baruaba, derobato, dum m 
iret de Caiiea ad Nigropontem, per quedam iigna domini Impe- 
ratoris de omnibus suis rebus et bonis; cognita et yisa quan- 
titate dampni et scito de veritate facti per dictum ipsius» iurantis« 
uc fiiisse : dixere dicti judices, restitui debere pro suo dampno 
yperpera XX. 

Item cum hoc sit, quod, cum domini Roglerius, Maure- ^ 
cinus et Johannes Ardizonis mitterent unam ipsorum taretam, 
quam babebant honeratam de fnrmento» ad Coronem, cum esset 
a Lapafichea, quam commiserant Johanni Pizigano, contigit, 
qnod exercitus domini Imperatoris, qui ibi erat, et dominus 

exercitus Lemenga comestabele *) Delochari et 

Amiragius ipsius exercitus fecerat ipsum detineri et impediri 
cum tote carico ; et quod dictus Johannes irerit ad ipsos domi* 
nos hoe facto, et presentaverit ac ostenderat eis mandatum 

domini Imperatoris» quomodo debebant ire ipse et 

aUi, qui cum eo erant, Coronem cum tota tareta et carico 
salri et securi; et nichil eis profecerit, quoniam tenuerunt ipsum 
eun tareta et alüs ibi per dies XXVIII cum suis verbis , et in 
mercationibus etiam; eundo dictus dominus Roglerius . • • in 
Constantinopoli, ad quam iverat dictus Johannes, ad dicendum, 
que sibi contingerant , habitis litteris a domino Imperatore de 
relaxanda et dimittenda dicta tareta cum furmento ad dictos 
Hengaducas') et dominum exercitus, et postmodum 



^) I. 6. Le mega (jfd.'^oL) comestabile« 

*) I. 6. HegaducaSy immo megaducam (fu^adouxocv). 

17» 



260 JUDICVM YbNBTOEUM DBC18I0NE8 PIRATICAE. 

litteris apud ipsos de habenda tareta et furmento; rerertendo 
Coastantinopolim ad dictum Imperatorem et habitis aUis litteris; 
revertendo iterum ad ipsos dominos, rehabita tunc ipsa tareta 

cum furmento post dictum tempus ipsi domini 

Roglerius et Johannes propter moram et dispendium marina- 
riorum et alias expensas factas eundo et redeundo Constanü- 
nopolim et ad ipsos dominos exereitus pro recuperanda dicta 

tareta et pro devastacione , quod invenerant reseal- 

datum , et propter expensas factas in sorando ^) ipsum , in CC 
yperperis et ultra, sine alio dampno« quod contigit eis ipsa 
occasione; de bis scita et cognita veritate per dictum ipsorum 

et testium productorum fuisse: dixere idcireo dicti 

judices, eisdem domino Roglerio et Johanni pro ipsorum dampno 
restitui debere yperpera CC. 

Item Jacobo Suriano de sancto Vito, dampnificato, dum 

esset ad caricato de sale, et fecisset fieri merca- 

tum et vendidisse/ domino de Salonicho per Arinoraum da Hare, 
quem miserat ad Salonichum ad vendendum ipsum salem, ante* 
quam moverent*) ipsum salem de loco, in quo erat, pro tanto 
precio , quanto curreret per terram , et fecisset ipsum salem 
duci sibi ad Salonichum, et noluisse eum emere, nee recipere, 

nee etiam in terram dimittere aiiqua occasione vel 

ipsum Jacobum ipsum salem in aquam proiecisse, 

in LXXV yperperis et plus; de bis omnibus scita et cognita 
yeritate per dictum ipsius Jacobi et testium productorum per 
ipsum, sacramento asserentium, hec omnia vera esse: dixere 
dicti domini judices, restitui et dari debere pro suo dampno 
yperpera LXXV. 



*) Rescaldatum est eariotum, marcidum, Ital. riscaldato. — DaCangio 
80 rare idem est quod separare» disjungere; hicce erit quasi exeo- 
tere» sejungere prava a bonis, quod fit in frumento dtscutiendo. 

*) I. 6. movere t, sc. vir iste cum suis hominibus. 



JdDICUM VcHBTOaUM DBCI8I0NB8 PIRATIOAB. 261 

Item Marcho Lombardo de sancto Jeremia Propheta, vi 
derobato et dampoificato« dum esset cum una galione LeYiardi 
Caioli, et rupisset et scampasset') ipse cum aliis omnes res in 
insula de Zengo ^), de tanto de suis rebus, quas habebat ibi et 
eraserat, acceptis sibi per castellanum et homioes dieti loci, 
quod valuerit yperpera X; scita et eognita veritate per dictum 
ipsiusy iurantis, sie fuisse: dixere restitui debere pro suo dampno 
yperpera X, 

Item Johanai Barocio , derobato tempore domini Petri vu 
Michaelis, Consulis de Salonicho, per Pardum, zenerum') 
Rolaadi militis de Salonicho, de omnibus suis bonis et rebus, 
de tantis videlicet, quod valuerit inter pannos, mercadandiam 
dirersam, arma, arnesia de letto *) et vestimenta et oleum et alias 
res diyersas , et expensas factas pro querendo bis et questio- 
nando coram Rectore a dicto Pardo, yperpera CCC et plus; de 
quibus scita, iatellecta et eognita veritate per scripturam dicti 
Coosulis datam ipsis judieibus, continentem distincte ipsam 
derobationem et sacramentum eius» iurantis, sie esse: dixere 
ipsi judices, restitui debere pro suo dampno yperpera CCC. 

Item Thomasio Vasallo de saneta Marina , derobato tem- vm 
pore domini Marchi Bembi, Baiuli Nigropontis, per Costaatinum 
Magnat! et Bernardum et Albertum Januensem cum duabus 
vachetis, quas armaverant in Malvasia, de tantis masinis'), quos 
mittebat cum una platio ad Crete, et quos iam etiam vendide* 
rat, qui valebant solidosXXII grossorum; item et in alia parte 
derobato tempore dieti Baiulatus, dum exiret ipse cum una 
platia de porto de Nio ^), per Opizinum cursarem, qui armaverat 



^) I. e. Gum naufragium paasus esset, suas tarnen res servasset. 
') Insala Zengg, 8enga in tab. CatalaDa, aliaa Segna, Sena Ouradi, io roari 

Daloiatino Regni Austriaci. 
') I. e. generoni. 

*) I. e. arD. de lecto, nt paulo superius, coli, nota 1» p. 242. 
^) L e. maeiBis. Cfr. not 1» p. 173. 
*) Jo insula, coli. Bondelmont. 1. c. p. 99. 197. 



262 JUDIOüM VeHBTORUM DfiOISlONBS PIRATICAB. 

iD Ania, de tanto inter yperpera et botooos de ambro, qaod 
valuerit yperpera VIII ; et de his cognita veritate per dictum ipsius 
Thomasii, jurantis, sie esse, et testium productorum, sacramento 
asserentium, sie fuisse : dixere ipsi domini judices, debere restitui 
pro his duobüs dampnis solidos XXII grossorum et yperpera VIIL 

IX Item Nascimpaea de saocta Maria Formosa, 

derobato tempore domini Nieholai Miglam* , Baiuli Nigropontts, 
dum iret cum una condura Antonii de Amizo cum ipso Antonio 
et aliis multis de Nigroponte ad Macrem*), et caricasset ipsam 
de frumento et farina et aliis mercadandiis , et esset ad ipsam 

Macrem p^ et duo ligna de Rode , quorum erat 

amiragius Girachi et nauclerius Costautinus Calonari , et Zufafi 
erat unus, et dicebatur capto in avere et in per- 
sona, et dampuificato de suis rebus , quod yaluarit 

XXXV yperpera et plus, sine dampno et iniuria, quia duetuB 
fuit et positas ad Roda in carceribus, et detentus per YIU 
menses, et coactus fodere fossata, menare ^) • • . dt alia gravia 
et turpia facere; de his scita et cognita veritate per dictum 
ipsius et testium productorum, inrantium, sie fuisse vera: dixere 
dicti judices , restitui debere pro sno dampno yperpera XXXV. 

X Item Laurentio Mengolo et Petro Saronario sociis, dero- 
batis et dampnificatis per Prandum Pisanum de Salonicho^ 
Righetum de Bonacursio et Meneghellum de Ania cum tribus 
Kgnis domini Imperatoris de una balla^) ipsorum vazete^), quam 
mittebat ipse Laurentius de Curfu a Lartam"), et hoc anno 

') Macram, Lyciae urbem maritimam , de qua vide p. 196. Sane et alia est 
Maeriy Thraeiae urbs» prope reterum SrpiifiiQ» quam habet tab. BeniaeaMe 
et Duradi. Adde Viam nostram Egnatiam, GommeDt. 11, p. SO. 

^) Supple panceria« (eanales), quod siepius oeeurrit in hoc dipiomate. Et 
pro menare Italus acribere debebat m innre. 

') Vox Italica. Est aarcinarum globulus. 

^) I. e. vachetae. 

^) I. e. ad ^rtom. Signifieator Arta, Aearnani» veteris raetropoUs» quam 
uberius illuatravimus in Thessalonica p. 481^-484. — In mono9olo quaere 
fJLovd^uXov, coli. Du Gang, in Glosa. Gr. p. 963. 



JlTDICOll YbNBTORUM DXCIBIOKBS PIBATI€AS. 263 

mense Septembris, qiiod yalait yperpera CXXX cum 

imo 800 monosoloy accepto per ipsos cursarios; de bis seita et 
eognita ?eritate per litteras ipsius Laurentii et peticionem 
Bxoris, pro ipso commiasioDein babentis super boc, et testium 
produetomm , iaranthim, sie esse: dixere ipsi domini judices, 
restitai debere pro ipsorum dampno yperpera CXXX. 

Item Guidoni de Caoali et Johanni Sa vonario , derobatis xi 
et dampnificatis per dietos eursarios de zafraoo, quem mitte*- 

bant in dieta balla'}, iarantium, sie esse; quanti* 

tate dampoi: dixere ipsi domini [ßidiee$]^}, restitai debere 
pro ipsorom dampno libras X Venetonim panrorum. 

Item Bartbolomeo Cuspero de sancto Stadio^), derobatoxii 
— inm sont tres anni rel circa — per Bulgarinum Pisanum 

de Rode, bominem domini Imperatoris , que Taluerit 

yperpera XX et plus, de in • . • de Crete; item etiam in alia 
parte derobato et dampnificato per eumdem Bulgarinum et 
Bolfematum — forte sunt quatuor anni Tel sie — transeundo 
de Banisso in Acre pilizaria^), que valuerit yper- 
pera XXV et plus ; de bis seita et eognita reritate per dictum 

ipsius, iurantis, sie fuisae: dixere ipsi restitui 

debere pro dictis duobus dampnis yperpera XLV. 

Item Martino de Jadra, dampoifieato et derobato de anno xm 
proximo preterito de • • • Julii per Johannem Delcavo et Bul- 
garinum cum duobus ligois Imperatoris, de tanto 

inter pannos et res aKas , quas mittebat ad Spinarzam ') per 
Zorzium de la Sancta , acceptas ipsi per predietos , que value- 



') Respiciuntur anteeedentta, coli. p. 260, X. 

*) Post dorn, recepimos judices, lecundum usum diplomatis constaatem. 

') I. e. S. Eustachi 0» paroehia Veneta. Cfr. Veaeaia e le sue lagonell, 

2, 206. Recarrit infra p. 271, X. 
^) 1. e. pellizaria, vestes pellibus aptats, prieparatae. 
^} Spimazam £piri, de qua sepius actum in hujus diplomatis ediiione. Vide 

notam 4, p. 234. 



264 JCDICUM YbNBTOEUM DK€I8I0NB6 P1RAT10AB. 

rint yperpera XXXIIII; cogaita veritate per dictum ipsius et 
testium productorum , iurantis, sie esse: dixere ipsi domiai, 
restitoi debere pro suo dampno yperpera XXXIIIL 

XIV Item BeHeto Fabro de confiaio sancti Eustadii, derobato et 
dampoificato de anno proximo elapso de mense Augusti per Pari 
Pisanum, qui stat Salonicbo, et Rigetum de Bonacurso et Mene- 
ghellum, qui stant in Ania cum tribus lignis domini Imperatoris, 
quorum erant comiti, de tantis rebus, quas mittebat sibi Pantaleo« 
suus nepos, de Curfu ad Lartam, inter Corfu et Lartam, que 
valebant yperpera XVIII; de bis scita et cognita reritate per 
dictum ipsius Bellet!, iurantis, sie fuisse: dixere ipsi judices, 
restitui debere pro dicto suo dampno yperpera XVIII. 

^^ Item Marino Rubeo de sancto Canciano, derobato — 
modo sunt quinque anni elapsi — dum iret super quadam navi 
de Pisanis cum Francisco Deodatbo Veneto, qui erat patronus 
unius quarterii^)» et aliis sociis Venetis, et cepisset a 
Lasuda^) et esset ibi, per Andream Gaforum cum XXX suis 
marinariis et XVIII galeis domini Imperatoris, de omnibus suis 
rebus et bonis una cum aliis sociis, proiectis Pisanis in terram 
et ductis vias Venetis cum tota navi et carico et furmento 
multo, quod ibi erat, et dampnificato tunc inter fiirmentuni, 

quod ibi habebat, et arma et drapos et arnesia» 

de tanto, quod yaluerit libras X •^- grossorum ; de bis scita et 
cognita veritate per dictum ipsius et testium productorum per 
ipsum, iurantium, sie fuisse : dixere ipsi domini judices, restitui 
debere pro suo dampno libras X Venetorum grossorum et 
dimidium. 



^) I. e. quartae partls, Gall. quartier. 

'} I. e. la Suda, quse eo sbvo eadem est cum insula Syra, coli. Bondelmont. 1. c. 
p. 93. 190. Hie elige alteram Sudam, Cretae porlum et urbem. Hanc con* 
diderunt ipsi Veneti. Cfr. de Monacis p. 1S6. Dandul. chron. I. I. p. 346. 
De situ V. Forbiger. III, 1032. — Cepisset est appulisset — Mox 
vias idem fuerit quod per vias: i. e. abdueere, wegschleppen. 



JUDICUM YeNETOEUM DBCI810NES PIEATICAB. 26S 

Item Harcho Abrami de sancta Agnete, derobato similiter xn 
cum predicto Marino in dicta navi per dictos Andream Gaforum 
et soeio8 cursarios , et dicto loco et tempore , et dampnificatus 
tone per ipsos de tanto, quod yaluerit inter furmentum et dena- 
nom et alia amesia yperpera XXIIII ; cognita veritate per dictum 
ipsius et testis produeti super hoc, luraotium, sie fiiisse : dixere 
dicti jadices, pro suo dampno restitui debere yperpera XXIIIL 

Item cum repereriot dicti judices, Adamum Capsellarium, xvn 

olim fratrem Nicholai Capsellarii de contrata sancte Marie For- 

moae, fuisse captum et derobatum una cum dictis Marino et 

Marcho et in dicta navi, ubi erant, et in dicto loco et tempore, 

ot ipsi, et per dictos cursarios, Andream Gaforum et socios, et 

dactum per ipsos cum toto . • . furmento et con . • • cum 

soeiis a dicto loco de Lasuda . • • in Crete in terram et prope 

fortonale') maluro tempus, quod habuerant dicti cursarii, dicen* 

tes et nünantes eis omnibus semper, quod proicerent in aquam; 

et tunc dampnificatum fuisse inter denarios grossorum V libras 

groasorum solidorum, quos babebat penes se, et arma et arne-* 

sia et bocaramos') et capsellas et alia de tanto, quod valuerit 

CXL yperpera cum dictis denariis ; et bec omnia cognita, mani- 

festa et probata fuerint dictis dominis, vera fuisse, per dictum et 

petieionem dicti Nicholai, fratris ipsius Adami, heredis et suc- 

cessoris ipsius in omnibus, iurantis, sie fuisse, et per dictos 

Marioum et Marchum testes productos per ipsum Nicholaum 

omnia rera esse: idcirco dixere ipsi judices, eidem 

iS'icholao restitui debere pro dampno dicti fratris sui yper- 
pera CXL. 

Item de sancta Margarita , derobato • • • xvni 

... de Salonicho , et spoliato per Johannem Senzaraxon et 
socios eius de tanto inter 



*) L e. post proeellam miris. 

*) Tel« tubtilis ipecies. Cfr. not. 2, p.256. Reitk. adContt Porph. 1.1. p.530. 



266 JUBICUM VeNETORUM DECIS10NE8 PIRATICAE. 

[n] I Item cum hoc sit, quod, cum domini Nicholaus Dente et 

Phylippus Bomis et (1. de) confinio sancti — iam sunt 

. . • elapsi et plus — et volentes cum ipso furmento ire 
Venecias , quod duxerant a partibus Gazarie ^), applicuerint ad 

sanctum Flo volentes navigare , quod ipsi videndo, 

timentes, ne ipsum furmentum devastaretur, et volentes aptare *) 
taretam ipsorum consultis, quod hoc facerent exhonera • . . 
• . . eis domum in domo Henrici Trivisam, quondam ser Sor • • • 
• . . furmentum» et fecerint aptare taretam; et post his faetis 

cum vellent caricare et venire Venecias de domo» 

nee venire Venecias, nee volebant cum ipso, sed tenuerit a die 
quasi natalis Domini usque ad VIII diem exeunte Febroario, 
boUata domo et clausa et custodibus ibi positis V, nee etiani 

recipere pro eorum eomestione nee aliquam bailiam 

habere de ipso furmento aliquo modo vel gratia, neque preci- 
bus domini Baiuli Constantinopolis et domini Manni Valaressi 

ambaxatoris comunis Veneb'arum, neque sui Vene- 

torum precibus, amore vel gratia, usque ad dictum tempus 
et ista occasione pro predicto furmento et pro expensis mari- 
nariorum et aliis dampnis, expensis et iniuriis, licet acqui- 
sita gratia de vendendo in suo Imperio, postmodum soltttis prius 
muHis yperperis his , qui supererant framento , ad instantiam et 
preces predictorum dominorum, male vendiderint apud Parali- 
minem^), dampnifieati extiterint in libris quingentis Venetorum 
et ultra; et hec omnia probata, nota et manifesta extiterint 
comuni Veneciarum et dictis dominis per Ktteras predicti Baiuli 
et dictum ipsorum duorum et domini Marini predicti ambaxa- 
toris et sui capellani et aliorum pluriüm testium introductorum 



^) Gazariiiej Chazariae regionis, in Crimea orientali, coli. Periplo 1. c. 
^) Idemne quod praeparare, instruere; an reparare? 
') Locus Äsiae minoris Propontidi appositus. Palolimem Benincasae, PmipU" 
mea tai>. Catal., PQlimeta Duradi. 



L 



r 



JUDICUM VbMBTORÜM DSCI8I«IIB8 PIRATIOAB. 267 

pro his per ipsos» iurantium, Tera esse; ideirco dtxere dicti 
jndices, eisdem Nicholao et Phylippo restitui debere pro ipaornm 
dampoo Kbnis D Venetuimm. 

Item cum repertum fuerit per dictos judices « acceptam n 
iirisse anam taretam Bartholomeo Prorenzalis Veneto tempore 

Bahilatus et ipsam fuisse dnctam ad Blaehemam per 

lioiiiines domini Imperatoris et de mandato ipsius, nee ipsam 
postea fuisse redditam ipsi Bartholomeo fei alii pro ipso, et 
ipsom Bartholomeom dampnificatnm fuisse de ipsa • • • C€L 
et ultra; seita et cognita reritate de hoc per litteras dicti 
Baiuli miasas comuni Veneciarum et dictum ipsius et procura- 
tormn soorum et testium iutroductoram pro ipso sup^ hoc, 
mrantium« hec omuia sie fuisse: ideirco dixere ipsi • . . judi- 
ces, eidem Bartholomeo pro daropno diete tarete restitui debere 
ypei^era CCL. 

Item cum repererint etiam dicti judices, Franciscum Deo- m 
datum Yenetum de confinio saueti Leoaardi derobatum fuisse 
— iam sunt . . • elapsi — cum esset patronus in quadam 
■a?i Pisanorum p • • • in parte , et iret cum multis aliis suis 
soeiifr Venetis et Pisanis, Marino scilicet Rubeo, Marcho Abrami 
et Adamo Capsellario Venetis, superiua in precedeutibns • • • 
. . • dieta öecasione de terra Macre ad Ni^opontem in loco 
▼ocato Lasttda*) per Andream Gaforum et socios et ex6rcitum 
domini Imperatoris cum XVIII galeis, et ductum vias ab ipso 

loco et spoliatum cum aliis omnibus , de tanto inter 

furmcBtum , quod erat in ipsa navi , pro parte sua , et armai et 
alia , quod yaluerit XYI libras grossorum ; cogaita veritate per 
dictum uxoris ipsius comissionem habentis pro ipso et iurantis, 
sie esse, et per dictum et pet testium productorum. 



*) L •• de terra Hsera (in Lycia) ad Nigroponienii in loeo 
Yocato la Sada. De duplice Suda vide noUm2, pc^; 204 et Leiewel 
1. c. pag. 11. 



268 JüDiCüM Venbtorum DBOISIONXS piraticab. 

sacramento asserentium, sie fuisse: dixere idcirco dicti judices» 
domine, uxori ipsius Francisci, et heredibus eius, cum dod virat» 
restitui debere pro dampoo ipsius Fraoeisci . . • libras XYI 
denariorum grossorunu 

^ Item Johanni Bello de saneto Angelo, derobato, dum 
esset cum uno suo ligno tempore doroini Andree Baroci» Baiuli 
Nigropontis — iam suntYil anni — in culfo de Coranto ad heso- 
rih'a ad guaitam dianam ^) per Nichetam Malareoltam de Rode cum 
uno ligno de remis LXXX et una vacheta de remis XVI, quorum 
erat comitus, et armata erant ipsa ligna • . • et YulDerato et 
perensso ab ipsis ad mortem de sagittis, spatis et coltellis, et 
spoliato de omnibus suis bonis et rebus, et dampnificato tunc 
per ipsos de tanto inter maiorem partem coredum navis et arma 
et mercadandias et victualia pro se et marinariis, quos habebat 
suis expensis, quod valuerit yperpera C; cognita et scita reri* 
täte de bis per dictum ipsius et testium productorum per ipsum, 
sie vera ftiisse: dixere dicti judices, restitui debere pro suo 
dampno yperpera C. 

V Item Angelo Bonzi de saneto Raphaele, derobato — iam 
est annus elapsus et plus — cum ivisset una cum socHs suis 
Marino Viglono, Johanne Truzano, Marcho Trivisano, Johanne 
Lipimano et Petro Lanza, cum uno ligno in culfo de Aiamania^} 
in partibus Salonichi ad mercatum, de quibus sociis et dampnis 
ipsorum facta est superius mentio in pr^nissis^); qui derobati 
et capti fuerunt cum denariis comunibus et rebus ipsius Angeli 
et ipsorum, quos babebant causa mereadandi furmentum et alia, 
et cum ivissent ad cambiandos denarios et accipienda yperpera, 



*) Locus multoties corroptus. Suola habet ibi loeorum BeDineasa. Lelewel 
p. 10. Lege, salvo meliori: ad Lesorilia ad guaitam (i. e. guardam} 
duanae. 

*) Aio (Hagio) Mama, yetenim Torone Macedonica cum promuntorio, coli, 
nota %, p. 216. 1, p. 242, 

*) Supra p. 241, XVIl. 



r 



JODIGUM YjINBTORUH DBCI8I0NB8 PIRATICAB. 269 

per Rolandum Cavalerium de Salonico, et portati etiam et missi 
in carcerem ad Salonieh, ipso solo Angelo evaso, cum non esset 
eam eis et aufagisset cum ligno, et dampnifieato tuac de eo, 
quod aecqitum fuit sociis, pro parte sua solides XX grossorum ; 
eogoita veritate ac scita per dictum ipsius et testium iurantium, 
sie esse: dixere dieti iudices« restitui debere pro suo dampno 
solidos XX denariorum grossorum. 

Item Marino Vitali, habitatori Nigropontis» derobato — iam n 
sunt sex anni elapsi et plus — tempore domini Andree Baroci, 
Baiuli Nigropontis, dum esset in colfo de Coranto ad merca- 
tarn, et stetisset in Coranto per plures dies una cum Johanne 
BeOo de sancto Angelo suprascripto pro quodam ligno de Rode, 
qui ▼enerant ibi, quorum lignorum erat comitus Nicheta de 
Rode, et detento tum usque ad sero, et postmodnm spoliato de 
Omnibus suis rebus et bonis yalentibus solidos XX grossorum; 
scita et cognita veritate per dictum ipsius et testium producto- 
nun , iurantium , sie fuisse : dixere ipsi judices, restitui debere 
pro suo dampno solidos XX grossorum. 

Item Coradino Lambardo de confinio sancti Pauli , dero- yh 
bato, dum veniret de Constantinopoli Nigropontem cum quadam 
barca Jacobi de Castelleto de Nigroponte de hoc anno proximo 
preterito, de mense Junii, causa veniendi Venecias, in aquis 
Delseati ^} per Johannem Sencaraxonem, hominem domini Impe- 
ratoris, de tanto inter sunzias^ porcinas et denarios et Testes 
de dorso'}, quod raluerit yperpera XXV; cognita reritate ac 
scita per dictum Pantaleonis, fratris ipsius Coradini, comissio* 
nem babentis , et testium productorum , iurantium , sie fuisse : 
dixere dicti judices, restitui debere pro suo dampno yperpera XXV. 



*) I. e. dd SeoHf 8ea(H Benincuae» Sciathi insiü». 

') Alibi xungia, azungia» adeps. 

>} I. e.de pellibus de dorso; cuius bestiolae pelles plurimi aestimaban- 

tar. Cfr. Da Gang. s. dorsna et yares. De pellisaria eius temporis plura 

eontulit Murator. Aat ital. U, 411 sqq. 



270 . JüOiCUM VeNITOBUM DBCI8I0NB8 PUATICAB. 

vin Item cum hoc sit etiam, quod, cum Vigelmus de Berg'oa- 
dino de saacto Johanne in Bragola irisset similiter cum Petro 
Berengo de sancta Agnete et Marcho Sabattino de sancto Mar- 
celliano sociis suis cum una ipsorum tareta ad loeum, qui diei- 
tur colphus de Legoldella ad portum Palliopolit et esset ibi et 
fecisset suum carieum de yilanillis^) in maxima quantitate^ et 

emendo et stando in terra, ad s dimissa navi in 

portu, fiierit captos cum his tribus per dominum illius loci, 
Angelnm nomine et suos homines, in feste sancte Marie de 
Augusto currente MCCLXXVI, et ductus in carceribus per duas 
zomatas infra terram et detentum per unum mensem^ et postet 
spoliatus nudus et derobatus onmibus, que habebat» dimimis 
cum aliis tribus fuerit et dictum lignum ipsorum propter timo- 
rem fugam arripuerit, dimissis bene mille modus ibi de dictis 
yiUanillis, et acceperit Uli marinarios loco ipsorum IUI, et tiue 
dicta occasione dampnificatus extiterit ipse Vigelmus et socii de 
dictis villanillis dimissis et rebus et bonis acceptis ipsis soeiia 
per predictos, expensis factis in dictis marinariis Uli» siae 
iniuria et dampno carceris et detentionis» bene in CCC libris 
Venetorum et plus ; et hec omnia vera esse, manifesta et pro- 
bata extiterint ipsis judicibus per dictum ipsius Vigelmi et 
testium productorum per ipsum, iurantium et sacramento asse* 
rentium» sie fuisse : idcirco dixere dicti domini judices, sie de 
predietis cognita veritate, restitui debere ipsi Vigelmo pro se 
et sociis pro ipsorum dampno libras CCC denariorum Venetorum 
parvorum. 

IX Item cum hoc sit etiam, quod, cum Jacobus Ansaldi de 
9ancto Stadio . • • • — • . anni et dimidium elapsi vel circa 

— tempore domini Michaelis, Consulis in SalonichOf 

et annum suum Consulatui in principio» emisset quamdam maxi- 
mam quantitatem furmenti in Salonicho causa portandi . • • 



^) lo Yilanillis qoaeras pannos yilloso^sericos. 




JüDICUM TbNBTORUM DBCISI0NC8 PIBATICAB. 271 

• . . posuisset in quadam domo, et stando sie capitaaeus ipsius 
terre^ rocatus Ciasis, et Castrophylica ^} venientes ad ipsum 
feceriat sibi acdpi cla?e8 diete domus, ubi erat ipsum furmen- 

tnm , et sigillaveroiit permiserint ipsum Jaeobum 

habere potestatem neque bayliam de ipsa domo vel furmeoto, 
neqoe yidere ipsum furmentum, sed sie tenuerint bullatum et 
daosum furmentum et domum a medio mense Aprilis tune vel 

eirca usque XXII intrante mensis Julii 

proxime dicto, etiam eis, antequam hec sie facerent 

hoe per ipsum Jaeobum , quod destrueretur suum furmentum, 
et ipsi tone responderint : quia faciebant, quod placebat eis, et 

si furmentum destru ator erat bene talis dominus, 

qoi bene poterat emendare tempus redditis sibi 

daribus et desbolata') domo ad preces et instantiam dicti 
Consuli'} et aliorum rogantium pro ipso, facto etiam sibi pre- 

cepto, quod portaret alio^ repererit, viso ipso fur- 

mento quasi et marcidum, et quod quasi niebil 

Talebat, ipse Jacobus et dicta occasione dicti furmenti et ob 

devastacionem solum de capitali suo, quod Consta 

in CCCC yperperis et ultra, que amiserat de ipso furmento, 
sioe 8U0 dampno et iniuria ; et de bis omnibus facta fuerit plana 
fides dictis judicibus, et vera esse, manifesta et probata extite* 
rint per dictum ipsius Jacobi et testium productorum per ipsum 
dictum dominum Consulem et alium, iurantium, sie fuisse: 
idcirco dixere ipsi judices, eidem Jacobo restitui debere pro 
SUD dampno yperpera CCCC. 

Item cum hoc etiam sit , quod , cum predictus Jacobus x 
Ansaldi de sancto Stadio esset in terra de Salonicho — iam 



^) Kaarpo^uka^, quod nomen dignitatis militaria, non yiri esse videtar. 

*) dcsbolata, disbollata, buIIU (signb) iiberata, i.e. apert«. Cfr.Dot.2, 

pag. 180. 
') L e. c O D 8Q ] i 8. 



272 JuDicuM Venbtorum decisiones piraticae. 

est annus elapsus de mense Februario proximo elapso — 
et haberet questionem cum quodam Greco yocato Henricus 
coram Reetore ipsonim, socio Duehe Calambaehi, pro XV yper- 
peris, que querebat ab ipso pro precio draporum, quos sibi 
rendiderat, et cum non faceret sibi plenum ius ipse Rector, 
dixerit ipse Jacobus sibi, quod, nisi faceret ius, quod recurreret 
et veniret ad suum Consulem et peteret ius et faceret diei 
Venetis, quod tantum deberent teuere Grecis, quousque foret 
satisfactum ipsi de suis yperperis ; et ea occasione ipse Rector 
dedignatus extiterit et dicendo, quod non appreeiabat') ipsum 
Jaeobum et soum Consulem de hoc, et miserit ad domum ipsius 
Jacobi , et fecerit derobari ipsum nequiter de multis suis rebus 
et arnesiis et de duobus equis , et accipi claves caselle ipsius 
per suum nuncium vocatum Calambachi, i. e. Duehe, et de ipsa 
capsella accipi etiam fecerit CXII yperpera , et post duos dies 
et dimidium fecerit reddi equos et ab'as res omnes , et post 
XV dies ultra reddi fecerit Consuli Venetorum, retentis de 
dictis yperperis LXIII yperperis, residuum ipsorum yperperorum, 
dicendo, quod redderet ipsi Jacobi, si Teilet, et dicta LXIII yper- 
pera dum reddere noluit nee ea habuerit post- 

modum, et dicta occasione sie dampnificatus in ipsis extiterit; 
de bis Yisa, scita et cognita reritate per dictum ipsius Jacobi et 
testium productorum per ipsum super hoc : dixere ipsi judices, 

restitui debere LXIII yperperis et dampno ipsorum 

ipsi Jacobo yperpera LXIII. 
^' Item Pancrati Contareno de sancto Paterniano et Angelo 
Olderigi de sancto Symeone Propheta , derobatis de hoc anno 
proximo elapso de mense Junii de tanto inter becutias et mol- 
tolinas'), qnas mittebant in una ipsorum barcha et coreda ipsius 
barche omnia de Spinarza ad Durazum, quod 

') Alibi tppr. est aestimare, pretium merd imponere; hoc I. i. q. 

respicere. 
*) AnbecunaseimottoliDas {mant,')^ i.e. pelles hircinas et yerrecinas? 



JUDICUM VkNETORUM DECISIONES PfRATICAE. 273 

valuerit solidos X grossorum, per Jobannem de lo Cavo, comi- 
toiD undecim lignorum armatorum ad Aniam , et alterius ligni, 
qiiod habebat in sua conaerva, artnati ad lo Butrento^), et per 
socios eius; item et in alia parte derobatis etiam per dictos 
enrsarios et dicto tempore et partibus de tanta seta et aliis 
rebus, quas mittebant ad dictum loeum de ligno Zaratino et 
Marehi Qaasso et Aadree Vedelini, carieato de furmento et alia 
blava'), que valuerit solidos XX grossorum: scita et cognita 
veritate per dictum ipsorum et testium productorum, iurantium» 
sie fuisse: dixere dicti judices, restitui debere pro dictis ipso- 
mm dampnis solidos XXX denariorum grossorum. 

Item Antonio Lixi de Canareclo'), derobato — iam sunt xu 
circa sex anni — de quodam mense Madii et capto etiam in 
culfo de Larmiro per Johannem Senzaraxon , hominem domini 
Imperatoris, de quadam barcha, que sua erat media, et de tantis 
inter denarios inyperperis et petias de terlisiis^) et alia arne- 
fiia, que valuerint yperpera CXX; visa et cognita veritate et 
quantitate dampni et (testium) per dictum ipsius Antonii et testium 
productorum super ipso facto coram ipsis dominis, iurantium et 
sacramento asserentium, sie fuisse: dixere ipsi judices, restitui 
debere pro suo dampno yperpera CXX. 

Item musso, burgensi Nigropoutis, derobato xm 

tempore Baiulatus domini et Jacobi, patri eius, quod 

valuerit yperpera XL Baiuli et dictum ipsius, 

iurantis, sie esse 

Item cum hoc sit, quod , cum cum una tareta, [o] i 

qaam habebat in societate cum nobili viro Phylippo Sanuto, 
cuias tarete due partes erant sue, et tercia dicti Petri . . . 



') De conserva rid. not 3, p. 225. — BtUritUo, Buthrotura veterum. 
^) I. e. quod blado, triiico cajusm speciei. 
>) I. e. Canaregio, CaniUU regius, unum ex sexteriis Venetiarum. 
«) Cfr. sopra p. 241, not 2. 
Fontes. Abth. II. Bd. XIV; 18 



274 JUDICUM VeNETOEUH DB€ISI0NBS piraticab. 

• . • et applicuerint Cofistantinopolim , dum traosirent per 
Larmiro , mandato Baiuli predicti et ex precepto eis facto ex 

parte domini Imperatoris, et existentibus eis ibi ad 

Blachernum ^) , et postea aeceperit ab ipsis , domino Petro et 
Angelo , dominus Imperator ftirmentum contra ipsorum Tolun- 
tatem modium unum et quartam ad yperperum, cum curreret 

per terram suram satis, quam cnrreret per terraoi, 

et in hoc dampulficaverit ipsum dominum Phylippum pro duabus 
partibus dicti furmenti, cum fuerit in maxima quantitate für-* 

mentum, parte dicti Petri, cuius pro quantitate 

precii et mensura in yperperis D» et propter moram et detea- 
tionem tarete longam in expensis marinariorum pro duabus par- 
tibus et dampno tarete in yperperis CC; et de bis omnibus 

nota et probata in comune Veneciarum et dictis 

judicibus per dicta et litteras et scripta dicti Baiuli et comissio- 
nem habentis pro ipso et testium productorum, iurantium« yeri- 
tatem sie fuisse : idcirco dixere ipsi domini judices , sie de bis 
scita et cognita veritate, dicto domino Phylippo Sanuto restitui 
debere pro dampno dicti furmenti et tarete et marinariorum 
yperpera DCC. 
n I f e m cum hoc sit etiam , quod , cum Thomas Minotus et 
Petrus Franciscus Veneti essent cum una ipsorum tareta hone- 
rata vino et diversis mercadandiis in portu de Napoli de Roma- 
nia, venientes de Apulia die XIII exeunte mense Januarii currente 
MCCLXII una cum infrascriptis ipsorum marinariis, scilicet 

Petro la Ponta, Aibano Balbo, Johanne 

Brulato , demente Vatacii , Alberto Calefato , Guidone Mieho, 
Guido Calefati, Jacobo Baronzola, Donato Bellone, Johanne 

Alessandro, eius filio, et muliere venerint ad ipsos 

... et suam taretam galee XVII domini Imperatoris et quinque 



') Blachemam, palatium Blachernarum. €fr. p. 240. 



JUDICUM YeMETORUM DECISIONfiS PIRATICAB. 275 

ligna eurreotia , quorum erat eapitaneus Caloiaai Apriairo Pro- 
thoaestaria % et intraverint taretam et derobaverint dictos . . . 

. • . marinarios omnibus eorum mercadandiis, 

rebus et bonis, et enaignia sancti Marcbi, que habebant» dila- 
ceraTerint et suppeditaYeriot, nee profuerit eis dicere, quod 
esseat Yeneti, et expoliayerint eos nudos preter Tbomam et 

Petrom, quos inzupis^)» et dampnificaverint ipsos 

Tbomam et Petrum inter yperpera auri, palaxum, coculos et 
eoeolarios'}» setam, granam^)» auros, ceram, eanavos'), aceras, 
sardellas, mum, nucellas, yictualia omnia et alia coreda • . • 
... et arma, arnesia de lectis et de cochina et de tabula, et 
alias res magnas et parras, quas habebant ibi, quas esset lon- 
gmn enarrare, et alia arnesia, arma et vestes et res dietorum 

marinarioram , et mulieres quod valuerit yperpera 

H. M. H. M. et ultra ; et bee omnia nota et examinata et pro- 
bata extiterint et inventa vera esse penes dominum Ducem et 
comune Veneeiarum et dietos judices per dieta ipsorum omnium, 

Thome, Petri et marinariorum et pro ipsis coram 

ipsis judieibus, iurantium et sacramento asserentium, omnia vera 
esse; et cum bee etiam quesita extiterint per ambaxatorem 
eomunis Crete, dominum Marchum Dandulum, domino Impera- 
tor!, et ea occasione facte fuerint : ideirco dixere 

dicti judices, eidem Thome et Petro pro se et marinariis et 
mulieribns restltui debere ipsi pro ipsorum omnium dampno et 



'} I. e. Caloioanne« Aprianus, proiovestiariua, quod ultimum 
dignitatis nomen Italus pro nomine viri proprio ut alibi sumsit. 

') I. e. Galloram j a pp e , preter alia lagum militare. Italis vero est gi u p p a 
tanica. 

') Aromatis Indiei species, grana aromatica, Gokelkerne 
Ttieotisce. Etiam in aiiis nominibus aut aperte aut occulto continentur, ut 
Tidetur, suflfimenta, edulia, quae ad luxum pertinent, etc. — Saurus est 
piseis; palaxum est forsan pro balascum s. balassium, quod est 
balascio, balais, {AjraXaat, carbunculus. 

^) Searlatura, coceum rubeum. Cfr. Boerio sub ?oc. grana. 

^) Potest subesse canabos et canapos, de quibus adi Du Cang. 

18 • 



276 



JuDicuM Venetorüm dbcisiones firaticab. 



satisfacione dampni yperpera M. M* M. Bf., taxando hec et 
divid^n^o . • • secundum quod in peticionibus et scripturis 
ipsorum in libris continetur. 
in Item cum repertum fuerit etiam per dietos judiees, Anto- 

nium Zanasium quandam quantitatem farmenti Con- 

stantinopolim volens venire Yenecias de partibua Gazarie *^ a 
Mari Maiori '), tempore domini Petri Badoarii, Baiuli Constan- 

tinopoli, in quadam tareta dominorum Nie , quam 

caricaverant de fiirmento, ut cum ipso venirent Venecias, quo- 
rum erat nauclerius, et non fuerit sibi permissum per dominum 
Imperatorem et suos nuneios vendere ipsum furmentum in Con- 

stantinopoli , ut alii prohibitum ex mandato facto 

ex parte domini Imperatoris, quod nullus audeat emere furmen- 
tum ab aliquo Veneto in pena ayeris') et persone, fuisse dam- 
pnificatum in XXX libras parvorum; de hoc scita et cognita 
veritate per dictum ipsius et testium productorum, iurantiam, 
sie fuisse, cum non vendiderit, nee Yenecias duxerit: idcirco 
dixere dicti judices^ restitui debere ipsi pro suo dampno libras 
XXX parvorum Yenetorum. 

Item cum invenerint etiam ipsi judices, dominam Thoma- 
sinam, relictam Johannis Boni de Constantinopoli, derobatam, 
spob'atam nequiter et dampnificatam fuisse, cum esset ibi in 
Constantinopoli — iam est annus elapsus et ultra usque in 
mense Marcii proximo preterito — in domu sua de tanto inter 
yperpera aurea et alias res, acceptas sibi per Muffalum et 
Yixiotum, homines domini Imperatoris, violenter et de manibus 
eins dicta yperpera pef dictum Yixiotum^ quod valuerit yper- 
pera CC et plus; scita de hoc et cognita veritate per dictum 
ipsius domine et testium productorum per ipsam, sacramento 



IV 



^) Gawiriae, Cha%ariae, coli, nota 1, p. 206. 
*) PontoEuxino. 

*) I.e. in poena peeunite, faeultatura. His Italis ay er e (habere) est 
substantivum, cujus genetiTUs aTeris. Cfr. p, 184, not. 1. 



JUOICUM YbNBTORUM DKCISIONBS PIBATICAB. 277 

hoc iarantium sie fuisse: dixere idcirco dicti judices, restitui 
debere ipsi domine Thomasiae pro suo dampno yper- 
pera CC. 

Item com repererint dieti domini , Marinus Gradenieus, v 

Laurentius Segretus et Marehus Geno, positus et eleetus secun- 

dum morem eomunis YeDecianim loco dieti domini Giberti 

Dandoli, tercii judicis, ad istam sententiam et sequentem de 

domo Dandolonim videndas et examinandas per ipsum eomune, 

juctiees, nobilem virum, dominum Jobannem Dandolum, fuisse 

derobatam tempore, quo exercitus domini Imperatoris venit ad 

inaulam Andre*} vel ante vel eirca id tempus» de duabus suis 

barebis honeratis de lana et de becune et de formagio^), quas 

mittebat ad Nigropontem, per Jobannem de lo CaYO, bominem 

domini Imperatoris» acceptis sibi, et sociosj^ et ductis ad Aniam 

com aliis rebus, que ibi erant, et dampnificatum ex ipsarum 

amissione de tanto, quod valuerit yperpera CCCCL; item et 

in alia parte derobatum et dampnificatum fuisse de tantis suis 

rebns et bonis et inter denarios grossorum et argentum et 

andos aureos et pirolas') de ambro et alia, acceptis sibi de 

ona sua cassella, quam portabant pueri ipsius domini Jobannis 

in una galea Petri de Tstria, qui ibat Constantinopob'm , que 

passa fiierat naufragium in loco vocato la Tritina, per Ducbam 

et homines ipsius loci , que cassella evasa erat cum rebus in 

terram post naufragium, que valuerant yperpera CLXXVII, tem- 

fore domini Jobannis Zeno, Baiuli Constantinopolis ; et de bis 

Omnibus scila et cognita fuerit veritas ab ipsis dominis per 

dictum ipsius domini Jobannis et testium productorum ab ipso, 

iurantium, omnia sie . fuisse , et a domina Duce et comuni etiam 

Veneciarum in totum : idcirco dixere ipsi domini judices supra* 



«) Anäntm, at alibi. Cfr. p. 197. 204. 

*) I. e. formaggioy fromage, caseas. — Becona est aZuto aut potius 

peUU hirema. Cfr. p. 272, not. 2. 
') Le. globulos. 



278 



JUDIGOM YeNETORUM DBCISIONES PIIIATICAB. 



scripti, sie scita et cognita reritate, ipsi domino Johann! restitui 
debere pro dictis duobus dampnis yperpera DCXXVII. 
VI Item nobili viro, domino Marino Dandolo de contrata 
saneti Fantini, derobato tempore domini Andiree Dandoli, Baiuli 
Ni^opontis, dum veniret cum uno suo ligno de Salonicho, 
honerato de furmento et aliis mercationibus , de multis suis 
rebus et mercationibus, scilieet aurisiis, furmento et farina, 
carnibus porcinis, cera^ roiba, lignamine, pannis de Tpro et 
saia^), evasis de dieto ligno passo naufiragium, in contrata de 
. . • onia et Dimitriata^), acceptis sibi per homines illarum • . • 
. • • ipsi litteris domini Imperatoris et Baiuli Nigropontis pre- 
dicti, missis dictis hominibus, ut redderent predicta, que reddi- 
derint, et dampnificato tunc dieta oceasione in CCCL yperperis 

et plus ; scita et cognita veritate per dictum ipsius 

domini Marini et testium productorum per ipsnm dictum Baiu- 
lum scilieet et alios, iurantium, predicta omnia vera essfe : direre 

dicti domini judices Marinus , Laurentius et Marchus 

debere pro suo dampno yperpera CCCL. 

Item cum repererint etiam predicti domini priores judices, 
domini Gibertus Dandolo, Marinus Gradonicus et Laurencins 
Segretus ... de sancto Nicholao, Marinum Barastrum et 
Angelum Barastrum de sancto Pantaieone de hoc anno proximo 

elapso, de mensibus Septembris et Octubrii essent 

cum una eorum tareta, et emissent 

furmenti causa ducendi Yenecias, fuisse comerclatos ibi'per 
comerclarios domini Imperatoris contra pacta inita inter ipsum 
dominum Imperatorem et comune Veneciarum, et acc^ta fuisse 
eis pro comerclo de dicto furmento yperpera LXXXXVI ad . . . 
... et dimidium pro quolibet centenario; de liis scita et 
cognita veritate per dicta ipsomm trium et testium productorum 



VII 



^) Cfr. Diez 1. 1. 8ub vocibus roba (p. 292) «t saja (p. 302). 
*) Demetriade Thessalie. Cfr. p. 195, oot. 1. 



r 



JüDICUM VbNETOBCM DBCtSlONES PIRATICAB. 270 

per ipsos super hoc, iurantium, sie fuisse: idcirco dixere 
ipsi domini jodices, ipsis tribus restitui debere pro ipsoruni 
dampno dicta yperpera LX£Ü[XVI. 

Item Andree Caravello, Marcho de Moro et Andree Bar- vin 

badico soeiis, comerclatis in terra de 3&Ioniebo 

de mensibns Septembris et Oetubrii, cum emissent 

qnaiDdam quantitatem furmenti causa ducendi Venecias, de 

LXXII yperperis, et acceptis ipsis pro comerclo per 

coraerclarios domini Imperatoris et dimidii pro 

qaolibet eeutenario ; dixere dicti domini judices, seita et cognita 
▼eritate de bis per dicta ipsorum trium et testium productorum 

per ipsos, iurantium, sie fiiisse: ipsis tribus debere 

pro 8U0 dampno restitui yperpera LXXII. 

Item Antolino Marangono de sancta Maria Zubaniga'), et ix 
Marino Bordono de contrata sanctorum Johannis et Pauli, sociis, 
comerclatis de V yperperis de anno proximo elapso, cum essent 
in terra Salonich, per comerclarios domini Imperatoris, pro 
XVIII modus furmenti, emptis per ipsos ; cognita veritate per dicta 
ipsorum, iurantium, sie fuisse: dixere ipsi judices, restitui debere 
pro ipsorum dampno, cum sibi accepta fuerint, dicta yperpera V. 

Item Marchesino Laurentano Veneto de anno proximo x 
dapso de mense Octubris, cum esset in terra Salonichi^ comer- 
elato de LXXX yperperis sibi pro quadam quantitate furmenti, 
quam emerat, et de XXV yperperis pro risiis*), quas emerat 
causa ducendi Venecias in alia parte per comerclarios domini 
Imperatoris ; cognita veritate per dictum eius, iurantis, sie esse : 
dixere ipsi judices, restitui debere pro suo dampno dicti comercli 
yperpera CV. 

Item provido viro Carentano Zannis Veneto, de confinio xi 
sancte Marie matris Domini, dum esset de anno proximo elapso 



1) Cfr. Veoezia etc. !L 2, 300 et sopra p. 288. 

*) Seil. ritia, ri«a, risium est oryza, ftal. riao, GaUice ris. 



280 



JCDICÜM VeNETOHIIM DECISIONBS PIRATIGAE. 



XII 



de mense Septembris in terra Salonich, comerclato de LXXXI 
yperperis et dimidium pro quadam quantitate furmenti, quam 
emerat ibi causa ducendi Venecias, per comerclarios et eos, 
qui siipereraDt'jfurmento, homines domini Imperatoris ad ratio- 
nem XII yperperorum et dimidii pro quolibet centenario^ aceeptis 
sibi per ipsos pro comerclo dicti furmenti; item et ia alia 
parte comerclato — iam sunt quatuor anni elapsi — dum esset 
in terra Salonich pro Consule Venetorum, de X yperperis 
aceeptis famulo suo, quem miserat Melinicum^) cum sua dra- 
paria, per homines ipsius terre pro comerclo dictorum drapo- 
rum ; scita et cognita veritate de bis oronibus per dictum ipsius 
Carentani et testium productorum per ipsum, iurantium, sie 
fuisse: dixere ipsi domini judices, restitui debere pro dictis 
duobus dampnis dictorum comerclorum yperpera LXXXXI et 
dimidium. 

Item Johanni Bono de Nigroponte Veneto de confinio 
s. Basilii, nunc habitatori Nigropontis, derobato — iam sunt 
circa sex anni — tempore domini Nicholai Miglani, Baiuli 
Nigropontis, de quodam mense Marcii in quadragesima , cum 
exisset de Nigroponte causa eundi ad Andram^), et iret in loco 
Yocato le Cavaline, per Bernardum de Malvasia^ hominem domini 
Imperatoris, comitum unius rachete armate in Constantinopoli 
causa eundi Malvasiam, et Marchum Ruffam, socium suum, et 
eos, qui cum eis erant, de quadam sua barcha honerata für- 
mento , oleo , pannis , armis et piscibus et aliis mercimoniis, et 
dampnificato tunc de bis oronibus in CCVIII yperperis pro 
capitali suo solum, sine aliis expensis et dampnis, quos et qui 
substinuerit ipsa occasione; scita de his omnibus et cognita 
plenissime yeritate per dictum Baiuli» missas Baiulo 



^) I. c. prseerant. 

^) Melnekj Melnikf in valle Strymonis (Strome) fluvii in Macedonia, e septen* 

irioDe urbis Seres (Pherse). Vide Thessalonicam nostram pag. 97. 
3) Andrum^ ni aübi. Cfr. p. 279. — Le Caodlinet cfr. p. 162, not. %. 



CaPITULARE COMITIS J^DAAB. 281 

CoBstantinopolis dicta oecasione, continentes dictum factum 
ipsias et sacramenta ipsius et sociorum, iurantiam, sie fuisse, 
ostensas dictis dominis, et per dictum ipsius Johannis Boni etiam 
et testium productorum per ipsum coram ipsis judicibus . . . 
. . . yera omnia sie fuisse : dixere prenominati domini judices, 
resUtui debere pro dicto suo dampno yperpera CCVIII. 

Item Arioorao Enzo, Aadree Malccnto et Johanni de [p] i 

Hezamondi Imperatorem et suos nuncios circa 

Toluntatem ipsorum per dies XXXV, MCCLXXVI, ind 

. . . dictam moram pro expeosis marinariorum et pro nabulis ') 

habito, quem perdiderint tunc, et pro quadam dicto 

Johanni Venerio et sua parte dampni, que alias superius pro 
se posita est et definita pro ipsorum comuni quautitate • • . 
. . . continentem dicto ipsorum super bis, iurantium, sie fuisse. 
per dietos judices: dixere ipsi judices , restitui debere • . . . 



Post hec omnia et singula suprascripta notum fit per iam 
dietos dominos judices omnibus, has eorum sententias inspectu- 

ris tiones, dicta, jura et facta sacramenta ipsorum 

et testinm productorum ac receptorum super bis omnibus et 

siagulis in testimonium rei geste omnium predieto- 

nim et ad fidem bis omnibus plenariam exibendam. 

CCCLXXI. 
GapItaUre Ctmitls Hitm. 

A. d. 1278, die 11. m. Aprilis. 

Dedimus ex autograph« bibl. sancti Marci (class. XIV» Cod. LXXI« 
nr. 22). A tergo pergameni legitar: LXXXIV. Zara MCCLXXVlll 
CapUulare del Conie di Zara, Bulla plumbea et ea bene servata 
cbartae suspensa est. lila ex una parte hos eharacteres ostendit: 
lÄCOBVS CÖTARENO dt gSä VENETIE DALMATIE ÄTQ. 



*) L e. tribttto aayali. 



282 



Capitularb CoMiTis Jadrab« 



CBRÖ. DVX. In altera parte duo signa impressa sunt. A dextra 
quidem» id quod iitterae circumscriptae patefaciunt, divus Marcua, 
eiactua gloriola, in manu dextra tenens librum» laeya sese rertens in 
eum, qui sibi yicinus est. Est hie Dux ipse — circumscriptio, qaaoiTis 
satis detrita, haec est: lA )NTARENO DVX — porrigens saneto 
Marco rotulam, recipiens ab eo yexillum. Facies Ducis ac Forma 
juvenile robur ostendit. Capillus ab utraque parte belle promissus 
deflait, cornu, quod dieitnr ducale, in medio vertiee affixo. 

Cfr. Romanin 1. 1. II, 445 — 448. — Respice simul nr. CCCXI 
higus CoUectionis, Tom. ü, 430 sqq. 

Juro ad evangelia daaeta Dei, quod fidelis ero domino 
Duci Veneciarum, usquedum vixerit in regimine Ducatus Vene* 
ciarum ; et usquedum ero Cornea Jadre , tractabo et operabor 
profieuum Veneciarum et salrationem Jadre ia honore et boAO 
Veneciarum. 

Et omnia precepta, que mihi fecerit dominus Dux per ae 
et majorem partem consilii, aut per suum nuncium, vel per 
suas litteras . • . tea ^) per se et maiorem partem conaiKi, atu- 
4iiosu8 ero ducere ad complementum secundum conrentionein 
firmatam iater Venecias et Jadram. Quodai facere non potuero, 
notitiam dabo inde, sine fraude, quam citius potero, domino 
Duci et stto consilio. 

Amicos Veneciarum pro amicis habebo, et inimicos Venecia- 
rum pro inimicis habebo, sicut Veneti (L Venelis) haberi nove- 
rim; et cum illis nullam pacem nullamque treguam faciam sine 
consensu domini Dueis et. maioris partis consilii. 

E t faciam mihi jurare Jadratinos fidelitatem , et observa- 
bunt omnia, que contiaentur in pacto scripto inter Venecias et 
Jadram; quodsi quis illorum ipsum pactum juravit, quantmn 
pro isto secundo sacramento non teneatur. 

E t in ipso sacramento, quod Jadratini facient, poni faciam, 
quod, si domino Duci fidelitatem • • • fecerint, ei fideles erunt 



(paten)iBs7 



r 



Capitülabe Comitis Jadrab. 283 

Et qaando Jadratini mihi fidelitatem facient, jurare eos 
faciam salra fidelitate domini Ducis, et attendi (attendam?) et 
obseryabo, et attendi et obserrari faciam a Jadratinis ea omnia, 
qne continentur in paeto predicto , bona fide et sine fraude. 

Stabo autem in regimine diete civitatis a die, ex quo 
Jadram intrarero, nsqne ad duos annos completos, qnousque 
illuc perrenerit successor mens Comes, quem illuc miserit 
dominus Dax cum suo eonsilio, habiturus integre, de quanto 
plus stetero , salarium meum usque ad adventum jam dicti mei 
saccessoris. Quod salarium est per annum libr. mille CG dnar. 
Venec, qnod debeo habere et recipere a civitate Jadre, et 
alias honorificentias, ut contineftcr in dicto pacto. 

Habitabo etiam in illa domo sive loco in civitate Jadre, 
ubi dominus Dux cum suo consilio ordinaverit, tarnen sine 
aliqua pensione solvenda. 

Preterea Venecias non veniam per totum tempus mei 
regiminis. 

Habere itaqne debeo et teuere meis expensis per totum 
tempus mei regiminis unum decentem socium Yenetum, cui 
dabo libr. L Venec. par. vel inde supra pro quolibet anno pro 
salario, et vestes, videlicet duas robas decentes et convenientes 
omni anno ; et unum tabellionem, et octo servitores bene arma- 
tos ferro, et quatuor eqnos, quorum duo sint pretio libr. LXXX 
dnar. Yenee. vel inde superius, infra unum mensem, postquam 
Jadram infravero, bona fide, sine fraude. 

Item solvam de havere meo sex de custodibus castri 
Jadre, quos quidem custodes accipiam, quales consiliariis meis 
plaenerit; nee ipsos pro me vel utilitate mea feciam facere 
aliquam angariam. 

Servicium non tollam, nee toUi faciam; et si tultum sciero, 
fiiciam illud reddi, si potero. 

Nullum itaque donum nee presens recipiam, nee recipi 
faciam ab aliquo mercatore, nee habitatore» nee alia persona 



284 



Capitvlare Comitis Jadrae. 



Jadre, nee terrarum Sclaronie nee Dalmacie, nee ab aliqua alla 
per.sona aliquo modo yel ingenio, exeeptis liiis, que dari solent 
et debent pro regaliis Comitatus et terre Jadre , que recipere 
et habere debeo ego Comes, propter quod debeo facere expen- 
sas de meo proprio, et dare ea, que dari debent pro ipsis rega- 
liis, quas reeepero. Verumtamen licitum est mihi, recipere a 
meis parentibus et amicis de Veneeiis transeuntibus inde, quid- 
quid mihi transmissum vel datum fuerit pro donis. Et tamen 
predicta dona non reeipiam nee faciam recipi, si contra hono* 
rem Veneciarum et Jadre fuerit. Si autem foris civitatis Jadre 
fuero in servicio comunis, liceat mihi presentes recipere in 
victualibus et expensas et honorificentias consuetas. 

Preterea negociaciones non feciam, nee faciam fieri per 
me vel per alium modo aliquo vel ingenio; nee consentiam vel 
permittam, quod aliquis de masnata ^) mea negociaciones faeiat, 
donec in regimine dicti Comitatus stetero. Et faciam jurare 
notarium et militem meum, quod negociaciones per se vel per 
alium non facient ullo modo uel ingenio, excepto, quod posaim 
equos meos vendere et mittere alibi ad vendendum. Et si in 
Jadra vendidero vel in diatrictu, quod inde acceptum fuerit« 
possum mittere Venecias in dnr. gross, vel parvis vel argento 
seu monetis, et non in aliis ullo modo. Sed si alibi misero ad 
vendendum, possum mittere investitos Venec, sicut mihi pla* 
cuerit« cum illo ordine, quo mittunt alii de Veneeiis. 

Ad hec per me vel per alios nomine meo in dicta terra 
Jadre negociaciones non exercebo, donec stetero in ipso regi- 
mine ; nee meum tenebo notarium vel socium aut alium de 
familia mea, qui faciat vel exerceat mercationem per aliquem 
modum vel ingenium. Tamen salarium meum, quod superfuerit 
mihi ab expensis, possim semel investire per annoa, et non 
amplius. 



^) Voz Italica, roasnada, i, e. familia. 



r 



Capitulare Comitis Jadrab. 285 

Rationem qaoqae et justitiam faciam et fieri faeiam 
Omnibus petentibus eam. 

Coram et Studium habebo ad faciendum laborari, perfici et 
muoiri eastellum Jadre seu alias moniciones, quas dominus Dux 
eom SUD consilio in eadem terra preeeperit faeiendum et eon* 
struendum, quam cito fieri poterit, bona fide, et quod diligen- 
tius eustodiatur, sicut mihi iniunctum fuerit per dominum Dueem 
et majorem partem sui consilii. 

Et licet habeam in regimine meo liberum arbitrium in 
Omnibus faetis et negoeiis civitatis Jadre, ut continentur in 
pacto inito inter Venecias et Jadram, tamen super faetis et 
negoeiis ciritatis Jadre mei regiminis omni die consiliabor et 
tractabo, sicat videbitur expedire, cum meis consiliariis de 
Veneciis. Et consilium illorum super biis petam et intelligam ; 
et si consilium illorum michi apparuerit rectum, sequar ipsum 
consilium et observabo* Alioquin per me solum inde faciam, 
quod consciencia mea melius dictaverit. 

Ömnes credencias teneri faciam, et preeipiam inter me et 
consiliarios meos , que miclu videbuntur esse tenende , donec 
ipsas solvero credencias. 

Bona quo que Venetorum, qui ab intestato apud Jadram 
decesserint, studiosus ero intromittere et salvare et Venecias 
mittere • • . secundum mandatum domini Ducis. 

Preterea studiosus ero facere presentari omnes litteras 
de bona contestatione, que michi porrecte fuerint, et quod inde 
fiat breyiarium ad expensas illius, qui voluerit ipsas litteras 
presentare. 

Teneor quo que eundo, stände et reddeundo de proQcuo 
et honore Yeneciarum , et per quindeeim dies post meum red- 
ditum in Venecias ero astrictus de prode et honore Venecia- 
rum, infra quos omnia , que de facto Jadre sciero , tam si inde 
a domino Duce et suo consilio fuero interrogatus , quam non, 
dicam et notificabo domino Duci et suo consilio, ac omnia, que 



286 



Capitulare Comitis Jadeab. 



crediderim esse diceada et fore utilia pro houore et proficuo 
domini Ducis et comunis Veneciarum et ad sal^ationem civi- 
tatis ^adre. 

Et reddam de havere comunis Veneciarum, quod perre- 
nerit ad manus meas , racionem infra dictum terminum domino 
Duci et suo consilio, Tel illis personis, quibus preceperit faeiea- 
dum. Et totum illud, quod mihi superfuerit de bonis et havere 
comunis Veneciarum, dabo camerariis comunis Veneciarum vel 
eui aut quibus dominus Dux per se et maiorem partem sui con- 
silii dandum duxerit, infra quintum diem facta ipsa racione. Et 
si racionem non fecero infra quindecim dies, et bona et havere 
comunis non dedero camerariis comunis Veneciarum, infra quin- 
tum diem facta, sicut dictum est, racione, tunc, si quid tunc 
haberem, perdam, nee debeam recipere aliquod officium in 
Veneciis nee extra Venecias, quousque racionem non fecero, et 
bona et havere comunis non reddam camerariis comunis, sicut 
dictum est supra. 

Insuper si electus essem in officium tam in Veneciis, 
quam extra Venecias, non iacta racione et non redditis bonis 
et havere comunis, ut dictum est supra, ipsa ellectio teneri 
sive valere non debeat, sicut est ordinatum. 

Hec omnia attendam et observabo bona fide, sine fraude, 
nisi remanserit per dominum Ducem et maiorem partem sui 
consilii minoris et maioris. 

Item sciendum est, quod debeo recipere solutionem de 
meo salario hoc modo, videlicet sol. XX grossorum, minns 
unum grossum, pro libris viginti sex. 

Preterea est sciendum, quod ego vel consiliarii mei gra- 
vare non debemus comune Jadre in expensis pro regimine ultra 
summam MM librarum , quas dare debent pro regimine secun* 
dum formam pacti, nee pro ire Jadram pro meo nabulo aut 
familie mee, aut pro iode redire, salvo de galea, quam pro 
Comite mittere debent. 



r 



PaocüR. Job. Danouli Ducis. 287 

Faetam fuit hoc eapitulare currente anno Domini uullesimo 
CCLXXVIU, iadictione sexta, mensis Aprilis die undecima 
exeonte. 

CCCLXXII. 

Frtcnmtta JthaaaiB Vaiiill, Bicls Teaetonm, pr« Jtkaaae Caae 
•ttisla et Jacfbe TheipiU 9 aMbatsaUribis ie eeaTeaÜtae facleaia 
liter PUUppua, iMperattreM C«attaatlaep«lltaaua , et iartliB, 

Ä. d. 1280, die 28. mensia Aprilis. 
loserta est haee Potestas pactis, quae continua sequuntur. 

cccLxxin. 

Ceaimafle pacteriM et eeiTeatieaua, faetenna lator Fhylippua, 
tepeiatereM CeastaatiaepelltaiaM 9 et larelua, KegeM TerasaleM et 
Sidlle, et aiaclet demtal Jebaaab Baadile, lacUti Bads Teaeelaram. 

A. d. 1281, die 3. m. Julii. 

Liber Albus fol. S6 — S9. Liber Pactorum III, 3. Autographum 
hiijus diplomatis archiTum Vindoboaense asservat, et quidem quatuor 
exemplaria membranacea concordantia , una, ut yidetur, eademque 
mana scripta. Id cur fectum sit» ex sequenti pacto nr. CCCLXXIV 
elucebit« 

In fine diplomatis rubre colore quatuor yersibus ultimis super- 
scripta sunt haec signa : 

qoae sunt mensis et indictionis data. 

Quatuor haec exemplaria a parte exteriore inscriptiones habent 
fere consonas librariorum seu archivariorum, quarum summa baec est : 

Ramania Hierusalem Venetia. 

MCCLäääJ, die III Juliiy apud ürbem Veterem. 

Soeietas, pacta — concordium ei unüas contracta — inter 
PhiUppum, Imperaiarem Bomanie, ei Karolum, Regem Hierusalem 
SicUiegue^ Dueatus Apulie Achaieque Principem — ejus frairem — 
ex una, ei Joannem Dandulum, Ducem, ac camune Veneciarum ad 
recuperatianem Imperii Romanie detenii per Paleologum ceieros- 
que occupaiares (al. a Paleol. reliquisque occupaiwribus'). Al.pro 



288 CONFIRM. PACTORUM INTBrPuIL1PP.,IhP.Cp., ET CaROL.^ReO.SiC, CETT. 



rehabendo redimendoque Imperio Romanie a Paleologo ceterisque 
occupato ex altera* 

Unus addidit: btdlis duabus aureia magnifice pendentibus. 

Bullae desunt; restant fila serica; in singulis pergamenis bina: 
unum rubrum, alterum flarum et rubrum mixtim. 

Signum alterum oranibus bis ehartis inscribitur 

XXII. 

Inseriptio satis antiqua quarto diplomati imposita hu jus tituli: 

Liga cum Imperatore Romanie ac Rege Karolo pro recupera- 
tione Imperii Romanie. 1 28 1 . 

Hüne titulum manus quaedam recentior suppleyit et resarcivit. 

Edidit huie nostro consimile yel potius reeiprocum instrumen- 
tum, cuius diyersitates in notis adjecisse suf&ciet, quandoquidem illae 
8olum in persona vicem gerente notarii eonspiciuntur 9» D u C a n- 
gius ad calcem Yilleharduini in „Recueil de diverses chartes 
pour V histoire de Constantinople** p. 29 ex archiro Regio, tali sign!- 
fieatione: „extrait du tresor des chartes du Roy, Laiette, Empereurs 
de Constantinople, nr. 9**. Cfr. Buebon. recherch. historiques etc. 
11, p. 373. 

Rem breviter attigit Laurentius de Monacis I. VIII, 
pag. ISl: Ducante Johanne Dandtdo anno Domini 1281 , die 
Jovis, terHo Julii, apud Urbem Veterem Philippus Imperator prae- 
dictus et Carolus Rex per se ipsos et Dux et comune Vene- 
tiarum per Johannem Dandülo Canem et Jacobum TheuptdOf 
ambaxatores, procuratorea et nuntios Ducisy comunis Venetiarum 
habentes speciale mandatum, ad recuperationem Imperii Romaniae 
contraxerunt societatem pro reacquirendo Imperium antedictum. 

In nomine Domini nostri Jhesu Cristi. Amen. Anno nati- 
vitatis eiusdem millesimo ducentesimo octuagessimo primo, die 
Jouis tercio mensis Julij , none indictionis , pontificatus domini 
Martini Pape Ilir* anno primo. 

Qui fecit concordiam in sublimibus suis, tractatus varios 
inter excellentes Prineipes dominos , Dei gracia Phylipum , in 
Cristo Deo fidelissimum Imperatorem, Romanie moderatorem 



^) Accedit , quod hoc ipsum iDstrumentum insertom est pacio, quod sequitur, 
nr. CCCLXXV. 



CONFIKMATIO PACTOEUH INTER PhILIPPUH BT CaEOLÜM GETT. 289 

semper an^stam, et Karolum, Regem Jerusalem, Sicilie, 
Ducatas Apalie et prineipatus Capue, alme urbis Senatorem, 
Principem Acliaye^ Audegauie, Provincie, Folkalkerij et Torno- 
dori Comitem, ex parte una; et magnificum virum, dominum 
JohaBoem Dandulo, Dei gracia Venecie, Dalmacie atque Chroa- 
cie Dueem, dominum quarte partis et dimidie tocius Imperij 
Romanie, et comune Venetorum ex altera, tempore longo pro- 
tractos sua pietate concordaos, partes in subscriptam deduxit 
eoneordie unitatem. 

Si quidem ad honorem sanete et individue Trinitatis, Patris 
et Filij et Spiritus sancti, intemerate et gloriose virginis Marie 
matris Dei, beatorum quoque Apostolorum Petri et Pauli ae 
beati Marci Evangeliste, specialis comunis memorati Patroni, et 
ad exaltationem fidei ortbodoxe, reintegrationem potestatis 
Apostoliee, que de subtractione Imperij Romanie, quod se ab 
ipsius obedientia scismate iam antiquato subtraxit, gravem in 
eorpore mistico ecclesiastice unitatis tam nobilis membri muti- 
lacionem sensisse dinoscitur, memorati prineipes, Imperator et 
Rex per se ipsos, Dux et eomune Veneeie per nobiles et sapien- 
tes vires, Jobannem Canem Dandulo et Jacobum Teupolum, 
ambassatores, syndieos, actores, procuratores et nuncios spe- 
ciales suos, habentes ad hoc mandatum subter annexi tenoris, 
ad recuperationem eiusdem Imperij Romanie, quod detinetur 
per Paleologum et alios occupatores et detentores eiusdem 
Imperij occupatum, pacta, conuentiones et societatem secundum 
infrascriptum modum et formam inter se concorditer inierunt: 

Videlicet, quod placet eisdem Imperatori et Regi, Duci et 
comuni Venetorum , et concordant et volunt , ut omnia iura, 
hoDorificentie , libertates, possessiones , iurisdictiones , terre et 
franehisie, que et quas utraque pars^} habent, habuerunt et 



*) predicte partes LA. ab «lia manu; in sequ. habebunt— debebunt 

Du Cang. 
Fontes. Abth. II. Bd. XIV. 19 



290 CONFIRMATIO PACTORDM INTBR PHILIPPUM ET CaROLCM GBTT. 

habere debent in Imperio Romanie, nee non et pacta omnia» 
facta cum Imperatoribus precedentibus , tarn in spiritualibus, 
quam in temporalibus, integre obseruentur. 

Item placet partibus, concordant et uolunt, quod de 
inimicis Imperatoris uel R^is seu suecessorum suorum et de 
inimicis Ducis et comunis Venetorum seruetur binc inde illud, 
quod seruatum extitit a tempore acquisitionis Imperij usque 
ad tempus aroissionis ciuitatis Constantinopolitane. 

Item placet eisdem partibus« concordant et uolunt, quod 
Imperator et Rex aut filius suus primogenitus , dominus Karo- 
lus, Princeps Salernitanus et Honoris Montis sancti Angeli 
dominus , et Dux , qui nunc est , uel si , quod absit , accideret, 
quod alius Dux crearetur, ille Dux, qui erit eo tempore, quando 
fiet passagium, transeant in proprijs personis in Romaniam 
contra illos, qui occupauerunt et tenent Imperium supradictum ; 
et Imperator et Rex uel predictus filius suus ponent in dicto 
negocio circa octo milia equorum cum sufiicientia personarum 
armatarum, habito respectu ad numerum predictorum equorum. 
Et Dux habebit quadraginta galeas bene munitas et plures, si 
dicto Duci uidebitiir, quod sit necesse ad hoc, ut babeat posse 
maris contra inimicos; quia Imperator et Rex non proponunt 
habere nisi uasella pro deferendis gentibus, equis et uictualibus> 
uidelicet naues et teridas'). 

Item placet eisdem partibus, concordant et uolunt, quod 
terminus iniciandi passagij sit mensis Aprilis secundo uenturus, 
ita quod Dux iter arripiat de Venecijs cum exercitu suo mari- 
timo siue stolio primo die predicti mensis Aprilis ad tardius; 
Imperator uero et Rex siue filius suus prefatus iter arripient 
de portu firundusij cum exercitu suo ad tardius in medietate 
dicti mensis Aprilis, ita quod in dicta medietate ipsius mensis 
omnia uasa possint esse simul circa mare Brundusij. 



*) teridas aotogr., alii taridaa. 



CONFIRMATIO PACTORDM INTER PhILIFPUM BT CaROLUM CBTT. 291 

Item placet eisdem partibus, concordant et uolunt , quod 
iidem Imperator et Rex — siue dictus filius suus — per se 
ipsos et geotem eorum in predieto exercitu terresti et maritimo 
iu?eot fideliter Ducem et Venetos contra ioiinicos comunes^ 
occupatores et detentores Imperij et contra omnes illos, qui 
eos luuarent contra dictos Imperatorein , Regem et Ducem. Et 
Dax et comune Veneciarum per se et gentem suam in predieto 
exercitu terrestri et maritimo iuuent fideliter memoratos Impe- 
ratorem. Regem et filium et gentes ipsorum contra inimicos 
comones, occupatores et detentores Imperij, et conti^ omnes 
ilios, qui eos iuuarent contra ipsos Imperatorem, Regem aut 
filium et Ducem. Et ad obsidiones et ad insultus faciendos 
predicti Imperator et Rex seu filius et Dux et gentes eorum 
iurabunt viriliter et potenter, sicut in proprijs negotijs, et 
facieot alia necessaria et utilia, sicut temporum et negociorum 
qualitas exposcet, et sicut fideles soeij et amici debent facere 
unus alteri. 

Item placet eisdem partibus, concordant et uolunt, quod 
iidem Imperator, Rex seu filius suus, Dux et comune Veneto- 
rum aon faciant pacem uel treuguam cum Paleoiogo vel here- 
dibus suis uel alio quocumque, qui pro Imperatore Grecorum 
se gereret, unus sine alijs. 

Item actum est inter partes et expresse conuentum, 
quod, si memoratum Principem Salemitanum uel alium Ducem 
Yenetomm, quam qui nunc est, contigerit esse in prosecutione 
dicti negocij, ipsi Princeps et alius Dux promittent et iurabunt 
premissa omnia et singula, sicut hac uice iurant prefatus domi- 
nus Rex et Dux, qui nunc est Et hec omnia et singula prefati 
Imperator et Rex pro se et heredibus et successoribus suis 
predictis Johanni et Jacobo, ambassatoribus, syndicis, actoribus, 
procuratoribus et nuncijs predictorum Ducis et comunis Vene- 
torum, eorum nomine recipientibus , solempni stipulatione 

19 • 



292 CONFIEMATIO PACTOUUM tNT£ft PHILIPPUM KT CaROLUM CKTT. 

promiserunt et ad sancta Dei euangelia iurauerunt, pleae, 
integre et inviolabiliter , prout ad eos pertiaet, attendere et 
obseruare, et contra ea uel eorum aliquod nuUo ingenio uel 
modo venire. 

Dicti quoque Johannes et Jacobus, ainbassatores» syndici, 
aetores, procuratores et nuntij Ducis et comunis Veneeie, simi- 
liter eisdem Imperator! et Regi pro se et suis heredibus et 
successoribua solempni stipolatione promiserunt , et in animas 
suas et dicti Ducis et minoris et maioris consilii Venetorum ad 
sancta Dei euangelia iurauerunt, premissa omnia et singula, 
quatenus ad ipsos nomine dictorum Ducis et comunis ipsosque 
Ducem et comune Venetorum pertinent, plene attendere et 
integre ac inuiolabiliter obseruare, et contra ea uel eorum 
aliquod nuUo ingenio uel modo facere uel venire. 

Promiserunt etiam et ad sancta Dei euangelia iurauerunt 
ijdem Johannes et Jacobus, ambassatores, syndici, actores, pro- 
curatores et nuncij, se curaturos et facturos, quod dictus Dux, 
sicut inter partes actum et conuentuni est, consilio et consensu 
minoris et maioris consilij Venetorum requisito et obtento, hec 
omnia ratificabit et acceptabit, et tactis corpora[bi]Iiter sacro- 
sanctis euangelijs iurabit, se ac omnes successores suos in 
Ducatu et comune Veneciarum predicta omnia et singula, quan- 
tum ad eos pertinet, plene et integre attendere et inuiolabiliter 
obseruare» et contra ea uel eorum aliquod nuUo modo per se 
uel per alios facere uel uenire; et quod in instrumento super 
hoc coram eodem Duce conficiendo idem Dux suam faciet 
auream buUam apponi, sicut ijdem domini Imperator et Rei in 
instrumento presenti coram eis confecto bullas eorum aureas 
apponi fecerunt^). 



*) Rez in quodam alio huic consimili instrumenio scripto 
manu Magtstri Joannia de Capua, Dotarii, coram eia cod- 
fecto etc. DuCang. 



CoNFIEHATlO PACTORUM INTBR PhILIPPUM ET CaROLUM CBTT. 293 

Tenor autem prenomiaati mandati sepe fatorum Johannis 
et Jaeobi, ambassatonim , syodiconim, actorum, procuratorum 
et nuntiorum eorundem Ducis et connmis Venetoruin, de uerbo 
ad aerbum talis est : 

»Nos Jobannes Dandolo, Dei gracia Venecie, Dalmacie 
atque Cbroaeie Dux, dominus quarte partis et dimidie tocius 
Imperij Romanie, notum faeimus tenore presencium uniuersis, 
tam presentibusy quam futuris^ quod nos de uoluntate et expresso 
coosensn nostri minoris et maioris consilij, more solito sono 
eampane et roce preconia solempniter congregati, et ipsa con* 
silia minus et maius una nobiscum nomine et vice nostra et 
comunis nostri Veneeie faeimus, eonstituimus et ordinamus 
nobiles et sapientes viros, Matbeum Quirinum, Johannem Canem 
Dandulo et Jaeobum Teupolum, ambassatores et fideles nostros 
dileetos , licet absentes , nostros et dicti comunis nostri legiti- 
mos syndieos, actores, procuratores et nuncios speciales, uel 
si quo alio nomine de iure melius dici potest, ad tractandum, 
componendum, firmandum et faciendum et complendum cum 
serenissimis dominis Phylippo, Dei gracia in Christo Deo fide- 
lissimo Imperatore, Romanie moderatore semper augusto, et 
Karolo, eadem gracia Rege Jerusalem, Sicilie, Ducatus Apulie 
et Principatus Capue, Principe Achaye, Andegauie, Prouincie, 
Folcha]querii et Tornodori Comite, societatem et societates, 
eonuentiones et pacta, quam, quas et que super Imperio Roma- 
nie et oecasione ipsius Imperij et terrarum ipsius Imperii et 
super Regno Jerusalem et oecasione terrarum ipsius Regni , et 
super Regno Sicilie, Ducatus Apulie et Principatus Capue, et 
super quibuseunque alijs uiderint, seu major pars eorum riderit 
eipedire; et ad excipiendum et exceptandum comunia, collegia, 
ecclesias et speciales personas ecclesiastieas et seculares; et 
ad faciendum eisdem dominis Imperator! et Regi, et ad reci- 
piendum et stipulandum ab eis nostro et comunis nostri Veneeie 
nomine omnes et singulas eonuentiones , promissiones et 



294 CONFIRMATIO PACTORUM INTBR PHILIPPUM ET CaROLUM CCTT. 

obligationes et pacta, penam et penas promittendum et stipu- 
landum, quas et que in predictis, pro prediclis et circa predieta 
uel aliquod predictorum et circa ea, que uiderint, uel maior 
pars eorum uiderit expedire; et ad prestandum et recipiendum 
iuramentum et iuramenta de attendendis, obaeniandis et facieo- 
dis attendi et obseruari omnibus et singub's, que per predictos 
syndicos et procuratores uel maiorem partem eorum promissa 
et stipulata fuerint; et ad omaia alia facienda et recipienda, 
que in predictis et circa predicta uel aliquod predictorum vide* 
bitur expedire, etiamsi maadatum exigerent speciale; promit* 
tentes Paulo, nostro notario iofrascripto, recipienti et stipulaati 
pro predictis dominis Imperatore et Rege et omnibus et sin- 
gulis, quorum interest uel interesse posset, nos et dictum 
comune nostrum firmum et ratum habere, teuere et seniare 
omne id, et quicquid per dictos syndicos et procuratores uel 
maiorem partem eorum factum fuerit, et non contrauenire, sub 
obligatione bonorum nostri comunis. 

Ad cuius rei memoriam et cautelam presens publicum instru- 
mentum manu Pauli , Ducalis aule nostre notarij, fieri iussimus, i 
bulla nostra plumbea communitum, anno Domini millesimo ducon- 1 
tessimo octuagessimo , indictione octaua, die XXVIH Aprilis, i 
in DocALi NOSTRO PALATIO, prescntibus domino Johanne Grisone '), 
Marino Valaresso, Nicoiao da Canali *}, Petro Barbadico, Nicholao i 
Quirino et Jacobo Teupolo consiliarijs , Rustichino Denen- k 
tendi*), Renoardo condam Ottonis*) et Martino Rauignano, 
Ducalis aule scribis, testibus, et alijs. 

Et ego Paulus Berardi, notarius, Ducalis aule Venecie m 
scriba, de mandato predicti domini Ducis et rogatu consilij 
scripsi et publicaui.*^ 









^) Griffono Du Gang. ^ 

*) de Canali LA. DuCang. ^ 

') Benintendi LP.; Beoetendi DuCang. ^ 

*) Octonis LA.; Othonis DuCang. ^ 



CONFIRMATIO PACTORUM INTER PhILIPPUM KT CaROLUM CETT. 295 

Iq cuius rei testimonium presens instrumentum ad preces 
et requisicionem predictorum Imperatoris, Regis et ambassato- 
rum per me iafrascriptum Johaimem de Capua^), notarium, iu 
publicam formam redactum , prefati domini , Imperator et Rex, 
aureis suis bullis typarijs maiestatis utriusque ipsorum impressis, 
nee noQ et Imperialibus iusserunt caraeteribus communiri ^). 

Actum apud Uebem Veterem, preseutibus venerabili patre 
domino B., Abbate monasterij Casinensis'), veuerabilibus uiris 
Hagistris Berardo de Neapoli et Angelo de Urbe notarijs, 
Petro de Teauo, eorrectore» Guillielmo de Puliaco, Archidia- 
cono in ecclesia Cenomauensi, Guillielmo de Miliaco, Decano 
ecelesie saneti Aniani Aurelianensis , Leonardo primieerio, et 
Thomasio Pino canonico, Castellanis, Capellanis domini Pape; 
nobillibus uiris Bertrando, domino Baueij, Comite Auellini; 
Petro, Comite Catanzan/); Leonardo, eancellario Achaye, et 
Lodofco de Roeriis^), magistris rationabilibus eiusdem domini 
Regis; Magistro Raynaldo, eancellario eiusdem domini Impera- 
toris; Milone de Galathas"), Phylippo de Lauena^), militibus, 
consiliarijs et familiaribus prefati domini Regis, et Magistro 
Paulo Berardi, notario, Ducalis aule Venecie scriba, et pluribus 
alijs, ad hoc uocatis et rogatis testibus. 

Et ego Johannes de Capua, publicus Apostolica aucto- 
ritate notarius, predictis omnibus interfui, et ea rogatus scripsi 
et publicaui, meoque consueto signo signaui^). 



') Marcum Sibotam Du Gang. 

*) praefaH Joannes Dandoh et Jacobus Theupolo anibastatores penden- 

tihus suis sigiUiM eereia tnunierunt Du Gang. 
*} Ten. — Gas. non habet Du Gang. 
*) Gontazani DaGang. 

^) de Roeriis autogr. et DuGang.; de Barcerii LP; de Bocrii LA. 
•) Galitbas LA. LP. 

^ Lauena autogr. et DuGang.; Lauen LP.; Lafene LA. 
^) In diplom. DuGang.: Ego Marcus Siboto, Imperiali autaritate notariut et 

Ducalis aulae Venelorum seriba, praedietis omnibus interfui et rogatus» 

seripsif ae signo meo solito roborauL 



296 ^ COMFIRMATIO SOCIBTATIS. 

CCCLXXIV. 
iliiid paetmii e^nürmati^Dis «•eletatis inter pr»dict«s d^Mln«». 

A. d. 1281 , die 3. m. Julii. 
DuCange l.c.:Recueil etc. p. 32: y,Traitt^ extrait d^un registre 
du tresor des chartes du Roy, dont original est dans la Laielte, Empe- 
reurs de Constantinople, nr. 9**. 

In nomine Domini nostri Jesu Christi. Amen. Anno nati- 
uitatis eiusdem MCCLXXI, die Jouis III mensis Julii, IX indi ct. 
pontificatus domini Martini PP. quarti anno primo. 

Pateat universis per hoc publicum instrumentum , quod 
inter excellentes Principes dominos, Dei gratia Philippum, in 
Christo fidelissimum Imperatorem, Romanie moderatorem sem- 
per augustum, et Karolum, Regem Hierusalem, Sicilie, Duca- 
tus Apulie et Principatus Capue, alme urbis Senatorem, Prin- 
cipem Achaie, Andegauie, Prouincie, Forcalquerii et Tornodori 
Comitem, per se ipsos ex parte una; et magnificum uirum 
dominum Joannem Dandulo, Dei gratia Venetorum, Dalmatie 
atque Chroacie Ducem, dominum quarte partis et dimidie totius 
Imperii Romanie, et comune Yenetorum per nobiles ac sapientes 
uiros Joannem Canem Dandulo et Jacobum Theupulo , ambas- 
satores, syndicos, actores, procuralores et nuntios speciales 
suosy habentes ad hoc sufficiens et speciale mandatum ex altera, 
sie actum est et expresse conuentum de galeis et teridis mit- 
tendis et tenendis in mari per septem menses in anno usque 
ad illud tempus, quo fiet per ipsos passagium in Romaniam 
contra Paleologum et alios, qui tenent et occupant Imperium 
Romanie, sicut conuentum est inier eos, videlicet: 

Quod placet eisdem dominis Imperator! et Regi, et Duci 
et comuni Venetorum, concordant et uolunt, quod idem Dux et 
comune Venetorum debeant armare quindecim galeas, et ipsi 
Imperator et Rex alias quindecim et decem teridas , in quibus 
decem teridis habeant ipsi Imperator et Rex circa trecentos equos 
et trecentos homines ad arma, quia in tali exercitu non est 



r 
I 



CoNFiaMATlO 80CIBTATIS. 297 

necesse habere nisi homines ad arma , et quod omnia predieta 
Dasa sint et esse debeant apud insulam Corphou in Kalendis 
mensis Maii primo futuri, ad faciendam guerram et dampnifiean- 
dum Paleologum et alios, qui oecupant et detinent oecupatum 
Imperiam Romanie. 

Et hec omnia prefati domini Imperator et Rex pro se et 
heredibus et successoribus sais predictis Joaoni et Jacobo, 
ambaxiatoribus, syndieis, actoribus, procuratoribus et nuntiis 
predieti Dueis et comunis Veoetorum , eorum nomine reeipien- 
fes, soleroni stipulatione promiserunt, plene, integre et inviola- 
biiiter, prout ad eos pertinet, facere et implere. 

Dicti qiioque, Joannes et Jacobus, ambaxiatores, syndici, 
actores, procuratores et nuntii Ducis et comnois Venetorum, 
similiter eisdem (dominU) Imperatori et Regi pro se et here- 
dibus et successoribus solemni stipulatione promiserunt, pre- 
missa omnia et singula, quatenus ad ipsos nomine dictorum 
Ducis et comunis ipsosque Ducem et comune Venetorum per- 
tinent, plene, integre et inuiolabiliter facere et adimplere, 
attendere ac etiam obseruare; et quod dictus Dux, sicut inter 
partes actum et conuentum est, consilio et consensu maioris et 
minoris consilii Venetorum requisito et obtento, hec omnia rati- 
ficabit, acceptabit et solemni stipulatione promittet, se ac suc- 
cessores suos in Ducatu et comune Venetorum predieta omnia 
et singula, quantum ad eos pertinet, plene, iotegre et inuiola- 
biliter facere et implere; et quod in instrumento super hoc coram 
eodem Duce conficiendo idem Dux suam faciet plumbeam bullam 
apponi, sicut iidem domini Imperator et Rex in instrumento 
presenti coram eis confecto sua cerea sigilla fecenint apponi. 

In cuius rei testimonium presens instrumentum, ad preces et 
requisitionem predictorum Imperatoris et Regis et ambaxiatorum 
per me, infrascriptum Marcum Siboto, notarium, in publicam 
formam redactum, prefati domini Imperator, Rex et ambaxiatores 
pendentium sigillorum suorum fecerunt appensionibus communiri. 



298 CONFIRMATIO CONVENTIONÜM CBTT. 

Actum apud Ubbem Veterem, presentibus yenerabilibuft domi- 
nis Abbate monasterii Cassinensis, domino Leonardo, primicerio, 
et Thomasio Pino, canonic. eastellan., Milo de Galathas, Phi- 
lippo de Lauena, militibus et familiaribus dicti domini Reg^s, 
Magistro Paulo Berardi, notario, Ducalis aule Venetorum scriba, 
et pluribus aliis ad hoc voeatis et rogatis testibus. 

Ego Marcus Siboto, Imperiali auctoritate notarius et 
Ducalis aule Venetorum scriba , predictis omnibus interfui , et 
ea rogatus scripsi ac signo meo solito roboraui. 

CCCLXXV. 

Aliud paetin c«nflniiati«nls c«niientUniim, faetarim et habitarm tnter 

sipradictas Baranes. 

A. d. 1281, die 2. m. Augusti. 

Über Albus fol. 60— 6S. Liber Pactorum HI, 7. 
Du Gange 1. c: Recueil etc. p. 33. 

In Dei nomine. Amen. 

Nos Johannes Dandulo, Dei gracia Venecie, Dalmacie atquc 
Chroacie Dux, dominus quarte partis et dimidie tocius Imperij 
Romanie, presentis public! instrumenti tenore recognoscimus 
et fatemur per nobiles et sapientes uiros^ Johannem Canem 
Dandulo et Jacobum Theupulo, ambaxatores, syndicos, actores, 
procuratores et nuncios speciales nostros, acta, facta, inita, 
concordata, contracta, promissa, iurata et obligata esse omnia 
in Romana curia apud Urbem Veterem coram serenissimis Prin- 
cipibus dominis, Dei gracia Philippo, fidellissimo in Cristo Impe- 
ratore, Romanie moderatore semper augusto, et Karolo, Rege 
Jerusalem, Sicilie, Ducatus Apulie et Principatus Capue, alme 
urbis Senatore, Principe Achaye, Andegauie, Prouincie, Fol- 
qualkerij et Tornodori Comite, et cum eis ac ipsis, prout ple- 
nius explicantur in quodam instrumento publico, confecto 
manu Marci Sybotti, Imperiali auctoritate notarij et Ducalis 
aule nostre Venecie scribe, predictorum, Johannis et Jacobi, 



CONriRMATIO CONVENTIONUM CRTT. 299 

ainbaiatonim et procuratonim nostrorum pendentibus munito 
sigillis, eisdem domiais Imperatori et Regi per eosdem procu- 
ratores nostros exhibito quadruplieato ^)9 faciente de quodam alio 
sibi consimili instrumento eisdem ambaxatoribos et proeurato- 
ribns nostris pro parte nostra per ipsos Imperatorem et Regem 
exbibito quadruplicato» eonfecto manu Magistri Jobanuia de Capua« 
public! notarii, bullis aureis predietorum Imperatoria et Regis 
bullato, expressam et plenariam mentionem. Cuius instruroenti per 
predictum Mar cum coufecti tenor de uerbo ad uerbum est talis: 

«In nomine Domini nostri Jhesu Cristi. Amen. Anno nati- 
uitatis eiusdem miliesimo ducentessimo octuagessimo primo, 
die tercio mensis Julij, none indictionis, pontificatus domini 
Martini Pape quarti anno primo. 

Qui facit concordiam in sublimibus suis, tractatus uarios 
inter excellentes Principes dominos, Dei gracia Phylipum, in 
Cristo Deo fidelissimum Imperatorem, Romanie moderatorem 
aemper augustum, et Karolum, Regem Jerusalem, Sicilie, 
Docattts Apulie et Principatus Capue, abne urbis Senatorem, 
Principem Achaye, Andegauie, Prouincie, Folquaquerij et Tor* 
nodori Comitem ex parte una, et magnificum uirum, dominum 
Johannem Dandulo, Dei gracia Venecie, Dalmacie atque Chroacie 
Ducem, dominum quarte partis et dimidie tocius Imperij Romanie, 
et comune Venecie ex altera, tempore longo protractos sua pietate 
concordans, partes in subscriptam deduxit concordie unitatem. 

Si quidem ad honorem sancte et indiuidue Trinitatis, Patris 
et Filij et Spiritus Sancti, intemerate et gloriose virginis Marie 
matris Dei, beatorum quoque Apostolorum Petri et Pauli ac 
beati Marci Euangeliste specialis comunis memorati Patroni, et 
ad exaltationem fidei orthodoxe, reintegrationem potestatis 
Apostolice, que de subtractione Imperij Romanie, quod se ab 
ipaius obedientia scismate iam antiquato subtraxit, grauem in 



^) Cfr. es, quae aupra ad nr. CCCLXXIII, p. 287, breviter attigimus. 



300 CONFIRMATIO C0N7ENTI0NÜM CETT. 

corpore mistico ecciesiastice uoitatis tarn nobilis membri muti- 
lationem sensisse dignoscitur, memorati Principes, Imperator 
et Rei per se ipsos , Dux et comune Veneeie per nobiles et 
sapientes uiros, Johannem Canem Dandulo et Jacobum Teupu- 
lum» ambaxatores, syndicos, actores, procuratores et nuncios 
speciales suos, habentes ad hec mandatum subter anaeii teno- 
ris ad recuperationem eiusdem Imperij Romanie, quod detinetur 
per Paleologum et alios occupatores et detentores eiusdem 
Imperij occupatum, pacta, conuentiones et societatem secundum 
infrascriptum modum et formam inter se concorditer inierunt : 
videlicet, quod placet eisdem Imperator! et Regi, Duci et 
comuni Veneeie, et concordant et uolunt, ut omnia iura, hoao- 
rificencie, libertates, possessiones , iurisdiciones , terre et fran- 
chisie, que et quas utraque pars habent, habuerunt et habere 
debent in Imperio Romanie , nee non et pacta omnia facta cum 
Imperatoribus precedentibus, tarn in spiritualibus, quam in tem- 
poralibus, integre obseruentur. Item placet eisdem partibus, 
concordant et uolunt, quod de inimicis Imperatoris uel Regis 
seu successorum suorum et de inimicis Ducis et comunis Vene- 
eie seruetur hinc inde illud, quod seruatum extitit a tempore 
aquisitionis Imperij usque ad tempus a[d]missionis ciuitatis 
Constantinopolitane. Item placet eisdem partibus, concordant 
et uolunt, quod Imperator et Rex aut filius suus primogenitus, 
dominus Karolus, Princeps Salernitanus et Honoris Montis 
sancti Angeli dominus, et Dux, qui nunc est, uel si, quod absit, 
accideret, quod alius Dux crearetur, ille Dux, qui erit eo tem- 
pore, quando fict passagium, transeant in proprijs personis in 
Romaniam contra illos, qui occupauerunt et tenent Imperium 
supradictum; et Imperator et Rex uel predictus filius suus 
ponent in dicto negotio circa octo millia equorum cum suffi- 
cientia personarum armatarum, habito respectu ad numerum 
predictorum equorum. Et Dux habebit XL galeas bene munitas 
et plures, si dicto Duci uidebitur, quod sft neccesse ad hoc, 



CONFIRMATIO CuNV£NTIOMUM GBTT. 301 

ut habeat posse maris contra iniinicos; quia Imperator et Rex 
Don proponunt habere nisi uasella pro deferendis gentibus, 
equis et uictualibus, videlicet naues et taridas. Item placet 
eiadem partibus, concordant et uolunt, quod terminus iniciandi 
passagij sit mensis Aprilis secundo uenturus, ita, quod Dux iter 
arripiat de Venecia cum exereitu suo maritimo siue stolio primo 
die predicti mensis Aprilis ad tardius; Imperator uero et Rex 
siue filius suus prefatus iter arripient de portu Brundoxij cum 
exereitu suo ad tardius in medietate dicti mensis Aprilis, 
ita^ quod in dicta medietate ipsius mensis omnia uasa possent 
esse simul circha mare Brundusij. Item placet eisdem par- 
tibus, concordant et uolunt, quod idem Imperator et Rex 
siue dictus filius suus per se ipsos et gentem eornm in predicto 
exereitu terrestri et maritimo iuuent fideliter Ducem et Venetos 
contra inimicos comunes, occupatores et detentores Imperij, 
et contra omnes illos, qui eos iuuarent contra dictos Impera- 
torem , Regem , Ducem. Et Dux et comune Venecie per se et 
gentem suam in predicto exereitu terrestri et maritimo iuuent 
fideliter memoratos Imperatorem, Regem et filium et gentem 
ipsorum contra inimicos comunes, occupatores et detentores 
Imperij, et contra omnes illos, qui eos iuuarent contra ipsos 
Imperatorem, Regem aut filium et Ducem. Et ad obsidiones et 
ad insultus faciendos predicti Imperator et Rex seu filius et 
Dux et gentes eorum iuuabunt uiriliter et potenter, sicut in 
proprijs negocijs, et facient alia neccessaria et utilia, sicut 
temporum et negociorum qualitas exposcet, et sicut fideles 
soeij et amici debent facere, unus alteri. Item placet eisdem 
partibus, concordant et uolunt, quod lideui Imperator, Rex seu 
filius suus , Dux et comune Yenetorum non faciant pacem uel 
treuguam cum Paleologo uel heredibus suis uel alio quocunque, 
qui pro Imperatore Grecorum se gereret, unus sine alijs. 

Item actum est inter partes et expresse conuentum, quod, 
si memoratum Prineipem Salernitanum uel alium Ducem Vene- 



302 CONFIRMATIO CONVENTIONUM CBTT. 

toruin^ quam 5 qui nunc est, contingerit esse in proseeutioae 
dicti negocijy ipsi Princeps et alius Dux promittent et iurabunt 
premissa omnia et singula, sicut hac uice iurant prefatus domi- 
nus Rex et Dux, qui nunc est. Et hec omnia et singula prefati 
Imperator et Rex pro se et heredibus et suceessoribus sais 
predietis Johann! et Jacobo, ambaxatoribus, syndicis, actoribus, 
procuratoribus et nuneijs predictorum Ducis et comunis Vene- 
torum, eorum nomine reeipientibus, sollempni stipulatione pro- 
miserunt et ad sancta Dei euangelia iurauerunt, plene, integre 
et inuiolabiliter, prout ad eos pertinet, attendere et obseruare, 
et contra ea uel eorum aUquod nullo ingenio uel modo venire. 
Dicti quoque Johannes et Jacobus, ambaxatores, syndici, actores, 
procuratores et nuntij Ducis et comunis Venecie, similiter eisdem 
Imperator! et Regi pro se et suis heredibus et suceessoribus 
sollempni stipulatione promiserunt, et in animas suas et dicti 
Ducis et minoris et maioris consilij Venetorum ad sancta Dei 
euangelia iurauerunt, premissa omnia et singula, quatenus ad 
ipsos nomine dictorum Ducis et comunis ipsosque Ducem et 
comune Venecie pertineret, attendere plene et integre, ac 
inuiolabiliter obseruare, et contra ea uel eorum aliquod nullo 
ingenio uel modo facere uel uenire. Promiserunt etiam et ad 
sancta Dei euangelia iurauerunt hijdem Johannes et Jacobus, 
ambax«tores, syndici, actores, procuratores et nuntij, se cura- 
turos et facturos, quod Dux, sicut inter partes actum et con- 
uentum, et consilio et consensu minoris et maioris consilij 
Venecie requisito et obtento, hec omnia ratificabit et accepta- 
bit, et tactis corporaliter sacrosanctis euangelijs iurabit, se ac 
omnes successores suos in Ducatu et comune Venecie predicta 
omnia et singula , quantum ad eos pertinet , plene et integre 
attendere et inuiolabiliter obseruare, et contra ea uel eorum 
aliquod nullo modo per se uel per alios facere uel uenire; et 
quod in instrumento super hoc coram eodem Duce conficiendo 
idem Dux suam faciet auream bullam apponi, sicut hijdem 



CON FI AM ATIO. CONVENTION UM CETT. 303 

domini Imperator et Rex in quodam alio huic consimili in&tru- 
nieoto, seripto manu Magistri Johannis de Capua, notarij, eorani 
eiseonfeeto, buUas eorum aureas apponi fecerunt').^ 

Tenor autem prenominati mandati sepe fatorum Johannis 
et Jaeobit ambaiatonim, syndicorum, actornm, proeuratorum et 
Buntionim eorundem Ducis et comunis Venecie, de uerbo ad 
aerbum talis est: 

9N08 Johannes Dandulo, Dei graeia Venecie, Dalmacie 
atqoe Chroaeie Dux, dominus quarte partis et dimidie tocius 
Imperij Romanie, notum facimus tenore presencium uniuersis, 
tarn presentibus^ quam futuris, quod nos de uoluntate et expresso 
eonsensu nostri minoris et maioris consilij, more solito sono 
eampane et uoce preconia solempniter congregati, ipsaque 
eonsÜia minus et maius una nobiscum nomine et uice nostra et 
comunis nostri Yeneeie facimus, constituimus et ordinamus 
nobiles et sapientes uiros Matheum Quirino, Johannem Canem 
Dandulo et Jacobum Teupuhim, ambaxatores et fideles nostros 
dilectosy h'cet absentes, nostros et dicti comunis nostri 
legitimes syndicos, aetores, procuratores et nuntios speciales, 
uel si quo alio nomine de iure melius dici potest, ad tractan- 
dum, compenendum, firmandum, faciendum et complendum cum 
serenissimis dominis Phylippo, Dei gratia in Cristo Deo lide* 
lissimo Imperatore, Romanie moderatore, et Karolo, eadem 
graeia Rege Jerusalem, Sicilie» Ducatus Apulie et Principatus 
Capue, Principe Achaye, Andegauie, Prouincie, Folcalquerij et 
Tornodori Comite, societatem et societates, conuentiones et 
pacta, quam, quas et que super Imperio Romanie et occasione 
ipsius Imperij et terrarum ipsius Imperij et super Regno Jeru- 
salem et occasione terrarum ipsius Regni, et super Regno 
Sicilie, Ducatus Apulie, Principatus Capue, et super quibus- 
cunque alijs uiderint, seu maior pars eorum uiderit expedire; 



*) Cfr. supra p. 292. 



ä04 CoNFIRMATIO CONVENTIONUM CBTT. 

et ad excipiendum et exceptandum comnnia, collegia, eeclesias 
et speciales personas ecciesiastieas et seculares; et ad facien- 
dum eisdem dominis Imperator! et Regi , et ad recipiendum et 
stipulandum ab eis aostro et comunis Dostri Venetorum nomine 
omnes et singulas conuentiones , promissiones, obligationes et 
pacta 9 penam et peDas promittendum et stipulandum, quas et 
que in predictis^ pro predictis et circa predicta uel aliquod pre- 
dictorum et circha ea, que uiderint, uel maior pars eonim uide- 
rit expedire ; et ad prestandum et ad recipiendum iuramentum 
et iuramenta de attendendis et obseruandis et faciendis attendi 
et obseruari omnibus et singub's, que per predictos syndicos 
et procuratores, uel maiorem partem eorum promissa et stipu- 
lata fuerint; et ad omnia alia facienda et recipienda, que in 
predictis et circba predicta uel aliquod predictorum uidebitur 
expedire, etiamsi mandatum exigerent speciale: promittent^« 
Paulo , nostro notario infrascripto , recipienti et stipulanti pro 
predictis dominis Imperatore et Rege et omnibus et singulis, 
quorum interest et interesse posset, nos et dictum comune 
nostrum firmum et ratum habere, teuere et obseruare omne id, 
et quicquid per dictos syndicos et procuratores uel maiorem 
partem eorum factum fuerit, et non contrauenire , sub obliga- 
tione bonorum nostri comunis. 

Ad cuius rei memoriam et cautelam presens publicum instru* 
mentum manu Pauli, Ducalis aule nostrenotarij,fieri iu8simus,bulia 
nostra plumbea communitum, anno Domini millesimo CCLXXX, 
indictione octaua , die XXVIII Aprilis , in Ducali nostro palatio, 
presentibus domino Johanne Grixono, Marino Valleresso, Nico- 
iao de Canali, Petro Barbadico, Nicoiao Querino et Jacobo Teu- 
pulo consiliarijs, Rustichino Benentendi, Renoardo condam Otto- 
nis etMartino Rauengnano, Ducalis aule scribis, testibus, et alijs. 

Et ego Paulus Berardi, notarius, Ducalis aule Venecie 
scriba, de mandato predicti domini Ducis et rogatu consilij 
scripsi et publicaui. 



CoMriBMATIO COMVBNTIONUII CBTT. 305 

In cuius rei testimoiiiam presens instrumentum ad preces 
et requisitionem predictorum Imperatoris et Regia et ambaxa- 
toram per me infrascriptum Marcum Sibottam, notarium, in 
publicam formam redactum« prefati Johannes Dandulo et 
Jacoboa Teapulo ambaxatores pendentibus suis sigiUis cereis 
momuenint. 

Actum apud Urbem Veterem» presentibus venerabili patre 
domino B«, Abbate monasterij Cassinensis, Tenerabilibus uiris 
Ifagistris Berardo de Neapoli , Angelo de Urbe Vetere notario, 
Petro de Teano correctore ; Guilielmo de Puliaeo, Archidiacono 
in eedesia Cenomanensi, Guilielmo de Miliaco» Decano ecclesie 
sancti Anniani Aurelianensis, Leonardo primicerio et Thomaxio 
Pino canonico, castellanis, capellanis domioiPape; nobilibus 
uiris Bertrando, domino Bauci, Comite Auelini; Petro, Comite 
Catanzani; Leonardo, cancellario Aehaye; Loduico de Roerijs, 
magistris rationabilibus eiusdem domini Regis; Magistro Ray- 
naldo, caneellario eiusdem domini Imperatoris; Millo de Gal- 
lata, Phylippo de Lauena, militibus, eonsiliarijs et familiarijs 
prefati domini Regis, et Magistro Paulo Berrardi notario, Duca- 
lis aule Veneciarum seriba, et pluribus alijs, ad hoc uocatis et 
rogatis testibus. 

Ego Marcus Sibotto, Imperialis auctoritatis notarius 
et Ducalis aule Venecie scriba, predictis omnibus interfui, et 
rogatus scripsi, ac meo signo solito roboraui.^ 

Nos itaque prefatus Dux Venecie ad requisitionem factam 
nobis per uos Magistrum Raynaldum de Villa Nova , cancella- 
rium dieti Imperatoris, et Phyllippum de Lauena, dominum 
Cerre ^), militem, consiliarios et familiäres eiusdem Regis ipso- 
nunque Imperatoris et Regis procuratores, procuratorio nomine 
et pro parte ipsorum , vobisque presentibus predicta omnia et 



*)doiiiine Cerrte Du Gang., qui haec omnia casu ?oeativo proferi; 

dominae Cerrae LP.; dne cerre LA. 
Fontes. Abtb. II. Bd. XIV. 20 



306 CONFIBMATIO OONVBNTIONUM €ETT. 

singula per eosdem ambaiatores , syndieos, actores, proeura- 
tores et nuntios nostros cor&m eisdem domiDis Imperatore et 
Rege et cum eis ac ipsis in Romana curia apud Urbem Yeterem 
acta, facta 5 inita, concordata, contracta, promissa, iurata et 
obligata, prout explicantur plenius et narrantur in suprascripto 
tenore ipsius instrumenti in publicum lecti et in linguam Lati- 
nam vulgariter explanati, coram nobis nostroqae minor! et 
maiori consilio, more solito sono campane et uoce preeonia 
soUempniter congregato , in presentia Tanti notarij et teatiam 
subscriptorum ad boc specialiter uocatorum et rogatorum , de 
ipsorum consiKorum minoris et maioris requisito et obtento 
consilio et consensu, ipsaque consib'a minna et maius una nobis-- 
cum nomine et uice noatra et comunis nostri Veaecie ratifican- 
tes, et acceptantes , ac rata , grata et accepta habentea » volen- 
tesque ipsa, prout nos contingunt, faeere totaliter et compiere» 
solempni stipulatione promittimus vobia prefatis, Magtstro 
Raynaldo, cancellario eiusdem Imperatoria, et Pbyllipo de 
Lauena militi, consiliarijs et famiiiaribua eiusdem Regis ipso- 
rumque Imperatoris et Regis procuratoribus , procuratorio 
nomine et pro parte ipsorum et ipsis dominis Imperator! et 
Regi per uos ac tibi Tanto notario tamquam persone publice 
vice, nomine et pro parte ipsorum Imperatoris et Regis et 
omnium, quorumcnnque interest et interesse potest et poterit, 
legitime stipulantibus. Et nichilominus taetia corporaiiter 
sacrosanctis euangelijs iuramos, quod nos et prefatum comune 
nostrum Venecte omnes et singulas promissiones , obligationes, 
iuramenta, condictiones, conuentiones, pacta, modos et formas 
ac omnia et singula, que in ipso et secundum quod in ipso 
instrumento, per eundem Marcum notarium, sicut predietum est, 
confecto, eorundemque Jobannis et Jacobi ambaxatorum, syn- 
dicorum et procuratorum nostrorum pendentibus rounito sigillis 
per ipsos, eisdem Imperatori et Regi, sicut predietum est, 
duplicato exhibito continetur, plene faciemus, integraliter adim- 



CoHf IBMATIO O^NTJEMTIOMUM CBTT. 



307 



plebimus et iauiolabiliter ex Dane et in antea*) obseruabimus, 
nee in aliqtto per nos ud per aIio8 temptabimus contrafacere 
ud uenire. Et insuper, sicut per eosdem ambaxatores et sin- 
dicos nostros eisdem dominifi Imperatori et Regi promissum 
extitit presenti instnuneoto, per Tantum, infrascriptum notarium, 
ad preces et requisitionem nostram nostrique prefati minoris et 
maioris conailij, nee non et Testrum procuratorum predictonim 
[mperatoris et Regis in publicam formam redacto , ad peticio- 
nem uestram pendenti bulla nostra aurea iussimus et feeimus 
eommuniri. 

Datom et aetum in Ducali nostro Venecie palacio, currente 
anno ab ineamatione Domini nostri Jbesu Crlsti M.CC.LXXX. 
primo, mensis Angusti die II*, intrante indictione Villi*» pre- 
sentibus nobilibus et sapientibus uiris Marino de Molino, Nico- 
iao Faletro'}, Nicoiao Quirino, Marco') Superantio, Meneco^) 
Michaeli et Marco Basilio, eonsiliariis incliti domini Ducis, 
Thema Premarino, Andrea Storlado'} et Marino Georgio, 
Capitibus de XL, Marino Maureceno Comite Obseri^), Marino 
Georgio Comite Curzole^), Marco Michaele Comite Arbensi, et 
Gabriele Michaele Comite Yadre, Andrea de Molino et Marco 
Cornario, aduocatoribus comunis, Jacobe Georgio, Petro Qui- 
rino, Johanne Storlado et Leonardo Venerio, procuratoribus 
beati Marci, Marino Superancio et Paulo Zanne, patronis arse- 
natus ; reuerendis uiris Phylippo Nicola, capellano sancti Marci, 
et Nicholao Delfino, Archidiacono Gradensi, Magistro Raynaldo, 
cancellario serenissimi Imperatoris Phylippi, et Phylippo de 
Lauena, domino Cerre, milite, et pluribus alijs, ad hoc uocatis 
et rogatis. 



^) 10 anima eorracfum in LA. 
*) Falerio DuCang. 
') Mario DuCang. 
*) Heneto DuCang. 



^) Scoiardi DuCang.; aiii Stör' 

lado. 
*) Obseei DuCang. 
^) Curzolo DuCang. 

20* 



308 CONCORDIA IHTER VeNETOS, AquILBJAM CBTT. 

Ego Tantus, notarius et Ducalis aule Veneciarum can- 
cellarius, hijs omnibus interfui» et de mandato inchliti Ducis 
Veneeiaruni et rogatu minoris et maioris consilij ea in publicani 
formam redigi (sie), et appositione mei soliti signi roboraui. 



Nota. Adaotat DuCangius: „mit apre$ la ratificoHon du »econd traute 
faxt ledit iour 3. Juillet 1281 ä Orvieto, dont coppie est cy-detsus^ 
par le Due de Venüe, oü aouteriveni les mutneM pertonne» qu*en 
cette ratifieation^ n'n ayant autre difference einen gu'eüe eei 
redigee par Marc Siboto, notaire Imperial et dela Repuhlique de 
Veniee**. 

CCCLXXVI. 

Coie^rdla IrmatA biter Joaiuieiii Daidnla, Dneem, et c^inue Teietla^ 
rom ex ana, et Patriarcham AqaileJ«, Comitem Cforiti» et comaae 

Tergesti ex altera. 
A. d. 128S, die 8. m. Martii. 

Liber Paetorum IV, 153. 

Andreas Dandulus eontinaatus I. 1. pag. 399: „(Jeannes 
Dandulo) reliquas urbea htriae^ quae iuramenio fidelitatie sibi 
erant obstridae, non desistefites propterea ab iniquis actibue, sub 
8U0 dominio sapieiUer retinuit. Qua de re bellum maanmum inter 
Venetos et Äquilegiensem Patriarcham exortum extitü: qui tarnen 
Venetorum potentiae non Valens resistere, cum ipsis pacta com- 
posuit**. 

Belli atroeissimi eursum latius ibi describit codex Danduli Ambro« 
sianus atque Laur. de Monacis p. 261. 262. Adeas etiam Carli 
in „Anticbita ItaUche** IV, p. 220 sqq. ibique in MAppendice'' p. SSsqq. ; 
atque Romanin. I. 1. II, 31S. 

In Dei nomine. Amen. Anno a nativitate eiusdem mille- 
simo ducentesimo oetuagesimo quinto, indietione tertia decima, 
mensis Martii die Jovis octavo intrante, presentibus venerabili 
Patre domino Fulcerio, Episeopo Concordiensi, et nobilibus 
viris dominis Leonardo Venerio, Marco Constantino, Pangratio 
Maripero, Nicoiao Faletro, Andrea Geno et Peratio Gradonico, 
consiliariis illustris domini Joannis Dandulo, Ducis Venetiarum, 
Magistro Jacobe Ottonelli, canonico Aquilegie, domino Antonio 



CONCOBDIA IHTBE YbNBTOS, AqUILBJAM CBTT. 309 

Deeano, domino Leoae Sacrista, domiao Briia de Toppo, 
eaoonieo Coneordiensi , Hagistro Primirano, Fisico Bonooiensi, 
domino Bartholomeo Coatareno, Potestate Caprularum, et Mat- 
theo Contareno, fratre eius, dominis Marco Baseglo et Leo- 
oardo Zane, Capitibus Quadraginta, Magistro Tanto, cancellario 
Dacalia aule Yenetiarum, domino Rustichino Benintendi, eius- 
dem anle scriba, et aliis testibus ad bee rocatis et rogatis. 

Inter iUastrem dominum Joannem Dandulo, Dei gratia 
Venetiarum, Dalmatie atque Chroacie Ducem, dominum quarte 
partis et dimidie totius Imperii Romanie et comune Venetiarum 
ex aoa parte, et reTerendum Patrem dominum Raymondum, 
Patriai*cbam Aquiiegiensem , ac magnificum rirum dominum 
Alpretum , Comitem Goritie , et comune et homines de Terge- 
sto ex aKera, super diyersis et variis insurrexemnt iurgia, con- 
tentiones et Utes, ex quibus postmodum taota guerrarum discri- 
mina prorenerunt, maxime in provincia Istrie, quod preter 
incendia, depopulationes, spolia et infinitas rapinas crudeli cede 
soDt eesi quamplures; eumque hec mala ?ir venerandus, omni 
laode et bonore dignissimus, Frater Fulcerius, Concordiensis 
Episcopus, oculis pietatis conspieeret, ut buiusmodi pertcula 
horoinum, strages ac cedes cessarent, opportune ac importune 
non aine mnltis laboribus et sumptis rariis cepit corpus et 
animam fatigare; et licet quamplures etiam omni exceptione 
maiores pro buiusmodi discordia complananda interposuerunt 
partes suas, nullus tamen complere potuit, que perfecit reve- 
rendus hie Pater, qui re ac nomine Concordiensis Episcopus 
nuncupatnr. Ipse enim bino itinere se Venetiis personaliter 
transferens sie bumilitatem, quam docet Dens, et misericordiam 
predicarit, quod corda concordie corda partium ipse Concor- 
diensis Episcopus alligavit, multo labore formam et modum 
pacis adin?eniens, que inferius annotatur. 

Nobilis vir dominus Lippo Capponi de Florentia, nuntius et 
procurator supradicti domini Patriarebe, ad infrascripta facienda 



310 CoNCORDiA iKTsm Vbne^o«, Aquilbjam cbtt. 

procuratorio ^), cuius ctpitulum AquilegieDsis eeclesie prebae— 
runt consensum, prout continetur in instrumento saper hoe 
confecto : 

^lo namine Christi. Amen. Anno a oativitate eiusdem 
millesimo ducentesiino octuagesimo qninto , tertie decime indi— 
ctionis, apud Aqüilegiam in caroera novi pabtii Patriarchalis, die 
Mercurii tertio intrante Januario, per Johannem de Lupieo« 
sacri palatii püblioum notarittm, et sigillato sigiUis ipsius domioi 
Patriarehe et capituli Aquilegiensis^^ 

procuratorio nomine obligando ipsum dominum Patriarcham et 
eitts successores et eeclesiam Aquilegiensem ad omnia et singala 
inferius comprehensa, et nomine et vice ipsius domini Patriarche 
et successorum suorum et eeclesie Aquilegiensis solempniter 
promiait et convenit suprascripto domino Duci, recipienti et 
stipukmti pro se et pro comuni Venetiarum et pro omnibus et 
singdis Venetis fidelibus, habitatoribus et subieetis ipsius et 
Venetiarum, ad quos hec spectant et spectäre possent: 

Quod dietus dominus Patriarcha per se et suos successo-* 
res et eeclesiam Aquilegiensem libere restituet et dimittet seu 
libere restitui et dimitti faciet ineontinenti omnibus et singu- 
lis Venetis fidelibus, habitatoribus et subieetis dicti domini Dueis 
et Venetiarum, omnes domos et possessiones et boaa imrhobilia, 
aecepta vel intromissa seu impedita, sicut modo sunt, eis rel 
alicui eorum in Foroiulio , et in terris et locis Comitis Goritie, 
et ubique infra Ducatam Patriarchatus Aquilegiensis et Foro*- 
iulii, sive per dominum Patriarcham predictum, sive per domi- 
num Comitem, sive per alias quascunque personas intra duos 
menses ante initium presentis guerre, et que inde citra forent 
aecepta seu intromissa sive impedita in locis predictis et in 
Mugia et in Istria per predictos, ut predictum est. 



^) llic quid excidit; certe: nomine. 



COMCORPIA INTBR YbNETOB« AqUILBJAII CBTT. 311 

De dampnis rero datis eis in posaessionibus , domibus et 
bonU immobilibus de Foroiulio» per destruetionem rel derasta-* 
tionem infra predicta tempora, dictus dominus Dux nomine suo 
et comanis Venetiaram et predictorum Venetorum fidelium, 
habitatonim et subiectorum eins et Venetiaram, feeit prefato 
domino Lippo recipienti pro dicto domino Patriarcha remissio* 
nem et finem. 

Item dictus dominus Lippus proeuratorio nomine domini 
Patriirche, ut dictum est, promisit predicto domino Duci, quod 
dominus Patriarcha , nomine , quo dictum est supra , solret et 
dabit el incontinenti ea, in quibus dominus Patriarcha et eccle- 
sia A<piUegiensis tenentur eadem ratione regafie et pactorum 
pro temporibus retroaetis, in quibus Patriarcha ea non solvit. 

Item dictus dominus Lippus procuratorio nomine, ut 
dictum est, promisit predicto domino Duci, recipienti pro se et 
comoni Venetiarum, et pro omnibus et singulis Venetis fideli- 
bo8, habitatoribus et subditis suis et Venetiarum, quod idem 
dominus Patriarcha, ut dictum est, libere restituet et restitui 
faciet eis et cuilibet eorum omnes mercationes et res mobiles 
acceptas vel intromissas seu impeditas eisdem Venetis fidelibus, 
habitatoribus et subjectis ^usdem domini Ducis et Venetiarum, 
?el alicui eorum in Foroiulio , et (in) terris et locis Comitis 
Goritie et ubique infra Ducatum Patriarchatus Aquilegiensis et 
Foroiulii, sive per ipsum dominum Patriarcham, sive per domi- 
num Comitem, sive per alias quascunque personas infra duos 
menses ante initium presentis guerre, et que inde citra forent 
accepta seu intromissa seu impedita in locis predictis et in 
Mugia et in Istria per predictos, ut predictum est: illas yide- 
licet mercationes et res mobiles incontinenti ; que reperirentur 
ad presens et essent debite bonitatis et consumpte vel deva- 
state non forent; de illis vero, que non reperirentur, seu que 
essent consumpte vel devastate, promisit, quod dominus Patri- 
archa faciet seu fieri &ciet emendationem et satisfactionem 



312 CONCORDIA INTER YeNETOS, AqUILBJAM CBTT. 

iD tribus anais proxime secuturis; scilicet quolibet ipsorum 
trium annorum tertiam partem ipsiiis emendationis et satis* 
facti onis. 

Placuit autem partibus et convenerunt partes predicte« 
quod per sapientes de Venetiis, quos ad hec dominns Dux elege- 
rit, summarie examinari, cognosci, taxari et diffiniri debeat de 
predictis mercationibus et rebus mobiUbus, et de valore earun«- 
dem mercationum vei rerum, et de consumptione seu devasta- 
tione earum; et quod per predictos sapientes seu per majorem 
partem eorum difünitum et factum fuerit, de predictis debeat 
observari. 

Verum , si pro domino Patriarcha et suis, rel pro domino 
Comite et suis voluerint aliqui se opponere ad contradieendum 
seu deffendeudum, audiantur. 

Item, quod dabit et prestabit, seu dari et prestari faciet 
dicto domino Dnci incontinenti per eomune et homines Mugle 
detenta eidem domino Duci ratione regalie temporibus 
retroactis. 

Item, quod restituet seu restitui faciet libere et incon- 
tinenti per eomune et homines Mugle omnes domos, possessio- 
nes et bona immobilia, accepta, intromissa seu impedita omnibus 
et singulis Venetis fidelibus, habitatoribus et subjeetis ipsius 
domini Ducis et Venetiarum, que sunt sita in Mugia et eins 
districtu, sicut modo sunt. 

Item, quod emendabit et satisfaciet, seu emendari et 
satisfieri faciet eis et cuilibet eorum dampna data per dictum 
eomune et homines Mugle per destructionem sive devastationem 
in domibus, possessionibus et bonis immobilibus eorum, sitis in 
Castro et burgo Mugle. 

Item, quod restituet seu restitui faciet libere et inconti- 
nenti per eomune et homines Mugle mercationes et alias res 
mobiles, per eos acceptas, intromissas seu impeditas omnibus et 
singulis Venetis fidelibus, habitatoribus et subiectis domini 



L 



COMCOEDIA INTXB VbHBTOS, AqUILBJAM CETT* 313 

m et Venetiaram, que reperirentur ad presens eius bonitatis, 
caiiis esse debent. 

De Ulis Tero mercationibus et rebus mobilibus, que non 
reperirentur, seu que essent eonsumpte seu devastate, faciet seu 
fieri faciet per dictum comune et homines Mugle satisfiBctionein 
et emeBdatioaem io tribus annis proiime secuturis; ?idelicet 
qnolibet ipsorum annonim tertiam partem. 

De mercationibus ?ero et rebus predictis, et de consnmptis 
et devastatis, et de Talore earum et de dampnis datis per 
destmetionem si?e devastationem in domibus et possessionibus 
et bonis immobilibus, sitis in -dictis eastro et bnrgo Mugle, 
debent cognosei, taxari et diffiniri per sapientes Venetiarum, 
sieot dictum est supra. 

Dominus autem Dux nomine suo et eomunis Venetiarum 
et aiogulariom personannn , ad quos bec speetant seu spectare 
possnnt, fecit remissionem comuni et hominibus de Mug^a de 
dampnis datis per eos in presenti guerra in possessionibus 
suprascriptorum Venetorum fidelium, babitatorum et subiecto- 
rum ipsius domini Duds et Venetiarum, sitis extra castrum et 
burgum Mugle, in districtu tarnen ipsius castri et burgi, salvis 
nihilominns fidelitate domini Ducis et Venetiarum et pactis, que 
comune et homines Mugle habent cum domino Duce et comuni 
Venetiarum. 

Que omnia et singula suprascripta dictus dominus Lippus 
proeuratorio nomine, ut dictum est supra, promisit dicto 
domino Duci, recipienti et stipulanti nominibus, quibus ut 
8upra , quod dominus Patriarcba predictus per se et 
snos successores et ecciesiam Aquilegiensem obsenrabit, 
attendet, faciet inviolabiliter et complebit et contra non 
?eniet, neque faciet per se ?el aiios sub pena duppli omnium 
et singulorum suprascriptorum stipulatione promissa, et sub 
obligatione bonorum ipsius domini Patriarche et ecciesie Aqui- 
legiensis. 



314 CONCORDIA INTEH YbNRTOS» AqDILBJAM CBTT. 

Item promisit dominns Lippus, nuntius et proeurator 
domini Patriarche proeuratorio nomine, ut dictum est, dieto 
domino Duci, recipieati et stipulanti pro sc et comuni Venetia- 
rum, quod idem dominus Patriarcha de cetero observabit et 
faciet inviolabiliter obsenrari pacta olim habita inter bone 
memorie dominum Raynerium 6eno, Ducem, et dominum Gre«* 
gorium, Patriarcbam Aquilegiensem , scripta per Taiamentunti 
notarium et Ducalis aule Venetiarum scribam , et Joannem de 
Lupico notarium, et confirmata postmodum per clare memorie 
dominum Laurentium Teupulo Ducem, et per nuntios sire pro- 
curatores presentis domini Patriarche Raymond! cum omnibus 
additionibus et conditionibus expressis et comprehensis in 
instrumento predicte confirmationis facte tempore dicti domini 
Laurentii Teupulo Ducis. 

E t licet per pacta predicta hec inteUigantur, placuit tarnen 
partibus, et partes ipse voluerunt et statuerunt, quod strate 
hinc inde et inde et hinc, de quibus fit mentio in pactis predictis, 
sint et stare debeant libere et aperte , et mercatores et merca-> 
tiones currant, sieut currebant tempore pacis. 

NobiUs vir rero dominus Jacobus de Ragogna, nuntius et 
proeurator suprascripti domini Comitis Goritie, ad infrascripta 
facienda, prout continetur in insU'umento super hoc confecto: 

„In Dei nomine. Anno ejusdem nativitatis millesimo ducen- 
tesimo optuagesimo quinto, indictione decima tertia, die tertio 
intrante Januario, per Franciscum Goritie, Imperiali auctoritate 
notarium, et sigiliato sigillo ipsius domini Comitis,^ 
proeuratorio nomine per ipsum dominum Comitem et ejus 
heredes obligando ad omnia et singula mferius comprehenaa, 
nomine et vice ipsius domini Comitis , ita, quod ipse dominus 
Comes et ejus heredes teneantur, solempniter promisit dieto 
domino Duei, recipienti pro se et comuni Venetiarum » quod 
dictus dominus Comes per se et suos heredes observabit invio-* 
labiliter et faciet observari pacta > dudum facta inter bone 



r 



Com oomBiA intbh Vskstos, Aquilsjam ostt. 318 

memorie donnnum Jaeobvni Contareanm , Ducem Venetia* 
rum, et ipsum dominnm Comitem sub pena in predietis pactis 
eoatenta. 

Preterea dominus Dux, nomine sui et comunis Venetia- 
mm» et dictus dominus Jacobns de Ragogna, nomine domini 
Oomitis, eonvenerunt et concordaverunt, quod bona, aceepta et 
impedita et dampna data a confectione ipsorum paetorum citra^ 
usque yidelieet ad initium presentis guerre tarn comuni Vene- 
tiarom, quam dicto domino Comiti, tarn Venetis fidelibos, habi* 
latoribas et subjeetis domini Duels et comunis Venetiarum 
quam subjeetis habitatoribus et fidelibus dieti domini Comitis in 
provineia Istrie, debeant examinari , eognosei et diffiniri per 
comunes amieos ipsius domini Ducis et comunis Venetiarum et 
dieti domini Comitis. Et que super predicta per ipsos comu- 
nes amieos seu per matorem partem ipsorum fiierint diffioita, 
debeant per partes ieri, adimpleri et integraliter observari. 

De dampnis vero hinoinde illatis in presenti guerra in 
dicta provineia Istrie ab initio dicte guerre citra, et de penis 
incursis bincinde fecerunt srbi invicem reroissionem et finem. 

Preterea disereti riri Marcus Raniffo, Rantolfns de Basi- 
lio et Cremonesius Cattapane, cives Tergestini, syndici et 
procuratores comunis et hominum de Tergesto ad infrascripta 
facienda proot continetur in instrumento inde confecto : 

»In nomine Dei eterni. Anno eiusdem (nativitatia) mille- 
simo ducentesimo octuagesimo quinto, indictione decima tertia, 
die dttodecimo Februario exeunte, per Mattheum, sacri palatii 
et Tergesti notarium,^ 

ad presentiam domini Ducis et ejus consilü accedentes syndi- 
eario seu procuratorio nomine dictorum comunis et hominum 
de Tergesto, promiserunt eidem domino Duci, quod comune 
et homines Tergesti incontinenti dabunt et prestabunt domino 
Duci 9 que ratione regalie ei dare tenentur pro temporibus 
retroactis. 



316 CONCORDIA INTBR VeNBTOS» AqüILBJAM C£TT. 

Item 9 quod per eomuDe et homines Tergesti transmit- 
tentur a duodeeim usque viginti quatuor homines de Tergesta, 
quos dominus Dux cum suo consilio duxerit nominandos, ad 
presentiam eins juratari precepta eiusdem domini Ducis, ad 
eundum ad confines, nbi placuerit domino Duci et sao consilio 
in Italia, et ad standum ad Toluntatem ipsius domini Ducis tem- 
pore convenienti. 

Item, quod comune et homines de Tergesto tollent omnes 
muros et fortilicias factas [et factas] supra mare ab initio guerre. 

Item, quod mittent Venetias in plateam sancti Marci omnia 
edificia, que sunt ibi facta tempore presentis guerre, ad combu- 
rendum seu ad faciendum de ipsis, sicut placuerit domino Duci 
et suo consilio ad eins voluntatem. 

Item, quod comune et homines de Tergesto restitueat 
incontinenti domos^ possessiones et bona immobilia, accepta, 
intromissa (seu impedita) Venetis fidelibus, habitatoribus et 
subiectis domini Ducis et Venetiarum in Tergesto et eius 
districtu, tempore pacis et abinde citra, sicut modo sunt. 

Item, quod comune et homines Tergesti emendabunt et 
satisfacient dampna data ipsis Venetis fidelibus ^ habitatoribus 
et subiectis domini Ducis et Venetiarum, in domibus et posses-^ 
sionibus immobilibus eorum, sitis in Tergesto, sub pena duppli. 

Ipse quo que dominus Dux nomine suo et comunis Vene- 
tiarum remisit supradictis syndicis et procuratoribus eorundem 
comunis et hominum Tergesti, recipientibus pro ipsis, comuDi 
et hominibus Tergesti, dampna data per destructionem sive 
devastationem in possessionibus dictorum Venetorum fidelium, 
habitantium et snbieetorum domini Ducis et Venetiarum, sitis 
extra civitatem Tergestinam, in districtu tamen civitatis ipsius. 

Item promiserunt dicti syndici et proeuratores ?ice et 
nomine comunis et hominum Tergesti, quod dictum comune et 
homines Tergesti incontinenti restituent bona mobilia, per eos 
accepta, intromissa seu impedita ipsis Venetis fidelibus, habita- 



CONCORDIA INTBR YbNBTOS, AqUILBJAM CBTT. 317 

toribus et subiectis domini Dueis , que reperireotur ad presens 
esse eius bonitatis, cuius esse debent. De Ulis vero bonis mobi- 
libus, qoe non reperirentury seu que essent eonsumpta vel de?a- 
slata, fecieot satisfactionem et emendationem in quatuor annis 
proxime seeaturis ; sciHcet de quarta parte pro quolibet anno« 

Per sapientes autem Venetiarum, qui per dominain Dueem 
et eias consilium eligeotur, summarie examinari, cognosei, 
taxari et difüniri debeat de domibus et possessionibus destruetis 
sea devastatis in Tergesto, et de bonis mobilibus ablatis Vene- 
tis fidelibas, babitatoribus et subieetis domini Ducis et Venetia- 
nim, et de eonsumptis et devastatis et de yalore eomm; et 
seeundum qnod per predietos sapientes vel maiorem partem 
eorum faerit diffinitum^ ita debeat obserrari. 

Verum, si aliqui opponere se roluerint ad eontradicendum 
seu deffendendnm, audiantur. 

Item promiserunt dieti syndici et proeuratores eidem 
domino Daei nomitae, quo dictum est sopra, quod dictum eomune 
et homines Tergesti refieient et satisfacient comuni Venetiarum 
quatuor miiie libras denariorum pro restitutione seu emenda 
equorum, facta equitatoribus domini Ducis tunc, quando capti 
fuerint illi de Tergesto. 

Item, quod satisfiicient et restituent libras centum gros- 
sorum, que donate fuerunt equitatoribus domini Ducis. 

Item, quod restituent omnes expensas faetas pro captivis 
de Tergesto tam in potu et eibo, quam in custodibus. Quas 
octo millia libras denariorum et centum libras grossorum et 
expensas faetas pro captivis, ut dictum est, dieti proeuratores 
et STodiei, syndicario et procuratorio nomine pro comuni et 
hominibus Tergesti promiserunt dicto domino Duci dare et sol-* 
yere in quatuor annis immediate sequentibus, scilicet quolibet 
anno quartam partem predicte pecunie quantitatis, post elapsum 
suprascriptonim aliorum quatuor annorum, sub pena duppli 
dietarum quantitatum pecunie et sub obligatione bonorum 



318 CoNOOaDlA INTBR YbHSTOS» AqUILBJAII CSTT. 

comunis et hominum Tergesti: salTis aihilominiM fidelitote 
domini Ducis et Venetiarum et pactia, que comune et homiaes 
Tergesti habent cum domiiio Duee et comuni Venetiarum. 

Item est actum et traetatum inter predietum domiaum 
Dueem nomine comunis Venetiarum et suprascriptos syndicos 
comunis et hominum Tergesti, syndicario et procuratorio nomine 
pro eis, quod approbato et firmato per ipsos procuratores et 
syndicos tractatu, facto per supraseriptum dominum Episcopum 
Concordiensem 9 et prestita securitate et prestito iuramento» 
sieut traetatum est, per yiginti quatuor personas de TergestOt 
quaa domino Duci placuerit nominari , quod libere demittantur 
oaptivi hincinde et ire quo voluerint, remanentibus in Venetiis 
ipsis viginti quatuor personis et dicto domino Episcopo Ter« 
gestino, donec edificia portentur Venetias, et muri et fortilicia 
facta supra mare tollantur, sicut dictum est supra« 

Item est actum inter dictum dominum Ducem nomine 
comunis Venetiarum et dominum Lippum de Capponi, nomine 
ipsius Patriarche , et dominum Jacobum de Ragogna , procura* 
tores domini Comitis, nomine ipsius domini Comitis, quod incon* 
tinenti firmato presenti contractu captiri debeant relaxari 
hincinde. 

Preterea dominus Dux nomine, quo dictum est supra, 
fecit remissionem civibus Tergestinis de dampnis datis in mari 
et in terra in guerra predicta extra Tergestum, et de iniuriis 
et offensis, et etiam de penis incursis de comuni ad comune« 

Preterea dicti syndici et procuratores comunis et homi- 
num Tergesti in animabus Potestatis viearii et hominum eon- 
siiii et comunis Tergesti et eorum ad sancta Dei evaogelia 
iurauerunt, quod predicta omnia et singula per dictos procu- 
ratores et syndicos promissa et facta attendent et inviolabilitw 
obsenrabunt. 

Item fuerunt dominus Dux et domini procuratores et 
syndiei suprascripti in concordia, quod instrumenta contractus 



C<UrCU)BDlA IKTBrn VSIIKTOS, Aqüilbiam cktt. 319 

et iura , qae tarn Veneti , qaam Foroinliensea, Tergeatini et alii 
btriani ante initiiim preaentis guerre inter se contraxerunt et 
habebant, in sao debeant robore permanere; ita, qaod quilibet 
eonifld possit eis uti, non obstantibus paetia et conventionibus 
eomprehenaia in isto inatnimento. 

Preterea domioiis Dux nomine suo et comunis Venetia-* 
mm ekgit pro parte saa et comunis ipsius nobiles et honora* 
biles Tiros , dominos Jacobum Faletro et Andream de MoKno» 
et dominus Lippus Capponi, proeurator domini Patriarehe Aqai- 
leg^ensis, pro ipso domino Patriarche et ecclesia Aquilegiensi 
degit Tenerabilem Patrem, dominum Cluinnra, Episcopum Ter- 
gestinum^} et Magistrum Leonardum de Fagognago, canonicum 
AquSegie, in quos dieti domini Dux et procuratores domini 
Patriarche nominibus, quibus dictum est süpra, promiser unt 
tanquam in arbitros, arbitratores et amicabiles compositores de 
eontroversiis ^ questionibus , qae rertuntur et Terti possent 
inter dictum dominum Ducem et comune Venetiarum ex una 
parte , et dominum Patriarcham et ecclesiam Aquilegiensem ex 
altera, super iurisdictione temporali civitatum Justinopolis» 
Parentii, et Emonensis, et terrarum Pirani, Rubinii et Humagi 
et eastrorum saneti Laurentii, et Montone, ita, quod possint 
cognoscere et difBnire super bis ; promittentes sibi invicem» et 
inter se stare y parere et obedire omni laude et amicabili com« 
positioni atque sentenlie, quod sive quam dicti arbitri, arbitra- 
tores et amicid^iles compositores pro bono pacis per iustitiam, 
laudum, arbitrium et amiclabilem eompositionem et secundum 
quod eis melius videbitur expedire, usque ad unum annum 
proxime venturum, simul et concorditer tulerint inter partes pre* 
dictas, et non contra venire sub pena mille marcharnm auri. 



*) Kominis seriptura incerta. Apud Ughell. Ital. sacr. T, S79 Ülivinui, 
ülvmtu, ÜMuinua, Oliver iuB, Nobiacam eonseBiit Roman in, qui haeo 
nomina excerpsit 



320 CoNCORDiA iNTsa Ybnbtos, Aquilbjam cett. 

hincinde stipulatione promissa; quam penam pars, que contra 
predicta feeerit, parti ea observanti soivere teneatur« 

Voluenmt e t i a m partes , qaod accipiantur yiri religiöse 
qui ducant partes ad concordiam, in quantum melius poterunt* 
Et si contigerit, aliquem predictorum arbitronim deffieere 
morte, quod absit , vel alia evidenti et necessaria causa , pars» 
cuius fuerit talis arbitrator, alium loco sui teneatur et debeat 
sttbrogare infira quindecim dies, sicut commode citius fim 
poterit. Verumtamen alii coarbitri non possint proeedere 
sine illo. 

In super dictus proeurator domini Patriarehe procura- 
rio nomine pro eo prombit dicto domino Duci» recipienta et 
stipulanti, ut dictum est supra, quod dietus dominus Patriarcha 
nomine suo et suorum suceessorum et Aquilegiensis ecclesie 
approbabit et ratificabit omnia et singula superius promissa et 
facta per dictum procuratorem ; et quod capitulom Aquilegiea* 
sis ecclesie supradictis Omnibus et singulis consentiet et ea 
approbabit et ratificabit ; et quod tarn ipse dominus Patriarcha« 
quam ipsum capitulum promittent syndico et procuratori domini 
Ducis et comunis Venetiarum, recipienti et stipulanti pro ipso 
domino Duce et comuni Venetiarum et pro omnibus et singulis 
Venetis fidelibus, habitatoribus et subiectis domini Ducis et 
Venetiarum, ad quos hec pertinent seu pertinere possent, sol- 
vere et satisfacere et facere satisfieri et solvi et observare et 
adimplere et observari et adimpleri facere omnia et singola 
suprascripta promissa et facta per dictum Lippum Capponi« pro- 
curatorem dicti domini Patriarche, sub pem's supra appositis 
stipulatione promissis; et quod idem dominus Patriarcha et 
capitulum Aquilegiensis ecclesie in animabus eorum iurari fiiciet, 
quod ea omnia et singula inviolabiliter observabunt et facient 
obserrari; et predicta facient et fieri facient infra octo dies, 
postquam dictus dominus Patriarcha fuerit idem requisitus per 
nuntium domini Ducis. 



CONGOBDIA INTER VbNETOS, AqUILBJAM CETT. . 321 

Preterea dominus Jacobus de Ragogna, procuratorio 
nomine dicti domini Comitis, promisit dicto domino Dvei reci- 
pienti, iit dictum est, quod idem dominus Comes approbabit et 
ratificabit omnia et singula supra promissa et facta per dictum 
suam procuratorem ; et quod promittet procuratori et syndico 
domini Ducis et comunis Venetiaram reeipienti et stipulanti , ut 
dictum est, obser?are et adimplere ea omnia et singula sub 
penis superius appositis; et quod iurabit tam ea omnia, quam 
pacta inita inter dominos Raynerio Geno Ducem , et comune 
Venetiarum et dominum Gregorium , Patriarcham , et dominum 
Laurentium Teupulum , Ducem , et comune Venetiarum et pre- 
sentem Patriarcbam, de quibus supra fit mentio, attendere et 
obsenrare. Et predicta faciet et fieri faciet infira octo dies, 
postquam dictus dominus Comes fuerit inde requisitus per nun- 
tium domini Ducis. 

Quibus ita sie peractis memoratus dominus Dux nomine 
suo et comunis Venetiarum et pro omnibus et singulis Venetis 
fidelibus , habitatoribus et subjectis et fautoribus ipsius et Vene- 
tiarum , et dominus Lippo , dominus Jacobus de Ragogna , et 
Harcas Raniffus, Rantolfus de Basib'o, et Cremon[t]esius Gatta- 
panne procuratorio et syndicario nomine pro domino Patriarcba, 
domino Comite et comuni et hominibus de Tergesto et pro 
omnibus et singulis fidelibus, habitatoribus et subiectis et fauto- 
ribus eorumdem, feeerunt sibi invicem firmam pacem cum pactis 
et conditionibus in isto instrumento comprehensis. 

Actum in felici urbe Veneturum in Ducali palatio. 

Ego Marcus Sibotto , Imperiali auctoritate notarius et 
Ducalis aule Venetiarum scriba, predictis omnibus interfui« et 
ea rogatus scripsi ac signo meo solito roboravi. 

Ego Henricus Civitatensis , Imperiali auctoritate nota- 
rius, me subscripsi, rogatus super hoc facere simile instru- 
mentum. 

Fontes. Abth. II. Bd. XIV. 21 



322 CoMMissio JoH. Danduli, Ducis Yen., pro treuga cum Andr. Iup. 

CCCLXXVII. 

Cfmiiitssi« Maiiis Daidall, Daeis TeietiaraM, dato kngtU larcelU 
et larc« Cfen« pr« treuga cmii Aidreiie« Imperatere etitrmaBda* 

A. d. 128$. 

Cfr. diploma sequens nr. CCCLXXVIII. 

CCCLXXVIII. 

Varala <) treoge iiter deMinm Jakauem Dasdila, Bieen TeicelanuB, 
et ABdraileuiy iMperatarem CaastantiBapalitaBUi, asfae ad decem- 

niu*) factu. 

A. d. 1286, die 1$. m. Janii. 

Liber Albus fol. 132—139. Liber Pactorum IV, fol. 291. 
Idem diploma» et (juidern ejus autographum, asseryat arehiTum Vindo* 
bonense. Est autem magna membrana, ex tribus partibus composita, 
habens ipsius Imperatoris Graeci subscriptionem grandibus literis 
rubris: ^AvSpoviKog iv Xpcarw tw ^ew niarög ßaaiXeijg xal avroxpd^ 
Tcop 'Pwjüiaccov AoOxag *AyyeXog Kojülvyjvö^ 6 IlaXatoXoyog. Similem 
Ultimi Constantini manum exhibuimus in charta litbograpbica, quae 
addita est commentationi nostrae: Griech. Original-UrkoDden 
zurGeschichte des Freistaates Ragusa» in MSitauogsberichte 
derkais. Akad. Wien 18S1^. 

Inseriptio: MCCLXXXV, die XV. Junii sectmdum consuehidinem 
Latinomm, viDCXCIII de constittUione mundi. ConstatUinopoli. 

Induciae ad complementum decennn inüae inter Atidronicutn 
Palaeoloffum y Imperatorem Graecorum, Ducham Angelum Conti- 
nwn (sie) etJohannemDandulem (sie), Dueem^ etcotnuneVenetiarum, 

BtMa aurea pendenie. 

(XXII) 

Ab alia manu : Treugua cum Imperatore Cofistantinopoliiano 
facta per dominos Angelum Marcello et Marcum Geno anni 
MCCLXXXV, mensis Septembrisp duratura usque ad decennhtm. 

Bulla aurea deest. Restat filum ejus sericum yiolaeeum. 



^) Hanc Libri Albi inscriptionem 1 *) deciraum LA. 
retinuimus. I 



T&EUeA IX«TBR J. DaNDDLDM, DuCBM YsNBT.» BT ANDaONlCDM IlfP. 323 

Textus nostri fundamentum est Liber Albus, ex autograpbi 

lectioDibas postmodo emendaturn. Variantes in margine adno- 
tamas. 

Nostram freoguam innuere videtur Georgius Pachy- 

meres in Andronico Palaeologo IV» 24. (Opp. ed. Bonn. Tom. U, 

pag. 326.) 

In nomine Dei eterni. Amen. 

No8 Andronicufl, in Oristo Deo fidelis Imperator et mode- 
rator Romeorum» Dneas Angelas Comninus Paleologtis, semper 
aagustus, notum faeimus per presentem paginam miuersis, pre- 
sentibus et futuris , quod , cum inter Imperium nostram et illu- 
strem airum, dominum Johannem Dandulum, Ducem Veneeie, 
Dalmatie atque Croacie, dominum terrarum et insularum suo 
Dneatui subiectarum, et comune') Veneeie et vniuersitatem et 
distrietum eiusdem habita fuerint uerba de eonventione treu- 
guarum» pro quibus faete fuerunt usque nunc ambaxate diuerse, 
taadem peruenerint finales nuncij ad Imperium nostrum nobiles 
et prudentes uiri, dominus videlicet Angelus^) Marcellus et 
dominus Marcus Zeno^), transmissi ab ipso illustri Duce et 
eomoni Veneeie, haben tes utique plenam commissionem et pro- 
curationem firmandi et roborandi puram et ueram treugam cum 
Imperio nostro ex parte ipsius Ducis et comunis Veneeie secun- 
dum formam conuentionum priorum treuge*), que complefa 
fuit videlicet preterito tempore per dominum Marcum Bembum, 
veruntamen usque ad eoniplementum annorum decem cum exten- 
sione in antea termini ipsius temporis, tantum plus, quantum 
utrique parti plaeebit, addi debente uno capitulo, hoc est, ne 
infira tempus huiusmodi treuge libertatem habeat una pars tra- 
ctare cum aliqno hominum') conuentionem aliquo modo contra 



*) comuni autogr. 
*) Angel las aatogr. 
*) dominus (Marcus Zeno) addit 
autogr. 



^) treugue LA. — Ecti chrysobul- 
lium Michaelis, hujus tomi p. 133 ; 
ibique cfr. p. 137. 

') omni um autogr. 

21 • 



324 Trecga inter J. Dandclum, Ducem Tenet., et Andronicum Imp. 



aliam partem, prout inferius manifestius per^) ipsum capitulum 
distiDguetur; consumari utique debebat tota conuentio per dictos 
nuDcios, attamen impedita fuit propter aliquam particularem 
conditionem ; yolens Imperium nostrum suam ostendere uerita- 
tem gratia Christi, et quia oon renuit treugam ipsorum, set 
quemadmodum semel dixit et intimauit per suos nantios» para- 
tum est'), ipsam firmare et perficere: ecce, quantum in se est, 
ipsam eomplet conueationem. Et si aceeptauerit ipsam illustris 
Dux et comune Veneeie, confirmare debeant ipsam treuguam et 
iurare, approbantes eamdem ') formam presentis eoDuentionis et 
concordie, prout singillatim inferius distinguetur. Et sie Impe- 
rium nostrum firmam et ratam ipsam habebit, prout per presens 
instrumentum sacramentale eius, aurea bulla munitum, adimplet 
secundum eamdem formam treugue, que per dictum dominum 
Marcum Bembum facta fuit retrohactis temporibus, simul 
cum additione prefati^) capituli et predicto termino decem 
annorum. 

Jurat ergo nostrum Imperium ad sancta Dei euangelia et 
ad bonorabilem '^) et uiuificam crucem, secundum quod presen- 
tes prefati nobiles et prudentes uiri, uidelicet dominus Angelus 
Marcellus et dominus Marcus^) Zeno, proprijs oculis^) inspexe- 
runt, habere et conseruare per nos et Imperium nostrum illu- 
stri Duci et comuni Veneciarum et hominibus Veneciarum et 
successoribus eorum ueram et puram treuguam ^), tarn in mari, 
quam in terra, sine omni fraude, usque ad complementum anno- 
rum decem, et tantum plus, quantum erit de concordia et uolan- 
täte utriusque partis; ita tamen, quod completis huiusmodi 
decem annis et extensione, que in antea erit ex uoluntate et 
consensu utriusque partis, quecunque parcium ipsam treuguam 



^) per add. in LA.; om. autogr. 

') esse LA. 

') e an dem LA. 

^} prefati autogr.; prefaeti LA. 



*) honorabillem LA. 

*) Marcos autogr. 

^) oculis autogr.; occulis LA. 

^) treugam LA. 



r 



Tbbüga intbr J. Dandülum, Ducem Venet., et Andronicum Imp. 325 

noluerit^} ultra predictum termiouin, teneatur per sex menses 
DOtificare alten parti« quod eam nolit» et quod treugua sine 
cormmptione consenietur infra dictum terminuni sex mensium, 
et una pars alteram non offendat, set promissa omnia secuu- 
dum tenorem treuguarum omnimode conseruentur. Et quod 
non offendet ipsos*) Imperium nostrum uel gentem eorum, nee 
offendi faciet uel offendi permittet per se uel per alium ullo 
modo uel ingenio. Nee etiam infra terminum diete treuge et 
extensionis , que in antea erit ex consensu et uoluntate utrius- 
que partis, libertatem habebit uel poterit Imperium nostrum 
fiicere aliquo modo aliquam connentionem seu tractatum cum 
aliquo uel aliquibus omnium Christianorum uel paganorum 
contra dictum Ducem uel comune sive aliquam partem ipsorum. 
Computabitur autem terminus decem annorum et extensionis, que 
in antea erit, ex uoluntate et consensu utriusque partis ab illo die, 
quo uidelicet illustris Dux acceptabit et confirmabit et iurabit pro 
se') et consilio suo minori et maiori et comuni^) Venecie, atten- 
dere et conseruare inuiolabiliter ipsam treug^am et omnia infra- 
scripta capitula eins secundum tenorem presentis conuentionis. 

De insula eorum Crete uel aliqua parte eins non molestabit 
ipsos Imperium nostrum uel gentem eorum, nee molestari 
faciet aut permittet per se uel per ^} gentem nostram ullo modo 
uel ingenio; et quod homines, quos habet Imperium nostrum 
ad ipsam insulam, extrahet eos inde. 

Item terras ipsorum de Corone et Muthone, sicut habent 
ipsas et tenent cum omnibus iuribus et honorificeneijs suis, 
non molestabit Imperium nostrum, aut molestari faciet uel per- 
mittet per se uel gentem nostram; nee permittet fieri aliquam 
molestiam^) ullo modo uel ingenio. 



') noluerii autogr.; vol. LA. 
*) ip9 08 autogr.; ipsius LA. 
') pro se autogr.; per se LA. 



^J comune LA. ; c o m u n i autogr. 
^) P^r S* sutogr.; per oro. LA. 
*) mol. autogr.; moll. LA. 



326 Treuga inter J. Danddlum, Ducem Vbnet., BT Andronicum Imp. 

Item, quod Dux et eomune VeDeeie habeant libertatem 
inuare et manutenere insulam Nigropontis ^) et illos de Nigro- 
ponte'} contra Imperiam nostrum et gentem et alios omnes 
modis Omnibus ; et Imperium nostrum habeat libertatem« prent 
habebit uoluntatem, et post se debellare contra ipsam insulam 
Nigropontis et contra omnes, qui inuenientur in adiutorium et 
defensionem'} ipsius in ipsa insula Nigropontis. 

Item ad peticionem illustris Ducis et comunis Venecie 
recipiet et habebit Imperium nostrum inter ipsam treugam 
Marcum Sanutum et Bartholomeum Gisium^) cum gente eorum 
et insulis eorum et cum illis, qui tenentur ab eis, cum tali modo» 
ut, quemadmodum ipsi pro eis petierant, obseruare debeant') 
ipsi, uidelicet Marcus Sanutus et Bartholomeus Gisius*) cum 
gente eorum et insulis eorum et illis, qui tenentur ab eis, ipsam 
treugam ad Imperium nostrum et totam partem et terram 
Imperij nostri ; et quod non conijienient nee conueniri facient 
ullo modo uel ingenio cum aliquo inimieorum Imperii nostri in 
offensione aut aliquo dampno contra aliquam partem Imperij 
nostri. Et etiam cursarios non recipient uel suscipient, uenien* 
tes contra terras Imperij nostri. 

Et si aliquid ^) contra predicta fecerint, non tenebitur Impe- 
rium nostrum conseruare ipsos in ipsa treuga^}. Set contra 
ipsos quidem assumet uindictam; treuga uero, que (est) inter 
Imperium nostrum etVenecias, non corrumpeturpropter aliquam 
culpam^y, que eueniret ab ipsis, set permaneat firma. 

Item dabit eis in Constantinopoli infra confinium inci- 
piens a porta Drungarii, ueniendo a sancto Quintano ad manum 



*) Nigropontis LA.; Nigro- 

ponti autogr. 
•) Nigroponte LA.; Nigro- 

ponti autogr. 
^) de f. autogr.; deff. LA. 
^) Gisium LA.; Gisam autogr. 



^) debeani autogr.; debeotLA. 
^) G i s i u s LA. ; G i s u s autogr. 
'') a li q u d ex corr. LA. ; a 1 i q u i d 

autogr. 
^) treuga autogr.; treugua LA. 
*) pesiderabaturcu]pam;cfr.p.345. 



Tksuga intbe J. Danbulum, Ducem Vbnet., et AifDRONicuM Imp. 327 

simstram, et aeniendo ad cubam ecelesie sancte Marie ad uiam 
Corrigiariorum % ueniendo rursum ^) usque ad portam Perame ; 
et a porta Perame usque ad portam Drnngarij deintus murum, 
hoapitia taiiter: videlieet pro mansione Baiuli Tuum, et aliud 
Tnum pro mansione consiliariorum ^) eins, et aliud vnum pro 
eannipa rerum comunis Veneeie, Pro mercatoribus uero Vene- 
tis ab extra uenientibus accipientur per Imperium nostrum ad 
p^BsioDem eirea dicta tria hospicia alia uiginti quinque, et 
dabuntur eis sine pensione pro mansione eorum« Cum autem 
plures uenerint mercatores Veneti» dabuntur eis ad similem^) 
modum in ipsa Constantinopoli et tantum plura hospicia» quanta 
sufficientia erunt pro mansione eorum; quemadmodum, quando 
uenient pauciores ad opus uiginti quinque domorum , dabuntur 
ipsis paucioribus sufficientia hospicia pro mansione eorum. Rema- 
nentia vero hospicia de viginti quinque hospicijs aut pluribus 
seenndum dictam formam dimittantur dominatoribus eorum. Et 
iterum uenientibus mercatoribus Venetis» dabit eis Imperium 
nostrum seeundum similem modum suf&ciencia hospicia pro 
mansione ipsorum. 

Item dabit eis Imperium nostrum ecclesias duas in Con- 
stantinopoli, videlieet ecclesiam sancte Dei Genetricis et eccle- 
siam sancti Marci. 

Similiter dabit eis Imperium nostrum in ciuitate Thessa- 
lonichensi'} ecclesiam, quam tenent Armeni, et circa ^} ipsam 
ecclesiam hospicia , hoc modo : uidelicet unum pro mansione 
Consulis^}, et aliud unum pro mansione consiliariorum suorum, 
et aliud unum pro cannipa rerum comunis Venecie. 



^) Corrtgianorum LA.; Corri- 
giar. autogr. — De hac topogra- 
phia cfr. dos ad p. 139. 

') versum autogr.: iusum LA. 
Legiinus rursum. 

') CO US iL autogr.; conscii. LA. 



*) similem LA.; simile autogr. 
^) Thessalonichensi autogr.; 

Tessalonichi LA. 
•) curca (sie) LA. 
'') CO nsuli autogr.; cons Ulis LA 



328 Treuoa intbr J. Dandulum, Docbm Venbt., BT Andronicum Imp. 



Pro mercatoribus autem Venetis, uenientibus ab extra^ 
conducentur per Imperium nostrum alia hospicia yiginti quinque, 
et dabuntnr eis sine pensiooe pro mansione eorum. Et si plures 
uenerint mercatores Veneti» dabuntur eis ad similem^) modum in 
ipsa cluitate Thessalon. ettantum plura hospicia, quanta erunt suf- 
ficientia ad mansionem ipsorum; quemadmodum, quando uenient 
pauciores ad opus viginti quiuque domorum, dabuntur eis pau- 
cioribus suiBcientia hospitia pro mansione eorum. Remanentia 
uero hospicia de viginti quinque hospicijs aut pluribus seeun* 
dum dictam formam dimittentur dominatoribus eorum. Et iterum 
uenientibus mercatoribus Venetis dabit eis Imperium nostrum 
seeundum similem modum hospicia suflficientia ad mansionem 
ipsorum ^). 

In alijs uero locis nostri Imperij habeant libertatem 
accipiendi cum pensione uel fictu eorum domos, furnos et 
balnea in illis locis, quibus eis uidebitur, sine ab*qua contra- 
dictione. 

Item Veneti gasmuii et heredes ipsorum, quos habebat et 
tenebat Potestas Venetorum, quando tenebant Constantinopo- 
lim, sint b'beri et franki^) sicut Veneti. 

Item habeant mensuras, stateras, modios, metra et passus 
et libras^) ad mensurandum et ppnderahdum, tam in Constan- 
tinopoli, quam in alijs terris nostri Imperij, ubi fuerint uel 
habitabunt. 

Item concedit eis Imperium nostrum habere sacerdotes, 
ecdesias et baptismum seeundum consuetudinem eorum in Con* 
stantinopoli et per alia loca Imperij nostri; que ecclesie, sacer- 
dotes et baptisma sint exempta a potentia nostri Imperij et 
reuocatione ipsius, quousque tempus treuge') finitum fuerit. 



^) simile autogr. LA. 
^) ipsorum autogr.; eorum LA. 
') franchi LA.; frank i autogr., 
ut alibi. 



*) libras LA.; libra autogr. 
^) treugueLA.; treuge autogr 



T&EUGA INTER J. DaNDULUM, DoCBM VeNET., ET AnDRONICDM ImP. 329 



Item propter treugam ipsam non expdlentur Januenses a 
Constantinopoli uel de Imperio nostro; set erit seeuritas per 
bnperium nostrum inter Venetos et Januenses, ita, quod non 
offendantur Veneti a Januensibus , nee Januenses a Venetis ab 
introitu*} Auidi et infra in mari et in terra, in quacunque parte 
inuenti faerint Veneti et Januenses, et in ipso etiam Mari Haiori. 
Et 81 acciderit'), fieri aliquam offensam') seu dampnum infra 
hos confines diete terre Imperij nostri per Venetum Januensi, 
et per Januensem Veneto , quod Imperium nostrum suseipere 
debet partem lesam et offensam^), et satisfieri illi, cui dampnum 
fuerit de offensione et dampno de auere partts offendentts et 
dampnificantis, usque ad complementum dimidij anni. Si autem 
noD inuenerit Imperium nostrum accipere de') auere ab ipsa 
parte non obseruante pactum et satisfaeere de^) dampno dato 
parti, quod satisfaciet ipsi Imperium nostrum de camera sua; 
habeat autem libertatem Imperium nostrum satisfieri de ipso 
dampno ab ipsa parte non obseruante pactum. 

Item habeant libertatem omnes Veneti , et qui pro Vene- 
tis se tenent et distringuntur, de quacumque parte uenerint ad 
Imperium nostrum, quod debeant habere et esse salui et securi, 
liberi et franki per totum nostrum Imperium, ubi habet uc] 
habebit posse , cum omnibus rebus et mercationibus eorum et 
sine, tam in mari, quam in terra. Et quod sit in eorum über- 
täte eundi , stand! et redeundi , cmendi et uendendi sine aliquo 
impedimento uel dampno et^) sine ah'quo dacito, thcloneo^), 
pedagio, comerclo, scaliatico et ofnni alio datio ; ita tamen, quod 
dicti Veneti, de quacunque parte uenerint, in omnibus terris 



*) introituLA.;introytuaatogr. 

') acciderei ex corr. LA.; acci- 
derii auiogr. 

') aliquam offensam LA.; ali- 
qua offensa autogr. 

*) offensam aatogr.; sistusam 
LA. 



^) de au. LA.; de oro. autogr. 

') d e add. in autogr. 

'') e i om. autogr. — Et d a c i t o idem 

est quod datio. 
^) theloneo LA.; tholoneo 

autogr. 



330 Treuga 1MTB& J. Dandulum, Ducem Vbnbt.» et Amdeonicuu Imf. 

Imperij nostri, ubi portum facere uoluerint in terra Imperij 
nostri, teneantur iurare comerclarijs Imperij nostri siue oflScia-* 
libus, 81 requisiti fuerint, quod roercationes omoea, quaa 
habent^)» et auere aint Venetoruro. Et si mercatiooes forin* 
secorum habuerint'), quod eas manifestabunt eisdem. Et quod 
Veneti possint uendere et emere euicumque homini uel quibus- 
cumque homioibus, et a quocumque et quibuscumque uoluerint« 
tarn Latinis quam Grecis, quam etiam quibuscumque alijs, libere 
et absolute. Et etiam» si acciderit'), per comerelarios aut officia- 
les Imperij nostri aliquid auferri ab aliquo Veneto in aliqua 
parte Imperij nostri pro aliqua dietarum oecasionum ^) , quod 
Imperium nostrum faciet satisfieri totum, quod ablatum fuerit 
Veneto, de uestiario suo aut aliunde^ unde fuerit de voluntate 
ipsius. Et quod de Venetis, et qui pro Venetis se distringunt*} 
et tenent, credatur uerbo Baiuli uel aliorum Rectorum, qui pro 
Venetis erunt in Imperio nostro» si de aliquo predictorum Vene-* 
torum, et qui pro Venetis se tenent et distringunt» fuerit aliquod 
dubium. lUustris autem Dux et comune Venecie teneantur 
auferre sacramentum a Baiulo siue Reetore ueniente seu uea- 
turis ad terras Imperij nostri, et ponere in eorum commissione, 
quod dieere debeant ueritatem Imperio nostro» et bis, qui pro 
ipso fuerint^}. Et quod dicent ueritatem de Venetis, et qui pro 
Venetis se distringunt. 

Item oecasione frankisie^} Venelorum, quam habent in 
Imperio nostro, non imponet, nee imponi faciet, nee permittet 
Imperium nostrum de cetero dacitam^) aliquam uel grauamen 
alicui Greco uel Latino uel alicui persone in aliqua terra uel 



^) habeaniLA.; habent autog^. 
2) habueriot LA.; habuerant 

autogr. 
') accidit LA.; acciderit 

autogr. 
*) occas. aatogr. ; occass. LA. 



') distringunt LA.; distrin- 
g u u n t autogr., ut alibi. 

^) et bis, qui... fuerint autogr.; 
et qui . . . fuerit LA. 

'') franch. LA.; frank, autogr. 

^) daeitam LA. autogr. 



TkBUGA IRTB& J. DaMDCIiUII, DuOBH VENBT.y BT ÄNDBOnCUM ImP. 33 1 



parte Imperij nostri ^} nuUo modo uel ingenio , et quod sit in 
aliquo contra firanchisiam Venetorum. 

Item non impediet nostrum Imperium, nee impediri faciet 
aliqao8 Venetos mereatores fuenienies) ad terrae nostri Imperij, 
quin possint, cmn eis expedierit uel uolueri[»]t9 emere uel emi 
£gieere antennas, temones, arbores, lig^amen et alia neecessaria '} 
pro eomm nanigijs in terra Imperij nostri. 

Item, si aliquis Venetus morietur in terra Imperij nostri 
testatus uel intestatus, quod bona et res ipsius possint et 
debeant intromitti et dispensari per Baiulum siue Rectorem'} 
Venetorum, siue per Venetos, qui reperti fuerint in illo loco, 
sine aliquo impedimento ab Imperio nostro et ab bominibus 
Imperij nostri exinde faciendo^). Si autem ibi non fuerint 
Voieti, quod predicta per Imperium nostrum, uel per eos, qui 
pro Imperio nostro fuerint, ibi debeant intromitti et saluari; 
et extunc debeat*^) fieri, secundum quod iilustri Duei uidebitur, 
uel illis, qui fuerint pro Venetis. 

Item, si acciderit, quod noÜt Deus, naufragium pati^} 
aliquem Venetum uel Venetos cum naui sua uel ligno, seu 
aliorum forinsecorum ^}, res eorum salue erunt, et habebunt adiu- 
toriom ab bominibus Imperij nostri ad reeuperandum res eorum. 

Item habebunt libertatem Veneti emendi frumentum , et 
extrahere ipsum de Imperio nostro cum nauibus eorum seu 
lignis, aut forinsecorum, et quocumque uoluerint portare pre- 
dictum frumentum, excepto ad terras inimicorum Imperij 
nostri, quandocumque centum modia frumenti ualuerint yperpe- 
rorum centum et infra; et si ultra ualuerint^}, quam centum 



^) nostri LA.; sui antogr. 
') nee. LA.; neec. autogr. 
') rectorum LA.; rectorein 

autogr. 
^) facienda LA. autogr. 
^) debeant LA.; debeat autogr. 



*) pacti LA.; pati autogr. 

^) forins. LA.; forens. autogr., 

ut alibi. 
^) valuerint LA.; Yaluerit 

autogr. 



332 Trbuga intbr J. Dandulum, Ducbm Venbt., BT And&onicum Imp. 

yperperorum centum modia frumenti, non possint frumentain 
extrahere de Imperio nostro sine liceacia Imperij nostri. Et si 
modius augmentaretur, debeat esse secundum rationem augmen- 
tationis ^). 

Similiter, si^} aliquis Venetus uel Veneti uenerint a 
Mari Maiori^) cum naui^) uel aliquo ligao, tarn Veneti 
quam forensis, cum frumento uel blado, quod possint ire cum 
ligno ipsorum uel forinsecorum et frumento seu alio blado 
libere, sine contradictione Imperij nostri uel alterius persone 
Imperij nostri* 

Item, si aliquis Venetus fecerit offensam de Imperio 
nostro alicui Greco, si inuenietur') ipse Venetus, teneatur 
Baiulussiue Rector, qui pro Venetis fuerint, facere uindictam 
secundum rationem. Si autem non inuenietur malefactor, detur 
ei terminus usque ad medium annum ad comparendum^) et 
satisfaciendum ^) de offensis per cum factis; et si infra pre- 
dictum terminum uencrit, faciet de eo iusticiam Baiulus siue 
Rector, ut dictum est. Et si non inuenietur, Baiulus siue Rector 
uel eius uicarius mittet et significabit per loca et terras, ubi 
Veneti habent posse» ita, quod possint inueniri de rebus male- 
factoris, et de rebus, que inuenientur, satisfieri illi , qui inittriam 
passus fuerit. Et si acciderit, quod nolit Dens, aliquem Vene* 
tum interficere aliquem Grecum, dictus Venetus debeat iudicari 
per Imperium nostrum. Et si Venetus occiderit aliquem 
Venetum tam in Constantinopoli , quam extra, debeat iudi- 
cari per Baiulum siue Rectorem, qui fuerit pro Venetis in 
partibus Ulis. 



*) augm. rat. LA.; rat. augm. 

autogr. 
'^) similiter, si LA.; si om. 
- autogr. 

3) ad mare majusLA.; a inari 
majori autogr. 



^) na vis autogr.; navibus LA. 
^) inrenitur LA.; inveoietur 

autogr. 
^) comparendum autogr.; com- 

ponendum LA. 
^) sattisf. LA.; satisf. autogr. 



TftEUfiA lETTER J. DaNDULUM, DuCKM VbNET., BT AndRONICUM ImP. 333 



Item relaxabit Imperium nostrum omnes carceratos et 
detentos Veaetos io omnibns terris Imperij nostri » ubicunque 
foerint detenti, libere et absolute. Similiter relaxabit illustris 
Dax et comune Veoecie omnes Greeos, quos habent tam in 
Crete ') insula , quam in Corone et Muthone ^) et Nigroponte 
et alibi carceratos et detentos, libere et absolute, ita, quod^ si 
dieti Greci Toluerint remanere in') terra dictarum partium, 
qood possint ibi esse indempnes a Venetis; et si uenire volue- 
rint ad terras Imperij nostri cum eorum familijs, quod ire libere 
permittantur. 

Item non retinebit Imperium nostrum^), nee retineri 
faeiet, uel mittet uel faciet mitti nauigium Yenetorum ad 
aliquam partem contra eorum uoluntatem per totum Imperium 
nostrum. 

Item non permittet*) fieri Imperium nostrum aliquod arma- 
mentum in terra nostri Imperij contra Venetos. Et si alicui eorum 
nel aliquibus dampnum aliquod factum fuerit per huiusmodi 
armamentum, emendabitur per Imperium nostrum. 

E t si aliqui Veneti cursarij fecerint aliquod dampnum ad 
terram Imperij nostri, teneatur Baiulus siue Rector uel eius uica- 
rius, qui pro eis illuc fuerint, per sacramentum, bona fide, sine 
firaude, inuenire eos et tenere et facere uindictam de illis, qui 
robariam^) fecerint, et accipere res eorum et restituere illis, 
quibus res ablate fuerunt^), exceptis Venetis, qui tenent et 
tenebunt de insulis, que non sunt subiecte illustri Duci et comuni 
Venecie. 



') Creti autogr.; Crete corr.LA. 

*) Monthone LA.; Muthone 
ftutogr. 

*) remanere in terra LA.; re- 
manere terra autogr. 

^) non ret. nee ret fac. LA.; 
non ret. Imp. nostrum nee 
ret f. autogr. 



^) pertinet LA.; permittet 

autogr. 
*} robariam LA.; roborariam 

autogr. 
'') fuerunt LA. autogr. An fue- 

rint» coli. p. 146? 



334 TbEUGA INTBR J. DaNDULUM» DuCEM VbNBT., BT AnDKONICUM IMP. 



E t 81 de alia gente uel de insulis huiusmodi» que non sunt 
dubieete illustri Duci et comuni Veneeie, venerint cursarij contra 
terras Imperij nostri, non reeipient ipsos Veneti ad terms et 
insulas eorum, set expellent eos et pugnabunt contra eos, sieat 
expellentur de parte Imperij nostri. Si uero aliqni fuerint, qai 
reeipient dictos cursarios, et habuerint penam ab Imperio nostro» 
non tenebitur propterea nostrum Imperium de sacramento pro 
pena facta in eos» qui dictos cursarios receperint» ut dictum est. 

Si aduenerit*), quod aliquid contra dictam conuentionem et 
treugam factum fuerit ex parte Ducis et comunis Venecie uel 
Venetorum, non rumpet Imperium nostrum propter boc statim 
ipsam conuentionem uel treugam, nee movebit propter boc 
guerram contra Yenetos; set potius significabit eis Imperium 
nostrum 9 ut emendetur, quiequid contra dictam treugam fuerit 
attentatum. Et e conuei*so, si aliquid ex parte Imperij nO^tri 
factum fuerit ad partem Venetorum et comunis Venecie contra 
ipsam treugam uel couventionem sive capituia eins, non rum- 
pent^) propterea statim ipse Dux et comune Veneciarum atque 
Veneti treugam, nee mouebunt propter boc guerram contra 
Imperium nostrum; set significabunt nostro Imperio, quod 
factum fuerit, ita, quod emendari debeat, quiequid factum fuerit 
contra istam couventionem vel treugam. 

Item, si aliqui mercatores Imperij nostri et terrarum 
nostrarum voluerint venire Veneeias^) ad mercandum, possint 
in Venecijs vendere merces, quascunque voluerint, sine aliquo 
impedimento, solvendo tamen comercla per Ducem et comune 
Venecie ordinata. 

Ex alia quidem parte similiter prefatus*) illustris Dux 
pro se et consilio suo et toto comuni Veneciarum, babita 



') Ad evenerii, utalibi? 
*) rumpent LA.; rumpet aatogr. 
*) Venecias LA.; Veneciis 
autogr. 



^) prefactus LA.; prefatus 
autogr. 



[ 



Tbkuca imtbk J. Danbulum, Ducbm Vbnbt., BT Andronicum Imp. 338 

Heentia et parabola ab ipso consilio et comuni Venecie 
jarandi cum voluntate ipsonim in animabus eorum, promittet 
Imperio nostro, et ad sancta Dei euaDgelia iurabit et ad veram 
et Yeoerandam crncem , {M^esentibus nuneijs nostris , * sacratis- 
aimo uidelicet metropolita Mitilinensi ^) , ypertimo domino 
Dimitrio Trinico*), et domicello Imperij aostri Constantino 
Poscamalo'), ambobus uel alteri eonim, et recipientibus siue 
recipiente juramentum eius nomine Imperij nostri, ut, prout 
dictam est^), consernare debeant ipse Dux et comune Venecie 
et Veneti et suceessores eonim et tenere iieram et puram 
treugam cum Imperio nostro et karissimo filio nostro Impera- 
tore, domino Micbaele Duea Angelo Comnino Paleologo, et 
heredibus et successoribus Imperij nostri , et tota terra Roma- 
nie subiecta Imperio nostro, sine aliqua fraude, tam in mari, 
quam in terra» usque ad complementum decem annorum, et 
tantum plus'), quantum erit de uoiuntate et consensu utriusque 
partis; ita tarnen, quod eompietis decem annis et extensione, 
que*} in antea erit, ex consensu et voluntate utriusque partis, 
queeumque parcium ipsam treugam noluerit ultra dictum ter- 
minum, teneatur per sex menses alteri parti notum facere, 
quod eam nolit, et treuga sine eorruptione seruetur infra dictum 
terminum sex mensium, et una pars ^) aiteram non offendat, set 
omnia promissa secundum tenorem treuge oronimode conser- 
uentur. Et quod nos vel Imperium nostrum seu gentem et 
terram Romanie subiectam Imperio nostro non oifendant, nee 
offendi facient, nee offendi permittant per se uel per alios uUo 



*} Mitilioeo. LA.; Hitilin. 
autogr. 

") Sic aatogr. ; Y r i m e o LA. 
An Ire Die 0? Gerte hoc nomioe 
aoppleas seriem metropolitaniiii 
Mytil. apud LeQnien. 1. 1. I, 952. 

') Fase. LA.; Fose. autogr. 



'*) prout dictum LA.; pr. di- 
ctum est autogr. 

^) et tantum LA.; et tantam 
p(^s autogr. 

*) quod LA,; que autogr. 

'') menses«. .pars cm. LA.; dedi- 
mus ex autogr. 



336 Treüoa intbr J. Dandulum, Ducbm Vbnet., et Andronicum Imp. 

modo uel ingenio ; et quod terras Romanie et insulas subieetas 
Imperio nostro uel aüquas partes Imperij nostri seu gentem 
nostram ullo modo molestabunt, uel molestari facieut, uel per- 
mittant per se uel per alios ullo modo uel ingenio; et non 
associabunt se uel aliquem Venetum associari permittant cum 
aliqua gente Cristiana uel pagana seu cum aliqua persona con- 
tra Imperium nostrum et terras et .gentes Romanie subieetas 
Imperio nostro ; et quod non permittent aliquem portare aiiquam 
personam contra Imperium nostrum et gentem et terras Imperij 
nostri; nee conuenient, nee permittent , quod aliqui patroni 
uauium uel nobilium Venecie conuenire debeant cum aliquibas 
Regibus, Principibus uel Baronibus seu Comitibus uel comuni- 
tatibus seu cum aliquibus alijs contra Imperium nostrum aut 
contra terram siue exercitum uel gentem nostram subiectam 
Imperio nostro, ad hoc, quod possint offendere Imperium 
nostrum; et quod non naulizabunt uel naulizari facient uel 
permittant per se uel per aiiquam personam aliam naues uel 
alia ligna seu uasa de comuni ipsorum uel de aliquibus specia- 
libus personis Venecie ad portandos inimicos ad terram Imperij 
nostri. 

Item infra terminum dicte treugue et extensiqnis, que in 
antea erit de uoluntate et consensu utriusque partis, non habe- 
bit libertatem illustris Dux et comune Venecie et omnes, qui 
de parte Venecie sunt et gente sua, facere aliquo modo uUam 
conuentionem sive tractatum cum aliquo uel aliquibus omnium 
Cristianorum uel paganorum contra Imperium nostrum uel 
aiiquam partem Imperij nostri. Terminus autem decem anno- 
mm et extensionis, que in antea erit, de uoluntate et consensu 
utriusque partis computabitur, ut superius dictum est, a die 
illo, quo uidelicet ipse illustris Dux acceptabit et confirmabit et 
iurabit pro se et comunr Veneciarum attendere omnia et facere 
obseruari formam huiusmodi treugue et omnia et singula supra- 
dicta capitula firma et inuiolabilia. 



i 



Teeuca inter J. Dandolum, Duceu Vbnet., et Andronicum Imp. 337 

Cam slatem multis habitis uerbis ex parte ^} illustris Ducis 
et comiiDis Venecie et parte ipsius de prefatis dampais tem- 
pore prionim treuganim tarn alijs, quam de duabus nauibus, 
Bombiza'} scilicet et Zoella» et de omni alio dampno facto 
tempore uite felieis memorie Imperatoris doroini et patris 
hnperij nostri conuenerint Imperium nostrum» dare ipsis yper- 
peroram viginti quatuor roillia, ut dissolueretur totaliter, que 
in antea fieri possit, questio de huiusmodi dampnis, promittit 
Imperium nostrum et iurat seeundum eadem iuramenta ad 
sancta Dei euangelia et ad honorabilem et uiuificam crucem, 
quod, cum illustris Dux aceeptabit, approbabit et confiimabit 
sepe dictam treugam, et iurabit pro se et pro toto comuni 
Venecie, cum presentatum fuerit, quod super ipsam conuentio- 
nem treugue fieri debet, iostrumentum sacramentale, ipsi dabit 
Imperium nostrum sine aliqua dilatione') et prolixitate dierum 
et mora et conditione^) predicta viginti quatuor milia yperpe« 
rorum illi uel iUis, quem uel quos mittet ipse illustris Dux et 
comune Venecie ad Imperium nostrum pro recipiendis') dictis 
yperperis; et quod facere possit de ipsis id, quod per ipsum 
Ducem uel comune Venecie illi uel illis mandatum fuerit; et 
extunc nulla questio fiet nee nunc, nee futuris temporibus pro 
dictis dampnis nee Imperio no^ro, nee heredibus et successo- 
ribus Imperij nostri ex parte Ducis et comunis Venecie aut 
successorum et tocius partis eorum. Similiter nee Imperium 
nostrum , nee beredes nostri et suceessores requirent unquam 
a Duce^) uel comuni^) aut a tota parte Venetorum dampna, 
que facta fuerint ex parte ipsorum parti Imperij nostri tempo- 
ribus dictarum treugarum et in uita felieis memorie Imperato- 
ris patris et domini Imperij nostri ; set erunt etiam ipsi in hijs 



') partis LA.; parte autogr. 
*) Rumb. LA.; Bumb. autogr. 
') dilaet. LA«; dilat. autogr. 
*) eondict. LA. ; eondic. aotogr. 



*) recipiendo LA.; recipien- 

dis autogr. 
*) Duce LA.; Duci autogr. 
^) comune LA.; comuni autogr. 



Fontes. AMb. II. Bd. XIV. 22 



338 T&BUGA IMTEft J. DaNOULUM, DuGBM VbNKT., ET AndRONICUM ImP. 



ex nunc et futuris temporibus sine molestia a nobis et tota 
parte nostra» cum una pars alteri fecerit^) et faciet finem et 
remissionem finalem omnium predictorum dampnorum. 

Supradicta uero omnia promittimus ^) , secundum quod 
iurauimus pro nobis et Imperio nostro» habere et teuere et 
conseruare firma et inuiolabilla, dare etiam, secundum quod 
dictum est, dicta uiginti quatuor milia yperperorum, si iUustris 
Dux acceptabit, ut superius dictum est, et iurabit et confirmabit 
pro se et consilio minori et maiori toto et comuni Venetie, 
habita licentia et parabola ab ipsis secundum consuetudinem 
eorum ad sancta Dei euangelia et honorabilem et uenerandam 
crucem, hec omnia habere firma et rata et tenere et facere 
teneri et conseruari inuiolabiliter. 

Ad horum autem omnium^) cautelam presens instrumen- 
tum sacramentale fieri jussit Imperium nostrum per manus 
Ogerij, nostre Serenitatis familiaris notarii^), et aurea bulla 
pendente Imperij nostri muniri. 

Actum in urbe nostra felicissima Constanunopou , in nostro 
sacro palatio Blachernarum, die Yeneris quinto decimo mensis 
Juttij, tercie decime indictionis» anno a constitueione mundi 
secundum numerum Grecorum sexto milleno septimo centeno 
nonagesimo tercio, secundum uero consuetudinem Latinorum 
ab incarnatione Domini anno miUesimo ducentesimo octuage- 
simo quinto, presentibus magnificis uiris in Imperio nostro, et 
uidelicet cognato karissimo Imperij nostri magno logotbeta 
domino Theodoro Musalone, karissimo consanguineo Imperij 
nostri domino Andronico Comnino Paleologo, karissimo con- 
sanguineo Imperij nostri prothosevasto domino Andronico Com- 
nino Paleologo, karissimo cognato Imperij nostri domino 



^} feeerÜLA.; fecerint auiogr. 
^) prem. LA.; prom. autogr. 



') omnem LA.; omnium aotogr. 
*} notarii LA«; notarius aatogr. 




CoNViaHATIO TRSOGAE INTBR fUP. GrAECUM ET DuCEH VeNET. 339 

Tsaebio ComiHiio Turnichi*), auuneulo Imperij nostri parachi- 
nmineDo magoe sfendonis^) domino Consfantino Duca Nestingo, 
pansenasto seiiasto familiari Imperij nostri logotheta') de 
g&deo^) domino Constantino Acropolita^), panseuasto seuasto 
familiari Imperij nostri yparco^) domino Manuel! Musalo^), et 
aiijs quamphiribas nobilibus Imperij nostri. 

CCCLXXIX. 
CaHtmati« irevgae, ister lmp%r$Unm Atmoi et Dieem TeaetiaraM 

A. d. 128$, die 28. m. Jalti. 

Liber Pactorum IV, fol. 282. 

In nomine Dei eterni. Amen. 

Nos Joannes Dandulo, Dei gratia Venetiarum, Dalmatie 
atque Chroatie Dux, dominus terrarum et insularum nostro 
Ducatui subjeetarum, notum faeimus per presentem paginam 
universis, presentibus et futuris , quoniam ad antiquum amorem 
et veram dilectionem« quam ad altitudinem Imperij Romanie 
habuerunt anteeessores nostri cum tota patria Venetiarum et 
habemus^ sieut dinoscitur antiquitus, et, sieut debebat iieri, 
intendentes ad reconciliandum nos et totum comune Venetiarum 
cum excellentissimo domino Andronico, in Christo Deo fidele 
Imperatore et moderatore Romeorum, Duca Angelo Comneno 
Paleologo semper augusto, et suo Imperio, viam et modum 



*) Tnrniehi antogr. (i. e. Top- 
vCxt;) ; Turanchi LA. De hac 
gente rid. Do Gang, famil. Byz. 
p. 189. 

*) magno sf. LA.; magne sf. 
auiogr. Subest: *rapaxoc(AM{ievo^ 
ziji lufohis fff evddviQ^, i. e. magni 
sigilli eustoa a. aceubitor. Cfr. 
Codin. de offie. Cp. 11, 17 ed. 
Yenei p. 25, cum nota J. Goar. 



et Du Gang, in utroque glossario 

atque ad Villehard. p. 301. 
^) logotheea LA.; logotheta 

autogr. 
*) ginaeo LA.; ginico autogr. 

Gfr. supra p. 149. 
^) Aggripalita LA«; Aggripo- 

lita autogr. 
*} ymparco LA.; yparco autogr. 
'') I. e. Musalone. 

22* 



340 CONFIRMATIO TREUGAE INTER ImP. GrABCUM ET DUCEM VeNBT. 






quesivimus, per que ipse amor posset melius et decentius ter- 
minari ad honorem Imperij nostri et nostrum. Unde diyersis 
faetis ambaxatis ex utraque parte demum missi sunt per nos et 
consilium nostrum et comune Venetiarum nuutij ad Imperium 
suum nobiles viri, fideles et dileeti nobis, videlicet Angelus 
Marcellus et Marcus Geno^ habentes commissionem et procu- 
rationem ad firmandum et roborandum veram et puram treu* 
guam cum Imperio suo ex parte nostra et comunis Venetiarum 
secundum formam conventionum prioris treugue^), que facta 
fuit videlicet preteritis temporibus per civem nostrum Marcum 
Bembo; verumtamen usque ad complementum annorum decem 
cum extensione termini temporis tantum plus , quantum utrique 
placebit partim addi debente uno capitulo, hoc est, ne infra 
tempus huiusmodi treugue habeat libertatem una pars tractare 
cum aliquo hominum conventionem aliquo modo contra aliam 
partem, prout inferius manifestius dicitur ipsum capitulum. 
Propter aliquam vero particularem conditionem nostri quidera 
prefati nuntij non potuerunt conGcere conventionem ipsius 
treugue. Dictus vero Serenissimus et excellentissimus Impera- 
tor^ quantum in suo erat Imperio, complevit ipsius treugue 
conventionem et pactum, secundum quod saeramentale instru- 
mentum sui Imperij distinguit particulariter, quod coram supra- 
scriptis nuntijs nostris jurauit, et ad nos et comune trans- 
misit recipientes et acceptantes. Nos etiam et approbantes 
ipsam conuentionem et concordiam, presens instrumentum 
saeramentale exponimus secundum dictam formam treugue, que 
per dictum Marcum Bembo facta fuit prioribus temporibus 
simul cum additione premissi capituli et prefato termino decem 
annorum. 

Operante igitur illo, a quo omnia bona procedunt, ad 
veram treuguam, conventionem et concordiam cum ipso excel- 



^) conventionum prior um treugaelegiturin treugaanteeedenti,p.323. 



CONFIRMATIO TRBÜGAB INTBR ImP. GrABCCM ET DUCBM YbNET. 341 

lentissimo Imperatore et Imperio suo convenimus. Et in primis 
nos prefatus Dux pro nobis et consilio nostro et toto comuni 
Venetiaruro, habita sententia et parabola ab ipso consilio nomine 
comanis Venetiarum iurandi super animabus eorum» cum eorum 
Toluntate approbamus, confirmamus et roboramus omnia et 
sing^a, que in presenti pagina sunt scripta. Et hec omnia pro 
nobis et comuni Venetiarum tractata et roborata juramus ad 
sancta Dei euangelia et ad honorabilem et vivificam crueem 
ia?ioIabiliter tenere et facere obseruari integre , prout inferius 
continentur. 

Conuentiones autem et capitula sunt hec, que promittimus, 
ut superius dictum est. Et iuramus ab hodierna die Sabbati 
vigesimo octauo mensis Julij, tertie decime indictionis, anno a 
constitutione mundi secundum numerum [Grecorum] sexto 
milleno septimo centeno nonagesimo tertio, secundum vero 
consuetudinem Latinorum anno incarnationis Christi millesimo 
docentesimo octuagesimo quinto, habere et conservare nos et 
successores nostri et comune Venetiarum et Veneti cum ipso 
excellentissimo Imperatore, domino Andronico Duca Augelo 
Comneno Paleologo, et karissimo filio Imperii suj, excellentis- 
simo Imperatore Michaele Duca Angelo Comneno Paleologo, et 
Imperio eorum et heredibus et successoribus Imperij eorum et 
tota terra Romanie subiecta Imperio eorum ueram et puram 
treuguam^ tam in mari, quam in terra, sine omni fraude, usque 
ad complementum annorum decem , et tautum plus , quantum 
erit ex concordia et uoluntate utriusque partis; ita tamen, quod 
completis decem aunis et extensione, que in antea erit de con- 
cordia et voluntate utriusque partis , quecumque partium ipsam 
treuguam noluerit ultra dictum terminum, teneatur per sex 
menses alteri parti notum facere, quod eam nolit; et quod 
treugua sine corruptione conservetur infra dictum terminum 
sex mensium, et una pars alteram non offendat, sed omnia pro- 
missa secundum tenorem treugue omnimode conserventur ; et 



342 CONFIRMATIO TRBUGAE IMTSR ImP. GrAECUM BT DUOBII YeMBT« 

quod ipsos vel Imperium eorum seu gentem et terram Romaoie 
subiectam Imperio eorum non oifendemus, oec oflfendi faeie» 
mus, uel lesionem pati per aos uel per alios uUo modo vel 
ingenio. 

E t quod terras Romaoie et insulas subieetate [subiectas] 
Imperio eorum vel aliquam partem Imperij eorum vel gentem 
eorum nuUo modo molestabimus nee molestari faciemns, vel 
permittemus per nos vel per alios ullo modo vel iDgenio. Et 
quod non uniemur nee aliquem Venetum uniri permittemus 
cum aiiqua gente Christiana vel pagana, vel cum aliqua per- 
sona contra Imperium eorum et terram et gentem Romanie 
subiectam Imperio eorum. 

E t quod non dimittemus aliquem Venetum portare aliquam 
personam contra Imperium eorum et terram et gentem Imperij 
eorum. 

Et quod non paciscemur vel permittemus alicui patronum^) 
navis vel nobilibus Venetiarum pacisci cum aliquibus Regibus» 
Principibus, Comitibus vel Baronibus seu communitatibus contra 
Imperium eorum, vel contra terram eorum, seu contra exerci- 
tum eorum, aut contra gentem subiectam Imperio eorum in 
aliquibus» ut possit Imperium eorum offendi. 

Et quod non naub'zabimus vel naulizare faciemus vel per- 
mittemus per nos vel per alias personas vel alia ligua seu vasa 
de comuni nostro vel de aliquibus spetiaKbus personis Veneto- 
rum ad portandum inimicos Imperij eorum ad terras et Impe- 
rium eorum. 

Item infra terminum ipsius treugue et extensionis, que in 
antea erit ex voluntate et concordia utriusque partis, non habe- 
bimus libertatem nos Dax et comune et omnis partis Venetia- 
rum et gentis partis Venetiarum , facere aliquo modo aliquam 
conventionem seu tractatum cum aliquo vel aliquibus omnium 



*) patrono? 



r 



COHTIBMATIO TRBUGAE INTSR ImP. G&ABGUII ET DUOBM VbIIBT. 343 

Christianorum Tel paginorum contra Imperium eorum, ?el totam 
partem Imperij eorum. 

Termiaiia autem deeem annomm et extensionU, qae in 
antea erit ex ?oluntate et eoncordia utriusque partis, compnta* 
bitar a suprascripto die, quo videlicet nos Dux acceptantes et 
roborantes ipaam treugoam iuramus pro nobis et toto comuni 
Veoetiarum, obsenrare et fac^e obaenrari omnem formam huius- 
modi treugue et omnia et aingula ipaius capitula firma atque 
inTiolabilia. 

Similiter predictus excellentissimus Imperator pro se et 
loyerio auo iurauit ad aancta Dei evangdia et ad honorabUem 
et vivificam erucem seeundom morem Greeorum, habere et 
obsenrare n<^cum Duce et comuni et hominibua Venetiarum 
et aueeeasoribus noatria veram et puram treuguam, tam in mari, 
quam in terra, a dicto die, quo yidelicet nos Dux acceptantes 
et approhantes ipaam treuguam iuravimus pro nobia et comuni 
et hominibus Venetiarum, usque ad complementum annorum 
deeem, et tantum plus, quantum erit de consensu et voluntate 
utriusque partis; ita tamen, quod completis decem annis et 
extenaione in antea , que erit in ?oluntate et eoncordia utrius- 
que partis , quecumque partium ipsam treuguam noluerit ultra 
dictum terminum, teneatur alteri parti notum facere, quod eam 
nolit. Et quod treugua sine corruptione servetur infra dictum 
terannum sex mensium, et una pars alteram non offendat, sed 
promisaa omnia seeundum teaorem treugue omnimode obser« 
rentur ; et quod non oifendet nos Imperium eorum vel gentem 
nostram, aut oifendi faciet, vel permittet per se vel per alium 
ullo modo vel ingenio. Nee etiam infra terminum huiusmodi 
treugue et extensionis , que in antea erit de eoncordia et volun- 
tate utriusque partis, habebit libertatem Imperium eorum facere 
aliquo modo ullam conventionem seu tractatum cum aliquo vel 
aliquibus omnium Christianorum vel paganorum contra nos, vel 
comune nostrum, vel totam partem nostram. 



344 CONFIBMATIO TftEOOAB INTBR ImP. GrAECUM BT DOCBM YbNET. 

Item de insula nostra Crete , vei aiiqaa parte eius , noo 
molestabit nos Imperium eorum vel gentem nostraro, nee mole- 
stari faciet vel permittet per se vel gentem suam ullo modo vel 
ingenio. Et quod homines, quos habet Imperium eorum in ipsa 
insula, extrahet inde. 

Item terras nostras Coroni et Mothoni, sicut habemas 
ipsas et tenemus cum omnibus iuribus et honorificentijs nostris, 
non molestabit Imperium eorum, vel molestari faciet per se vel 
per gentem eorum, nee permittet fieri aliquam molestiam ullo 
modo vel ingenio. 

Item habebimus libertatem deffendere et adiuuare insulam 
Nigropontis et iOos de Nigroponte contra Imperium suum et 
gentem suam et alios omnes modis omnibus. Imperium autem 
eorum habeat libertatem , prout habebit voluntatem et posse» 
impugnare contra ipsam insulam Nigropontis et contra omnes, 
qui invenienlur in adiutorium et deffensionem ipsius in ipsa 
insula Nigropontis. 

Item ad petitionem nostram recipiet et habebit Imperium 
eorum inter ipsam treuguam Marcum Sanutum et Bartholomeum 
Guisi ') cum gente eorum et insulis eorum et Ulis, que tenentur 
ab eis ; tamen tali modo, ut> quemadmodum nos pro ipsis petimus^ 
obseruare debeant et ipsi Marcus Sanutus et Bartholomeus 
Guisi, cum gente sua et insulis eorum et illis^ que tenentur 
ab eis, ipsam treuguam ad suum Imperium et totam partem et 
terram Imperij sui; et quod non conuenient nee conueniri 
facient ullo modo vel ingenio cum aliquo inimicorum Imperij sui 
in offensionem aut dampnum contra aliquem partis Imperij sui. 
Et etiam cursarios non recipient, vel suscipient venientes contra 
terram Imperij sui. Et si contra aliquod predictorum fecerint, 
non tenebif ur Imperium suum conservare ipsos in ipsa treugua. 



^) De his cfr. sapra p. 138. 326. Tom. II, p. 3, ei G. Hopfii libeUam kud. 

p. 7 sq. 



CONFIBMATIO TBKUGAB INTBE ImP. GeaBCUM BT DuCBM YbNBT. 345 

sed eontra ipsos quidem sumet viadietam. Treugua vero, que 
est inter Imperiam eorum et Venetos, noa rumpetur propter cul« 
pam aliquaoi, que ereniret ab ipsia, sed permanebit iterum firma. 

Item dabit nobis Imperium suum in Constantinopoli infra 
eonfines, ineipientes a porta Drongarij, veniendo a sancto Kiu- 
tano ad manum sinistram , et veniendo ad cubam sanete Marie 
ad Tiam Corrigiariorum , veniendo inferius usque ad portam 
Perame et a porta Perame usque ad portam Drungarij deintus 
raurum, hospitia, sie videlicet: pro mansione Baiuli unum, et 
aliud unum pro mansione consiliariorum eins, et aliud unum pro 
eaneva rerum comunis Yenetiarum. Pro mercatoribus vero 
Venetis venientibus ab extra accipientur per Imperium suum ad 
p^isionem circa dicta tria hospitia alia hospitia viginti quinque, 
et dabuntur eis ipsa sine pensione pro mansione eorum. Cum 
autem plures venerint mercatores Veneti, dabuntur eis ad simi- 
lern modum in ipsa Constantinopoli et tantum plura hospitia ad 
mansionem, quanta erunt suflficientia » quemadmodum, quando 
venerint pauciores ad opus viginti quinque domorum, dabuntur 
eis sufficientia bospitia ad mansionem eorum ; remanentia vero 
hospitia de viginti quinque hospitijs aut pluribus secundum 
dictam formam dimittantur dominatoribus eorum. Et iterum 
venientibus similiter mercatoribus Venetis dabit Imperium 
suum eis ad similem modum hospitia sufficientia ad mansionem 
ipsorum. 

Item dabit nobis Imperium suum ecclesias duas in Con- 
stantinopoli , scilicet ecclesiam sanete Marie Dei genitricis et 
eedesiam sancti Marci. 

Similiter dabit nobis Imperium suum in Salonicha eccle- 
siam, quam tenent Armenij, et circa ipsam ecclesiam hospitia, 
sie videlicet: unum pro mansione Consulis, et aliud unum pro 
mansione consiliariorum eius, et aliud unum pro eaneva rerum 
comunis Venetiarum. Pro mercatoribus autem Venetis venien- 
tibus ab extra conducentur per Imperium suum alia hospitia 



346 CONPIRMATIO TOEÜGAE INTER ImP. GraKCOM BT DdOBM VbIIBT. 

riginti quioque, et dabuntur eis hospitta sine pensione ad man— 
sionem eonim. Et si pinres venerint mercatores Yeneti, dabun- 
tur eis ad similem modom in ipsa urbe Thessalonicha tantnm 
plura hospitia, quanta erunt svfficientia ad mansionem eorum; 
(et) quemadmodum, quando venerint pauciores ad opus nginti 
quinque domorum, dabuntur ipsis paucioribus suffioientia hospitia 
ad mansionem eorum. Remanentia rero hospitia de viginti 
quinque hospitijs aut pluribus seeundum dictam formam dimit« 
tantur dominatoribus eorum. Et itemm venientibus siniliter 
mercatoribus Venetis, dentur eis hospitia ad sufficientiam ad 
mansionem eorum. 

In aliis v e r o terris Imperij eorum, eum venerint, habeant 
libertatem accipiendi cum pensione eorum vel fietu domos, 
furnos et bainea in Ulis locis^ quibus eis videbitur, sine contra* 
dictione alicuius persone. 

Item Yeneti vasmulli et heredes eorum, quos habebat et 
tenebat Potestas Yenetorum, quando tenebamus Constantinopo- 
h'm, sint liberi et iranchi sicut Yeneti. 

Item habebimus mensuras^ stateras, modios, libras et 
passus ad mensurandum et ponderandum tarn in Constan- 
tinopoli, quam in alijs terris suis, ubi fuerint Yeneti vel 
habitabunt. 

Item concedet nobis Imperium suum habere sacerdotes, 
ecciesias et baptisma seeundum consuetudinem nostram in 
Constantinopoli et in alijs terris Imperij sui. Que ecdesie, 
sacerdotes et baptisma sint exempta a potentia ^ui imp^j 
et revocatione ipsius, quousque finitum fiierit tempus tpsiiis 
treugue. 

Item propter treuguam ipsam non expellentur Januenses 
de Constantinopoli vel de Imperio eorum; sed erit securitas 
per Imperium suum inter Yenetos et Januenses. Et in ipso 
ettam Mari Maiori , si acciderit fieri aliquam oflPensam vel dam- 
pnum infra hos confines dicte terre Imperij sui a Yeneto ad 



CeMFiasiuTio TasueAs iMTBa Imp. Gbaxcum et Docxm Vbnet. 347 

Janurases^) et a Janueose ad Venetum, quod suscipere debeat 
Imperium eorum lesam et dampnificatam partem, et satisfaciat 
aibi de offensa et dampno de hauere offendentis et dampnifi- 
cantis ipsum osque ad dimidium amium. Si autem non iauenerit 
hiperiam saam aceipere hauere de ipsa parte, que non obser« 
oanerit pactum , et satisfae^e dampnifieate parti , quod satis« 
&ciat ipsam'} Imperium auum de eamera sua. Habebit autem 
libertatem Imperium säum satisfieri de ipso dampno de ipsa 
parte, que non obseruauerit paetum. 

Item habeant libertatem omnes Veneti, et qui teaentur 
pro Venetis , de quaeumque parte venerint ad Imperium suum, 
et sint securi et salui per totum Imperium suum, ubi habet vel 
habebit posse, cum omnibus rebus et mercationibus eorum et sine, 
tarn in mari, quam in terra; et quod sit in eorum libertate 
eundi, standi et redeundi, emendi et uendendi sine aliquo impe* 
dimento vel dampno, sine aliquo datio, tholoneo, pedagio, 
comerclo, sealatico et omni alio datio. Et quod yenientes Veneti 
in omnibus terris Imperii eorum , de quaeumque parte yenerint, 
in quaeumque parte Imperij sui voluerint portum facere, tenean- 
tur iurare eomerclarijs Imperij sui sire offieialibus, si requisiti 
fuerint ab ipsts, quod mercationes omnes, quas habeant, et 
hauere sint Venetorum ; et si mercatores') forinsecorum habe- 
bunt, quod eas manifestabunt eisdem. Et quod Veneti possint 
Yendere et emere euicumque bomini et a quibuscumque homi- 
nibus, et a quocumque et a quibuscumque yoluerint, tam 
Grecis quam Latints, quam etiam quibuscumque alijs libere et 
absolute« Et etiam, si acctderit, per comerclarios aut ofBciales 
Imperij sui aliquid auferri ab aliquo Yeneto in aliqua parte 
Imperij sui per aliquam dictarum occasionum, quod Imperium 



^) Lege Jannensem. 

*) Potias ipsi. 

') Lege mercationes, coli, treuga aotecedenti» p. 330. 



348 CONPIRMATIO TRBUGAB INTER ImP. GrAECUM BT DUCEM VeNBT. 

faciet restitui totum id, quod ablatum fuerit, de vestiario suo 
vel aliunde, unde fuerit de voluntate ipsius. Et quod de Vene- 
tis, et qui pro Yenetis se tenent, eredatur yerbo Baiuli ?el 
aliorum Rectorum» qui pro Yenetis erunt in Imperio suo» si de 
aliquo predictorum Yenetorum, et qui pro Yenetis se distringunt 
et tenent, fuerit aliquod dubium. Et nos Dux et comune Yene- 
tiarum tepebimus ^) aeeipere sacramentum a Baiulo sive Reetore 
aut Rectoribus, venienti vel venientibus ad terras Imperij sui, 
et ponere in eorum commissione , quod debeant dicere verita- 
tem Imperio suo et eis, qui pro eo fuerint; et quod dieent 
veritatem de Yenetis, et qui pro Yenetis se distringunt. 

Item oecasione franchisie Yenetorum, quam habent in 
terra Imperij sui, non imponet, nee imponi faciet, vel imponi 
permittet Imperium suum datium aliquod vel gravamen alicui 
Greco vel Latino, vel alicui alij persone in aliqua parte vel terra 
Imperij sui aliquo modo vel ingenio , quod sit contra franchi- 
siam Yenetorum. 

Item non impediet Imperium suum vel impediri faciet 
aliquos Yenetos venientes ad terras Imperij sui, qui possint, 
cum eis expediertt vel voluerint, emere vel emi facere antennas, 
temones, arbores, lignamen et alia necessaria pro eorum lignis 
in terra Imperij sui« 

Item, si aliquis Yenetus morietur in terra Imperij eorum 
testatus vel intestatus, quod bona et res ipsius possint et 
debeant intromitti et disponi per Baiulum, sive Rectorem Yene- 
torum , sive per Yenetos , qui reperti fuerint in illo loco , sine 
aliquo impedimento ex parte Imperij sui vel ab hominibus 
Imperij sui exinde faciendo. Et si Yeneti ibi non fuerint, quod 
predicta per suum Imperium vel per suos, qui pro suo Imperio 
fuerint, ibi debeant intromitti et salvari; et exinde debeat fieri» 
secundum quod nobis Duci videbitur, et qui pro nobis fuerit. 



^) Lege tenebimur, coli. p. 330. 



COMFIRMATIO TUBDGAB INTER IhP. GrABCUM BT DUCBM VbNBT. 349 

Item, 81 acciderit, quod nolit Deus» naufragium pati 
aliqaem Venetum yel Venetos cum navi vel ligno eorum vel 
alieno, res eormn salve erunt, et habebunt adiutorium ab 
homioibtts Imperij sui ad rewperandum res eorum. 

Item, qood habebunt libertatem Veneti , emere frumen* 
tom et extrahere ipsum de terra Imperij sui cum navibus eorum 
et lignis yel alienis, et portare, quocumque voluerint, excepto 
ad terras inimicorum Imperij sui, quandocumque media centum 
frumenti yaluerint yperpera centum et infira. Et si ultra value- 
rint, quam centum yperpera centum media frumenti, non pos« 
simus frumentum extrahere de terra sua sine licentia. Et si 
augmentaretur modius, quod sit secundum rationem augmen* 
tationis. 

Similiter, si aliquis Venetus vel Veneti venerint a Mari 
Maiori cum navibus vel lignis, tarn Veneti, quam forensis, cum 
frumento vel blado^ quod possint ire cum ligno ipso '} vel forin* 
secorum et cum Frumento seu alio blado libere et sine contra- 
dicUone sui Imperij vel alterius persone loco Imperij sui. 

1 1 e m , si aliquis Venetus offensam fecerit alicui Greco, et 
inuenietur ipse Venetus, teneatur Baiulus sive Rector, qui pro 
Venetis fuerit, facere vindictam secundum rationem. Si autem 
non invenietur malefactor, quod detur ei terminus usque ad 
medium annum ad comparendum et satisfaciendum de offensis 
per cum factis. Et si infra predictum terminum venerit, Baiulus 
sive Rector faciet vindictam de eo , ut dictum est. Et si non 
invenietur, Baiulus sive Rector vel eius viearius mittet et signi- 
ficabit per loca et terras , ubi Veneti habent posse , ita , quod 
possint inueniri de rebus malefactoris , et de rebus, que inve- 
nientur, satisfieri illi, qui iniuriam passus fuerit. Et si acciderit, 
aliquem Venetum, quod Dens avertat, interficere aliquem 
Grecum, ipse Venetus iudicabitur per Imperium suum. Et si 



^) Lege ipsomm, coli. p. 332. 



350 CONFIBMATIO TREU6AE INTBft lUP. GüAECUM ET DOCEH VeNET. 



Venetus interfieiet aliquem Venetum tarn in Constantinopoli, 
quam extra, debeat iudieari per Baiulum siue Rectorem, qui 
pro Venetia faerit in partibus iB». 

Item relaxabit Imperium eorum omaes careeratos et 
deientos Yenetos in omnibus terris Imperij sui» ubicumque 
fuerint detenti , libere et absolute ; et nos similiter dimtttemos 
omnes Grecos, quos habemua in careeribus nosfris per loea 
detentos, tarn in insala Crete, Corono et Mothono et Nigro- 
ponto (sie) et alio loco captos , libere et absolute , ita , quod, 
81 dieti Greci yoluerint remanere in aliqua dictarum partium, 
possint ibi esse indempnes a Venetis« Et si ire voluerint 
ad terras Imperij eorum cum famOijs suis, ire libere permit* 
tantur. 

Item non retinebit Imperium suum , nee retineri faeiet, 
uel mittet seu mitti faciet nauigium Venetorum ad aliquam par- 
tem contra voluntatem eorum per totum suum Imperium. 

Item non permittet suum Imperium , fieri aliquod arma« 
mentum contra Venetos in terra Imperij sui. Et si aliquod 
dampnum factum fuerit Venetis uel alicui eorum per huiusmodi 
armamentum, emendabitur per Imperium suum. Et si aliqui 
Veneti cursarij fecerint aliquod dampnum ad terram Imperij 
sui« teneatur Baiulus uel eius vicarius siue Rector per sacra- 
mentum, bona fide et sine fraude inuenire eos et teuere, et 
facere yindictam de eis, qui raubariam fecerint, et accipere res 
eorum et restituere illis, quibus res ablate fiierint, exceptis 
Venetis, qui tenent et tenebunt de insulis, que non sunt subiecte 
nobis et comuni Venetiarum. 

Et si de alia gente vel de insulis huiusmodi, que non sunt 
subiecte nobis, ut dictum est, venerint cursarij ad terras Imperij 
sui , non recipient ipsos Veneti ad terras uel insulas eorum ; 
sed expellent eos et pugnabunt, sicut expellentur per iUos, 
qui sunt de Imperio suo. Si uero aliqui fuerint, qui receperint 
ipsos cursarios et habebunt penam ab Imperio suo, non tenebitur 



COMFIAHATIO TRBUGAB INTKR ImP. GftAeCUM ET DUGEM VsNBT. 35 1 

propterea suum Imperium de sacramento pro pena facta in eos, 
^i dietoa curaarios reeeperint, ut dictum est« 

Item si euenerit, quod aliquod contra dictam conventio* 
nem et trenguam factum fuerit ex parte nostra uel comunis 
Venetiarum seu Venetorum, non rumpet Imperium eorum 
propter hoc statim ipsam treuguam, nee movebit g^erram 
eontn nos; sed aignificabit nobis, ut emendetur, quicquid contra 
ipaam treuguam fuerit attentatum. Et e conuerso, si aliquid ex 
parte sui Imperij factum fuerit contra ipsam treuguam uel con- 
Ycntionem, non rumpemus propter hoc nos Dux et comune 
Venetiarum seu Veneti statim ipsam treuguam , nee movebimus 
guerram contra Imperium eorum, sed significabitur per nos 
Imperio eorum, quod factum fuerit, ita, quod emendari debeat 
offensa huiusmodi. 

Item, si aliqui mercatores Imperij sui et terrarum suarum 
Yoluerint yenire Venetias cum mercationibus , possint vendere 
mereationes vel merces, quascumque voluerint, sine aliquo 
impedimento, solrendo tarnen comercla a nobis et comuni Vene- 
tiarum ordinata. 

Cum autem multis habitis' verbis a nobis Duce et comuni 
Venetiarum et parte nostra occasione predictorum dampnorum 
tempore priorum treuguarum tam alijs, quam de duabus navi- 
bus, Bobiza scilicet et Zonella'), et omni alio dampno facto 
tempore ritae felicis memorie Imperatoris patris prefati Sere- 
nissimi Imperatoris , et venerit ipse Serenissimus Imperator , et 
promiserit per predictum instrumentum sacramentale Imperij 
sui, dare nobis yperpera viginti quatuor millia, ut dissolueretur 
totaliter questio, que in antea fieri posset de huiusmodi dam- 
pnis ; dare autem debeat ipsa sine aliqua dilatione et prolixitate 
dierum, mora seu conditione Ulis vel illi, quibus vel cui mitte- 
mus ad Imperium suum pro recipiendis dictis yperperis, et quod 

*) Bumbisa et Zoella in (reuga antecedenti, p. 337. 



352 CoNFiaMATIO TREUGAE INTER ImP. GrAECÜH ET DuCEM VeNBT. 

facere possint de ipsis id, quod per nos illis vel Uli inandatum 
fuerit; cum Präsentatum faerit videlicet ad Imperium eorum 
presens nostrum iastrumentum sacramentale, quod super dictam 
treuguam pepigimus iurando, cum ipsam treuguam approbantes 
perfeeimus et iurauimus, debet Imperiam suum dare, ut dictum 
est, sine aliqua contradictione predicta viginti quatuor millia 
yperpera. Postea nulla questio &et, nee nunc, nee venturis 
temporibus pro dictis dampnis nee Imperio eorum nee heredi* 
bus et successoribus eorum Imperij ex parte nostra Ducis et 
comunis Venetiarum aut suceessorum nostrorum et totius partis 
eorum. Similiter nee Imperium eorum vel heredes et succes* 
sores eorum requirent unquam a. nobis Duce vel comuni Vene- 
tiarum aut omni parte Yenetorum dampna, que facta fueruut 
ex parte nostra parti Imperij eorum temporibus dictarum treu- 
guarum et in uita felicis memorie patris Imperatoris ipsius Sere- 
nissimi Imperatoris; sed erimus et nos et omnes, qui de parte 
nostra fuerint, ex nunc et futuris temporibus exinde sine aliqua 
molestia ab Imperio eorum et omni parte Imperij eorum , cum 
una pars alteri fecerit et facit finem et remissionem finalem 
omnium predictorum dampnorum. 

Hec omnia facta sunt et roborata per nos Ducem, ut supe- 
rius dictum est» presentibus transmissis nuntijs ab ipso excel* 
lentissimo Imperatore ad nos, videlicet sacratissimo metropo- 
litano Methelinensi ^) ypertimo domino Dimitrio Hermico'}, et 
fideli et iamiliari domicello Imperij sui Constantino Fiscomalo, 
ad recipiendum dictum iuramentum prefate conventionis sive 
treugue a nobis, presentibus nobilibus viris Jacobo Dandulo, 
Joanne Barbo, Marco Quirino, Marco Michaeli de sancto Cas- 
siano, Albertino Mauroceno et Andrea Valaresso, consiliarijs 



>) L e. Mithilinensi, ut in treuga antecedenti „Mitilin.^, p. 335. 
^) Iren ICO? Vide 1. 1., ubi ConsUntinus (domicellus, i. e. dt9n6aif^oi) 
audit Foscamolus. 



^ 



EXEMPLDM SOLUTIONIS CENSÜS ECCL. S. MaRCI DE VeN. 353 

nostris; reverendis viris Jacobo Maianzocho, Archidiacono 
ecclesie Castellaoe, Stephano Bethano, plebano sancti Samuelis 
et eapellano nostro ecclesie sancti Marci ; egregijs viris Marino 
Mauroceno, de nostro mandato Comite Auserensi, Marino Zorzi, 
Comite Curzole, Marco Michaeli de Sancto Canciano et Nicboiao 
de Canali, Capitibus de Quadraginta, et multis alijs, in generali 
et maiori consilio nostro et comunis Venetiarum et minor! ad 
sonum campanarum congregato more solito in nostro Ducali 

palatio. 

Ad maiorem ergo cautellam horum manu propria hie sub- 
scripsimus, et nostra bulla aurea iiissimus communiri , et per 
manum Tanti, notarij et Ducalis aule Venetiarum cancellarij, 
subsignari fecimus ipsa et roborari; dantes ea nuntijs felicis* 
simi Imperatoris , currente , ut dictum est , anno inearnationis 
Jesu Christi millesimo ducentesimo octuagesimo quinto, die 
Sabbati, Tigesima octaua mensis Julij, tertie decime indictionis. 

Ego Joannes Dandulo, Dei gratia Dux, manu mea sub- 
scripsi. 

Ego Tantus, notarius et Ducalis aule Venetiarum can- 
ceUarius, predictis interfui, et de mandato illustris domini Ducis 
prefati et rogatu mtnoris et maioris sui consilij publicavi. 

CCCLXXX. 

Iiemplu 8«liti«ii8 ceisis ecclesie saicti larci de YeiecUs pr« saactl 
lard tyreasis et saactt Harcl Aee^aensls eeelesils, ad dlctam ecciesiam 

saactl Harcl de Teaeclls spectantlbis. 

A. d. 1286, die 19. m. Aprilts. 

Liber Albus fol. 167. 

Flamioius Cornelius Ecclesisß VenetSB X, 1, p. 226. 

Omnibus, presentes litteras inspecturis, Christoforus de 
Tholomeis de Senis, domini Pape capellanus, executor super 
censibus colligendis in prouincia Lombardie ac Patriarchatibus 

Fontes. Abtb. U. Bd. XIV. 23 



354 



BeRNARDI de ViCENTIA INSTITUTIO CETT. 



Aquilegiensis et Gradensis per Sedem Apostolicam constitutus, 
salutem in Domino. 

Uniuersitati uestre tenore presentium innoteseat, dos die 
decimo nono mensis Aprilis pro eensu ecclesie saneti Marc! de 
Venecijs, quem in festo omnium Sanctorum annis singulia pro 
saneti Marci Tyrensis et saneti Marei Aceonensis eeclesijs, ad 
dietam eeelesiam saneti Marei de Veneeijs speetantibus, per- 
sohere ecclesie Romane tenelur ^)9 nomine Romane eeelesie 
reeepisse a discreto uiro, domino JaeoboMaiazoeho^), canonico 
saneti Marei predicti, et Arehidiaeono Castellano, tres libras et 
soldos sexdeeim et decem denarios Venetorum grosser., dante 
et soluente dietam peecuniam de beneplaeito magnifiei uiri 
domini Johannis Dandoli , Ducis Veneeie , nomine uenerabiliuin 
uirorum, Primieerij et capituli ae eeelesie saneti Marei de Vene- 
eiis, pro tempore triginta quinque annorum preteritorum , pro 
quibas nobis eonstitit, eensum huiusmodi Romane eeelesie non 
fuisse solutum, duobus Bisancijs pro quolibet anno computatis. 

In euius rei testimonium has litteras nostro sigillo munitas 
duiimus eoncedendas. 

Data apud sanctum Georsium prope Venecias, Castellane die- 
eesis, sub annis a natiuitate Domini millesimo dueentesimo 
oetuagesimo sexto, die deeimo nono mensis Aprilis, pontifieatus 
domini Honorij Pape IV anno primo. 

CCCLXXXI. 
■arcis, Abbas m^aasterli s. (re^rgli mi^^ris Teaetiarim, iastluit ia 
Pri^ren s. Harci de Creta Fratrem Bernardim de Ticeatia, m^aaehim 
8. fie^rgii maj^ris, eifie naadat, it b«aa ipsiis m^aasierü s. Harcl 

reciperare stideat. 

A. d. 1287, die 13. m. Aprilis. 
Flamini US Cornelius Ecclesiae Venetae T. VIII, decad. XI 
parte posteriore, p. 288, 



^) Htec nos ex solemni formula adjecimus. 

*) Sic Com.; Muiaxocho LA.; variat nominis forma, coli. p. 3$3. 



BbRNAAOI ob VlCENTlA INSTITUTIO CBTT. 355 

Ex autographo in archiyo mooasterii s. Georgii majoris Vene* 
tiaram. 

Uoirersis, presentes litteras inspecturis, Frater Marcus, 
diTina paeientia Abbas humilis monasterii s. Georgii majoris de 
Venetiis, ad Romanam ecclesiam nullo medio pertinentis, ordi- 
nis s. Benedict!, Castellane diocesis, salutem in Domino sempi- 
ternain« 

Noveril aniversitas yestra, quod nos de mandato venera- 
bilis Patris, domini Fratris Hugonis, ordinis Predicatorum, Epi- 
scopi BetbJimitani '), et religiös! viri domini Andree, Superioris 
monasterii s. Mathie Heremitarum de Murano, ordinis Camal- 
dulensis, Torceilane diocesis, visitatorum monasterii nostri 
8. Georgii et membrorum per summum Pontificem deputatorum, 
in exeeutione dicte visitationis in eodem monasterio existen* 
tium , nee non de Toluntate et consensu religiosorum virorum, 
Fratris Guizimanni, Prioris, et Fratris Jacob! de Trigesto, Fratris 
Benrenuti, Fratris Angeli, Sacriste, Fratris Johannis de Vicentia, 
Protarii, Fratris Petri, Fratris Bergami, Fratris Francisei, Fratris 
Julian!, Camerarii, Fratris Marc!, Fratris Antonii ac Fratris Jacobi 
monaehorum, et eonventus predicti monasterii nostri ad hoc 
speciaiiter congregatorum , tenore presentium revocamus et ex 
certa seientia anullamiis et irritamus omnes et quaslibet con- 
cessiones, locationes, inf^udaciones , coUationes et commissio- 
nes per nos seu nostro et dicti eonventus nomine factas qui- 
buscunque personis ecciesiasticis vel seciilaribus de ecclesia 
s. Marci de Creta, et juriiim et pertinentiarum ipsius ad nos et 
dictum monasterium nostrum pleno jure spectantium. Et cupien- 
tes , quod eadem ecclesia tam spiritualibus , quam temporalibus 
proficiat inerementis, de discretione ac industria religiös! viri, 
Fratris Bemardi deVicentia, monachi, et professi nostri mona- 



<) De eo Tide Le Quien. 1 1. HI, 1282. 1283. 

23 



356 



BsaNARDI DE YlCHNTlA INSTITUTIO CETT. 



sterii Presbyter! , latoris presentium , plenam habentes notitiam, 
sibi curam, regimen ac administrationein predicte ecclesie 
s. Marc! de Creta et jurium omnium ac peptinentiarum ipsius 
tarn in spiritualibus, quam in temporalibus duximus committenday 
ipsumque ipsius ecclesie preficimas in Priorem, ac de Prioratu 
ipso et jurium ac pertinentiarum ipsius eundem per nostrum 
anulum presencialiter investimus: 

Dantes et concedentes eidem Fratri Bernardo, Priori, 
plenam licentiam, liberam potestatem et speciale mandatum ad 
revocandum et recuperandum omnia et quelibet bona et jura 
ejusdem ecclesie, occupata illicite vel detenta, ad jus et pro- 
prietatem nostram et ecclesie memorate; et si necesse fuerit 
pro predictis ad agendum et defendendum contra quascunque 
personas ecciesiasticas vel seculares, coUegia et universitates, 
et coram quocunque judice ecdesiastico vel seculari, ordinario 
vel delegatoy dato vel dando» nee non excipiendum et replicandum 
libellum, dandum et recipiendum litem seu lites, contestandum 
de calumpnia et veritate dicenda, jurandum» ponendum et respoo- 
dendum articulos, dandum et recipiendum crimina et defectus 
obiciendum, beneficium restitutionis in integrum petendum et 
recipiendum, testes, instrumenta, litteras, probaciones quaslibet 
producendum et reprobandum, allegandum in causa seu causis, 
prosequendum alium vel alios, procuratorem seu procuratores 
loco sui constituendum et revocandum, et generaliter ad omnia 
alia et singula generali administrationi et causarum prosecu- 
tioni congruentia et necessaria faciendum, que in predictis et 
quolibet predictorum fuerint opportuna; omni tamen genere 
alienationis, permutationis, obligationis et submissionis ^sius 
ecclesie et jurium ac pertinentiarum ipsius stabilium eidem Fratri 
Bernardo, Priori et constitutis per eum penitus interdicto: 

Promittentes tenore presentium omnibus et singulis, quorum 
interest vel Interesse poterit, sub ypotheca et obligacione 
omnium bonorum monasterii nostri, ratum et firmum habere. 



r 



Treu6üa Christianorum cum Saracenis. 357 

qiiicquid per dictum Fratrero Bernardum utiliter factum fiierit 
in predictis et quolibet predictorum. 

In quorum omaium testimonium et certitudinem pleniorem 
presentes patentes litteras per Petrum Nicolai de Guarano, 
notarium publicum infraseriptum, scribi et publicari mandavi- 
mus, et nostro sigillo muniri. 

Datum et actum in capitulo monasterii nostri, ibidem predictis 
dominis Episcopo et Superiore visitatoribus et monachis pre* 
seutibus et expresse consentientibus , sub anno Domini mille- 
simo ducentesimo octuagesimo septimo, indictione quintadecima, 
mensis Aprib's die terciadecima. 

Presentibus religiosis viris, Fra tre Johanne de Bononia, ordi- 
nis Predicatorum, socio dicti domini Episcopi, et Fratre Mauro, 
monacho monasterii s. Mathei Heremitarum de Murano, socio dicti 
domini Superioris, nee non Fratre Odino deVilers, Fratre eccle- 
sie Bethlimitane, testibus ad hec rogatis specialiter et rogatis. 
Ego Petrus Nicolai de Guarano, Alatr. dioc, publicus 
saeri Imperii auctoritate notarius, predictis omnibus interfui, 
premissaque omnia descripsi et publicavi, meoque siguo signavi. 

CCCLXXXH. 
Treigia Christian^riDi cm Saraceiis. 

A. d. 1289, m. Mt^io. 

Andreas Dandulus I. c. p. 402 in addifamento ex eodiee 
Ambrosiano : 

„Item eodem anno (MCCLXXXIX) de mense Maij Soldanus 
Babiloniae (i. e. Melek-el-Mansur) cepit Tripolitanam urbem, quam 
fecii funditus ruinari^ et cunctos Christianos in ipsa repertos 
mandavit occidi; et eodem anno inter Christianos et Saracenos 
treugua per decennium confirmata est."* De rerum nexu adeas 
Sanut. 1. 1. p.229 sq. Raynald. 1. 1. a.l289, §.68 sqq. Abulfeda 
I. 1. V, 91. Makrlzi ed. QuatreinJre 11, 1, p. 102 sq. 

Cfr. Le Bret I, p. 622. 



3S8 



CONCORDIA INTER YkNBTOS, AQOILKJAM CBTT. 



CCCLXXXIII. 
Litterae Nicolai IT. ad TeaeUs de bella ia Saraceaas aiaTeada. 

A. d. 1291, m. Augusto. 

Raynaldus I. 1. a. 1291, §.29. Eadem liierarum senieniia 
ad Venetos, quae ad Genuenses, missa. Hasce litteras ille ibidem 
exhibuit §. 23—28. 

CCCLXXXIV. 

Caaeardia Irmata iater Petraai Crradaaica, Daeem, et eamaae Teaetia- 
ram ei aaa, et Patriareham A^aileJ», Camitem fiariti» et caaiafte 

Tergesti ei altera parte. 

A. d. 1291, die 11. m. Novembris. 

Liber Pactorum IV, 161. 

Aodreas Dandulus cont. I.i. p.403: nEodem etiam tempore 
errores et guerrae, tempore praedeceasorum huius Ducis exortae 
inier Aquilejensem Patriareham, Comitem Goritiae et Tergestinos 
ex una parte, et Venetos ex altera, nunc et probitate et pro^ 
visione huius inclyti Ducis, die XI Novembris, indictione XFV 
(I. IV} ad quietam et pacificam Concor diam redactae sunt per 
Thomam Quirino, Petrum Basilio, Petrum Zeno et Rogerhan 
Mauroceno". 

Cfr. ea, quae adtulimus supra ad n. CCCLXXVI. Simul nostro 
pacto beiie illustratur documentum, huius quasi praeeursor a. 1289, 
quod edidit Carli 1. I. Appendice, p. 6S — 89, sub titulo: Compro- 
messo della republica in Papa Nieolo IV 

In Christi nomine. Amen. 

Anno eiusdem millesimo dueentesimo nonagesimo primo, 
indictione quarta, die undeeimo intrante Novembris, Tabyisii, 
sub logia egregii viri domini Gerardi de Camino, civitatis et 
districtus Tarvisii Capitanei generalis , presentibus ipso domino 
Gerardo ac nobilibus et discretis viris dominis Wecelone, filio 
eins, canonico Aquilegiensi , Tybaldo de Brusatis, Potestate 
Tarvisii, Gerardo Vitoliano, legum Doctore, Frederico de Lingua* 
de Vacha et Bartholomeo de Verariis, judicibus, ambaxatoribus 



CONCORDIA INTBR VbNBTOS, AqUILEJAM CBTT. 350 

eomunis Padue, Alberto Richo et Rizo de Tervisio, Lambertino 
et Scoto de Coneglano, Odolrico de Miinillian<)f et aliis pluribus 
ad boe Toeatis teatibus et rogatis. 

Hamani proeurante generis inimieo, qui sue calliditatis 
Fersutia non solum gentem contra geDtem et regnum adversus 
regnum procurat insurgere, verum etiam interdum filios in 
neeem animat genitorum, dudum inter inclytum dominum 
Petrum Gradonieo, illustrem Yenetiarum, Dalmatie atque Cbroa- 
tie Ducem, dominum quarte partis et dimidie totius Imperii 
Romanie, et comune Venetiarum ex parte una, et reverendum 
in Christo Patrem, dominum Raymundum, sancte sedis Aquile- 
giensis Patriareham, et magnifieum dominum Albertum, Goritie 
Comitem, et eomune et homines Tergesti ex altera parte, 
subortis discordiis, questionibus suscitatis, immo et guerra 
sevissima, in miserabiies strages hominum, loeorum desolationes, 
rerum dispendia et animarum invalescente pericula , nobilis vir 
dominus Lambernitius de Frascobaidis , Potestas, antiani '), 
eonsilium et comune Padue, amice sincerifatis affectu utriusque 
partis quietem zelantes et comoda, nobiles et discretos viros, 
dominos Gerardum Vitellianum, Doctorem legum, Fredericum 
de Lingua de Vaeha, Bartholomeum de Yerariis, iudices, et 
Nicolaum de Strepatis, cives Padue» ambaxatores suos pro 
tractanda inier partes pace ac concordia destinarunt. Quibus 
Doa cum egregio ac potenti viro domino Gerardo de Camino^ 
civitatis et districtus Tarvisii Capitapeo generali, assumenti- 
bus tractatum hujusmodi, ipsorum tandem operoso studio Regis 
Paeifici faventi dementia nobiles viri, domini Thomas Quirino, 
Petrus Baseglo, Petrus Geno et Rugerius Mauroceno, syndici 
et procuratores predictorum domini Ducis et eomunis Venetia- 
rum, ad infrascripta facienda plenum habentes mandatum, prout 
in instrumento publico : 



^) Cfr. nos snpra p. 108. 



360 CONCORDIA INTER VeNETOS, AqUILCJAM CBTT. 

^sub anno Doroinice incarnationis millesimo ducentesimo 
nonagesimo primo, indictione quinta^), die decimo quarto 
intrante Octobris, Veneths , in Ducali palatio per Marcum Sibotto, 
notarium et Dueab's aulc Venetiarum scribam, inde confecto et 
ipsius domini Ducis bulla plumbea pendenti munito,^ 

plenius continetur ex parte una, et discreti viri domini 
Bernardus, deeanus Civitatensis , Jacobus Ottoneiii, canonieus 
Aquilegiensis et vir nobilis dominus Nicolaus de Butrerio, pro- 
euratores et syndici dicti domini Patriarebe» plenum ad subscripta 
mandatum habentes, prout continetur in publico instrumento: 

^per me Walterum, notarium infrascriptum, sub anno Do- 
mini millesimo ducentesimo nonagesimo primo, indictione 
quarta, die secunda intrante Octubri^ in castro Unm, in 
Patriarchali palatio exinde confecto et ipsius domini Patriarche 
pendenti sigillo munito,^ 

quorum procuratorio nomine venerabiles viri domini R., 
deeanus et capitulum Aquilegiensis ecclesie suum prebuerunt 
consensum, prout per eorum patentes litteras datas Aquileoie, 
sub anno et indictione proximo suprascriptis, die tertio intrante 
Octubri et munitas pendenti sigillo ipsius capituli plene patet, 
ac discretus vir dominus Ottolinus de Justinopoli, proeurator 
et syndicus domini Comitis memorati, habens ad ea, que conti- 
nentur inferius, plenariam potestatem, prout in instrumento 
publico, per Omnebonum notarium sub proximo dictis anno et 
indictione, die octavo intrante Novembri, in Venzono in via 
publica ante domum Nicolai confecto exinde et ipsius domini 
Comitis sigillo pendenti munito, plenius continetur; nee non 
discreti viri domini Matheus Baiardus et Zufredus de Aurelia, 
procuratores et syndici predictorum comunis et hominum de 
Tergesto, habentes ad contenta inferius plenariam potestatem^ 
prout continetur in instrumento publico, confecto exinde per 



^) Potius quaria. 



r 



CoNCORDIA INTER VeNETOS, AqDILEJAM CETT. 361 



Henricum notarium sub anno et indictione predictis die ultimo 
Septembris, Tergesti, in palatio comunis ex altera parte, pro- 
euratorio et syndicario nomine omnium predictorum^ quonim 
sjndici et procuratores existunt pro ipsis et omnibus et singulis 
subiectis fidelibus, fautoribus et coadiutoribus eorundem, sibi 
inyicem de omnibus iniuriis, oifensionibus et dampnis, tarn reali- 
bus, quam personalibus illatis hinc inde , finem et remissionem 
plenariam, salyis , que continentur inferius , facientes , ad talem 
inter se pacem et concordiam devenerunt, prout seriatim infe- 
rius annotatur« 

Inprimis siquidem, quod super questionibus, controyer- 
siis et discordiis ; que sunt et esse possunt inter venerabilem 
Patrem dominum Raymundum Patriarcham et ecciesiam Aquile- 
gieusem ex una parte , et dominum Dueem et eomune Yenetia- 
rum ex altera super iurisdictione et iuribus totius provincie 
Ystrie, eompromittatur in sanctissimum Patrem, dominum Nieho- 
lanm Papam quartum; ita, quod cognoseatur et simul et semel 
difBniatur per dictum dominum Papam tam de proprietate, quam 
de possessione diete iurisdictionis et aliorum dictorum iurium, 
per arbitrationem , per arbitrium, per rationem, laudationem, 
ordinationem et amicabilem compositionem alto et basso, sicut 
ei yidebitur, sub pena mille marcharum auri ; medietas cuius pene 
eedat Romane ecclesie, et alia medietas cedat parti servanti 
predicta. Sed si dominus Papa non diffiniret, nihilominus sit 
pax et treugua inter partes, donee creetur alius Papa et post 
per sex menses et tantum plus, quantum placuerit partibus. 
Si qua yero partium extunc eam noUet forsitan observare, 
teneatur denuntiare alteri per tres menses, antequam illam 
infringat, se noile illam seryare, sub simili pena, que cedat ut 
sopra; et elapso dicto termino trium mensium neutra partium 
teneatur ad sacramentum, nee ad penas. 

Item super restitutione seu satisfactione mercationum et 
rerum mobilium aceeptarum et intromissarum seu impeditarum 



362 



CONCORDIA INTER TbNBTOS, AqOILBJAM CBTT. 



ante pacem factam per dominum . . • Episcopum Concordiensem, 
compromittatur per supradictas partes in yenerabiles Patres 
dominos • • • Castellanum et • . • Padue Episcopos ^) ; per 
quos eognoseatur et diffiniatur per saeramentum de piano sine 
strepitu iudiciorum infra quindeeim dies, postquam convenerint. 
Et debeant eonvenire infra quindeeim dies, postquam pax fuerit 
publicata. Et si rite processum est per sapientes de Venetiis 
iuxta tenorem paeis predicte, debeat fieri restitutio et sati»« 
factio secundum tenorem sententiarum datarum per sapientes 
predictos in tribus annis proxime seeuturis ab huiusmodi cogni- 
tione et diffinitione, factis per supradictos Castellanum etPadua- 
num Episcopos, videlicet de tertia parte quolibet anno. Si vero 
non rite processum foret secundum formam pacis predicte, 
predicti Episcopi debeant cognoscere et difiinire per saeramen- 
tum de piano et sine strepitu iudiciorum de restitutione et satis- 
factione supradictis tanquam arbitri, arbitratores et amicabiles 
compositores infra unum mensem extunc immediate sequentem. 
Et si infra predictos quindeeim dies non cognoscerent, vel infra 
dictum mensem aliqua supenreniente causa non diffinirent, 
dominus Dux Venetiarum possit eiligere tres sapientes de 
Venetiis, qui cognoscant et diffiniant de restitutione et satis- 
factione predictis, secundum formam pacis et pactorum hacte- 
nus initorum per dominum Episcopum Concordie. Et hoc fiat 
sub pena mille marcharum argenti, que cedat ut supra. 

Item, quod pacta inita inter dominum Gregorium olim 
electum Aquilegiensem ex parte una, et dominum Raynerium 
Geno tunc Ducem et comune Venetiarum ex altera, et confir- 
matio et approbatio cum quibusdam additionibus factis inter 
dominum Raymundum Patriarcham ex una parte, et dominum 
Laurentium Teupulo Ducem et comune Venetiarum ex altera, 



^) Episcopus CoDCordiensis erat F o 1 c e r i a s (cfr. »upra p. 309), Castellanas 
Fr. Mo na idus,Paduaniis Bernard US, coli. Ughellol. 1.1,598; V, 447; 342. 



CONCORDIA INTBR VeNBTOS, AqUILBJAM CBTT. 363 

et pax et pacta facta inter dominum Raymundum Patriarcham 
et ecciesiam Äquilegiensem ex una parte, et dominum Joannem 
Dandolo Ducem et comune Venetiarum ex altera, quoad pacem 
et pacta predicta cum conditionibus appositis in eisdem firma 
permaneaat et penitus obseruentur sub pena duorum miUium 
marcharum argenti, que simili modo cedat 

Item, quod burgus Mugle debeat dimitti hominibus dicti 
bargi, destructis muris et fortiliciis Tergesti factis a parte 
maris, et extractis et destructis purpuraliis et aliis fortiliciis 
factis iu mari ab initio prime guerre usque huc; et tunc relaxentur 
libere eonfinati homines dicti burgi, dummodo indulgeatur homi- 
nibus dicti burgi, et fiat remissio per dominum Patriarcham de 
eo, quod se dederunt domino Duci et fuerunt cum eo in pre- 
senti guerra, salvis pactis et fidelitate, in quibus homines dicti 
burgi tenentur domino Duci et comuni Venetiarum, et salvo 
omni iure Aquilegiensis ecclesie; ita etiam, quod, si forte 
homines predicti noluerint intendere et obedire ipsi domino 
Patriarche, non teneat indulgentia et remissio supradicta, nee 
dominus Dux et comune Venetiarum dabunt eis consiüum, 
auxilium vel favorem, publice vel occulte, sub pena mille mar- 
charum argenti, que cedat ut supra. Castrum vero Mugle 
reddatur domino Patriarche , sicut ipsum est, acceptato com- 
promisso per dominum Papam predictum et salvis pactis et 
fidelitate , in quibus homines dicti castri tenentur domino Duci 
et comuni Venetiarum, dummodo indulgeatur hominibus dicti 
castri et fiat remissio, ut dictum est supra, salvis pactis et 
fidelitate, in quibus homines dicti castri tenentur domino Duci 
et comuni Venetiarum, et salvo omni iure Aquilegiensis ecclesie. 
Et relaxentur libere a confinibus eonfinati homines dicti castri ; 
ita, quod, si forte homines ejusdem castri noluerint inten- 
dere ipsi domino Patriarche, indulgentia et remissio supra- 
dicta non teneat. Nee dominus Dux, comune et homines 
Venetiarum dent eis auxilium, consilium vel favorem, publice 



364 



CoNCORDIA INTER YeNETOS, AqUILBJAM CETT. 



vel occulte, sub pena mille marcharum argenti, que cedat 
ut supra. 

Item, quod hominibus de Tergesto, qui dederunt domino 
Duci et comuni Venetianim castrum Mucbo, reductis per pacem 
in Tergestum et 8uper bonis eorum cum ea seeiiritate, que 
videbitur dominis Episcopis supradictis, et destruetis muris et 
extractis et destruetis purpuraliis et aliis fortiliciis Tergesti, 
sieut eontinetur in eapitulo burgi Mugie« restitui debeat dictum 
castrum per domiuum Dueem et comune Venetiarum predictis 
de Tergesto , qui illud dederunt , et per ipsos restitui debeat 
domino Episcopo et eeelesie Tergesti. Quod si forte noilent, 
dominus Dux non intromittet se de ipsis, nee per ipsum nee 
per comune aut homines Venetiarum eis prestabitur consih'um, 
auxilium vel favor, publice vel occulte. Nee etiam debent 
redire in Tergesto, nee super bonis eorum, sub pena mille 
marcharum argenti, que cedat ut supra. 

Item facto compromisso et acceptato, ut dictum est, red- 
datur vicinatus sancti Petri, sicut ipse est, cum tali conditione, 
quod aliqua fortilitia non fiat in eo, nisi primum difßnitum fuerit 
per dictum dominum Papam de bis, de quibus fuerit compro- 
missum in ipsum, sub pena quingentarum marcharum argenti, 
que cedat ut supra. 

Item, quod dominus Patriarcha personaliter iurabit, pre- 
sentem pacem et concordiam observare et facere observari, 
dominus vero Dux promittet. 

Item, quod utriusque partis exbanniti et ejecti, seu qui 
motu proprio exiverunt, tam de Justinopoli, quam de aliis locis, 
debeant redire ad possessiones suas, sicut ipse possessiqnes 
sunt, scilicet in statu, in quo sunt; ita, quod per procuratores 
suos et familias possint eas teuere et habere ac eis frui, post- 
quam ipsi exbanniti vel ejecti et qui motu proprio exiverunt, 
venerint ad dominum Ducem et fecerint ei honorem debitum, 
iurando stare mandatis ipsius domini Ducis sicut domini sui, 



CONCOHDIA INTBH VbNBTOS, AqUILCJAM CKTT. 365 

quod intelligitur de exbannitis et eieetis et motu proprio exeun- 

tibus, qui ante guerram habitam cum domino Patriareha iura- 

bant domino Duei. Uli rero exbanniti et alii eiecti, qui non 

renerint infra unom mensero, et non iurarent stare preceptia 

domini Docis vel recederent a preeeptis ipaius, non reeipiantur 

nee permittantur stare in Tergesto vel eins districtu, nee in 

Istrta, nee super castrum, nee a Monte Faicone versus Istriam, 

8ub pena quingentarum marcarum argenti, que eedat ut supra. 

Item, quod, postquam pax clamata fuerit, si qui reeede- 

rent de terris, quas dominus Dux et eomune Venetiarum tenent 

in Islria, dominus Patriareha non reeipiet eos, nee permittet 

stare in districtu suo. Et e converso fiat per dominum Dueem 

et eomune Venetiarum domino Patriarehe, si qui reeederent de 

terris, quas tenet in Istria, sub pena quingentarum marcharum 

argenti, que simili modo cedat ut supra. 

Item, quod pons factus apud Belforte non protendatur 
aliquo tempore, ita» quod attingat terram domini Patriarebe vel 
comitis Goritie per decem passus, sub pena quingentarum 
marcharum argenti, que simili modo eedat. 

Item, quod carcerati occasione huius guerre, quicumque 
sint et undecumque sint, sive de Justinopoli sive aliunde, libere 
relaxentur hineinde, destructis muris et extractis et destruetis 
purpuraliis Tergesti et aliis fortiliciis, sicut dictum est in 
capitulo burgi Mugle; et non intelligatur de exbannitis per 
dominum Ducem. 

Item, quod pax presens servetur per partes et sit firma 
pro ipsis et pro omnibus et singulis fidelibus habitatoribus, 
subiectis et fautoribus eorumdem, quicumque et undecumque 
sint, seeundum conditiones prescriptas et infraseriptas ; non 
intelligatur de Veoetis exbannitis per dominum Ducem; nee 
intelligantur Veneti, qui fuerunt ineole alicuius aiterius terre 
decem annis seu amplius, nee sint amplius Veneti, sub pena 
quatuor millium marcharum argenti, que cedat ut supra. 



366 



CONCOAOIA INTEA VeNETOS, AqUILBJAM CKTT. 



Item, 81 qua terrarum, quas dominus Dux et comnne 
Venetiarum tenent in Ystria, rebellaret, quod altera pars noo 
debeat eam reeipere nee dare auxilium, eonsiiiom vel favorem, 
publice vel occulte. Et e eonverso fiat per dominum Ducem et 
Venetos, st qua terrarum, quas dominus Patriarcha tenet ia 
Ystria, rebellaret, sub pena quatuor millium mareharum argenii, 
que cedat ut supra. Et nihilominus pars altera procurabit 
bona fide, quod terra rebellans restituatur illi parti, in cujus 
preiudicium rebellaret. Et si domino Duci et comuni Venetia- 
rum placuerit, habere de gente domini Patriarche ad recupera- 
tionem dicte terre rebellantis, dominus Patriarcha teneatur dare 
de gente sua ad expensas comunis Venetiarum. Et e eonverso 
fiat per dominum Ducem domino Patriarche. Et si dicta terra 
rebellans renerit ad manus alterius partis, sive in ipsius fortiam 
seu potestatem, teneatur ipsa pars eam restituere illi parti, in 
cuitts preiudicium rebellasset« sub simili pena, que cedat ut 
supra. 

Item, quod, si comune et homines Tergesti non obser- 
varent presentem pacem et concordiam, dominus Patriarcha et 
fautores et sequaces eins non iuvabunt eos nee dabunt eis auxi- 
lium vel consilium vel favorem, publice vel occulte, sub pena 
quatuor millium mareharum argenti, que cedat ut supra. 

Item, quod clamata sive publicata pace omnia ligua 
currentia de Foroiulio debeant vendi domino Duci et comuni 
Venetiarum pro pretio competenti. Et si qui nollent vendere 
ligna sua, debeant illa deponere in commendaria apud dominum 
Fti/cerium, Episcopum Concordie, usque ad diffinitionero 
sententie. Et facta dicta diffinitione illa ligna , que non forent 
vendita, vendantur domino Duci et comuni Venetiarum pro 
pretio competenti, sub pena quingentarum mareharum argenti, 
que cedat ut supra. Sed si non diffiniretur aliqua de causa 
supervenienti , dicta ligna, que forent in commendaria, ut 
dictum est, restituantur illis, quorum fuerint. 



I 



CONCORDIA INTER VbNBTOS, AqUILBJAM CETT. 367 

Item, quod bulle et duo castella, facto et acceptato com- 
promisso per dictum dominum Papam, restituantur illis de buUis 
et de duobua eastellis, dummodo indulgeatur hominibus dicto- 
rom locorum , et fiat remissio de eo , quod se dederunt doraino 
Dnei et fuerunt cum eo io preseati guerra, sub pena quingen- 
tarom marebarum argenti, que eedat ut supra. 

Item, (quod) facto et acceptato compromisso, ut dictum 
est, reddatur castrum Venetis , sicut ipsum est , cum tali con- 
ditione , quod aliqua fortilitia non fiat in eo , nisi primo diffini- 
tum fuerit per dictum dominum Papam de bis, de quibus fuerit 
compromissum in eo, sub pena quingentarum marebarum 
argenti, que cedat ut supra. 

Item, quod comune et homines Tergesti debeant obser- 
vare pacem et pacta, factam et facta per dominum Episcopum 
Concordie, inter dominum Dueem et comune Venetiarum ex 
una parte, et ipsis ex altera, salva fidelitate domini Ducis et 
Venetiarum et salvis pactis, que babent cum domino Duee et 
comuni Venetiarum, sub penis contentis in pace et pactis pre* 
dictis, et presentem pacem et concordiam sub pena mille mar- 
ebarum argenti, que totiens committatur, quotiens contravene- 
rint, et cedat ut supra. 

Item, quod comune et homines Tergesti destruent et 
tollent omnes muros et fortilitias Tergesti, factos et factas ex 
parte maris seu versus mare ab initio prime guerre usque huc. 
Purpuralias etiam et fortilitias, factas in mari ab initio dicte 
prime guerre bucusque, destruent et tollent, et nullo tempore 
predictas purpuralias et fortilitias reedificabunt, nee facient 
alias fortilitias ibi circa. Muri vero possint refici a quindecim 
annis ultra. 

Item, quod non compromittatur de restitutione seu satis- 
faetione rerum mobilium acceptarum, intromissarum seu impe- 
ditarum per illos de Tergesto Venetis, habitatoribus fideübus 
et subiectis domini Ducis et comunis Venetiarum; potius fiat 



I 



368 



CONCORDM INTBK VeNETOS, AqUILBJAU CBTT. 



restitutio et satisfactio de ipsis rebus, secunduoi quod senten- 
tiatum est per sapieotes de Venetiis in quatuor annis proxime 
secuturisy videlicet de quarta parte quolibet anao. 

Item, quod exbanniti et eiecti, seu qui motu proprio 
exiveruQt, tarn de Justinopoli , quam de aliis locis, qui noa 
venerint infra unum mensem , et noa iurarent stare preceptis 
domini Ducis vel r^cederent a preceptis ipsius, non reci- 
piantur nee permittantur stare in Tergesto nee in eius 
districtu, sub pena quingentarum marcharum argenti» que 
cedat ut supra. 

Item, quod, postquam prociamata et publicata fuerit pax« 
si qui recederent de terris, quas tenent dominus Dux et comune 
Venetiarum in Istria, comune Tergesti non recipiet eos, nee 
permittet stare in suo districtu, sub pena quingentarum marcha- 
rum argenti, que cedat ut supra. 

Item, quod per comune et homines Tergesti transmit- 
tantur viginti quatuor homines de Tergesto, quos dominus cum 
suo consilio duxerit nominandos, ad presentiam eius infra quin- 
decim dies, postquam receperint litteras domini Ducis, iuraturi 
precepta ipsius domini Ducis ad eundum ad confines Paduam, 
Vicentiam vel Tervisium, ubi placuerit domino Duci, et ad staa- 
dum tribus mensibus. Et est sciendum, quod debeant venire 
Mestre omnes simul et iude ad presentiam domini Ducis in 
quatuor vicibus, scilicet sex simul qualibet vice. 

Item, quod clamata sive publicata pace omnia ligna 
currentia de Tergesto debeant vendi domino Duci et comuni 
Venetiarum pro pretio competenti. Et si qui nollent vendere 
ligna sua, debeant illa ponere in commendaria apud domi- 
num Fulcerium , Episcopum Concordie , usque ad diffinitivam 
sententiam. Et facta dicta diffinitione , ligna illa, que non 
forent vendita, vendantur domino Duci et comuni Venetiarum 
pro pretio competenti, sub pena quingentarum marcharum 
argenti, que cedat ut supra. Sed si non difiiniretur aliqua 



CONCOBDIA INTER VeNETOS, AqUILEJAM CBTT. 369 

supenrenienti causa, dicta ligna, que forent in commeDdaria, 
ut dictum est, restituantur Ulis, quorum fuerint. 

Item, quod pax et pacta , facta inter domiDum Ducem et 
comune Venetiarum ex una parte, et dominum Comitem Goritie 
ex attera, penitus observentar, sub pena milie marcharum argenti 
pro quob'bet eapitalo, que cedat ut supra. 

Item, quod, si comune et homines Tergesti non obser* 
farent presentem pacem et concordiam, dominus Comes 
et sequaces et fautores eins non iuvabunt eos, nee dabunt 
eis consilium , auxilium vel fayorem, publice yel occulte, 
sub pena quatuor miilium marcbanim argenti, que cedat 
ut supra. 

Item, quod exbanniti et ejecti, seu qui motu proprio 
exirerunt, tam de Justinopoli, quam de aliis locis, qui non reni- 
rent infra unum mensem, et non iurarent preceptis domini Ducis 
stare, vel recederent a preceptis ipsius, non recipiantur, nee 
permittantur stare in districtu domini Comitis Goritie, videlicet 
a Montefalcone versus Istriam, nee in Istria, nee super Carscum, 
sub pena quingentarum marcharum argenti, que cedat ut supra. 

Item, quod, postquam proclamata et publicata fuerit pax, 
si qui recederent de terris, quas dominus Dux et comune 
Venetiarum tenent in Istria, dominus Comes Goritie non reci- 
piet eos, nee permittet stare in suo districtu. Et e converso fiet 
per dominum Ducem et comune Venetiarum domino Comiti, si 
qui recederent de terris , quas ipse et sequaces eins tenent in 
Istria, sub pena quingentarum marcharum argenti, que cedat 
ut supra. 

Que omnia et singula suprascripta omnes prefati procura- 
tores et syndici procuratorio et syndicario nomine omnium 
predictorum, quorum syndici et procuratores existunt, sibi 
invicem , hinc et inde stipulatione solempni , sub penis pre- 
scriptis, prout in singulis capituh's Scripte sunt, promiserunt 

FoBte«. AbUi. H. Bd. XIV. 24 



370 



MaRCI TlNTl TBftTIPICATlO. 



firmiter attendere ac inviolabiliter observare et attendi et obaer- 
vare facere , et non contra facere vel venire ratione aliqua, 
dolo, ingenio sire causa, cum obligatione bonorum predictonim 
omnium, quorum syndici et procuratorea existunt. 

Ego Donatus Lambardus, Imperiali auctoritate notarius 
publicus et Ducatus Venetiarum acriba, predictis omnibua 
interftti et rogatus me aubacripsi. 

Ego Walteriua Civitatensia , Apostolica et Imperiali 
auctoritate notarius, predictis interfui et rogatus acripsi. 

Ego Henricus, Imperiali auctoritate notarius, his 
interfui et rogatus me aubscripsi. 

CCCLXXXV. 

lareis Tinta, Prlar a. larei de Nigrapaite, testllcatir de affertarlis 
et deeimls siae eedesie, fiaMada dlTidebantir. 

A. d. 1293» die 4. m. Jonii. 

Flaminius Cornelius Eeclesi» Venets T. VIII, p. 2S9. Ex 
autographo in monasterio s. Georgii majoris. 

In nomine Dei eterni. Amen. Anno ab incarnatione Domini 
nostri Jesu Christi millesimo ducentesimo nonagesimo tercio, 
mense Junii, die quarto exeunte, indictione sexta. Riyoalti. 

Testificor ego Frater Marcus Tinto, monachus s. Georgii 
majoris de Venetiis, et in veritate dico, quod est plus triginta 
sex annos, quod ego ivi Nigropontem, et inveni^ quod tunc erat 
Prior ecclesie s. Marci de Nigroponte quidam presbyter, qui 
vocabatur presbyter Madius , et fui cum eo in dicta ecclesia , et 
moratus fui cum eo in una domo, et comedebam et bibebam 
cum eo bene per octo menses ; et duabus vicibus , quibus tunc 
temporis fui ibidem, et scivi tunc de consuetudinibus et condi- 
tionibus ipsius ecclesie, que tales erant, quod de toto offer- 
torio et proventu ipsius ecclesie ipse Prior faciebat, quicquid 
▼olebat, nee vicarius sive notarius domini Baiuli Nigropontis 
aliquid juris in offertorio vel proventu ipsius ecclesie habebat. 



r 



MaRCI TlNTI TA8T1FICATI0. 371 

Et dico, quod, secundum quod audivi a pluribus, idem 
presbyter Madius fuit Prior ipsius ecclesie bene per annos triginta. 

Mortoo ipso presbytero Madio ego suceessi in dicto Prio- 
ratu; et est plas annos triginta, quod ego fui primo Prior 
ipsios ecclesie, et fui Prior ipsius ecclesie in . . . bene annos 
Tiginti sex et ultra; et dieo, quod toto tempore, quo ego fui 
Prior dicte ecclesie, yicarius siye notarius domini Bajuli Nigro- 
ponti nihil habebat de offertorio et prorentu ipsius ecclesie, 
nisi forte aliquando de mea ... de offertorio missarum, ?el de 
candelis aliquid ei vel alicui alii dare volebam; nee pro debito 
aliquo sibi vel alicui alii aliquid dare tenebar. 

De eo autem, quod dictus dominus Baiulus dabat, quando 
cantabantur sibi laudes, ego dabam ipsi vicario sive notario, 
quando veniebat ad cantandum ipsas laudes, quicquid mihi pla- 
cebat, et etiam aliis, qui cantabant Sed quando non veniebat, 
nichil sibi dabam. 

Decime vero, que ibidem solvebantur, dividebantur in qua- 
tuor partes. Una pars dabatur Episcopo Castellano; alias tres 
partes retinebam in me, et ex ipsis dabam ecclesie et pauperi- 
bus, sieut michi placebat. 

Item dico, quod meo tempore ego eonsensi de gratia 
Homodeo, socero quondam Jacobi David, quod ipse laboraret 
super muros dicte ecclesie s. Marci, super murum videlicet, 
quod est apud callem, que est apud ecclesiam et super murum 
canipe, dicendo, quod ipse Jacob satisfaceret michi ad meam 
voluntatem', nee unquam michi aliquid satisfecit. Et hec per 
verum dico testimonium. 

Signum suprascripti Marci Tinto, qui hec rogavit fieri. 

-{- Ego Marcus Pasquab'go, judex, examinavi, mm. ss. 

-{- Ego Nicolaus Faletro, judex, examinavi, mm. ss. 

Ego Johannes Tervisanus, presbyter s. Kaphaelis et 
notarius, complevi et roboravi. 

24* 



372 TUOMASINI DK NONA TKSTIFICATIO. 

CCCLXXXVI. 

Tli«MMimi8 de Ntaa de eeilale s. Paili testiteatir de deelMle e. larcl 

de Nigrepeate. 

A. d. 1293, die 10. m. Julii. 

Flamini US Cornelius Ecclesi» Venet» T, VIII» p. 260. 

In nomine Dei eterni. Amen. Anno ab incarnatione 
Domini nostri Jesu Christi millesimo ducentesimo nonage- 
simo tercio, mensis Julii die deeimo intrante, indietione sexta. 

RiTOALTI. 

Testificor ego Thomasinus de Nona , de eonfinio s. Pauli, 
et in veritate dico, quod est plus annos decem et octo et 
minus yigintiquinque , quod ego eram in Nigroponte, et tunc 
presbyter Benedictus s. Pauli, avunculus meus, erat Prior 
ecclesie s. Marci de Nigroponte pro domino Abbate mona- 
sterii s. Georgii de Venetiis et pro dicto monasterio; et fui 
cum dicto avunculo meo ibi bene quinque annos, et scio 
bene, quod tres partes decimarum, que ibidem solvebantur, 
erant ipsius Prioris, et quarta pars erat domini Episcopi 
Castellani. 

lUud autem, quod dabatur in baptismatis, et oronia offer- 
toria dicte ecclesie erant ipsius Prioris. 

Verum est, quod dictus Prior donabat et dabat pro sua 
curiali tantum quandoque capellanis domini Bajuli et aliis, 
secundum quod ei placebat; et non tenebatur facere de jure; 
et id, quod faciebat, de facto faciebat. Et hec per verum dico 
testimonium. 

Signum suprascripti Thomasini , qui bee rogavit fieri. 

-}- Ego Marinus Pasqualigo, judex, examinavi, mm. ss. 

*}- Ego Nicolaus Faletro, judex, examinavi, mm. ss. 

Ego Joannes Tervisanus, presbyter s. Raphaelis et 
notarius, complevi et roboravi. 



Andronici, Imf. Cp., legatio. 373 

CCCLXXXVIL 
ii4r«ilcl, iMperaltris, de paee eiM Teietis recticiliaida legatt». 

A. d. 1295. 

Incidit haec treugae renovandae petitio in cruentissimum illud 
bellum, qaod ultimo huius saeculi decennio Venetos inter ac Genuenses 
quoquoversus exarserat. Cfr. AndreaeDanduli ebron. p. 404 sqq. 
Laurent, de Monacis p. 201 sqq. Le Bret I, 639 sqq. Quae 
sequuntur» Italico charaetere expressa » sunt excerpta e Georgii 
Pachymeris Andronieo.. 

Regnante Andronieo^ Graecomm Imperatoren a, D. 1296^ die 
dommica 22 Julii, Veneti cum LXXV longis navibm infesti Con- 
stantinopolim adversms Genuenses illic degentes appellunt, tngressi 
Galatam; ubi, non repertis Genuensibus, domoa eorum incende- 
runt urbemque (Galatam) variis locis oppugnaruni. Mox auditOy 
pugnare pro Genuensibus Graecos, Galatam reversi aedes illic 
sitas Graecomm flammis absumserunt (Georgius Paehymeres in 
Andronieo 3, 18. Opp. ed. Bonn. T. II, p. 237 sqq.). Imperator 
Graecomm Nicephorum, Episcopum Cretae tiiularem (ea enim 
Venetis tum parebat), VenetiaSf ut de his expostularet ^ ablegavit. 
Interim Venetis , urbis Constantinopolis inquilinis^ in reparaiionem 
damni per ipsorum populäres illati muUam numorum 80^000 
indieU, oppigneratis in eam swmmam ommwm iUorum bonis (Georg. 
Pacb. 1. e. cap. 19, pag. 241 sq.). Bretfi post (mense Decembri) 
Genuenses Venetos Constantinopoli degentes cum Baiuh illorum 
trucidant: accedit primatum ibi Venetorum camificina. Vilior 
Venetorum plebs, e. g. mechanicarum artium professores, elapsi 
Venetias recedunt (G. Pacb. 1. c. cap. 20, p. 242). Propter ea brevi 
post Andronicus Imperator Maximum Planudem» monachumt et 
Leonem, orphanotrophei praefectum, Aquilejam misit, sui apud 
senatum Venetum purgandi graiia (G. Pach. L c. cap. 21, p. 243). 
En vero ipsa Graeci scriptoris de his rebus verba : 

TÖv T£ /JLOvax^v Mflc|(/xov rdv IlXavovJyjv xal röv öpfavorpöfov Aiovra, 
ivipag kXkoyliiovg xai auvsToOg^ in* 'AxouAfa^ anianCktv^ ä^roXo- 
yoOfiifivo^ T^ xoevo) auveipit^ roOrwv xai napiardiv r6 o( ini 



374 QUAESTIO IN FACTO LATROOINII APUD AlACIÜM ArMENIAE. 

roig TerekecJiiivoK; dvxirtov, 0? xai napaysyovdreg iv y^pt^ xiyi'jvov 
xar£(jr>3<Tav , töv npoaysvuiv röv yovtu^ivrcüv aytatv inavaardwiav, 
MöXig dk Toitg ntpiovrag oiKeiovg ^lornoa^Ttg xai Xaßovreg^ Kspl r^g 
jixerd Tciav Tca/xacwv elp-hviog rrig vöv (bg naXott xoupdv irL^ouv ßou- 
XeOea^ai. 0\j jixijv 8i xai npidßeig dvTsniaTsXXov (I. dvTaniarsXkov^ 
rörs* dXkä de' aürcov nepiokyo^g i^covscdt^ovro ßaaeXel rc xocrPco^aeoe^, 
dnrojg Ivrö^ j^eipeov ixecvcov roiaOrceeg av^i-fopalgj /xij j^copou/xivai^ r^i 
^x£(voi>v l'^ee, roO^ o^xceoug oi i;(^pafvovrfi^ xtpiißaXov. Tä iUvtqi ys 
npdyiiara rcov Bcv£r(xd>v x«e Ofoipörepov avran'T^TOuv (rd J' ^<yav, 
at f^daag 6 ßaaiksitg dvrc rcuv fl:up;roX)33€<aa>v o^xccov ^ve;(0paCcv}9 
ci)^ oO;( o(cüv re (adde oüacov) rdv aitoviojv ysvnataJ^ai^ ei^ 
dvavidiatv iiiri xcc/xivcüv, ^^yj vuajuiivcov röjv r^g npoti" 
pag slpiivng xacpciav^) ^^f^^ raOra yivoiro' Baaiksifg Si xal in 
dnpi^ cej^sro rourcov, oü xard j^pceav /xdXXov^ ^ r^v roO d<xaiou dö^av, 
67r£pi9yavGäv oXeog, cag ixcifvoiv xce2 fjidXXov au«d(^ ri^g nrpd^ Tcajxa^ou^ 
Siri^Tjaoii.iv(>)v eip-nvrig. 

Multae remissione a Graecorum Imperatare diu protracta 
Veneti Constantinopolün classe posimodum oppugnani (6. Fach. 
1. c. 4, 23, p. 322 sq.)» tandemque remisaionem oppignerationis 
impetrant (1. c. cap. 26). Factum hoc a. D. 1302. 

CCCLXXXVIII. 
tiaesti» ia fact« latrtciiiil apid ijaeiu ArMeiiae. 

A. d. i298> die %. m. Septembris. 

Liber Commemoraliutn archin Caesareo-Vindobonensis II, 163. 

De mercatura Massiliae orientali , quae urbs iam itide a saeculo 
XII fere medio multa pririlegia per Crucesignatos acquisirerat 
(de Ruffi ^histoire de la ville de Marseille*' I, 93 sqq.), per hocce 
aevuin florente, cfr. Depping „histoire du commerce entre le 
Leyant et TEurope^ I, 278 sqq. Documentum plus una ratione 
haud negligendum, praesertim propter mercium nomina. 

In nomine Dei. Amen. 

Infrascripti sunt testes producti a Petro Quattrolingue de 
Marsilia ad probandum, qualiter ipso eunte de Layasso Hermenie 



*) Niroirum treug& anno 128S deeenoali ad finem adduclA. Cfr. supra 
nr. CCCLXXVin. 



QUABSTIO IN PACTO LATROCINII APÜD AjAClüM ArMBNIAB. 375 

ad fodum ') Romanie com quadam naui , qae uocabatur la Bon- 
dimira siue sanctus Nieolaus, fuit depredatus a quatuor gal- 
leis Venetorum de quadam carauana Venetiarum, de qua erat 
eapitaneus dominus Marcus Baziliii, et quod sibi obtuUerant 
(leg. abstulerani). 

Et admisit (leg. amisii) ballam unam gausaparum et mer- 
cragiorum'), et fiUit incerti^) et bassinorum et rassoriorum et 
aliarum mertium , quas dixit sibi constitisse Bisantios Saracina- 
tos dacentos quinquaginta. 

Item baUam unam camatororum *) de Cormi et carpita- 
ram de Curcba, quas dixit sibi constitisse Bisantios Saracinatos 
eentum quinquaginta. 

Item cassiam unam cum claui , plenam centuriis de Pari« 
siis, et cultellis et speculis et sabone et candellarum de cera, 
quam dixit sibi constitisse Bisantios Saracinatos eentum quin- 
quaginta. 

Item scrineom unum paruulum, in quo habebat, ut dixit, 
Bisantios quinquaginta introssis transuersibus') Saracinatos. 

Item lectum suum et uestes et arma et suppellectiles 
suas, quas et que extimabat Bisantios eentum quinquaginta 
Saracinatos. 

Sub »amiae domtni Joannis Bordi, Consulis Plasentino- 
rum in dicta terra Layassi. Anno ab inearnatione Domini mil- 
lesiroo ducentesimo nonagesimo quinto, indictione septima, die 
secunda mensis Septembris. 

Bacciamens Saruetula de Picis iuratua dixit, quod predictus 
Petrus perdidit et depredatus fuit a dictis quattuor galleis rebus 
et pecunia, et omnibus, que habebat super dicta naui; uerun- 



*) forum? 

*) manatergiorum? 

*) Cormpte: filati non texti? 

*) camasororum? 

*) in trossis transaersariis? 



376 LiTTERA Vit. Michaelis de page Al. Kalbrgii. 

tarnen, quas res et quantas fuissent, ignorabat, sed bene uiderat 
ipsam super Dedo Nani emite^) ad dictum yiaduin cum baIHs et 
cassis et aliis rebus. Interrogatus , quomodo hoc seit, respoa* 
dit: quia interfui, quando dicte gallee ceperuat dictum Petrum 
et ipsas res et omnes alias dicte nauis. 

Interrogatus, quaodo fuit hoc, dixit: de proximo preterito 
mense Mail. 

Item interrogatus^ ubi fuit, dixit: prope dictam terram 
Layassi. 

Ipsa die Petrus Danielis de Narbona, seripnamen') olim 
dicte nauis, et Bonusenha Älbertin de Pisis, iurati dixerunt, 
quod dictus Petrus Quattrolingue caricauit et misit quasdam 
bailas et cassiam suas in dictam nauem, sed nesciebant, de quo 
essent uel quod intus haberent, et suas armeses (ameses) et 
suppellectiles ; quas res omnes dixerunt, quod ceperunt et depre- 
dauerunt predicte gallee Venetorum. 

Interrogati, quomodo sciunt, dixerunt, quia dictas res uide- 
runt in dicta naui, et quia interfuerunt , quando predicte gallee 
ceperunt eas. 

Item interrogati , quando et ubi fuit , dixerunt : de supra- 
scripta mense Maii, iuxta dictam terram Layassi. 

Actum in Latasso Hermenie, in logia Plasentinorum. 

CCCLXXXIX. 
littera Tttalis liekaelis, Dieh» CretensiS) de pace ilexii ialergü. 

A. d. 1299» die 4. mensis Aprilis. 

Liber Paetorum IV, fol. 310 s^. 

Andreas Dandulus I. e. p. 409 (e codice Ambrosiano): 
y^De pace cum Alexio CalergL Cum int^ comune Venetiae 
ei Alexium Calergi, Magnatem insulae Cretae, iam annos XVIII 



*) Haec punctis, ut spuria, notata. Lege aaWo meliori : ipsarasoperdicta 

naui euntem ad d. v. 
*) scribanus? 



LiTTERA Vit. Michaelis de pack Al. Kalbrgii. 377 

iiseordia et guerra durasset^ auctore Vitale Michaele^ Duca Cretae, 
in pacem tranquillam et boTiam reducta est cum honore maximo 
Yettctorum*. 

Flaminius Cornelius Creta Sacra 11, p. 289: f,Senatns 
virum nobilissinmm (sc. AI. Calergium), quem^ diuturna licet rebel- 
lione trretitum, Veneto n&mini addictum oatenderant responsa 
Januensibug data^ cupiens ad antiquam fidem factis pridem com- 
probat am reverti, Vitali Michaeli, cui post Theupulum Candiae 
regimen delatum ftierat anno 1299 , mandg.vit, ut de pace cum 
Alexio Calergio ineunda studiosius ageret. Ut autem hominem 
invenit in gratiam cum Venetis redeundi maxime quidem cupidum, 
sedtamen augendae 9uae conditionis non mediocriter avidum^ aegi^e 
admodum factum est, ut statuendae reconciliationis pacta cum eo, 
quod rempublicam principem decebat, deeore et utilitate firmaren- 
tur. SagacUate itaque Joannis et Andreae ex gente Cornaria , qui 
conciliandae pacis munus ex Michaelis Duchae mandato suscepe- 
rant, effectum est tandem , ut Alexius a rebellione ad debita obse- 
quia reverteretur ; cumque ipse praeteriti reatus veniam postulasset, 
Vitalis Ducha antiquas praerogativas et privilegia non solum ei 
publieo nomine renovavitt sed et alia quoque honoris insignia et 
redituum incrementa adjecitf quae fiisius recensentur in litteris, 
nulla chronica nota signatis, per quas ipse Ducha eiusque consi* 
liarii firmatae concordiae tractatum et condiciones Petro Grado- 
nico, Duci Venetiarum, et senatui significarunf* . 

Cfr. Le Bret I, p. 646 sq. 

Excellentissimo domino eorum, domino Petro Gradonico« 
Venetiaruniy Dalmatie atque Chroatie inclyto Duci et domino 
quarte partis et dimidie totius Imperii Romanie, Vitalis Michael, 
Ducha Crete, et eius eoasiliurn cum omni reverentia et sub- 
iectione se ipsos. 

Noverit vestra magnificentia per presentes, quod in prin- 
cipio nostri regiminis fuit visum nobis conveniens , pro meliori 
negotio supersedere et non incipere aliquem tractatum cum 
Alexio Calergio ad hoc, ut ab eo aliquis inciperetur tractatus; 
qui elapsis diebus aliquibus de pacis tractatu fecit per personas 
interpositas nos requiri, et nos per easdem personas sibi 



378 LiTTBRA VrT. Michaelis de pacb Al. Kalergii. 

fecimus respondere« quod« si vellet cessare ab inconueDientibus 
petitionibus, et baberet voluntatem faciendi illud, quod conve- 
niret pro honore dominationis vestre et bono statu Cretensis 
iasule^ dominatio faeeret sibi illud, quod esset conueniens. Ipse 
vero misit petendo talia , quibus non esset prebendus auditus, 
et nos supersedimus de negocio usque ad unum mensem^ osten- 
dendo, nos nibil curare de negotio ; et ipse occasione cujusdaro 
burgensis vestri capti ab bominibus de Monouasia et trans- 
missi ad eum Alexium pro concambio faciendo pro quibusdam 
bominibus de Monouasia, quos in carcere inveneramus Crete, 
misit litteras suas nobili yiro Joanni Cornario, continentes, quod» 
si permitteremus eum et nobilem virum Andream Coniarium ire 
ad eum, volebat ordinäre de dicto concambio et tractare ac 
loqui cum eis. Dictus vero Joannes presentavit nobis litteras 
suas, et nos vidimus eas, et per ipsarum tenorem non apparuit 
nobis, quod ire deberet; immo commisimus eis, quod non 
deberent sibi mittere respondendo, nisi super facto concambij ; 
et ipse Alexius misit eidem Joanni scribendo, quod volebat 
facere illud, quod conveniebat pro honore vestro et bono terre. 
Et tunc permisimus eos ire; sed commisimus eis, quod debe- 
rent deducere de petitionibus suis juxta eorum posse; et si 
noa deducentur tot , quot videbitur eis , quod negotium possit 
deduci ad effectum, quod non deberent inde audire aliquid. Ipsi 
vero iuerunt , et redeuntes tulerunt nobis in scriptis ultra cam- 
bium, que Alexius postulabat: in quibus scriptis multa dimise- 
rat de bis, que primitus postulabat. Et nos ex deliberatione 
consilii duodeeim ordinatorum ad hoc iuxta mandati nostri 
formam deducendo etiam per nos multa de bis, que petebat, 
fecimus sibi scribi per eosdem nobiles Joannem et Andream 
Cornario ea, que sibi facere poteramus* Et dictus Alexius venit 
ad rixam pro dicto concambio, et misit pro nobilibus supra- 
dictis. Nos autem permisimus eos ire, qui non sine longa 
verborum serie, immo cum multo et laborioso tractatu 



\ 



LiTTCRA Vit. Hichablis de face Al. Kaleroii. 379 

Terborain et multorum sermonum ratiocinio fuerunt concordes 
de Omnibus, exeepto de Episeopatibus ; et stando pluribus 
diebus et videndo, quod Degotium remanebat, eoasiderato 
periculo utriusque capitis et totius insule, et etiam consi* 
derato bonore vestro et bono statu Venetiarum ae securitate 
insule , habita deliberatiooe eonsilij diebus pluribus super boc, 
apparuit nobis et supradicto consilio, non dimittere negotiuni 
pro ipsis Episeopatibus ; et id de ipsis fecimus , quod contiue- 
tur in rescripto dicti traetatus, quod maguificentie vestre mitti- 
Dius, presentibus iutrociusum; et ipse Alexius ?enit iterato ad 
rixam pro dicto eoncambio, et nos misimus dictos nobiles pro 
firmando traetatum predictum, qui die Lune quarto exeunte 
Aprilis iverunt ad eum; et ea, que tractaueraut , fuerunt per 
eos ex parte nostra et per eundem Alexium saeramento firmata. 
Et ut seiat magnificentia reatra traetatum totum et omnia, 
que firmauimus cum Alexio memorato per reformationem status 
Cretensis insule de voluntate et consensu nobilium duodecim 
predictorum, excellentie vestre denotamus ea in supradicto 
scripto; noscendo^ pro tante^) unirersalitatis et spetialitatis letitia 
in insula Crete ex huiusmodi paee provenit, quod vix expriini 
posset litteris vel sermone. Nam dictus Alexius eum multa ?er- 
borum et iuramentorum '} promittit, se fidelitatem vestram et 
pacem omnibus invioiabiliter perpetuo servaturum, et esse 
semper ad vestrum servitium et bonorem. Nos enim speramus 
in Domino, quod dirigemus et ponemus ad tale punctum insu- 
lam vestram, quod perseverabit in longa paee, et quod incoie 
eiusdem insule dante Domino sibi sentient advenisse statum 
prosperum et tranquillum. Et cum in dicto rescripto continea- 
tur, quod non debeat teuere equas, sed pro decem, quas babet, 
debet mittere maguificentie vestre litteras suas pro ipsis tenendis, 



') Lege: noscendo, quod tanta. 
') Laeana. Adde copia Yel siroile. 



380 LiTTERA Vit. Michaelis de face Al. Kalergii. 

et eis fieri debeat infra unum annum , quod nobis miseritis iniun* 
gendo; de quibus volentes nos dare sibi ronzinos decem pro 
restauratione, non potuimus de ipsis cum longo traetatu verbo- 
rum ad aliud peruenire. Vos autem tamquam Dominus de hoc 
faeietis, quod convenire videbitur excellentie vestre ; nos tameo 
non eonsulimus, quod eque predicte remaneant in insula ullo 
modo. Credimus tarnen, quod erit conveniens atque bonum, 
super restauratione dictarum eqnarum dignemini sibi facere 
illam provisionem, que magnificentie vestre videbitur convenire. 
De soliicitudine vero dictonim nobilium, quam habuerunt in 
traetatu predicto, non scribimus vobis per ordinem, quoniam 
longum esset; sed hoc sub brevitate describimus« quod ita 
operati fuerunt, ac si fuisset negotium totum suum; et si 
ipsi non fuissent, non potuisset pacis negotium percompleri, 
propter quod eos habere dignetur vestra magnificentia com- 
mendatos. 

Hec est forma pacis firmate cum Alexio Kalergio, 
que debet in pubiicam formam reduci. 

Nos Vitalis Michael^ de mandato domini Ducis Venetiarum 
Ducha Crete, cum nostris consiliarijs et successoribus nostris 
notum facimus universis, tam Latinis^ quam Grecis, presentibus 
et futuris, presentem paginam inspecturis, quod recepimus te 
nobilem virum Aiexium Calergium ad fidelitatem predicti domini 
Ducis et nostram , et fecimus generalem remissionem , bonam» 
puram, fidelem et sine fraude tibi et omnibus, qui sunt ad pre- 
sens in insula Cretensi, ac Michaeli Curtatio, et omnibus alijs 
rebellibus, cuiuscumque conditionis sint, de omnibus offensio* 
nibus factis tam tempore pacis, quam guerre. 

In primis omnium damus et concedimus tibi omnia feuda, 
que habebas in principio huius guerre ante tuam rebellationem, 
cum omnibus suis habentijs et pertinentijs ac villanis. 

Item damus et concedimus tibi militias quatuor a scalis 
Strumbuli ultra versus ponentem cum terra de Megapotamo ; et 



LiTTESA Vit. Mighabus de face Al. Kaleagh. 381 

accipere debeas, quascumque rolueris, a scalis de Prinangulo 
citra versus levantem. 

Item damus et concedimus tibi militias de Stimbolo et 
Chorio monasterioy sicut olim tenebat eas Georgius Chortacius : 
te tarnen 8olyente(in) pro ipsis illis, qui eas habebant, yperpe- 
rorum duo millia, vel quicquid fuerint extimate. 

Item damus et concedimus tibi militias duas pro eo pretio, 
quo fuerint extimate, unam quarum possis accipere, quam 
volueris, in Chisamo vel in Arna') cum hac conditione, quod 
tu possis eam dare, cuicumque volueris ex rebellibus, non reser- 
Tando extra aliquid in te, nee pro tuis beredibus; et alteram 
possis aceipere, quamcumque volueris, a scalis de Prinaneulo 
citra versus levantem. 

Item damus et concedimus tibi militias quinque, quas 
possis aceipere a rebellibus et dare, cuicumque placuerit, tibi 
solvendo yperperos centum pro quolibet, non accipiendo de 
ipsis ultra milttiam unam a Demitrio Valasto^}; et si aceipies 
aliquam ex ipsis in Chisamo vel in Narna , quod non possis ex 
eis aliquid teuere pro te, nee pro tuis beredibus* 

Item volumus, quod possis emere quolibet anno cum tuis 
beredibus equos quindecim ab armis vel ronzinos ad volunta- 
tem tuam; et si non posses eos habere ad emendum, quod 
Signoria teneatur dari facere tibi et tuis beredibus quolibet 
anno pro iusto pretio equos decem ab armis; si tibi non defi- 
cerent a numero dictorum quindecim de illis, qui sunt extra 
vamitionem. 

Item volumus, quod habeas libertatem dandi feuda et equos, 
que et quos tibi superius concessimus« cuicumque volueris. 

Item damus et concedimus tibi omnia monasteria comu- 
nis, que sunt ultra scalas Stromboli versus ponentem, pro 



') Narnt Com. Mox hocee recurrit. Sed efr. Cornel. II, 309. 
*) YaUstro Com. 



382 LiTTEBA Vit. Michaelis de paoe Al. Kalbe«ii. 

eo affictu, qui solvebatur ei eis ante ioeeptioneai presentis 
guerre. 

Item de Episcopatu Atiniensi *), vacante pastore adpreaens, 
quem petis pro uno Episcopo Greco, quod Signoria faeiet auum 
posse, quod Archiepiscopus det tibi ipsum secundum tenorem 
litterarum suaruni; alioquin, quod tu et tui heredea debeatis 
facere cum Archiepiseopo, Episcopia et elericis, quidquid Tolue- 
ritis; quod Signoria et laici non intromittent se in hoc* 

Item, quod alios Episcopatus , scilicet Milipotamensis et 
Calamonensis, quos tu petis ad affietum^ pro yperperis trecen- 
tum quiaquaginta annuatira, videh'eet possessiones ipsorum 
Episcopatuum^), dominatio faeiet tibi dari eos ad affictum ad 
annos quinque ; et inde in antea tenebitur Signoria, facere posse 
suum ad faciendum tibi dari eos ad affictum ad quinque annos 
usque ad annos quinquaginta octo« Et si non posset eos sibi 
dari facere ad affictum, quod Signoria vel laicus aliquis non 
intromittet se; sed tu cum tuis heredibus et cum tuis facias 
cum Archiepiseopo^ cum Episcopis et elericis, sicut volueris« 

Item, quod tu et omnes rebeiies possitis facere paren- 
tellas cum Latinis. 

Item, quod tu et tui heredes non teneamini intrare in 
civitates vel in castella vel alia loca, quo vellet vos vocare 
facere Signoria, si nolueritis; sed debeatis mittere nuntios 
nostros ad dandum et audiendum et recipiendum rationem. 

Item volumus, quod habere debeas monasteria omnia 
Patriarchatus ad affictum, solvendo annuatim pro affictu eorum 
yperperos decem ultra illud, quod solvebatur ex eis pro quolibet. 

Item volumus, quod omnes franci a tempore pacti domini 
Marci Dandulo '}, olim Duche Cretensis, usque ad diem primum. 



^) An Ariensi? Conf. Cornel. 11, 168. LeQuien. 111, 931« 

*) Episcoporum Coro. 

s) Hie ductvit ab a. 1263—1265. 



LiTTERA Vit. Michablis db pack Al. Kalbb«ii. 383 

quo debellasti, debeant esse franei; et qui noQ feeerunt 
renovare suas cartas franquitatum ex justo impedimento , quod 
Sig^oria debeat eos facere franeos, si debent esse franchi 
de jure. 

Item volumus facere tibi franeos centum de rebellibus de 
feudis , que stant ultra scallas , et de villanis comunis , de quibus 
Yolumus, quod possis accipere decem rebelies de feudis , que 
sunt citra sealas. 

Item volumus, quod possis teuere jumenta(8) sive equas ; 
pro illis decem 5 quas tu habes^ possis mittere Venetias litteras 
tuas, et id, quod dominus Dux mittet dicendo vel scribendo» 
facere debeas infra unum annum. Et si elapso termino domi- 
nus Dux non concesserit tibi, quod possis eas teuere» mittere 
debeas eas in continenti extra insulam. 

Item volumus, quod, qui est Arcondus, debeat esse Arcon- 
dus ; et qui est Arcondopulus , debeat esse Arcondopulus ; qui 
est Vasmulus, debeat esse Vasmulus, et qui est Latinus, debeat 
esse Latinus et haberi Latinus. 

Item, quod Papates et Diaconi et filii Papatum , qui non 
sunt possessi pro villanis , non sint villani. Volumus^ quod non 
debeant dari pro villanis, qui non sunt capita, a viginti supra, 
et debeant scribi nominatim« 

Item volumus, quod tu cum alijs rebellibus dare debeas 
obsides viginti in manibus Signorie annis duobus, et possint 
cambtari sive commutari pro aliis tarn bonis, ut erunt illi, qui 
erunt dati prius. 

Tu vero jurasti fideiitatem domino nostro Duci Venetia- 
rum, nobis et successoribus nostris, et habere amicos Venetia- 
rum pro amicis, et inimicos Venetiarum pro inimicis. 

Hec omnia rata et firmata volumus observari, donec 
domino nostro Duci Venetiarum, nobis et successoribus nostris 
obediens fueris et fidelis et observabis, que superius dicta sunt. 



384 LiTT£RA Vit. Michaelis de face Al. Kalergii. 

Epimetrnm. 

Aleiiii Calergi rebellio quam longum in tempus recedat, quam 
late serpserit, quanta fortunae yicissitudine processerit, id ut melius 
intelligatur, exhibemus hie, uti iam antea in pari occasione fecimus — 
efr. Tom. II, p. 166 sq. — partieulam gravissimi auctoris Laurent! i 
de Monaeis, textu pro gustu nostri aevi politiori apparato. En ille 
p. 157 sqq. ita refert: 

Deinde (ab anno 1236) usqtie in tempus Nicolai Navigaioso, 
qui fuit Ducha 1261, nunquam defuerunt tumultus in aliguibus 
insulae locis, iam orientia, quam occidentis, quos Duchae, succe- 
dentes per tempora , diversis modis et artibus repreaaeruni. Tem- 
pore autem Raynerii Geno, Ducia Vcmetiarum (a. 1249 — 1252), 
dum quidam villani de Turinia, Cricea et MirabeUi facinoroao ausu 
inieciaaent manua violentaa in Paulum Dono, Cretenaem feudatum, 
redeuntem de partibua Sithiae, dictua Nicolaua Navigaioao, ne haec 
favilla maiorem ignem accenderety egreaaus fuit cum apparatu 
gentium contra ipaoa vUlanoa; aed ipaia cum eodem Pauh Dono 
obviam Duchae pacifice venientibiia et auppliciter miaericordiam 
implorantibua y acceptia obaidibua certiaque oneribua eia impoaitia^ 
venia datur, 

Sub Duce Venetiarum praedicto eoque Ducha quidam Graecua, 
nomine Stengo y miaaua cum uno fuato ^ armato ad partes Cretae 
per Michaelem Pataeologo, qui ae gerebat pro Imperatore Grac" 
corum y de portu Sudae in terram deacendena au,vilio aliquorwn 
rebellium expugnavit caatrum de Larmiro, cui ob vehementem 
impetum boreae auccurri ?ion potuit, Caatrum Chiaaami oppugna- 
tum fortiter eat defenaum. Tunc Alexiua Calergi aenior ?iotificari 
fecit Duchae 9 quod ille nuntiua Palaeologi cum archontia Graecia 
inierat aecrettim colloquium eiaque praeaentaverat litteraa Palaeo- 
logi, continentea, „quod ipae recuperaverat Conatantinopolim; auum 
gonicho [seil, gonicon^, id eat patrimoniumy intendebat recuperare 
inaulam Cretae, et quod bellum moverent Latinia ipaoaque de inatda 
pellerent, quia mitteret eia exercitum in auxilium"^. Archontea 
autem reapondiaae, y^quod erant aub iuato et potenti dominio; aed, 
ai mitteret exercitum et vinceret, eo caau aua aervarent praecepta". 



^) Alibi fusta, species navigii biremi«, quam Veneiiis aaeeulo XV. in asum 
yenisse opinantur. Cfr. Venexia e le sue Lagune 1, 2, 219. 



\ 



LiTTBRA Vit. Michaelis de pack Al. Kalbr«ii. 385 

ConHüii iamen^ quod Aleanus tacuit, muUos ex eis iurasse fideli" 
Mem dicio Pataeologo ei promisUse^ decantare ei laudes. Eodem 
tempore Marinus Zane, OMtellanuB Melipotami (i. e. Milopoiamt) 
seripsü eidetn Duchae , praefatum Älexium cepisse et interfecüse 
quemdam hominem franchtan , nomine Lango , aerviiorem dominiiy 
imoque retinuisse novem homines dicti Älexii. Ducha rescripsit 
eidem auteUano^ quod, si constaret sibi» dictum Älexium mori 
fecisMe dictum Lango , 9U9pendio interficeret illoa novem homines 
dicti Alexii. Con$tat quadam littera, scripta per dictum Nicolaum 
Navigaioso, Ducham, Andreae Barbeuiico, Baiulo Nigropontis, 
eonsanguineo SUO9 ipsum Älexium cum fratribus fuisse rebellem. 
In dicia littera sie inter caetera continetur: „nova autem et con- 
dUiones huius insulae volumus vos non latere, quod Alexius Calergi 
cum fratribus suiSj et qui ad eum spectant, extra fidelitatem domini 
nostri Ducis exiverunt et nobis moverunt guerram, facientes et 
operantes illud malum, quod possunt, quod in suum damnum redun^ 
dabiit Domino largiente.'' 

Sub Laurentio Uieupulo, Duce Venetiarum (a. 1268 — 1275), 
et Andrea Geno, qui Ducha fuii, amio Domini 1271 ^\ seditio civilis 
et paene incredibilis civitatem invasit. Homines duo de familia 
Richiotdae, relictae Pauli Dono, ex numero illorum, qui serviunt 
in vamüionibus, quos soUaderios vocant, trucidarunt nefario modo 
in ruga magistra Candidae, in conspectu Johannis Secreto et Leo- 
nardi Contareno, consiliariorum, Marcum Selenga, filium Johannis 
Simeonis Selenga; et paene in eodem momento inter ficitur quidam 
Marcus Novelle ^ barbitonsor^ qui mortem Selenga^ altis vocibus 
aggravabat. Sequenti mane commota civitate Johannes Selenga, 
paier inter fecti, cum altis tribus filiis flagitat, fieri iustUiam, tam 
contra interfectores, quam contra Laurentium Bono et Leonardum 
Quirino et Richioldam praedictam, quorum subomatione filius suus 
ritu sicario fuerat interfectus. De interitu vero Marci Novelle 
neque accusator, nee testis erat* 

Ducha, ut par erat tanto sceleri, sub tali inquisitione formato 
processUf mandat Richioldae, ut manifestet Girardum et Pascali- 
nwn, soldaderios suos, eius sceleris patratores. Asseverante illa. 



*) Aal IQ Dacht, «ut io anno erratum. Haecce pars narrationia faleiturepistoll, 

quam dedimus supra p. 102 sqq. ipsiua Andreae Geoo. 
Foatas. Abth. II. Bd. XIV. 25 



386 LiTTERA Vit. Michaelis de pagb Al. Kalebgii. 

nescirey ubi sint, Ducha edicto publico statuit pretium interfideHii* 
bu8 €08 aut pi^aeaentantibus vivos in poteatatem regiminist monens 
per litter a8 Rectores et castellanos inaulae, ut perscrutenhir, capiant 
et mittant illos in vinculis Candidam; et licet Ducha nihil de 
inquisitione omisisset, tota civitas, partialibus studiis affiiata^ in 
armis erat Aliqui minabantur infiammare cimtatem^ ni debitnm 
supplicium de malefactoribus sumeretur; mulii favebant auetori'- 
bus sceleris praedicti; omnes cum famulis incedebani armati; 
nonnulli se ntufiiebant in domibus; alii diverfebantur in eontuber^ 
nia amicorum: miserabilis erat fades civitatis, quae priscis Grae^- 
corum rebellionibus conquassata nondum quieverat. 

Ducha igitur ardenter inmgilans saluti reipublicae decemii, 
ut Laurentius Bona 9 Leonardus Quirino et Petrus Dono, contra 
qum sola erat suspicio, relegentur in partibus Coroni, et Johannes 
Selenga cum ßliis in partibus Nigropontis; sed deficientibus navi^ 
giis et imminentibus perietdis mandatur, ut interim praedicti 
Laurentius, Leonardus et Petrus pergant ad Castrum Novum ei 
Johannes Selenga cum filiis Bonifacium 9» nee inde recedant sine 
mandato dominii. DecemiHir etiam, ui partiales, qui muUi erani 
et pro maiori parte nobHes, diversis separentur confinibus. JubeU" 
für ergo quidam secedere a civitate per tria milliaria, aliqui stare 
in domibus suis^nonnulli non venire ad plateam; aliqui per muni- 
cipia districtus Candidae dividuntur. 

Dum nee sie tumultus populi sedaretur, .imo aliqui turbulenti 
cives erectis machinis in summitate tectorum sese eminus sagittis 
impeterent, et Laurentius Bono et Leonardus Quirino , iemerario 
ausu fractis confinibus, cum famulis armati venissent in plateam, 
vociferantes : et qui nos hinc expellent? Ducha terrüus 
iunant sibi in auxilium societatem burgenman. De qua Duci Vene- 
tiarum ita scribit ad litteram: „credimus, dominationem vestram 
bene nosse^ qualiter ista societas facta fuit Dicta societa^ ad nos 
valde confluant bene, et bene munita nobiscum stetity per quam 
totius insulae Cretae fuit evasio**. 

Auxit terrorem Alexius Calergi, qui motus fama huius civilis 
discordiae cum Georgio et Theodoro Cortazi, fratribuSy cum ducentis 
equitibus maiorique numero peditum ferebatur venire ad partes 



') Cfr. Tom. 11. p. 144. 



LiTTBRA Vit. Michaelis db pacb Al. Kaleegii. 387 

Candidae, Htde Ducha mandat per riparium^ ne transeai scalas. 
Non parenti Johannes Secreto, cansüiarius, miasus a regimine, 
husü Aleano, tU sub poena amüaionis feudorum et debito iuramenti 
dissolvat congregationem et revertatur ultra scalas. Respondit, se 
non movisse nee venisse contra statum dominationis , sed occadone 
enarmis exeessus^ commissi in personam propinqui sui^ ut de cul- 
pabilibus pxt iustitia; nam in promissionibus feudatorum contine- 
tuTj quod dent favorem et auanlium Duchae et consiliariis ad com- 
plendas ütetitias. Dictus Aleanus post duos dies retrocessit, nulla 
alia noviiate sequuta, Misso auxiUo gentium, armorvm et peeunia- 
rum de VenetiiSf eivitas in statum pristinum refirmaitur. Idem 
Andreas Geno cum suo consilio co&git Michaelem Scordili Psara-- 
meligot dum esset Candidae, dare decem vades seu fideiussores, 
quod nee per se, nee per suos homines fieret aliqua violentia Geor^ 
gio Cortazif nee suae genti, qui suis dissensionibus rebellionum 
pericula seminabant. 

Ducante autem Laurentio Theupulo et praesidente Duchatui 
Cretae Marino Geno anno Domini 1273 Latinam discordiam 
rebellio Cortaziorum excepit, Georgias et Theodorus Cortazi, fra-- 
tres, inter Graecos nobilitate sanguinis eminentes t adorsi sunt, 
extirpare Venetam dominationem de insula. Discursis igitur muUis 
loeis insulae cum praedis, incendiis et caedibus, collegerunt se in 
partibue Pirgiotissae <), et occuparunt angustias de Xilodema, et ibi 
multos armatos in insidüs coUocaruni. Contra eos Marinus Geno 
cum exercitu et multis nobilibus equitavit; sed intrantes inexplo- 
rata loci angustias ab insidiatoriHus profligantur. Trucidati sunt 
in ipsis insidüs Ducha et unus ex consiliariis Petrus, et Nicolaus 
Comario, tres de prole Abrama, quatuor de prote Gradonica, duo 
de prole Pusctda, Andreas Fuscarinus, Johannes Tonisto, Nicolaus 
et Johannes Quirino, duo de cd Faledro, unus de prole Gisia, unus 
de ca Jtisto , unus de ca' Panfalio, Marcus Tonisto, Nicolaus Sesen- 
dulo. Angelus Mudazo, Johannes Pasquasi [I. Pasquali^, Johan- 
nes Grimani. Marinus Lucari, Nicolaus Vido multiqtie populäres. 
Laurentius Theupulus Dnx ferens gravissime hanc cladem 
mittit in Cretam Marinum Mauroceno Ducham in a, 1274 cuni 
copia eguituni, peditnm et balistariorum mnliaque peeunia, qui 



*) Vffriat scriptum loci. Cfr. T. II, p. 144, ubi Priotissa. Alias Piriotisaa. 

25* 



388 LiTTEBA Vit. Michaelis de face Al. Kalergii. 

gesHs multis praeliis cum rebellibus variis eventibus repairiavii, 
non imposüo fine rebellionit quae nee est finita stib Petra Geno 
successore. Sub Jacobo autem Contareno, Duce Venetiarum 
(a. 1278 — 1280). Marinus Gradonico mittitur cum aliis copüs 
armatorum anno Domini 1279, Hie inter alia peracta eertamina 
gi*avi praelio vieit Georgium Cortazi et Theodorum fratrem, versus 
Candidam hostiliter venientes , et tandem illoa cum prineipalibus 
sequacibus extra insulam exire eoßgit; reliqui rebelles misericor^ 
diam implorantes, remisais offensis» datis obsidibua pro conditioni^ 
bus, smeipiuntur ad gratiam, inter quos fuerunt aliqui Scordili et 
Agioatefaniti. Tradunt aliqui, dam feciase aeribi litteraa aupru' 
aeripto Georgio Cortazi^ quae aibi mittebantur a ConatantinopoK- 
tano Imperatore, in quibua hortabatur eum aeeedere ConatafUino^ 
polim; nam daret aibi coniugem quamdam neptem auam et cum 
aubaidio galeainim et gentium mittetet eum potenter in Cretam; et 
quod hae ape illectua et aatu deeeptua eum dieto fratre et aliquibus 
ex principalibua auia aequaeibua$ tranafretavit Conatantinopolim. 
Dictum fuitf quod [quoque?] Älexium Calergi, complicem auum, 
perauaaiaae dictia Cortaziia aub dolo, ut irent in Romaniam, et ob 
hoc rediiaae in gratiam Venetorum. Praeaidente autem dicto Marino 
Gradonico ob rebellionem illorum de Äma et Agrii caatrum Seilini 
(Seiini) aedificatur. Ducha autem Cretae Andrea Dandulo circa 
annoa Domini 1282 aedata fuit quaedam rebellio turbarum 
Chiaaami et Arenae (Arnae) per traetatum cuiuadam Sarachino" 
poliy et certia habitia conditionibua dimittuntur obaidea de 
Anapoli et Cato- et Apano-Siuritorum, Calamo et de diatrictu 
Rethimi atque Sithiae 9- 

Rebellio Alexii Calergi eoepta eat aub Jacobo Dandulo Ducha, 
qui creditur eaae ille Alexiua^ qui rebellavit aub Nicoiao Navigaioao ; 
nam aolua ex Alexiia vulgo cognominabatur FAntigo, et Antiquua 
inacribitur in paetia aecuti concordii. Hie primo adhaeait Cortaziis; 
deinde eis fuit adveraua, unde accedena Venetiaa sub obtentu fide^ 
litatia auaeipitur honorifice. Reveraua in Cretam prolabitur in rebel- 
lionem, Duplex fuit fama de eo. Quidam tradunt, quod per ambi- 
tionem sub dolo faverat expulaioni Cortaziorum, ut primua esset 
inter Graecos, Quidam dixere, quod Graeci male dispositi, non 



^) De his locis cfr. Tom. II, 143-145. 236. Supra p. 379. 



LiTTBRA Vit. Michaelis oe face Al. KALEaeii. 389 

habentes tune aUos, quos dignarentur inter eos habere primatum 
— nam quidam Michael Cortazi^ qui remanserat in inmla , tantae 
rei impar mdebaiur — detraxerurä eum ad %e dulcedine huius 
honoris, ütcunque fuerü, magna industria atque arte hanc rebeU 
Uonem inüiatus est. lUum ante suspectum, quam detectum dominatio 
Veneia per regimen Cretae eapi iussU. Et quando supervenit tale 
mandatum, casu erat Candidae ; redittis praevisus a quodam Graeco, 
qui venerat eum nave, quae dettderat mandatum , mox insalutato 
reeessU hospite. Monetur placidis verbis, ut Candidam veniat; dum 
noUety iubetur ad omnem tollendam suspicionem, ut mittai ad civi" 
taiem loco obsidum uxorem et ßlios. Idem mandatum fit Georgia 
Scardilif complici suo. Dum nedum (i. e. nee tum} parerenty sed 
verbis profiterentur etactibusdetegerent 8erebelles,8tatuitur publice 
preüum interficientibus vel praesentantibua eos vivos in potestatem 
regiminis. Ädhaerent Älexio Demetrius et Georgius Vlasto; atGeor- 
giua Scordili ad fidelitatem revertitur, daturque Mi provisio ac 
Stipendium^ et militat contra rebelles. Johannes Delphino, consiUa- 
rius, cum equitibus et peditibus (mittitur) Milopotamum. Statuuntur 
Signa in multis locis insulaCf uUra quae nullus fidelis audeat habi" 
tare, et prostemuntur monasteria, sita uUra signa praedicta. Man- 
datur castellanist ut describant omnes masculos ab annis XVIII 
usque ad XL, iubetur que: nullus habitet nisi in locis munitis, et 
toUantur animalia de Lasiti. Eliguntur armigeri de omnibus cava- 
leriis; Marcus Venerio et Antonius Quirino eliguntur et equitant 
cum exercitu ultra scalas. 

Dum vero ad Äleanum Calergi plus, quam credebatur, con- 
fluerent infiniti villani et archontes multi, rebellesque omnia occu" 
passent praeter municipia a Milopotamo usque ad caput insulae 
occidentiSf et muUos passus ab Oriente, Ducha et ambo consiliarii 
equitant cum ingenti exercitu ultra scalas, pugnatumque est hinc 
inde variis eventibus. Johannes Dandulo, Dux Venetiarum, cum 
consiliis ordinatis scripsii PetroJustinianoDuchae, deinde Andreae 
de MolinOy quod Alexius Calergi, Demetrius Georgius et Fimi 
ytasto, Vasilius Varugha, Georgius Gavala bannirentur cum suis 
heredibus in perpetuum , nee unquam possent habere eoncordium 
cum commune Venetiarum aut Candidae. 

Et ut hanc perstringam materiam, et seqtientes Duchae, 
scUicet Petrus Justiniano, Andreas de Molino, Albertinus Mauro- 



300 LiTTERA Vit. Michaelis de pacb Al. Kalbrgii. 

ceno^ Hermolaus Justo, Andrew Dandulo^ Jacobus Theupulo 
ScoptUo vi decertaruni terra marique cum dictis rebellibus^ tarn 
cum Cretermlms militibus, quam cum aliis armigerU et balistariü, 
stipendio conductis de extra insütam^ et de Venetm missis. 

Äliqui tractatus de pace habüi propter excessivas petiHones 
Alexii effectu caruerunt. Jacobus Theuptdo Ducha scripsit Petro 
GradonicOf Duci Venetiarum, quod divüü exercitibus in dinersis 
locis inmlae fortissime dimicabat^ et quod multi ad ßdelUatem 
rediissentj nisi Alexius, summis curis in conirarium vigHans^ eo$ 
precCf pretiOy minis in sua sententia retineretj et quod bellum, 
quod tunc int er Venetos ac Januenses erat acerrimumt ipsum 
Alexium ab concordio retrahebat. 

m 

Tandem, XVIIL anno rebellionis, VitaHs Michael Ducha anno 

Domini 1299 ^ tertio die exeunte Aprilis, revocata parte loquente 

in contrarium, inperpetuum cum diclo Älexio firmavii coneordium^ 

incluso in eo Michaele Cortazi et aliis sequadbus* Et confirmatis 

diclo Alexio suis cavalariis et concessis sibi multis praeelaris 

immunitatibus et praerogativis in pactis, loquente Ducha sicut 

inferius continetur: „Tu vero iurasti fidelitatem domino nostro 

Duci Venetiarum et nobis et successoribus nostris in perpetuum 

ei de obediendo praeceptis praenominati domini nostri Ducis, 

(nostris) et successorum nostrorum, et amieos Venetorum pro 

amicis habere et inimicos Venetorum pro inimicis, et si aUquidt 

quod sit contra honorem domini nostri, Ducis Venetiarum, nostrum 

et successorum nostrorum et bonum statum htdus insulae Cretae 

scieris vel tractari cognoveris, absque mora dabis operam cum 

affectu turbandi illud atque impediendi toto tuo posse, et quam 

cito poteris, id fiobis et successoribus nostris in notitiam dabis. 

Nos autem cum twstro consilio per nos et successores nostros iura- 

vimus, omnia et singula suprascripta tibi attendere et observare, 

donec domino nostro Duci Venetiarum, nobis et successoribtts nostris 

fidelis et obediens eris^, 

Praefatus Alexius hoc semper Concor dium illibata fide servavit^ 
adeo, ut nulla unquam fabüla alicuius infid^litatis aut minimae 
suspicionis emerserit et iltum fervorem rebellionis perpetua pacis 
observantia et fidelUatis mansuetudine superaverit. Conciliavit 
animos multorum Graecorum potentiae Venetorum, aliquas detexit 
insidias, nonnuUos motus suis mribus in ipso ortu repressit. 



Pax INTIR VeNBTOS AC JANUEN8B0. 39 t 

cccxc. 

Pax liter Teietos ae JaiveHses. 

A. d. 1299, die 2$. m. Maji. 

Finem imposuit haec pax Mediolani firmata bello, inter duas 
inridiosissimas ci?itates diu vehementerque grassanti. In ipsis con- 
dicionibus sunt, quae ad Ronianiam omnino atque ad rationes Vene- 
torum et Imperatoris spectant. Ideo adiiciemus, quae tainquam ex 
ipso yiso instrumento protulit Laurentius de Monacis p. 20S: 

^Dtim Vetieti ingeniem galearum classem praepararent, inter- 
poneritibus se summo Pontifice (i. e. Bonifaeio VIII), Carola IL 
JRege SiciUae^ Matthaeo, Vtce-Comüe Mediolani, pax concludüur 
in hoc forma: 

Quod fiat pax, perpetuo inviolabiliter observanda. 

Captivi relaxentur^ remittantur dannna, offensiones et 
iniurie et excessus hinc inde et iniurie et damna illata in par- 
tibus Romanie, nee Imperator! aliquid peti possit 

Item, si per Venetos (ieret aliqua occupatio de aliqua terra 
Imperii, quam tenet Imperator Grecorum, si Januenses resiste- 
rent dicte occupationi vel invasioni, non intelligantur facere 
eontra pacem; et etiam non intelligantur Veneti facere contra 
pacem, si offenderent Januenses, taliter resistentes. 

Quod durante guerra, quam Veneti babent cum Imperatore 
Grecorum» Januenses non possint navigare ad aliquam terram, 
quam teneat Imperator intra Culfum'); et etiam, si habe- 
bunt Veneti guerram cum dicto Imperatore vel cum aliqua 
civitate vel comunitate , que sit intra Culfum , seu cum persona 
habente aliquam iurisdictionem intra Culfum. Et e contra, 
quandocunque erit guerra inter comunia Janue et Pisarum, 
Veneti non possint navigare Pisas nee in Sardiniam neque 
a Civitate Veteri usque Nixam, pena constituta marchie 
gargenti.** 



<) I. e. Adriae. 



392 P* Gradonici Duc. commissio ad Regem Tunisii. 

Cfr. Andrea e Danduli chron. 1. 1. p. 409. LeBret I, p.64K. 
646. Documentum Italice ediderunt Marin Y, 127 sq. et Romanin 
1. 1. II, 337 sq. Hujus pacis instrumenta inyenies locupletissima in 
Libr. Pact. III, 99 sqq. Cfr. Nos in libro „der Doge Andreas Dandolo 
und die von ihm angelegten Urkundensammlungen^ (Abhandl. der 
bayer. Akad. 18SS), p. HS. 

CCCXCI. 

Petri (frad^niei, Dneis, e^mmissU pr« larin« ie ■•Hm, aabassad^re 

ad Regem Tnnisii. 

Sine anno. 

Cod. bibliotheeae S. Marc! diplomatieus Trevisanus, cl. X, 
cod. CLXXXI, fol. 283; superscripto : ex quadam commissione in 
pergameno in rotulo. 

Edidit Marin VI, 322, qui de hoc memorabili diplomate latius 
egit ibidem pag. 2K9 sqq. In cod. nostro anni certa signiiieatio deest. 
Marin profert a. 1300. Nos singulare hoc exemplar, naevis multis 
antea remotis, tamquam in corollario positum noluimus desiderari. 

Nos Petrus Gradonicus etc. vobis Marino de Molino com- 
mittimus, quod ire debeatis in nostrum nuncium ad serenissi- 

mum dominum Regem Tunisi. Sed volumus, quod, 

aotequam loquamini cum eo, loqui debeatis cum viro nobili 
Aogelo Marcello , Consule nostro illic , et aliis nostris fideli- 
bus etc., et sumpta informatione postea, quando vobis vide- 
bitur, accedatis ad Regem; et salutato et expositis yerbis 
benevolentie, decenter significate ei, quod facta sint sub suo 
domioio contra nostros fideles molesta et gravia, que illi 
displacitura firmiter credimus, et convenit etiam, quod amicitiam 
inter ipsos et nos diminuet. 

Nam vir nobilis Marcus Carosus emit olim gabellam vini 
Tunisii a domino Rege predicto pro Bisantiis H ') per unum 
annum cum conditione, sicut accepimus, quod non debebat ei 
accipi dicta gabella per totum annum predictum, et quod tot 



*) I.e. triginta qaatuor milia. 






P. Gradonici Duc. commissio ad Regem Tunisii. 393 

Qon erat quasi vinum in mari; et procuravit vinum conduci in 
eopia , et a sex mensibus ultra , quibus modium vini fuerat ibi, 
ita , quod dicit se perdidisse in dictis sex mensibus de gabella 
circa Biz. f. Fecit tantum vinum conduci, quod securus erat, 
qnod restauraretur de eo, quod prius amiserat, et etiam de 
lucrari, si eam tenuisset pro anno Biz. ^. Verum quando scitum 
fuit per dominum Regem tantum vinum esse in Tunisio, ad 
sugestionem alicujus voluit , quod gabella auferet , et dedit eam 
cuidam Pisano per Biz. f^ ultra illud, quod dedit ei de iUa 
Marcus predictus. Et nos per nobilem virumMarinumMichaelem, 
quem (tunc?) Consulem nostrum in Tunisio, misimus litteras 
dicto Regi ; qui respondit Consuli nostro, quod commisit cuidam 
officiali suo, qui dicitur Ben Mechim, qui satisfaceret ei. Et 
Consul fuit sepius cum dicto Ben Mechim, qui ita produxit 
factum in longum» quod dictus Consul complevit suum Consu- 
latum. Quare nomine nostro rogabitis Regem, ut satisfaciat de 
Bizantiis ^ domino Marco. Sed si intelligeritis in Tunisio aliqua, 
per que videretur vobis dictam quantitatem maximam esse, 
diminuite petitionem, ut vobis videbitur. 

Item discretus vir Clemens Bondeminus, fidelis noster, 
fuit in portu Tunisii per Pisanos derobatus , et notum est Regi 
et aliis de Tunisio, et de modo, et damnificatus. de ligno com- 
busto per eos, et de mercationibus suis in ligno, et de arnesiis 
et marinariis solutis pro tempore nonservito usque ad summam 
Biz. ? et 26, et per Consules sententiatum est in Tunisii doana. 
Verum per dictum Regem satisfactum est ei de Biz. f et 200, 
et non permittebatur disce(n)dere, nisi faceret quietationem de 
toto damno predicto; unde, cum contineatur in pactis, quod 
alta sua potentia debet satisfieri facere de damnis et injuria 
nostris facta a Saracenis et a Christianis, qui sunt in sua pace, 
requiretis et rogabitis, ut faciat satisfacere de toto, quod restat. 
Tarnen si plus obtinere nequibitis, sitis contentus in fine de eo, 
quod restat de sententia Consulum. Sed si dictus Clemens 



394 P. GrADONICI DuC. C0MM1S8I0 AD RbOBM TUNISII. 

Teilet faeere quietatioaem de minore quantitate , debeatis esse 
contentus. 

Item cum nobilis vir Nicolaus Coatarenus, fidelis noster, 
de proximo mense Septembris elapsi cum quadam sua nave 
onerata frumenti ivisset de Sicilia in portu Tunisii, et vendi* 
disset ipsum frumentum in Tunisio, et de parte recepisset solu- 
tionem, et deberet recipere de integro, commisit nobili viro 
Michaeli, tunc Consuli, quod dictum reliquum exigeret a debi* 
toribus, et de eo solveret debitum suum de lana, quam emeret 
valentem pretium dicti frumenti non soluti; et cum fecisset 
onerari in dicta navi lanam dictam, dohanerii Regis dixerunt, 
quod solveret medium drictum curie Regis. Et ipse respondit, 
quod non debeat solvere, quia lana erat empta de denariis fru- 
menti, quod est franchum in introitu et exitu ; et Consul nole- 
bat, quod solveret. Sed dohanerii retinuerunt dictum Nico- 
laum per dies tres et ultra, et coegerunt eum solvere Biz.377 
et miliarisios septem. Unde dicatis, quod nostri debent esse 
salvi in habere et personis et honorati in suo dominio, et quod 
grave habemus, etquodsatisfieri faciat de dicta summa dicto nostro 
iideli, et reprehendere dictos dohanerios, et ordinäre, quod de 
cetero similta non contingant. Sed si dictus Nicolaus vellet 
faeere quietationem de minori quantitate, sitis contentus. 

Item eum die primo Februarii nuper elapsi tarida Simeo- 
uis Boni et Petri Victuri, fidelium nostrorum, existeret in portu 
Tunisii, due gallee et unus galeonus, quorum armatores fuerant 
Guilielmus Rondello et Jacobus Vincentius de Finari et Ventu- 
rinus de Plumbino , aecedentes ad dictam taridam , dederunt ei 
plura prelia , in quibus dictus Simeon fuit occisus , et ascen- 
dentes tandem ipsam taridam occiderunt pedotam') ipsius, et 
vulneraverunt ambos pennenses') et sex ex marinariis, derubantes 

^} Somavera : pedota, pedotoy guida per mare, nodoroL^. 
^) Henachel: pennentUf qui exereet ofjßeium noderii scu ntuUaef cum ior- 
mit tiut vacat. 



P. Gradonici Duo. commissio ad Resbm Tunisii. 395 

omnia« qae invenerunt, frangendo capsellas et spoliando omnes 
de forsida(m) omnibus bonis suis, et nudos expellentes de ipsa, 
ita, quod damnifieati faere io Biz. 7695, et pro damno, quo 
dicta tarida nayigare non potuit tempore congruo, Z. 1000 ad 
gross«, ut habetis in nota sigillati. 

Eodem modo, ut Consul, qui nunc est ibi, ad nos 
seripsit, dum tarida quedam nobilium virorum Joannis Supe- 
rantii et illorum de ca' da Pesaro, de qua erat patronus Blasius 
Danti, foret in dicto portu Tunisii^ quidam de castello de Castro 
cum quadam navi et cum quadam galea et cum quodam galeone 
armatis damnificaverunt eam in mercationibus et rebus pro 
Talore Biz. 1520 et milliares. 6. 

Item cum Marinus de Magnoco de Ragnsio, fidelis noster, 
venisset in portu Tunisii cum quadam sua tarida onerata vino 
Greco et aliis rebus , due naves de Sicilia , quarum una voca- 
bator Aquila , et alia s. Salvator, ceperunt dictam taridam cum 
rebus, que erant in ipsa; et quamvis dictus Rex quemdam 
ambasciatorem Regis Sicilie, qui erat Tunisii, et Consulem Gate- 
lanorum ad dictam taridam mttf^^»^, per facere eam relaxaricum 
rebus deintus, responderunt illi de duabus navibus, quod eam 
non redderent, sed eam conducent in Siciliam cum rebus. Et 
est possibile, quod eam illuc conduxerint. Sed sive in Siciliam 
sive alio conduxerint, noster fidelis nihil habere potuit, cujus 
damnum ftiit, sine naulo, quod habere debebat de mercatoribus 
forinsecis de rebus, que intus erant, uncie auri mille. Unde 
placeat domino Regi satisfacere juxta pacta. 

Preterea eo tempore, quo fidelis dominus Michael fuit 
Consul in Tunisio , fuit vendita per Regem gabella vini cuidam 
Pisano , dicto Raynerio Martello , que pro nescia qua occasione 
postea Rex detinuit, et abstulit gabellam; et per dictam cap- 
parram dictus Consul noster non potuit habere per illos sex 
menses 50 Biz., quos dare debent Consuli Venetorum pro quo- 
Übet mense illi, qui emunt dictam gabellam pro eo^ quod non 



396 P- Gradonici Duc. coMMissio AD Reqbm Tunisii. 

debeat facere vendi vinum in fontico Veneto ; de quibus sex 
mensibus debet habere Biz. CCC. Et ideo rogabitis eum, quod 
heredibus dieti DomiDici Michael satisfaciat illud, quod poteritis, 
fideli Dostro. 

Item nobilis vir Franciscus Jalianus stetit in servitio dieti 
Regis cum equis et armis per menses 44 , et debebat habere 
in diem Biz. 3, quod ascendit Bizant. 3860 (I. 3960). De 
quibus recepit in pluribus vicibus Bizant. 1800. Restat habere 
2160. Et pro honore Regis ipse tenuit plures equos et maio- 
rem familiam, quam alii ejusdem conditionis, ut scire potest 
per Christianos et Saracenos, ita, quod tota dicta pecunia fuit 
expensa. Rogabitis, ut satisfaciat. 

Item cum discretus rir Joanninus Magistri Petri , gestor 
negotiorum nobilium virorum Marini et Joannis Superantii ia 
Tunisio, magnas exercueiit ibi mercationes pro illis nobilibus, 
tam cum ofBcialibus curie» quam cum ah'is, et vellet de Tunisio 
discedere, ipse fecit ante discessum rationem et quietationem 
cum Omnibus creditoribus suis; et etiam ille, qui erat Messe- 
ruffus^)» nomine Fachim Boamiram, fecit dicto Joannino quod- 
dam scriptum, continens, quod ipse Joanninus plene rationem 
Omnibus fecerat, et omnibus satisfecerat, quod debebat, et quod 
nuUo tempore molestari posset; et dictus Fachinus Messeruffus 
promisit sohere Philippe Bono Bisantios 2241 , et merane- 

seriös (1. miliaresios) , et dicebat» personaliter se 

soluturum dietam pecuniam, ducendo de die in diem usque per 
annum et ultra; et in fine se excusabat, dicendo, quod dictus 
Joanninus habebat de rationibus curie circa quantitatem pre- 
dictam , et non solvit. Sed dieti nobiles miserunt dictum Joan- 
ninum adhuc Tunisium pro faciendo omnes rationes dicto 
Messeruffo ; et incontinenti fecit eum detineri, et constrinxit eum 
solvere sibi dietam quantitatem, licet dictus Joanninus se offerat. 



^) Videtur sigoificari officium in re pecuniaria constitutum. 



P. Gradonigi Duc. commissio ad Regem Tunisii. 397 

semper protestaus, se paratum facere adhuc omnes rationes 
a capite iisque in finem. Sed nihil ei valuit; immo oportuit eum 
aol?ere. Et ideo rogabitis dictum Regem, quod faciat sibi 
restitui dietam peeuniam; et intelligetis dietam responsionem 
Regia, faciendo id boni, quod poteritis. 

Preterea debeatis eidem exponere alia damna et inju- 
rias, quas per Consulem nostrum dictum ycI per alios intelli- 
getis esse factas nostris fidelibus, ut melius vobis videbitur 
coUYenire honori nostro, requirendo de omnibus emendam. Et 
si satisfaciet, facietis quietationem , si a vobis petit Si ?ero 
denegaverit satisfactionem ac dueeret in longum, aggravetis 
negotium Regi et aliis, qui habent locum; et intra alia grara- 
menta dicatis, quod» si per eum non satisfiet, nos non poteri- 
mus pati, quod nostri eant in terras suas; et inde dicatis 
nostris, quod ita se parent de eorum negotiis, ut, quandocum- 
que precipiemus eis discessum, ipsi ilico discedant sub penis, 
qaibus nobis videbitur. 

Debetis habere pro vestro salario hujus ambasciarie Z. 400, 
et habere sex servitores, de quibus unus sit coquus, et quilibet 
X grossos pro una robba, salvo, quod coquus et dispensator 
habebunt singuli ^is gross. 

Item debetis habere sacerdotem et 4 tubatores , quos 
debetis accipere, sicut melius poteritis. Debetis ire et stare ad 
expensas comunis Veneti, quousque vestram faciatis ambascia- 
tam. Sed ipsa facta habebitis a comune y^o gross, pro 
expensis in mense, et insuper naulum, si redibitis per mare. 
Si vero rediretis per terram, debetis habere ^/^q grossos pro , 
mense pro expensis, et insuper vecturas 8 requ. '), et non 
aliud. Et si plus expenderitis, expendetis de vestro ; et si minus, 
illud, quod superfuerit, deveniat in comune. 



*) Sic; requirenduin apud Marin. 



398 Pactum domini Tybi. 

Dona, que nos mittimus domiao Regi, presentabitis ei ex 
parte nostra, salvo, quod ex ipsis donis possitis dare, quibus 
robis videbitur de caria sua, usque ad Z. 400. Dona vero, 
que recipietis, addueetis ad nostram presentiam. 

Et in vestro discessu, si discedatis ab eo cum obtentu 
restre intentionis, recommendabitis altitudini sue Consulcm 
nostrum et alios nostros, qui erunt in terris suis. Et si aliqui 
de nostris fidelibus esseot in suis carceribus, rogabitis euni pro 
parte nostra, ut eos vobis donet. 

Observabitis omnia vobis commissa bona fide, et 
observabitis formas consiliorum de donis et gratiis , non 
reeipiendis, nisi pro nostro comuni, et de ratione reddenda, 
sieut ipsa eonsilia continent de scripturis curie nostre red- 
dendis. 

Jurastis proficuum et honorem Venetorum stando, eundo 
et redeundo; et volumus, quod debeatis inquirere de Omni- 
bus nostris, qui iverunt ad castellum de Castro post 
nostram inhibitionem, et nobis adducatis in scriptis, aut omnes 
finit • « • 

CCCXCII. 

Paetam, qa«d habet dominus Tyri cam Soldai« de fact« easalis latitle 

et alUrnm casaliam. 

Sine anno. 

Registri dei Patti arehiv. Veneti II, fol. 24. Extat etiam in Libr. 
Pact. Vindob. I, 279. II, 29. De anno huius paeti ex ipso contextii 
nihil elucet, nee magis, qiiae fuerint partes paciscentes. Casalia, de 
quibus hie agitur, memorantur in treugua Margerithae, dominae Tyri 
(viduae Johannis de Monteforte), cum Sultano Melik-Mansur 
eiusque filiis Melik^Sdleh et Melik-Aschraf, facta in deccm annos 
(684 — 694 Propbetae, i.e. ad annum Chr. 128S). Edidit, in Fi*aneo- 
Gallicum tradidit et explicavit hanc treugam Et. Quatrem&re, 
„histoire des Sultans Mamlouks de TEgypte" T. II, partie I, p. 173 
(Appendice: traite avee la Prineesse de Tyr). Ibi p. 216 haec 
leguntur: ^La reine Mararit (Margaerite) , Souverain de Saur^ 



Pactum dohini Ttri. 399 

aura pour son domaine^ parmi les villages du ierrkoire de Säur, 
duü villagei faisant partie de la prairie de Sour, et qui appar* 
iiendrofä en propre ä cette PrinceMe, airm que les choses ont 4iä 
regUe^ dans la irhve conclue sotis le rhgne de Melic-Ddher ; cea 
dix villages d^pendroni exclusivement de la principautS de Sour 
et leurs noms sont exprimds aitm quil mit: Att^abou-Abd- 
allaht Edsemieh, Sedes^ Kahlabs Marfouf^ Djärou- 
diahf Djamddiah, Madkalahf Rda^alafn^ Burdj- 
e lasbetar**. 

Nostrum pactom utrum huic treuguae tempore sit prius, an 
posterius» non liquet: iilud probabilius videtur. Nos saeculo XIII'' asse- 
rere satis habemus. Singula ad liquidum perducere, non est nostrum. 

Cest le capistre des X casaus franches de mon seignor de 
Sur, alamonasse e la deuise, hambonhabdeleeh , la casemie, 
ledin, mehiep, le baboue, la hamadie, rashelam, la cor de 
lospital, batiole, lagariddie. 

E toz les X casaus de deuant dites son de mon seignor 
de Sur, a totes lur raisons et lur devises, et totes lur terres 
et ce qui entre en les devant diz casaus et ce qui se part 
de iaus. 

E ce est lo coamandement, que le mesage de mon 
seignor de Sur sire Jacob Port a as amiraus de Safed de par 
le Soudan por le fait dou casau de Batiole, que il dovent') 
enquere dou fait de la gastine et de lautre^), que le Soudan 
dona (add. atoi) le casau de Batiole a mon seignor de Sur, 
se la tere estoit del devant dit casau, et ce la tere dou devant 
dit casau est prise et proprie^), et mis a la gastine. Et len* 
queste doit estre par droit et par raison , par les anciens gens 
de la tere et par la veginanse^), et que vos deies') enquere 
lial enquestre, se la tere est de Batiole, si come el dice*), ou 
de la gastine. Et ce la tere est de la raison de Batiole , ou de 



1) I. e. doiyent. 
') de la tere? 
*) porprise? 



*) I. 0. voi sinage. 
') I. 6. devea. 
•) il dit? 



400 



Pactum domini Tyri. 



la gastine, ou partie ou tot. Et il ne put estre que lus*) 
ne nit ^) devises couneues et teres et coulounes de garenties et 
entresemes^). Et que il ne le fasent asauere ^) la sertenitiet ') 
delenqueste. Et ee a cele sagon^), que le Soudau dona les 
X casaus a mon seignor de Sur, et il prist de V^) et le 
remant^) des casaus demera^} en partison, e se le deuant 
dit casaus Batiole estoit un de X casaus, et par aventure, que 
le moafese*^) le themoine le non de X casaus, et ne put estre, 
que le deuant dit casau n auet adonque terre counehue "), et 
com en put estre que Batiole ne na fors une soule chaure^') et 
la gastine aura XXXVI et se aucun de mouqtas*') ai fait 
outrage san raison, que vos mandes la sertinite dou fait, et 
nos avons mande nostre coumandement , que vos enquerez la 
verite de ses teres par le couvenänt de la triue, se la tere est 
de lur casau ou non. 



») I.e. Tun. 

*) I. 6. Den ait. 

*) I. e. entreseignes. 

^) I. e. il 8 a V o i r. 

^) I. e. certaint^. 

*) I. e. Saison. 

lui, s. li? 

") I. e. remanant. 



*) I. e. demeura. 
^®) Le moafese erit, qui dicitar 

*innchl^fiz, mustafis', arci 

praefectus. 
^^) I. e. com une. 
**) I. e. charrue. 
^') mouqta erit mukti% »fea- 

darius^. 



r 



Appendix. 



FoBtM. Abth. II. Bd. XIV. 26 



Ybnbtae EBip. Statuta NA viuM. 403 



Yenetae reipvblieae Statuta ]ia?ivBi. 

A. d. 1255. 6 August 

Beneyolos nostrae Collectionis lectores eum pretiosum Venetae 
antiquitatis roonumentum, quod ad itlustrandam et supplendam histo- 
riam aliquammultum conferre videtur, ab hoc Corpore diplomatieo 
abesse minus bene latoros esse putemus » en illud ipsum in medium 
proferre non dedignamur. Est autem Capitulare nauHcum siye Sta^ 
tuta et ordinatnenta super navibus; in quo libello non tam jus strieti 
sensus maritimum docetur, quam politia et diseiplina navigantium 
omnis generis, quaqua yersus speetans, exponitur. Operae pretium 
duximus, Andreae Danduli yerba de hae re allegare (Seriptt. rer. 
Itall. Xn, 363): Tertio anno Dtuv, navigantes congruis legibus 
reguläre eupiens, Nicolaum QuirinOy Petrum Baduario et Marinum 
Dandülo elegit, gut utilia statuta condiderunt; et illa Dud exhi-- 
Uta, auctoritate majoris et minaris consüii et publicae concionis 
approbata sunt. Ubi significatur annus Domini 12KS, Dux yero Bay- 
nerius Zeno, qui regnare coepit anno 12S2. In hoc Capitulari minus 
noyam legisiationem introductam esse yidemus, quam antiquiora sta- 
tuta pro ratione teraporum emendata et in alius ordinis compendium 
redaeta, coli, titulo opusculi, ubi ope studioque triumyirorum ibidem 
memoratorum Statuta et ordinamenta super nayibus emendata et 
composiia esse dicuntur. Hunc Statutorum nauticorum codicem inse- 
quentibus seculis publica auctoritate gayisum fuisse, nulli equidem 
dubitamus» quamquam alias subinde consimilis indolis consiliique Col- 
lectiones disciplinares in ejus locum successisse arbitramur, quas inye- 
stigare et examinare aliorum esse ingenue fatemur. Quid ? quod anno 
demum 1792» id est paucis annis ante finem interitumque ipsius rei- 
publicae Venetae, noster libellus typis impressus fuit. Eum edidit yir 
summe reyerendus Paulus Canciani, Clericus Venetus» de studiis 

ä6* 



404 Appsmdix. 

medii aevi bene meritus, et quidem ex codice Andreae Quirini, 
senatoris Veneti» in tomo quinto diplomatarii ab ipso curati, cujas 
titulus : Barbarorum leges aniiquae cett« Venet. 1 792. Notas pau- 
eulas, mere critieas, b. Canciani addidit, ab exegeticis, qaibus Übel- 
lus» innumeris obsitus diflScoItatibus tenebrisque, maximopere indiget, 
summo legentium incommodo prorsus abstinens. Quam laconam 
reeentioris aeyi editor quodammodo explere eonatus videtur Franco- 
Gailus J. M. Pardessus, yir clarissimus» cui specimen quoddam 
commentarii in egregium vereque singularem libelium debemus» et 
quidem iu ipsius eollectione legum nauticarum, cujus operis celeber- 
rimi ioscriptio : CoUecHon de lots maritimes ant4rieure$ aux XVIW 
inicle, Tom. V. 1839. Satis multa ibi quoad nomenelaturam merca- 
torum et nautarum medii aevi marisque mediterranei valde abatnisam 
et obscuram e Ducangio potissimum secundum antiquiorem textum 
Glossarii latini (noya editio anno 1840 prodire occoepit) illustrata et 
enacleata Tidemus: looge tarnen piura intacta dolemus futorisque 
interpretibus commissa et relicta. Quos tandera aliquando in ipsa 
Venetiarum urbe exorituros esse* etiam atque etiam nos quidem spe- 
ramus. — In nostra libelli editione textum Cancianeum diligenter 
expressimus: eum ex codice melioris notae manasse» doctiores 
lectoram, ?el nobis non monentibus, facile sibi persoasoros eaa« 
confidimus. 



Hecsunt statuta et ordinamenta super navibus et 
lignis aliis, que de mandato domini RayneriiGeno, 
Dei gratia incliti Veneciarum, Dalmacie atque Chroa- 
cie Ducis<), cum suo conscilio» emendata et compo- 
sita fuerunt per nobiles viros, Nicolaum Quirinum, 
Petrum Badoarium et Harinum Dandulum, per ipsum 
dominum Ducem et suum conscilium majus et minus, et 
quadraginta laudata, et in concione publica approbata, 
et voce Veneti populi confirmata: currente anno ab 
incarnacione Domini nostri Jesu Christi MCCLV, indi- 
ctione prima, die VI intrante Augusto, in ecclesia 
beatl Marci. 



*) Duei ed. Canc. 



Vknetab rbip. Statuta n avium. 405 

I. QualUer pahimi nave$ et alia ligna eortaia$ «) debeant habere. 

Sfatuentes statuimus, quod patroni aarium debeant dare naves 
SUIS bene corzatas et caleatas de foris, et paredos, et ambas cohoper- 
tnras, et vannum, et superyannum, et coredorium, et andieta, scermum 
et barehaiD et gondolam, sub pena librarom denariorum Venetorum XX 
pro quolibet eentenario milliari de eo, quod navis fuerit extimata; que 
pena io nostrum eoimiiie deveniat. 

Et hoc iDtelligimus de nave et quolibet ligno cohoperto. 

II. Quod naves ei ligna cohoperia debeant palmizari. 

Affirmamus, quod nayis et aliud lignum cobopertum palmizetur, 
sicat patroni fuerint concordea cum naulizatis, sub pena librarum 
Venec. L, quam penam patroni solvere debent; et deyeniat in 
nostrum comune ipsa pena. 

ID. Quod naves debeant saamari. 

Statuimua, quod* cam nayis fuerit mereatoribua naulizata, debeat 
flaomari. Patroai Toeare debeant aercatores, qui sunt ituri in sua 
nave, et ab ipsis daos mercatores petere debeant, qui pro parte mer- 
catorum nayem debeant saornare; et ipsis assigoatis^ nayis expensis 
patronorum debeat saornari» sicut mercatoribus et nauclerio et uni ex 
patronis videbitur conyenire. Et si de hoc concordes non poterunt 
esse, unum quintum elligant, quem yoluerint, in eoncordia; ita nayis 
debeat saornari. Et si de quinto tollendo non eoncordaverint, nos 
Dux» aut Bajulus, sive Rector Venetiarum» qui fuerimus in ipsa terra, 
in qua navis fuerit, ipsum quintum, quem voluerimus, eis dare debea- 
mus. Et si in eo loco fuerit Rector pro nobis et comuni Veneciarum, 
et non fuerint alii mercatores navis, illum quintum, quem voluerint *), 
eis debeat assignare. Et sicut omnes vel maior pars ipsorum in eon- 
cordia yenerit, ita patroni nayem debeant saornare sub pena XX sol- 
donim Venetorum pro quolibet milliario, de eo, quod nayis fuerit 
extimata; qne pena in nostmm comune deyeniat. Et patroni, ante- 
quam nayis sit saornata, non possint, neque debeant caricum reeipere, 
nee irobolium, nisi de consensu et yoluntate predictorum, vel maioris 
partis eorum, sub pena prediota. Et si quintus ille, yel aliquis illorum 
supradictorum quatuor ad navem saornandam esse recusabit, Rector 



*) eoriaioB Cane. 

■) Forte voluerii Canc. Recte. 



406 Appendix. 

noster illius loci, in quo navis fuerit, debeat et possit Uli yel illis 
penam imponere, quam voluerit, et auferre. Et si naris fuerit in loco» 
in quo Reetor pro nobis etcomuni Veneeiarum non fuerit, [et aliquis]*) 
predietorum ad saornandum naTem esse recusaverit, penam Hbrarum 
XXV incurrat; que pena deyeniat in nostrum comune. 

Et intelligimus hoc de nave et ligno quolibet cohoperto. 

IV. Qtwd adstringantur sacramentOy qui in $aomanda nave fiienni 
ellecti. 

Mandamus, quod omnes partes predicti, qui naves saornabunt» 
astringantur sacramento, quod bona fide, sine fraude, navem saorna- 
bunt, sicut ipsis bonum videbitur pro salute navis in viatico, in quo 
debeat ire, et ipsis videbitur couvenire. Et eciam, si fuerint alique 
partes , in quibus Reetor non fuerit pro nobis et comuni Veneciarum» 
predicti duo mercatores , qui pro parte mercatorum navem saornave- 
rint, ipsam mensurabunt et extimabunt simul cum scribano ipsius 
navis seeundum tenorem de mensuracione statuti nostri; extimacio- 
nem*) navis et omnia alia faciant, que continentar in ipso capitolo. 

Et hec intelligimus de nave et omni ligno cohoperto. 

V. De saoma non accipienda de nave. 

Precipimus, quod ^), postquam navis predicto ordine fuerit saor- 
nata, nihil de nave per aliquam personara de ipsa saorna extrahatur 
vel minuatur modo aliquo vel ingenio; et si de ipsa saorna fuerit 
aliquid minuitum vel extra navem projectum, patronus vel patroni 
ipsius navis nostro comuni emendare teneantur soldos XX denariorum 
Venetorum parvorum per quodlibet milliare> quod navis fuerit exti- 
mata; nisi causa necessitatis ad intrandum in portum Rivoalti, vel 
per voluntatem iliorum, qui navem ipsam habeant saornatam, foras 
projectum fuerit de saorna ; et patroni nihil de pena teneantur. 

Et hec de nave intelligimus et omni ligno cohoperto. 

VI. De ferro, plombo vel $tagno et rame ponendo pro saoma, quod 
tantvm de $aoma foras extrahatur de nave. 

Statuimus, quod, postquam navis fuerit saomata, si patroni 
navis plumbum et rame non laboratum, stagnum, ferro, vel de omnibus 



*} ei aliifuis def. «päd Cane. 
*) exHnuLciane Caac. 
') quod def. apud Cane. 



Vbnbtae eeip. Statuta navium. 407 

istis qoatoor simul tantum posuerint pro saorna, tantum possint de 
saorna extrahere, quantum posuerint de predictis quatuor rebus; et 
hoc Sit, presente oauelerio et scribano ipsius navis. Si autem de ipsa 
saoraa aliquid aliter extraheretur de nari, patroni navis nostro comuni 
emeodare teneantur i) soldos XX denariorum paryorum pro quolibet 
milliario de fanto, quanto ipsa naris fuerit extimata. 

Et hoc intelligirous de nave et ligno aliquo cohoperto. 

VII. Quod navis convenienter ametur. 

Dicimus, quod de arboribus et antenis et eeiam antenis de dolone 
et timonibus navis et omne aliud lignum de milliariis CC et inde 
sapra deeenter sit omata. 

Vm. De arnatione caredum, 

Volumus, quod navis et alia ligna extimata de milliariis CC usque 
ad CCL ancoras septem habeat» et endegarios Septem eonvenientes, 
canovos novos in eorcoma septem , et alios canovos septem conve* 
nientes; et in vellis sie ornetur, sicut patroni cum naulizatis simul 
fnerint concordati. 

IX. De omatione caredum. 

Affirmamus, quod navis vel aliud lignum extimatum de milliariis 
CCC usque ad CCCL habeat X ancoras , endegarios X convenientes» 
canovos novos X in eorcoma» et alios canovos Xii convenientes. 

X. Deeodem, 

Stabilimus , quod navis vel aliud lignum extimatum de milliariis 
CCCC usque ad CCCCL ancoras XIII habeat, endegarios XIII in eor- 
coma, et alios canovos XIII convenientes. 

XI. De eodem. 

Mandamus, quod navis vel aliud lignum extimatum de milliariis 
D usque DC habeat ancoras XV, endegarios XV convenientes, cano- 
vos novos XV in eorcoma, et alios canovos XV convenientes. 

Xn. De eodem. 

Statuimus, quod navis vel aliud lignum, extimata vel extimatum 
de milliariis DC usque DCL, habeat ancoras XVI, endegarios XVI 
convenientes, canovos novos in eorcoma XVI, et alios canovos XVI 
novos convenientes. 



^} teneatur ms.; teneantur recte Cane. 



408 Appendix. 

Xm. [Deest titolus.j 

Dicimus, qood navis aut lignum, extimata yel extimatum de mil- 
liariis DCC usque DCCL, habeat ancoras XVII, endegarios XVII 
conyeoieQtes » canovos novos XVII in corcoma, et alios canoYOs 
noYos XVII <) coavenientes. 

XIV. De eodem. 

Deeernimus, quod naris aut ligoDin» extimata vel extimatum de 
milliariis DCCC usque DCCCL, habeat ancoras XVUI» endegarios 
XVIII conrenientes, canoros XVHI noYOs in eorcoma» et aiios ^anoyos 
noYOs XVäl convenienteB. 

XV. De eodem. 

Confirmamus, quod navis aut lignum, extimata yel extimatum de 
milliariis DCCCC usque DCCCCL, habeat ancoras XIX, endegarios 
convenientes XIX^ canoyos noyos in corcoma XX, et alios canoyos XX 
conyenientes. 

XVI. De eodem. 

Volumus, quod navis vel aliud lignum, extimata vel extimatum 
de milliariis mille, habeat ancoras XX, eudegarios XX convenientes, 
eanovos novos in corcoma XXII, et alios canovos XXII conyenientes. 

XVII. [Deest titulus.] 

Decernimus, quod navis, vel buzo, aut buzonavis, vel aliud 
lignum, de CC milliariis usque ad CCC non completa, habeat canovos, 
quos debet habere in corcioma, longos passibus LXII; et navis, vel 
buzo, aut buzonavis de milliariis CCC usque CCCC non completa, 
habeat canovos in corcoma longos passibus LXV ; et navis, vel buzo, 
aut buzonavis, de milliariis CCCC usque DL [non completa, habeat in 
corcoma canovos longos de passibus LXX; et navis , vel buzo, vel 
buzonavis de milliariis] ^} DL usque DCC non completa, in corcoma 
canovos longos habeat de passibus LXXV; et navis, vel buzo, aut 
buzonavis de milliariis DCC et inde supra, habeat canovos in corcoma 
de passibus LXXX. — Ordinamus, quod omnes isti canovi sint con- 
yenientes in grossecia secundum longitudinem illorum. 



*) Post XYII Canc. inepte repetit novos, 

^) non completa — milliariis def. in m&. Addidit Caac. 



Vbnbtab reip. Statuta n avium. 409 

Xym. DewJUs. 

Aflirmamus, qa§d mtis» vel Imizo, aut buzonaYis de milliariis 
CCC usque DC in proda ita ait cantiata in yellis : habeat artimonem 9» 
terxarolum et dolocinm unum de fustagoo vel de bambasio» et parpa- 
glonem unum de caneyaza; in medio babeat majorem terzarohm et 
dolonem unum de bambacio yel de baracame » et parpaglonem unum 
de canevaza. 

XIX. [Deeat tituloa.] 

Mandamua« quod naTis, vel buzo» vel buzonayU, vel aliud lignum 
de milliariis DC et inde aupra sie ornetar in yellis : in proda habeat 
artimonem '), tersarolum et dolonem unum de fustagno et de bamba- 
sino , et parpaglonem unum de caneyaza. In medio habeat maiorem 
terzarolum et dolonem unum de bambacio vel baracame» parpaglonem 
unum de caneyaza. 

XX. De arbaribus et anienis. 

Ordinamus , quod arbores et antene cujuscunque navis vel ligni 
de CC milliariis et inde supra eoncientur Ae boyistis et sostis et sar^ 
em conyenienter. 

XXI. De novis mantis mperfluis. 

Deeernimus» quod navis et buzo et buzonayis et aliud lignum de 
CCC mflliariis usque ad DC unum mantum noyum superfluum habere 
debeat; et navis vel aliud lignum de milliariis DC et inde supra 
habere debeat duos mantos novos superfluos. 

XXII. De emendoHone defectus. 

Statuimus» quod, si aliquis defectus fuerit in coredis et Orna- 
mente navium, buzorum, buzonavium vel aliorum lignorum predicto- 
rum, patroni lignorum illorum duplum naulizancium *) teneantur 
emendare defectus. 

XXm. De preparatione mantorum. 

Ordinamus, quod nulla navis de milliariis CC et inde supra 
mantum habere debeat reperatum^) in arbore de proda; et manti 
alii» qui fuerint in arboribus, siwt convenientes. Patromis navis, qui 

*) atäim, Canc. 

') artimone Canc. 

') Forte nauU$Mmenti. Canc. 

^) Anne repezatum (resarcitum?). Canc. 



410 Appendix. 

sue navi mantum posuerit reperatum, aut poni fecerit modo aliquo Tel 
ingenio, vel permittet» nostro comuni in duplo yalimenti boni et nori 
mantis computatis illi navi, yel in simili, debeat emendare. 

Et hoc intelligimus in nare et buzo et buzonave et alio ligno. 

XXIV. De preparatione coredum. 

Dicimus , quod quelibet navis et alia ligna de milliariis CC et 
inde supra, que de Veneciis exiyerit» sit ornata de omnibus snis 
£oredis seeundum tenorem statuti nostri» sub pena dupli naulizamenti 
tocius defectus; et ipsam penam nostro comuni pacabit patronus 
nayis, si aliquid sibi defecerit de coredis. 

Et hoc intelligimus de naye et aliis lignis cohopertis. 

XXV. [Deest titulus.] 

Nolumus 9» quod brulla, stupa et acuti debeant esse in expensis 
patronorum nayium et omnium lignorum cohopertorum de milliariis 
CC et inde supra. 

XX Vi. übt patroni poBsint facere camerelas. 

Decernimus, quod patroni nayium in pope nayis possint focere 
camerelas sub yanno nayis; et eciam sab coredorio» atque portam sen« 
tine yersus popem usque ad anteyannum, et in proda similiter a 
cathene>) colatoria usque ad portam prode; et in alio loco non pos- 
sint cameram facere sub pena XXX soldorum grossorum pro omni 
camera in alio loco facta. Que pena in nostrum comune deyeniat. 

Et hoc intelligimus de naye et buzo et buzonaye et ligno 
cohoperto. 

XXVII. Quod patroni facere debeant expenaaa pro nave de p&rtu 
Veneciarum trahenda. 

Precipimus, quod expense, que fuerint pro nayibus et lignis 
omnibus cohopertis de portu Veneciamm trahendis, sint super patro- 
nis nayium et omnium lignorum facte. 

XXVin. De marinariia habendis. 

AfGrmamus , quod nayis et omne aliud lignum de CC milliariis 
habeat XX marinarios; et pro omnibus X milliariis, quod plus nayis 



^) Volurnui Canc. Recte. 
•) cathena? 



Venbtae reip. Statuta navicm. 411 

foerit extimata, unum marinarium plus habere debeat. Si marinarias 
aliquis moriretur, vel navem relinquerit, patronus illius na vis ipsum 
marinarium secundura ordinem et teoorem nostri statuti recuperare 
debeat, üb! navis^ portum fecent Patronus autem^ qiii*) hoc 
fecerit contra» nostro comuni in daplum teneatur emendare marina- 
riciam suam, scilicet comunalem, que in nave fuerit, pro quolibet mari- 
nario, qiii nayem defecerit. 

XXIX. De habere intromiitendo marinariorum. 

Dicimus, quod, si aliqais marinariorum moriretur, patrono sit 
licitum intromittere tantum de bonis illius» que fuerint in naye» quan- 
tum per racionem ipsi habere pertinet» de residuo, quod sibi pertinet 
habere, et debet seryire. 

XXX. De trambaioribus et trombis habendis. 

Yoluraus, quod navis de CCCC milliariis, que iverit extra Cul- 
fum, habere debeat duos trombatores cum duabus trombis convenien- 
tibuSy qui sint marinarii computati, et hoc sub pena XXV librarum 
per quenlibet trombatorem ; et nostro comuni ipsam penam patroni 
pacare teneantur. Similiter dicimus, quod omnis navis, que fuerit de 
CCCC milliariis, et inde supra, habere teneatur unam trombetam et 
unum tamburlum et duos timpanos, sub pena predicta. 

Et hoc intelligimus de nave et quolibet ligno. 

XXXI. De patronis, qui non possunt esse marinarii. 

Dicimus, quod nullus patronus possit esse marinarius sue navis, 
si tantum unus patronus vel duo fuerint in ipsa navi; salvo, quod, si 
fuerint tres, unus illorum possit esse marinarius; et si fuerint qua- 
tuor, duo illorum marinarii esse possint; et plus duobus patronis in 
aliqua navi esse non possint marinarii, sub pena librarum L nostre 
monete. Quam penam quilibet illorum nostro comuni emendare tenea- 
tur, qui fecerit contra hoc statutum. 

Et hoc intelligimus de nave et buzo et buzonave vel ligno alio 
de milliariis CC et inde supra. 



^) naves Csdc. 

^) Ant, q, ms. Cane. suadet qui autem, Nos sententiam coroplerimus , coli, 
nr. XLIII, p. 414. 



412 Appendix. 

XXXn. De ittisy qui non pos^uni esse märinarü. 

Statuimus, quod nuUus miaor XVIII annorum possit esse man- 
narius; et eciam nee miles, nee peregrinus» nee serviens in aliqaa 
navi marinarius possit esse. Patronus vero, qui in soa nave [minorem] <) 
XVni annorum habuerit» yel militem, yel peregrinum» aut ser- 
vientem pro marinario» nostro comuni pro qnolibet libras XXV 
debeat emendare. 

Et hoe intelligimus in nava et omni ligoo cohoperto de CC mil- 
liariis et inde supra. 

XXXni. De ioUendo sacramenio marinarüs, 

Jubemus 9 quod, eum patronus pro sua nare acceperit marina- 
rios, aeeipiat sacramentum ab eis; si marinarii fuerint minores XVfIl 
annorum, et ipsis credat per saci'amentam» patronus penam non 
incurrat. 

Et hoc intelligimos de nare de CC milliariis et omni ligno coho- 
perto et inde supra. 

XXXIV. De hcis non habmdis in naoe, 

Affirmamus, qnod marinarius, vel alius, qui marinariciam 
defenderunt, in nave mercatorum locüm mereatoris dormiendi 
habere non possit de medio versus popem, nisi super bertescam 
discoyertam, que est supra coredorium et supra yannum, excepto 
patrono, marinario oono^utato, qui dormire possit ab arbore de 
medio usque pope. Marinarius yel aliquis alius, qui contra hoc 
fecerit, nostro comuni soldos X denariorum grossorum debeat 
emendare. 

Et hoc intelligimus de naye et buzo et buzonaye et omni ligno 
cohoperto de CC milliariis et inde supra. 

XXXV. De armisy que marinarii ieneniwr habere. 

Statuimus, quod omnis marinarius de omni naye yel de alio ligno 
de milliariis CC et inde supra habeat unam capelinam de corio» aut 
helmum de corio yel de ferro , et scutum , et zupam , et cultelum de 
ferire, et spatam, et lanceas III; marinarius, qui libras XL et ploB 
habebit pro marinaricia , panceram yel lameram de ferro cum armis 



*) minorem def. apud Canc. 



Vbnbtae rbip. Statuta navium. 413 

predictis habeat. Similiter nauderius» si libras XL et plus hakuerit» 
panceram vel lameram de ferro p et unam balestram de corno cum C 
quadrellU com armis predictis habeat 

Et boc intelligimus, quod in hoc capitulo coDtinetur, de omnibus 
sopradictoruiD aub pena librarum X Yenetorum panrorum ; quam 90U 
Tere teneatur quilibet comuni Venetiarum. 

XXXVI. De noderioj qui a tum UUi non potesi, 

Ordinamus, quod ornnis nauclerins et marinarias, qui nari ser- 
Tire tenetur, noo possit tolli armis per aliquod debitum, donec patrono 
senrire teneatur. 

XXXVH. De armis, fue naves vel alia Kgna debent habere. 

■ Precipimus, quod narid et buzo et buzonayis yel aliud lignum de 
CC milliariis usque ad CCC non completa teneantur habere duas pan- 
ceras, duos capirones» duos helmos yel duas capellinas cum mascaris, 
lanzones yel gitarollas centum, acutes II» ballistras II de corno , II de 
streyo et unam de pesarola yel de turno« quadrellos C pro ballista de 
streyo» et L quadrellos pro ballestra de pesarolla, I croco, I pesarol- 
lam, cordas II, magistram unam pro omni ballista. 

XXXVUI. liem de eodem capUulo. 

Asserimus ^ • q^od nayis et buzo et buzonayis yel aliud lignum 
de CCC milliariis usque D non completa habere teneantur qqatuor pan- 
eeras, quatuor capirones» quatuor helmos yel capellinas cum masche- 
ris, quatuor scutos, lanzonos yel gitarolas CC » balistas duas de streyo 
et duas de pesarola yel de torno, quadrellos L pro omni ballista de 
streyo, quadrellos L pro omni ballistra de turno yel pesarola, et duas 
cordas, et unam magistram pro omni ballistra. 

XXXIX. Idem. 

Mandamus, quod omnis nayis de milliariis D usque DCC non 
completa teneatur habere ^sex panceras , sex capirones, lanzonos yel 
gitarolas CCC, baUütas*) sex de corno, tres de streyo et tres de 
pesarola yel turno, CL quadrellos pro omni balestra de streyo, L pro 
omni balestra de pesarola yel de torno, tres crochos, tres tornos, tres 
pesarolas, duas cürins, unam magistram per quamltbet batistam. 



*) Afferimus mt.; a8$erimu$ Caoc, rfcta» 
*) bau. sappleTit Caae. 



414 Appendix. 

XL. Ident. 

Injungimus, quod nayis vel aliud lignum de DCC milliariis et 
inde supra habeat octo panceras, octo capirones, octo helmos rel 
eapelinas cum mascheris, octo scutos, lanzones Tel gitarollas CCCC, 
ballistas quatuor de corno, . . de streue 9» ballestras quatuor de pesa- 
rola yel torao, quadrellos CL pro omni balestra de streue» quadrellos 
L pro omoi ballestra de pesarola yel toruo» quatuor crochos» quatuor 
toroos, quatuor pesarolas» duas cordas, unam magistram per omnem 
balistram. 

XLI. De emendaiione armorum. 

Statuimus, quod, si aliquis defectus in armis fuerit de istis qua- 
tuor capitulis supradictis» patronus vel marinarius nayis yelalius*) 
ligni, cui aliquid defecerit de predictis, yalimentum de omni defectu 
in duplum comuni nostro debeat emendare. 

XLII. De statera in nave habenda. 

Yolumus, quod patroni cujuslibet nayis yel alterius ligni de mil- 
liariis CC et inde supra pro sua naye unam stateram habere debeant 
de justo pondere Yeneciarum, cum qua ad minus libras DCC ad gros- 
sum possint pesare, sub pena soldorum grossorum XX; que pena in 
nostrum comune deyeniat. 

XLIII. übt patroni navem inirare ieneniur, 

Dieimus , quod , si nayis in ipsa ituros patronos plures habuerit, 
unus ad minus in nayem intret*), antequam nayis transeat modulum 
sancti Nicolai, in causa ^) omni die morando; similifer in reditu suo 
inVenecias moram in ipsa naye faciendo, usque dum nayis non fuerit 
infra modulum predietum. Patronus autem, qui contra hoc fecerit, 
penam librarum L incurrat; quam penam nostri Consules in Veneciis 
exigere debeant et accipere infra XV dies, postquam eis datum fuerit 
in notüia; et si dictam penam non poterunt excutere, nos cum 
nostro conscilio infra dies XF^) , postquam nobis fuerit declaratum, 
ipsam in duplum accipere yel accipi facere teneamur. 



^) An strevo? LacuQae si^Dum posuimus, deficieate nninero. 

*) aliud Canc. 

') tntrat Canc. 

^) in ea conjieit Canc. ; aecuratius: in ea ipsa, 

^) fUM^TMam— XFsupplevit Cane. 



Venitab Riip. Statuta naviuu. 415 

Et hoe intelligimus de nare et ligno de milliariis CC et inde 
supra. 

XLIV. De iUis, qui in nave tnorari possutii per paironos. 

Precipimas, quod, si navis tantum unum patronum habuerit, qui 
cam naye ire teneatur, ille narem intrare debeat, antequam navis 
modalom transeat sancti Nicolai, semper in ipsa morando. Similiter 
in redita soo Venecias, moram in nave ipsa faciendo, dum navis 
non fuerit infra predictum modulum, nisi patronus ille aliquem dimi- 
serit loeo sui« fratrem, filium» filium fratris vel sororis, consanguineum 
vel parentem germanum, fratrem patris vel matris, generum vel cogna- 
tum; et omnem, prout sibi videbitur, poterit in nave dimittere de 
predietis; et ille, qui remanserit per patronum» ipsam potestatem 
habeat, quam habuit, qui navem reliquit^* ^t si predicta non obser- 
vaverit» que patroni observare tenentur, patronus, qui eum dimisit 
loeo sui, nostro comuni solvere teneatur libras*) L; quam penam 
nostri Consules excutere teneantur infra dies XY, postquam eis datum 
ftierit in noticia; et si dietam penam non poteront excutere, nos cum 
nostro conscilio infra dies XV, postquam nobis fuerit declaratum, 
ipsam penam ju duplum tollere vel tolli facere teneamur. Nauclerius 
autem et marinarius sacramento teneatur, quam cito poterit, nostris 
Consulibus in Veneciis manifestare patronum» vel illum, quem dimi- 
serit loeo sui, facientem contra predicta. 

Et hoc intelligimus in nave» buzo et buzonave et omni alio ligno 
de milliariis CC et inde supra. 

XLY. De marmariis et nauclerio, qui navem tenentur intrare, 
antequam transeani modulum sancti Nicolai. 

Mandamus, quod nauclerius et marinarius navem intrare debeanf, 
antequam navis ipsa transeat modulum sancti Nicolai; et de nave non 
exeat, nisi a patrono vel patronis navium, aut a naucleriis, vel a maiori 
parte ipsorum sibi licentia data fuerit. Similiter in suo reditu in 
Venecias nullus de nave exeat, donec navis fuerit infra modulum pre- 
dictum» aut licenciatus fuerit a prefatis hominibus . Tarn in eundo, 
quam redeundo due partes marinariorum semper sint in nave resi- 
denciam facientes. Qui autem fecerit contra predicta, pro omni die. 



^) rdiquid Ctoc. 

*} libras supplevit Canc. 



416 * Afpandix. 

quo foerit extra navem et ateterit, peoain aoldarum XL incurrat Sta- 
tuimus, quod a patrono vel patronis navis marinarii sacraneot» 
astringantur, manife^tare patrooQ Tel patroais ac acribano navis « nee 
QOD et Baiulis et locorum Rectoribus et civitatum» qul pro Dobis et 
comuDi Yeneciurum fuerint in terris« in quibus portum navis fecerit, 
facientea contra predicta ; tunc yero Rectores nostri vel Bsjuli dictam 
penam pro nostro comuni excutere teneantur et accipere. Et in Yene- 
ciis marinarii infra octo dies» postquam Yenccias intrabunt» maoife- 
Stare nostris ConsuUbus teneantur; et tunc nostri Consules infra 
dies XY dictam penam teneantur excutere» postquam eis dictum fuerit: 
si autem dictam penam non poterunt excutere» nos cum nostro con- 
seilio infra dies XY» postquam nobis dictum fuerit» eam accipere vel 
accipi [et]*) tollere faciemus; de qua pena comune habeat duas 
partes» et accusator terciam. 

Hoc intelligimus in nave et omni ligno de CC milliariis et inde 
supra. 

XLYI. QuodpfUnmi non pas9uni marinario8 eambiare. 

Confirmamus, quod patronus aliquem marinarium» quem in sua 
nave habuerit, in viattco vel yiaticis non debeat eambiare» nisi de 
voluntate maioris partis mereatorum. Ipsius vero navis patronus» qui 
contra hoc feeerit» nostro comuni in duplum marinariciam marinarii 
emendare teneatur. Ordinamus» quod omnes marinarii teneantur hoc 
manifestare scribano navis» aut Baiulo» vel Rectoribus» qui erunt in 
ipsis terris et locis pro comuni Yeneciarum » in quibus naves portum 
fecerint. Si patronus minime observabit ante dieta, nosti'i Baiuli vel 
Rectores pro comuni Yeneciarun) a patrono illius navis dictam penam 
auferre debeant; si tollere non poterunt» nobis debeant suis literis 
intimare; marinarii autem infra dies XY» postquam Yenecias intra- 
bunt» similiter debeant Consulibus manifestare; et tunc dicti Consules 
a patrono navis infra dies XY debeant dictam penam excutere ; et si 
predictam penam excutere non poterunt» nos cum nostro conscilio 
infra dies XY» postquam nobis datum fuerit in notitia» ipsam penam 
accipere, vel accipi facere teneamur. 

Et hoc intelligimus de nave et ligno alio de milliariis CC et 
inde supra. 



^) e^Tidebatur addendum. 



Venbtab reip. Statuta navium. 417 

XLVIL De nave naulizanda. 

AfBrmamus, quod nullus, nisi qui naTem jurayerit^ narem aliqaam 
debeat naulizare» donec ipsa navis non fuerit naulizata usque ad ter- 
eiam sni extimacione. Quicunqoe rero contra hoc fecerit» et nayem 
naulizayerit, penam soldorum V per quodlibet milliare incurrat de 
tanto, quanto nayis fuerit extimata; quam penam nostri Consules in 
Veneciis tollere debeant infra dies XV» postquam eis dictum fuerit: et 
si accipere non poterunt» nos cum nostro conscilio infra dies XV» 
postquam nobis fuerit dictum, ipsam tollere yel tolli facere faciemus ; 
que pena in nostro comuni yeniat. Ipse, cum nayem jurayerit» astringi 
debeat sacramento; cum nayem yoluerit^ naulizare^ inqnirat yel 
inquiri faciat sine fraude dilligenter» si correda illius nayis» yidelicet 
arbores, antene» timones» timonarie fuerint ifaagagnate» ipsis corredis 
dilligenter cercatis. Cum ad partes aliquas nayis fuerit naulizata , si 
magagna aliqua in ipsis corredis inyenta fuerit» yel sciyerit , aut cre- 
detur, statim ipsam magagnam manifestabo *)» quam sciyero yel cre- 
didero» et dicam primis naulizatis» tam si pro ipsis requisitus fuero, 
quam non ; et si per eos interrogatus fuero , si alicui nayem promi- 
serit, ipsis dicam, cui comisit. Similiter patronus» qui nayem jurabit, 
teneatur sacramento babere predicta coreda et yarnimenta sue nayis, 
et eciam marinarios, quos secundum formam statuti habere tenetur: 
que sacramenta nostri Consules ab eo recipere tenentur. 

Hoc intelligimus in naye et quolibet alio ligno de milliariis CC 
et inde supra. 

XL VIII. Quod non vendatUur neque alienetUur sarcia vel correda 
navis. 
Precipimus» quod patronus astringi debeat sacramento, quod non 
yendat, neque yendi faciat» neque alienabit» neque alienari faciet modo 
aiiqno yel ingenio Ola sarcia yel correda» yel aliquid ex eis» que in 
yiatico, yel in yiaticis pro sua naye habuerit» nisi causa meliorandi 
pro utilitate ipsius nayis illa sarcia yel correda, yel ad subyeniendum 
in necessitate aliquam nayem, cui necessaria fuerint ipsa sarcia yel 
correda; de quibus licitum sit patrono» cum yoluntate et consensu 
maioris partis naulizatorum et marinariorum ipsius nayis yendere ex 



^) noluerit m^»; voL Canc. 

*) Variatio persanae , quae hie usque ad finem periodi oeeurrit , sensum 

legia non intervertiL Canc. 
Fontes. Abth. II. Bd. Xiy. 27 



418 Appendix. 

suis coredis vel sarciis Uli nari: ita tarnen, quod illa correda yel 
sarcia, que vendiderit ipse patronus, quam cicius poterit, per sacra- 
mentum recuperare teueatur. Patronus autem» qui coatra hoc fecerit, 
in duplum yalimentum corredi, quod vendiderit, debeat emendare 
nostro comuni. 

Et hoc intelligimus in nave et alio ligno de miiliariis CC et inde 
supra. 

XLIX. De aliquo non ponendo super crucem. 

Item patroni astringantur sacramento, quod non ponent, neque 
poni facient, neque etiam poni perroittent aliquid super crucem» quod 
possit facere aliquod impedimentum ad rectaro mensuracionem facien- 
dam illius navis, sub pena dupli de omni eo, quod posuerint. Et si 
illius patroni, yel illorum patronorum navis non fuerit, sed illi fuerit 
comissa, et ipse, aut ipsi predietam penam solrere non poterit» 
patronus vel patroni, cujus aut quorum navis fuerit, nostro comuni 
penam predietam debeat vel debeant emendare. 

Hoc intelligimus in nave et alio ligno de miiliariis CC et inde 
supra. 

L. De tollendo sacramenio a marinarüs namum, 

Imponimus, cum patroni alicuius navis, vel alterius ligni de mii- 
liariis CC et inde supra pro sua nave aut ligno acceperint marinarios, 
et cum aliquo illorum fuerint concordes, talle accipiat ab ipso sacra- 
mentum. 

Hec est forma sacramenti, quod facere debeant marinarii. 

LI. Capitulum sacramentiy quod faciunt marinarii, 

„Juro bona fide, sine fraude, quod navem et correda et avere, 
quod erit in nave, cujus sum marinarius, custodiam et salvabo; et in 
viazo isto non furabor, nee furari faciam ultra soldos quinque dena- 
riorum Yenetorum parvorum in ipsa navi. Si vero per totum istum 
viazum aliquem scivero , qui defraudabit ultra soldos quinque dena- 
riorum Yenetorum parvorum in ipsa nave, ipsum, quam cito potero, 
patrono vel patronis istius navis aut nauclerio vel minus quinque de 
naulizatoribus, si tanti erunt in ipsa nave, et si quinque non erunt, illis, 
qui erunt, manifestare non tardabo. Et si aliquam magagnam scivero 
in arboribus ipsius navis, vel timonariis, timonibus, ipsam magagnam 
nauclerio et penasio et quinque naulizatis, si tanti fuerint naulizati in 



Venbtab reip. Statuta navium. 419 

ipsa na?], et si tanti non fuerint, illis, qui erunt, quam cicius potero, 
dieam et manifestabo. Similiter et, si de saorna projeetum fuerit 
extra navem, postquam fuerit saoraata , ayocatori^) comunis, si in 
Venecias intravero, manifestabo; etsi ad partes aliquas ibo, in quibus 
fuerit Reetor pro domino Duce et comuni Yeneciarumy quam cicius 
potero, dicam Rectori ibidem moranti, nisi esset factum de comuni 
ntilitate et yoluntate roaioris partis iliorum, qui saornayerunt ipsam 
nayem, aut pro cambio quatuor rerum, que inferius continentur» 
scilicet ferri, stagni» plumbi et rami non laborati : dicendo mercatori- 
bus, ayocatoribus eomunis yel Rectori supradicto» quanta fuerit illa 
saorna » bona fide , que extra nayem projecta fuerit. Et manifestabo 
patrono, yel patronis» scribano nayis» nee non Bajulo yel Rectori, qui 
pro domino Duce et comuni Yeneciarum in loco extiterit, in quo nayis 
portum fecerit, et in Veneciis ayocatoribus eomunis in reditu meo, 
omnes facientes contra teuerem statuti de naye, postquam ipsa in 
eundo modulum transierit sancti Nicolai , yel antequam nayis sit infra 
modulum predietum in redeundo, qui tenentur stare in ipsa naye 
secnndum formam statuti. Et habebo arma in isto yiazo, sicut in Sta- 
tute eomunis Yeneciarum continetur. Et si in illa nayi ellectus fuero 
timonarius, non recusabo, nisi justum habuero impedimentum, a mari- 
nariis illud precium babendo, quod quicunque sentenciabunt, yel 
maior pars illorum, qui nayem babent regere. Et si nayis illa frange- 
retur, quod Deus ayertat, ad recuperandum nayem, res et merces et 
eoreda ipsins stabo per quindecim dies, nisi remanserit per merca- 
tores yel majorem partem eorum. De rebus , quas recuperabo , per 
centenarium tres babebo, et non plus.^ 

Hoc intelligimus in naye et omni ligno de CO milliariis et inde 
supra. 

LIL De acribanü habendis. 

Mandamus, quod quelibet nayis aut lignum de milliariis CC et 
inde supra duos scribanos habere debeat, qui scribere debeant, omnes 
merces e\ numerum et pondera,que in naye caricabuntur, signo signan- 
tes; qui constitui debent, si accepti fuerint in Yeneciis, per nostros 
Consules yel maiorem partem eorum. Si autem accepti fuerint in locis, 
quibus per nos existit [Reetor] ^^^ constitui debeant de yoluntate 



^) avoeatore Canc. 

*) Reetor supplevit Canc. 

27 



420 Appendix. 

majoris partis [patronorvm navis et mercatorum] <) et ipsius Reeto- 
ris ibidem existentis. Et si fuerint accepti in loco » in quo pro nobh 
et comuni Veneciarum non fuerit Rector, constitui debeant de yolun- 
tate maioris partis patronorum navis et mercatorum, patronus tanquam 
nnus ipsorum in ipsis eomputatus.Qui cum 7zo;i fuerint examinati» accepti 
examinentur, si ad istud officium fuerint sufficientes et legales. Patro- 
nus autem yel patroni , qui aliter scribanum yel scribanos accipient 
yel accipiet, nostro comuni pro omni scribano emendare debeat yel 
debeant libras centum pro omni scribano; quam penam nostri 
Consules in Veneciis infra dies XV» postquam eis dictum fuerit, excu- 
tere teneantur. Similiter et Rectores dictam penam teneantur excu- 
tere in omnibus locis» quibus fuerint» infra dies XV, postquam eis 
dictum fuerit, et accipere. Et si predicti nostri Bajuli et Consules ac 
Rectores ipsam penam non poterunt accipere, nos cum nostro conscilio 
infra dies XV, postquam nobis dictum fuerit per nostros Consules» 
Bajulos et Rectores, illam penam tolli faciemus predictam; de qua 
pena, qui acusabit, libras X denariorum debeat habere. Qui scribani 
in hunc modum jurare debeant et facere sacramentum. 

LUI. Sacramentum scribanorum. 

„ Juro ad sancta Dei evangelia , quod scribam numerum et pon- 
dera et omnes merces, que caricabuntur in naye, cujus sum scribanus, 
legaliter et bona fide; et omni ebdomada^), usquedum nayis non 
fuerit caricata, Concors ero cum socio meo scribano de omni, quod 
in quaterno meo scriptum habebo, et quod socius mens in suo qua- 
temo scriptum habuerit, et quod ponderatum et caricatum erit in ipsa 
naye, aut positum sine pondere, quod propter defectum statere non 
posset ponderari, yel quia totum conveniens non fuerit ponderandi; 
et in quaterno meo scribam omnia , que socius mens scripta habebit 
in quaterno suo, que michi ad scribendum dabit; et que ipso pre- 
sente ponderata fuerint et caricata, scribam; et nullam*) mercem 
scribam in quaterno meo, yel dabo socio meo ad scribendum, nisi iila, 
que, ut dictum est, fuerit pesata, yel de concordia patroni et merca- 
toris in naye fuerit posita, que non potuit pesari pro eo, quod statera 
haberi non potuit, yel que non fuit conyeniens ad pesandum, sicut sal. 



*) patr. — mere, supplevit Canc. 
^) edomada Canc. 
') nulla Canc. 



Vbnbtae rcip. Statuta navium. 42 1 

mandule, valania, granum» nuces» nucele et res consimiles, pars qua- 
mm ponderari debeat. Et cum roerces caricabuntur et pesabuntur, 
aut poneotur in nave de concordia patroni et mercatoris» roe presente 
▼el socio meo, scribam in quaterno meo nomen illius, cujus merces 
fiierint, et signabo Signum illius, quod erit in colo suo 9' ^ut fasse» 
Tel bala. Et dabo et presentabo omni mercatori et marinario, si 
Yoluerint recipere, scriptum omnium suorura colorum» fassorum et 
ballamm et omnium aliarum suarum rerum, sicut scriptum habeo in 
quaterno meo; et dari faciam socio meo infra octo dies, postquam 
nayis yellum fecerit. Et si ero ad partes aliquas, in quibus non fuerit 
Rector pro domino Duce et comuni Veneciarum, ipsam nayem, cum 
caricata fuerit, mensurabo simul cum scribano, socio meo, et duobus 
mercatoribus illis, qui deputati fuerint ad ipsam caricandam et saor- 
nandam. Et si navis ipsa ultra statutum erit caricata, totum illud, 
quod plus caricatum fuerit de statuto, quanta miliar ia fuerint vel can- 
taria, cum eis legaliter extimabo; et scribam in quaterno meo ipsam 
quantitatem, que ultra statutum plus fuerit caricata. Et infra octo 
dies, postquam in Venecias intravero, domino Duci et ejus consilio in 
scriptis presentabo. Et si ad aliquem locum navis portum fecerit, 
[übt estj^} Rector pro domino Duce et comuni Veneciarum, dabo in 
scriptis ipsam quantitatem ipsi Rectori, qui ibidem steterit et fuit*). 
Dum scapulus fuero, si requisitus fuero de aliquibus rebus, que ad 
meum officium pertinebunt» secundum bonam meam conscientiam 
?eritatem non tacebo. Item pesabo omnia, que a patrono et mercato- 
ribus fuerint presentata, ipsis presentibus vel ipsorum nünciis pro 
utraque parte, legaliter et bona fide.^ 

Hoc intelligimus in nare et omni ligno cooperto de milliariis CC 
et inde supra. 

UV. Quod merces Herum debeant pesari. 

Precipimus , quod merces omnes debeant iterum pesari , que in 
alia nave caricabuntur, presente uno de scribanis ; et omnes merces 
in nave posite camarate computentur in milliariis yel cantariis ^). Si 
esset per defectum statere, quod tantum statera simul non leyaret 



^) loeo ms.; colo Canc, qui addit: vox negociatoribut usiiata» 

^) uhi est supplevit Canc. 

') Post fuU comma pcoit Canc. Ceterum lege : fuerit, 

^) Post cant comma ponit Canc. 



422 Appendix. 

mercesy aliquod non poterit ponderari, merces ille ponantur in naye, 
sicut patroni se cum naulizatis concordabunt; et si aiique merces 
fuerint, que omnes non esseot apte ad portandam^t sicut sal, man- 
dule, vaiania, granum» nuces et uucelle et res consimiles, pars qua- 
rum debeat ponderari, reliqua vero computetur et ponetur in nave 
secundum racionem partis ponderate. Patronus, qui contra hoc fece* 
rit» duplum quantitatis nauli posite in sua nave sine pondere» Tel 
aliter, quod dictum est, nostrocomnni debeat emendare» nos tenentes 
semper ad carum nabulum, quod in ipsa naye fuerit naulizatum. 

Hoc intelligimus in nave et omni alio ligno de milliariis CC et 
inde supra. 

LV. Quando Conmlea mensurare tenentur naves. 

Affirmamus» quod nostri Consules vei major pars ipsorum in 
Veneciis teneantur et ire debeaut extra portum Riyoalti ad mensu- 
randum nares secundum tenorem nostri statuti, postquam fuerint 
caricate causa suum. yiacium faciendi; et si ultra statutum nayem 
aliquam inyenient caricatam, illud plus, quot milliaria fuerint, extima- 
bunt; et omni milliari de toto illo, quod ultra statutum plus caricatum 
fuerit, duplum nabulum a patronis ipsius nayis exigere debeant et 
accipere. Et si penam illam auferre non poterunt, nobis nostroque 
conscilio debeant declarare; et nos cum nostro conscilio infra 
XV dies, postquam nobis dictum fuerit, penam dictam auferre vel 
accipi facere teneamur, nos tenentes ad carius naulum, quod in ipsa 
fuerit naulizatum. 

Hoc intelligimus in naye et ligno alio cooperto de CC milliariis 
et inde supra. 

LVI. Quod PotestateSt Duces, BajtUi, Castellatih Consules debeani 
naves mensurare. 

Decernimus, quod Potestates, Duces, Bajuli, Consules et Recto- 
res, yel ipsorum consciliarii, qui et pro nobis et comuni Veneciarum 
fuerint in terris, quibus nayes Veneciarum fuerint, debeant ire ad 
mensurandum naves, postquam fuerint caricate causa suum yiacium 
faciendi; et si plus navem invenient caricats\in de statuto, illud plus 
extimabunt, quot miliaria vel cantaria fuerint, et totum superfluum in 
duplum nauli accipere debeant a patrono navis , semper se tenentes 



(^ pondertmdum mavult Canc. Rocte. 



Venetae reip. Statuta navium. 423 

ad carius oaulam, quod in ipsa nave fuerit naulizatum; quam penam 
nobis pro comuni Veneciarum mittere bona fide, quam cicius pote- 
ronty teneantur. Si tollere non poterunt penam illam, nobis suis litteris 
intimabuat: et nos infraXV dies» postquam sciverimus, dictaro penam 
a patronis, quorum nayes erunt, vel ab illis» quibus comisse fuerint» 
accipere yel tolli facere teneamur: yidelicet a navibus, que carica- 
bunt in Romaniam» soldos XXXil iperperorum pro omni iperpero; et 
a patronis nayis, que caricabit ultra mare, pro omni bizancio soldos 
XXVIII; et a patronis nayium, que caricabunt Carbo yel in Barbaria, 
soldos XVIII pro omni bisancio; et a patronis nayium, que caricabunt 
in Ciliciam [leg. Siciliam] et in Calabriam et in Apuliam, pro omni 
uneia auri libras Villi. Si yero predicti Rectores yel consciliarii 
eorum ire non poterunt ad mensurandas nayes , sicut superius conti- 
netur, duobus legalibus hominibus yel <) comittant, ab eis sacramen- 
tum aecipientes , quod nayes ipsas bona fide legaliter mensurabunt ; 
et si ultra statutum nayem aliquam inyenerint caricatam, superfluum 
caricatum, quot *) miliaria yel cantaria fuerint, extimabunt, dantes eis 
in scriptis totum illud superfluum. Tunc autem Rectores nostri penam 
ipsam a patronis accipere debeant, yel nobis significare, ut est supe- 
rius denotatum. Et si isti duo predicti ire recusabunt ad nayes men- 
surandas, tunc Rectores nostri possint ipsis penam yel penas impo- 
nere et auferre; et si tollere non poterunt, nobis debeant suis literis 
intimare; et nos cum nostro conscilio infra XV dies, postquam nobis 
notificayerint *) , penam illam yel penas tollere yel tolli facere tenea- 
mur. Si autem aliqua nayis ad talem partem yenerit , in qua Rector 
pro nobis et comuni Veneciarum non fuerit, duo mercatores, [qui] ^) 
ad nayem saornandam fuerant deputati, et duo scribani ejusdem nayis 
nayem ipsam debeant mensurare. Si yero nayem ipsam ultra statutum 
inyenerint caricatam» quot miliaria yel cantaria fuerint, illud super- 
fluum» quod fuerit caricatum, extimabunt, et illud ponentes in scriptis, 
in suo reditu in Venecias nobis infra octo dies, postquam Venecias 
intrayerint, presentabunt. Et si in yiatico illo Venecias non yenerint, 
nobis suis litteris, quam cicius poterunt, denotabunt, et eciam Recto- 



') vel tuperfluit. Caac. Aliis post vel atiquid excidisse videatur. 
*) quod Canc. hie et alibi. 
*) uotifieaüerii Caüq, 
*) qui supplerit Canc. 



424 Appendix. 

ribus ipsarum terrarum» et nobis. Et eis carius naulom» quod in ipsa 
fuerit naulizatam 9> >psi Rectores secundum ipsum naulum teneaotur et 
debeant duplicem penam a patronis, qui plus caricabunt» exentere et 
aecipere; et si excutere non poterunt» nobis teneantur suis litteris 
denotare; et nos cum nostro conscilio dictam penam infra XV dies, 
postquam notificarerint» aecipere vel accipi facere teneamur. 

Hoc intelligimus de nave et ligno alio cooperto de milliariis CC 
et inde supra. 

LYU. Si naves mensurari non poferunt 

Precipimus, ut omnes predicti» qui naves mensurare tenentur, 
ordine^) premisso eas iverint mensurare» impediente mare vel alia 
justa causa non poterunt mensurare, ipsam debeant bona fide legaliter 
extimare; et si plus ipsam invenerint caricatam, secundum modum 
ipsum superfluum extimabunt, et ordine superius comprehenso. 

Hoc intelligimus in nave et ligno de milliariis CC et inde supra. 

LVIU. Si navis fuerit mensurata » quod nichil in nave potest poni. 

Inponimus» quod, postquam aliqua nayis, ut supradictum est, 
fuerit extimata rel mensurata, si aliquid in ipsa positum fuerit, patro- 
nus naris illius duplum recepti*) nabuli pro quantitate posita post 
mensurationem nostro comuni emendare debeat, nos ad carius naulum 
semper tenentes, quod in ipsa fuerit naulizatum. 

Hoc intelligimus in nave et omni ligno de CC miliariis et inde 
supra. 

LIX. Quod inter dtms covertas nichil habeat caricatumy nisi tan- 
tum imbolium, et victualia non debeai habere. 

Mandamus, quod nulla navis inter duas coopertas caricatam 
habeat, nisi tantum imbolinm» exceptis victualibus, que ponuntur 
in glavam pro illis hominibus, qui sunt in nave. Super coverta de 
supra nulia merces mittatur, nisi zambeloti et opera de seta; que 
omnia supradicta super coverta de supra cum voluntate mercatoris et 
patroni fuerint posita, in patronorum custodia non debeant permanere. 

Hoc intelligimus de omni nave et ligno de CC miliariis et inde 
supra. 

') Sic apud Canc, haud dubie corrupte. Lege tale aliqtiid: Et mo6m et ei9 

tenendum ett ad carius naulum . . . naulizatum* Ipti R. etc. 
') Deficit «t vel simile quid ante v. ordine, 
') repti Canc. 



Venetae rbip. Statuta navium. 425 

LX. De vidudUbus panendis inier duas eavertas. 

Volumufl» qood» si naris aliqua de Tictualibus caricabitur in aliis 
partibns hujas mondi *), licilam sit patrono illias navia» duas covertas 
ponere de yictualibus, glaya non impediente, per nostra statuta 
ordinata. 

Hoc intelligimus in nave et iigao alio de miliariis CC et inde 
sopra. 

LXI. De mercibus in nave recipiendis. 

Injungimus, quod, quando mercatores et roarinarii juxta narem 
et scalam roluerint conducere suas merces, et ipsas patronis ad cari- 
eandum dare, anteqaam fiat hoc, ut convenienter possit recipi de 
noticia patroni» tunc patronus Tel alius pro ipso permanendo eas 
reeipere teneantur, et in narem eciam caricare suis expensis. Simi- 
liter suis expensis teneantur patroni suas nayes discarieare, et dare 
mercatoribus et mercatoribus integre suas merees» et in nave yel 
plato ponere 9 ubi navis discaricabitur. Patronus autem, qui contra 
hoc fecerit, in duplum emendare teneatur mercatori rel marinario de 
Omnibus 9 que expendiderit pro suis mercibus tarn caricando, quam 
discaricando. Et si patronus illud duplum emendare mercatori rel 
marinario recusabit, nos cum nostro conscilio, postquam nobis in 
noticia datum fiierit, infra XV dies illud duplum tollere rel tolli facere, 
et dare mercatori yel marinariis teneamur. 

Hoc intelligimus de naye et omni alio ligno de CC miliariis et 
inde supra. 

LXn. Quod patroni habeant in custodia merces mercatorum vel 
tnarinariorum per scriptum. 

Didmus, quod, postquam merces in naye fuerint posite secun- 
dum tenorem et ordinem statuti» yel buzonaye et alio ligno de CC 
miliariis et inde supra, in patronorum custodia debeant permanere; 
et sicut in patroni custodia per scriptum merces receperit, ita eas 
per scriptum mercatori cum integritate restituere teneatur, exceptö 
per forcium, per ignem, per fortunam temporis, aut quod extra pro- 
jecte fuissent. 



') modi UM.; mondi r«ct« Cane. 



426 Appendix. 

LXni. Quando mercaiores debent accipere merces mos. 

Volumus, quod» postquam naris yel aliud lignum de CC miliariis 
et inde supra in aliqao loco portum fecerit, in quo debeat discari- 
care, patronus» cum properayerit 9 merces mercatoris ad portum ad 
discaricandum, notificet mercatori, ut suas merces recipiat; ettunc 
ipso die, vel alio, suas merces recipere teneatur. Omnis mercator» 
qui hoc non fecerit» libras III omni die» quod plus steterit suas merces 
recipere, patrono illius navis solyere teneatur, salvo per impedimen- 
tum mali temporis; et de mercibus vastatis, quod in Veneciis nostri 
Consules, rel extra Venecias nostri Rectores debeant diffinire. 

LXIV. De vastoHone mercimoniarum. 

Volumus, cum merces mercatoris, postquam in nare yastabuntur, 
si de restauratione dampni mercator Concors esse non poterit cum 
patrono, tunc nostri Consules et Rectores illius loci, in quo nayis 
fuerit, illud dampnum , antequam merces extrahantur de naye , yidere 
debeant, et stimare dampnum, quod sit. Si yero dampnum in naye 
stimare non poterunt, merces discaricari faciant, ut illud dampnmn 
stimare yaleant. Facta existimatione (leg. sHmatione)^ tunc dicti 
Consules yel Rectores de illo dampno possint et debeant facere satis- 
fieri mercatori, secundum quod ipsis de jure yidebitur conyenire« 
Salyo, si patronus posset probare, quod illud dampnum fuisset 
occasione ignem extinguendi yel fortunam temporis habuisset, propter 
quam patronus penam aliquam non incurrat; que probatio fieri et 
cognosci debeat et determinari per Consules yel Rectores predictos. 
Si yero merces aliter yastarentur, et yidebitur supradictis, quod 
occasione patronorum eyenisset,illi, cujus merces fuerant, faciant satis- 
fieri secundum stimationem dampni. Et si dampnum aliquod in oleo, 
yino, melle et zucaro yel aliud liquidum eyeniret, si yidebitur supra- 
dictis, quod occaxione patronorum eyenerit, ipsi secundum stimatio- 
nem dampni facient satisfieri. Et si aliter extraherent suas merces, 
nulla restauratio fiat eis. Si Rectores illius loci, in quo nayis fuerit, 
non poterit 3) satisfacere facere mercatori, nobis debeant suis litteris, 
quam eicius poterunt, intimare; similiter in Veneciis nostri Conßules 
infira XV dies nobis debeant declarare; et nos cum nostro conscilio 



^) preparaverit Canc, reete, ut videtur. 

') non poterunt satisfieri facere Canc. Recte; saepius in bis peecatiim fuit. 



Venetae reif. Statuta navium. 427 

infra dies XY, postquam nobis a Consulibus vel Rectoribus nostris 
faeril declaratum» mercatori securidam dampni stimationem satisfieri 
facere teneamur in duploin. 

Hoc iatelligimus in nare et omni ligno de milliariis CC et inde 
supra. 

LXV. De mercibus, que trahantur per pilum, quanium patroni 
solvere teneantur. 

Injungimus, quod de omni saco bambacii de ultra mare, qui de 
nave disearicabitur» fuerit ^ extractum per pilum, patronus ipsius 
naris libras VII pro omni saco extracto per pilum, cujus sacus fuerit, 
debeat emendare: de omni saco de Romania yel Calabria libras IIII, 
et de omni saco de lana de Toniso rel Barbaria libras VI; de omni 
saco de lana rota libras IUI, et de omni saco et stora aliarum lanarum 
soldos XL. Et si patroni recusarent solvere, nos cum nostro conscilio 
infra XV dies, postquam nobis dictum fuerit, soiri facere teneamur, 
dantes Uli, cujus sacus vel storia fuerit 

Hoc intelligimus in nave et omni ligno de CC milliariis et inde 
supra. 

LXVI. De casBellis in nave portandis. 

Mandamus , quod quilibet mercator vel marioarius aut miles aut 
presbiter ipsius navis tantum unam casselam babeat in ipsa nave 
ad mittendum in ipsa, quidquid voluerit: et nullus servitor in ipsa 
nave casselam babeat. 

LXVII. De maiaraciis in nave portandis. 

Dicimus, quod omnes naulizati et marinarii potestatem habeant 
ponendi et portandi in nave unum mataracium de Septem rotulis, et 
non plus; et si plus fuerit, de toto mataracio naulum solvat patrono: 
hoc et locum babeat, ut dictum est, si lectum non habuerit. Si lectum 
habuerit, et in nave posuerit mataracium, de ipsa solvat naulum 
patrono. 

LXVUI. De portandis lignis in nave, 

Jubemus, quod nullus mercator vel marinarius ligna portet in 
nave, nisi quanta ei fuerit suficiencia usque ad locum, ad quem est 



*) «I fuerit? Mox extracius? 



428 Appendix. 

iturus; et totum lignum, qaod fuerit superflaum» patroni debeant 
habere. 

Hoc intelligimus in nave et omni ligoo de CC miliariis et iode 
supra. 

LXIX. De vino in nave portando. 

Confirmamus , ut ituri ultra mare per totam Barbariam unum 
biguncium de yiqo, et unum de aqua, et non plus, omnis eorum habere 
possit in nave, tam eundo, quam redeundo; ad omnes alias partes 
hujus mondi duas partes de biguncio de vino, et duas partes de bigun- 
cio de aqua in nave portare debeat, et non plus. Quicunque plus 
portaverit, illud plus in suis miliariis vel cantariis debeat computari. 

Hoc intelligimus in nave et omni ligno de miliariis CC et inde 
supra. 

LXX. De fanna et biscoio in nave portando. 

Statuimus, quod illi, qui debent ire ultra mare et ad omnes alias 
partes hujus mondi extra Culfum, quilibet de Yobis portare possit duo 
staria et unam quartam inter farinam et biscotum , tam eundo , quam 
redeundo, eciam et in omni viatico extra Culfum. Quicunque plus 
posuerit, totum illud plus in suis miliariis rel cantariis debeat com- 
putari. 

LXXI. [Deest titulus.] 

Volumus, quod, si aliquis plus in nave posuerit, quod ponere 
non debeat, de illo plus in nave posito duplum nauli carioris patrono 
navis solvere teneatur. 

Hoc intelligimus in nave et omni ligno de CC milliariis et inde 
supra. 

LXXIl. Quantum navis et ligna caricari debeant super crucem. 

AfBrmamus, quod navis rel aliud lignum de milliariis CC et inde 
supca, super crucem, que plus est sub aqua, debeat caricari tantum 
duobus pedibus et quarta, et hoc a primo die, quo relum fecerit usque 
ad quinque annos; et a quinque annis usque ad Septem tantum possit 
duobus pedibus caricari; et a septem annis supra uno pede et medio 
possit caricari. Patronus, qui contra hoc fecerit, nauli duplum de 
omni eo, quod plus caricayerit, nostro eomuni emendare teneatur de 
omni caro naulo, quod in ipsa nave yel ligno fuerit naulizatom. 



Vbnetab rbip. Statuta n avium. 429 

LXXIII. De nave et lignis^ que carictibuntur de peregrinis. 

Mandamus, quod navis aliqua in Yeneciis rel extra Venecias» 
que tota peregrinis fuerit naulizata» licitum sit patrono ipsam cari- 
care, sicat cum peregrinis in concordia fuerit. Si plus caricaverit, 
nostro comnni in duplum debeat emendare. 

Hoc intelligimus in nave et alio ligno de CC miliariis et inde 
supra. 

LXXIV. De lignis et nave, que caricabuntur de victualibus. 

Diclmos» quod nayis yel aliud lignum de CC miliariis et inde 
flupra, que caricabitur de victualibus vei de aale» per Culfum nostrum 
euntes aut venientes, ut cum naulizatis concordabunt, carieari debeant. 
Si autem plus caricaverit, illud, quod receperit, in duplum nostro 
comuni debeat emendare. 

LXXV. De nave et ligno t quod caricabitur extra Culfum Veneciarum. 

Inponimus, quod navis vel aliud lignum de CC milliariis et inde 
supra, quod infra nostrum Culfum navigaverit, et de mercibus carica- 
verit, tantum duobus et medio pedibus super crueem, que magis est 
sab aqua, debeat carieari; et hoc primo» postquam velum fecerit, 
usque ad septem annos. Si plus earicabit, duplum nauli de ipsa quan- 
titate nostro corouni debeat emendare, ita, quod teuere debeamus ad 
carius naulum, quod in ipsa nave fuerit naulizatum. Navis, que a 
Septem annis supra fuerit, et navigaverit per ipsum Culfum, tantum 
duobus pedibus super dictam crucem sub pena predicta debeat 
carieari. 

LXXVI. Idem. 

Confirmamus , quod navis vel alia ligna de CC miliariis et inde 
supra, que in Culfo occaxione eundi extra Culfum de victualibus cari- 
cabunt, tantum duobus pedibus et medio super crucem, que plus est 
sub aqua, possint carieari; et hoc, postquam velum fecerit usque ad 
Septem annos; a septem annis supradietis in antea, duobus pedibus 
tantum. Patronus, qui contra hoc fecerit, naulum duplum de omni 
eo, quod plus caricaverit, nostro comuni debeat emendare, ita, ut nos 
semper teneamus ad carius naulum, quod in ipso fuerit naulizatum. 

LXXVII. De valania caricanda, 

Volumus, quod navis vel aliud lignum de CC miliariis et inde 
supra, quod vel que caricabitur de valania, in quo vel in qua non 



430 Appendix. 

fuerint mercatores» tantum duobus pedibus et dimidio debeant cari* 
cari. Yalania tantum poni debeat, ubi sibi melius plaeuerit, excepto 
super cooperta superiori et glava, que debet dimitti per naves, que 
veniunt de Romania. 

LXXVIII. De adjuctorio in navi dando in necessitate. 

Dicimus, quod, postquam navis de portu exiverit, et eontigerit, 
ut cum alia nave, eui fuerit aqua roolata, vel fuerit perieulata, si 
viserit^* ipsam inrenerit in aliquo portu, liceat patrono ejusdem 
nayis et Ulis , qui fuerint in ipsa naye , de rebus ipsius nayis ad suam 
Toluntatem reeipere cum consensu et voluntate majoris partis merca* 
torum et marinariorum , ponendo eas , ubi melius robis placnerit. Si 
autem propter hoc patronus plus caricaverit, penam aliquam non 
incurrat. Patronus, qui contra hunc ordinem fecerit» totnm naolum, 
quod recipiet de rebus illis, nostro comuni debeat emendare. 

Hoc intelligimus de nave et omni ligno de miliariis CC et inde 
supra. 

LXXIX. De naulo non recipiendo. 

Ordinamus, quod navis» que de aliquo portu exirerit de aliqoa 
parte, et intrayerit in aliquo loco , in quo naulum habere poterit , non 
debeat reeipere aliquod naulum nisi cum majori parte de naulizatis et 
marinariis; de quo naulo nayis quartam partem habeal; illius quod 
remanet, secundum usum diyidatur. Et quicunque contra hoc fecerit, 
ipsum naulum in duplum debeat emendare comuni Veneciarum» salyis 
ordinamentis inter ipsos factis de ipso naulo; et nostra statuta salya, 
firma et stabilita per omnia esse debeant. 

LXXX. De glava in nave dimittenda, 

Injungimus» quod nayes» que a Veneciis caricabuntar occaxione 
eundi extra Culfum, glavam dimittere debeant a secundis stantis arbo* 
ris de medio usque ad stantos, qui sunt ultra portam. 

Hoc intelligimus in naye et omni ligno de CG miliariis et inde 
supra. 

LXXXI. De mercibus habendis inter dtuis covertas, 

Statuimus , quod nayes , que caricabuntur in Alexandria usque 
Sathaliam , inter duas coyertas merces habeant ab arbore de medio 



*) Canciani: forte addendum autt et legeodumaact iptam inveneril etc. 



Venetab reif. Statuta n avium. 431 

usqoe ad arborem de proda ; set una camarela esse debeat ab arbore 
de medio usqae ad portam inter stantes pro utilitate sarciorum ipsa- 
ram naTiam. 

Hoc intelligimus in nave et omni iigno de CC miliariis et inde 
supra. 

LXXXII. De glava inter stantes quatuor dimütenda. 

Ordinamus, quod naves, que caricabuntur a montibus de Barcbis 
in antea asqae ad Septam yel Ciciliam, dimittere glavam debeant, in 
qaantum tenent quatuor stanti ipse porte de proda de latere in 
latere. 

Hoc intelligimus in omni Iigno de GC miliariis et inde supra. 

LXXXQI. De glava, 

Injungimus» quod naves, que veniunt de Romania, extra Culfum 
glayam dimittere debeant ab arbore de medio usque ad stantes , qui 
sunt ultra portam. 

Hoc intelligimus de Iigno et nave, que sunt de milliariis CC et 
inde supra. 

LXXXIV. De marinariis retinendis, qui navem reliquerint. 

Volumusy quod, si aliquis marinarius contra pactum convencionis 
Yoluerit relinquere navem, licitum sit patrono ipsum marinarium reti- 
nere» donec pactum convencionis adimpleat. Marinarius, qui navem 
reliquerit per forcium vel fortive contra pactum convencionis, totum 
illud^ quod receptum habet per marinariciam, in duplum patrono red- 
dere teneatur; et insuper tantum plus, quantum super hoc statuere 
aut difSnire voluerint judices ordinati. 

Hoc intelh'gimus in nave et omni Iigno de milliariis CC et inde 
supra. 

LXXXV. De pagamento non facto marinariis ad terminum* 

Ordinamus, quod, si patroni marinariorum ad statutum terminum 
non fecerint pacamentum , ex tunc in antea teneantur patroni ipsum 
pacamentum in duphim marinariis restaurare. Similiter, si naulizati 
patronis ad statutum terminum non pacaverint, naulum in duplum ex 
tunc in antea patronis mercatores solvere teneantur, et insuper pro 
pena soldos U pro libra. Ubi non erit terminus constitutus, volumus 
sub pena predicta, quod secundum convenciones, que facte sunt, 
observetur. 



432 Appendix. 

LXXX VI. De juneta marinariorum et paironorum. 

Statuimus, quod navis naulizaia ad partes Romanie enndum, yel 
ultra mare, yel ad alias partes hujus mondi, que cum marinariis ex 
paeto ybernare tenetur ibidem et Veneeias reyerti » et aliquid jungi 
debuerit aayi et marinariis pro yberuare; et adyenerit ipsa nayis 
eundo in yiatico ad partes alias» de eomuni yoluntate debeat yberoare; 
statuimus» quod in ipso loeo, in quo ybernayerit» totum illnd marina- 
riis jungatur et patronis, quod est ex pacto stabilltum ybernare^ 
fuerat ordinatum; nichilominus statuentes» ut patroni et marinarii» 
quod statutum (quod) fuerat primo, teneantur per omnia naulizanti- 
bus observare. 

Hoc intelligimus in naye et omni ligno de CC milliariis et inde 
supra. 

LXXXVII. Aliud capüulum. 

Volumus, quod nayis naulizata ad partes Romanie» yel ultra mare, 
aut ad alias partes hujus roondi , ita » ut in illo loco scapula esse 
debeat; et adyenerit» quod ipsa nayis ad alias partes eundo et 
redeundo in yiatico de yoluntate omnium mercatorum et marinariorum» 
aut de yoluntate majoris partis ipsorum debeat ybernare; statuimus, 
quod in illo loco» in quo nayis taliter ybernabit» quartam par^^m ipsius 
precii omnes debeant naulizati jüngere patronis» et quartam partem 
marinaricie patroni marinariis jüngere teneantur. Patroni et marinarii 
naulizatis» quod ordinatum primo fuerat» debeant obsenrare. 

Hoc intelligimus in naye et omni ligno coyerto de milliariis CC 
et inde supra. 

LXXXVin. De quinque haminibus constkuendU super factis navium. 

Dicimus » quod patronus yel patroni omnis nayis yel alius ligni 
extimate yel extimati milliariis CC et inde supra » mercatoribus nauli- 
zate yel naulizati» que yel quod iyerat *) Ragusium» yel inde in antea» 
seu Sipamtum» yel inde in antea» tarn eundo» quam redeundo» ita pro- 
curare debeat cum mercatoribus ipsius nayis et ligni, quod in ipsa 
naye et ligno sint quinque homines constituti, ex quibus unus sit. 



*) dum ybernare Canc. Potius : uhi yb. 
*) iverit conj. Canc. 



/ 



Venetae reip. Statuta navium. 433 

patronus constitotus, et alius nauclerius, et alii tres sint mercatores. 
Uli mercatores, qui fuerint, aecipi debeant per majorem parfem mer- 
catorum et ellegi; et si patronus vel patroni hoc non posuerint coram 
mercatoribus^etyUt dictum est, procura verint,penam incurrant librarum 
C pro omui eorum patronorum; et mercatores, qui ad hanc ellectio- 
nem et hoc factum fuerint, et contradixerunt, penam librarum X pro 
omni mercatore incurat^ Qui quinque supra dicti, vel major pars 
ipsorum, potestatem habeant navigandi , armizandi, collandi, yellum 
ponendi, yellum mutandi et temonarios elligendi — qui timonarii a 
marinariis *) illud precium, quod yidebitur istis quinque — et in omni- 
bas aliis , que ad navis regimentum pertinebunt in nayigando : salyis 
Omnibus nostris capitulis, que continentur in hoc statuto; et salyo eo, 
quod eapitaneo in suo regimine est concessum. Et si aliquis istorum 
quinque supradictorum in dicto officio esse recusabit , nostro comuni 
libras C solyere teneatur; salyo, si majori parti mercatorum yidebitur, 
quod justam habeant occaxionem. Si patronus yel patroni taliter 
facere contradicerent, quod isti supra dicti yel major pars eorum non 
possent complere, sicut eis melius yideretur, quod datum est eis yel 
majori parti ipsorum, penam librarum CCC incurrant, nostro comuni 
pagandam. Et mercatores, qui ad hoc contradicerent, penam librarum 
X pro omni, et marinarii soldorum XL pro quolibet ipsorum penam 
incurrant. Quam penam nostri Consules in Yeneciis infra dies XV, 
postquam habuerint in noticia, accipere et excutere teneantur: et si 
auferre non poterunt, nos cum nostro conscilio infra dies XV, postquam 
nobis dictum fuerit, ipsam penam faciemus tolli. Si fuerint in loco, 
in quo Rector fuerit pro nobis et comuni Veneciarum, Rector illius 
loci penam infra dies XV, postquam sciyerit, auferre et exigere 
teneatur; et si penam auferre non poterit, nobis, quam cicius poterit, 
suis litteris debeat intimare ; et nos cum nostro conscilio inter dies 
XV, postquam in noticiam habuerimus, ipsam auferre yel auferri 
facere teneamur. 

Et istud idem dicimus de omnibus nayibus Venetorum et bur- 
gensium, que fuerint Venetis naulizate in aliquibus partibus a predictis 
locis et confinibus in antea. 



^) ineurrani reofe Canc. 
'^) habebuni recte addtt Caac. 
Fontes. Abth. U. Bd. Xiy. 28 



434 Appbndix. 

LXXXIX. De dampnis, 

Ordinamus, quod, si alicui navi Tel ligno evenerit, qiiod Deas 
ayertat, de arboribas, antenis et timontbus dafnpnum» illud ^ sit in 
varea. 

Et hoc intelligimus in nare et omni ligno de milliariis CC et 
inde supra. 

XC. Quod coredi concientur de marsupio patronorum. 

Et ai isti coredi supra dicti dampnnm aliquod habuerint, qui eon-^ 
venienter valeant reparari, de avere patronorum reparaeio illa fiat. Et 
si de reparacione ista inter mercatores^et patronos questio. oriretur, 
scilicet, quQd patroni dicerent: ^ista reparacio non est neeesse**, 
et mercatores dicerent» «»sie est oeceflse^, q«estio ista remaneat in 
sentencia capitanei vel capitaneorum cum iilis » a quibua super hoo 
con^cilium habere voluerit yfel voluerint; salvo» quo^ in libertate[m] 
capitanei vel capitaneorum sentencia debeat remanere. Si autem in 
loco fueriot, in quo Reetor pro nobis et comuni Veneeiarum extiterii, 
in übertäte Rectoris yel Rectorum illius loci remaneat predieta sen* 
tencia. Et si fuerint in loco , in quo capitaneus yel capitanei , Reetor 
yel Reetores non fuerint, remaneat in msyori parte sentencia illonun 
quinque, qui nayem habuerint ad regendum. Similiter, si contingeret» 
quod propter fortunam temporis yel atiquod impedimentum capita** 
neus ire non posset ad yidendam questionem prediehun» remaneat 
sentencia in majori parte quinque supra dictorum. 

Et hoc intelligimus in naye et omni ligno de CC milliariis el 
inde supra« 

XCI. Qualiter fieri debeani supra dicta coreda, si ialiier vastaren- 
tur, quod reparari non possent, et questiones orirentur inter 
patronos et mercatores, 

Si vero contingerit, quod arbores sive anthene yel temones 
taliter yastarentur» quod reparari non possent * si de hoo questio ori- 
retur inter patronos et mercatores, yid^licet, quod patroni dicerent, 
„hoc bene potest reparari*'; et mercatores dicerent: «quod reparari 
non posset**, remaneat hoc in sentencia capitanei yel capitaneorum. 



^) Canc: recenti manu in codice (post ijllud[) additl«Bt ptrtieula il^n« 



Venetae reif. Statuta n avium. 435 

Si ?ero fuerint in looo» in quo Rectoria pro nobis vei eomuni Vene- 
ciarum extiterit, in libertate Rectoris vel Rectorum iUius loei rema- 
neat sentencia supradicla. Et si fuerint in loco, in quo Rector vel 
capitaneus pro nobis noD fuerit, in majori parte illorum quinque 
Rectorara nayis senteneia illa remaneat. Sentenciam vero istam pre- 
dicti qoinqu« dicere tcneantur. Veram namque, si senteneia per istos 
snpra dietos fuerit data, reparationem istam minime fieri posse, tenean- 
tur et debeant patroni vel patronus unum alium coredom, videHeel 
arborem, aotenam ?el lemonem emere, quod sit sufOciens illi navi; 
ila tarnen» qood patroni teneantur tantum dare et solvere ante part^in(?) 
in ipsa arbore, anthena vel timone, qai comptarabitur, qoanttim con^ 
stiterat ipsa arbor, anthena vel timon devastatus. Et si plus ifsa 
arbor, antbena vel timon constiterit, iliud plus de comuni avere navis 
et de ipsa nave solvatur: volentes, quod, si plus constiterit arbor illa, 
anthena vel timon de eo, quod constiterat arbor, anthena vel timon 
sie emptus, (se. solvator) de comuni avere navis et de ipsa nave. Et si 
arboT Hla, anthena vel timon plus non constiterit de eo, quod constiferaf 
arbor, anthena vel timon vasrtatus, remaneat et esse debeat patronorurri 
savis. Patroni rero, qui contra hoc fecerint, penam librarum D nostro 
comuni solvere teneantur. Et si in aliis coredis dampnum ah'quod 
erenerft, restitutio ipsins dampni fiat de comuni avere ipsius navis, et 
eciaffi 4e ipsa nave secundum usum. Et si coredum istud, quod vasta- 
loiii fuerit, decenter poterit reparari, lanta fiat restitutio ipsius dampni, 
quanta fuerit ejus pejoracio. 

Hoc intelligimus in nave et quolibet ligno de CC miUljfiriis et 
inde supra. 

XCII. Qualüer fieri debeat, si dampnum evenerü in coredis namum 
vel aliorum lignorum occasione cazandi, vel quod cazßretur 
ab aliis navibus, 

Asserimus^ quod, si dampnum aliquod alieui oari in coredis ipsius 
navis evenerit occaxione cazandi aliquam oavem vel aliud lignum» vel 
qoad ipsa cazaretjUf , dampnum illud Mt in avariam aveiüs ipsius navi«^ 
et eeiam de nave, secundum usum: salvo» si videbitur quinque Keoto- 
ribus navis vel maiori parti eorum, quod dampaum iÜMd sopra dieta 
occaxione venisset *). 



^) evenUset? 

28 



436 Appendix. 

Hoc intelligimus in naye et quolibet ligno cooperto de CC mil- 
liariis et inde supra. 

XCni. Qualiter fieri debeat, si dampnum evenerU in caredü navium 
vel aliorum lignorum, que fuerint naulizate peregrtnia. 

Aflirmamus, quod, si alicui nayi Tel alio ligno de CC milliariis 
et inde supra, que vel quod tota naulizata vel naulizatum fuerit pere- 
grinis, dampnum aliquod evenerit in arboribus, vel anthenis» seu 
yellis, vel temonibus, aut aneboris, sive barcha, vel alio coredo navis 
vel ligni» supersalientes et marinarii in ipsa nave vel ligno existentes 
restaurare de ipso dampno minime teneantur. 

XCIV. Qualüer fieri debeat» si dampnum evenerit in coredis 
navium vel aliorum lignorum , que naulizate fuerint merca" 
toribus, in quibus fuerint peregrini. 

Dicimus, quod, si in supradictis coredis dampnum aliquod eve- 
nerit alicui navi vel alicui ligno de CC milliariis et inde supra, mer- 
catoribus ad miiliaria vel cantbaria naulizate vel naulizate, in qua vel 
in quo peregrini existent, fiat restitutio ipsius dampni, secundum quod 
evenerit pro racione tocius quantitatis nauli peregrinorum et merca- 
torum: statuentes, quod partem peregrinorum ipsius dampni patroni 
navium debeant restaurare; excepto, si dampnum illud esset in arbo- 
ribus, vel antbenis atque temonibus, quia dampnum illud in auria ^ 
esse non debet, ut superius continetur. 

XCV. De pignore dando judicibus pro discordiis et diferenciis. 

Mandamus de navibus, que completo viatico suo ad portum 
apiicuerint, et alique discordie et diferencie fuerint inter euntes in 
eisdem navibus, infra quintum diem, postquam apiicuerint, debeant 
dare peregrinis^) pignus judici vel judicibus super hoc ordinato vel 
ordinatis ad ipsam difiniendam racionem ; pignore vero dato absque 
condicione discaricari valeat ipsa navis. Nave discaricata infra XV dies 
racio ex ipsis diferenciis vel discordiis exigatur. Et si infra XV dies 
non pecietur ratio ex predictis, pignus reddatur illi, qui illud dedit, 
ita, ut ex tunc in antea nuUa questio valeat inde moveri. Si vero in 



*) avaria, varea Canc. Recte. Cfr. supra LXXXIX. 
^) peregrini Canc. Recte. 



Venetae reip. Statuta navium. 437 

dando pignus iiisuficiens aliqua diferencia inter querentem et quesi- 
tam oriretur, tunc secundum quod judex Tel judiees super hoc electus 
yel eleeti statuerit vel statuerint, utraque pars debeat observare: 
salris questionibus, quas debent nostri Consules difinire. 

Hoc inteliigimus in oave et quolibet ligno cooperto de CC mil- 
liariis et inde supra. 

XCVI. Qiialiier observarl debeat^ si aliquis rebellis fuerü in dicto 
pignore dando, 

Decernimus, quod, si aliquis rebellis fuerit tarn in non dando 
pignus, quam in dando pignus insuficiens secundum arbitrrum jndicis 
Tel judicnm, ex tunc in antea liceat querenti racionem intromittere de 
bonis quesiti, que sunt in nare, ut ipsi« diferenciis atque discordiis 
yaleat esse securus. Si autem bona ejus non fuerint in nave ipsius, 
judiees debeant tollere tantum ex bonis ejus, ubicunque fuerint» quan- 
tum eis bonum super hoc apparuerit; et per hoc non remaneat, quod 
navis discaricetur. 

Hoc inteliigimus in nave et quolibet ligno cooperto. 

XCVII. Quod judiees poasint penam et penas imponere et auferre 
patronis, si non discaricaverint ad terminum eis impositum, 

Volumus, quod , si patroni nayium ad terminum eis in portum <), 
nayes non discariearent, tunc nostri judiees possint eis penam et penas 
imponere et auferre, que pene in nosfrum comune deveniant; et si 
eam Tel eas auferre non possent, nos cum nostro conscilio infraXV 
dies, postquam nottciam habuerimus, eas Tel eam auferre et auferri 
facere teneamur. 

Hoc inteliigimus in nave et quolibet ligno cooperto. 

XCVni. Quod judiees elligantur in Ye^ieciis pro istis statuiis ser^ 
vändis. 

Asserimus, ut pro nostris statutis servandis in Veneciis tres 
ydonei homines pro judicibus elligantur ad difiniendum omnes dife- 
rencias et discordias, que inter euntes in navibus oriuntur, salvis 
questionibus, quas nos Dux et nostri Consules debent di6nire. Et 
eciam in quocunque loco, in quo Potestas, vel Duca, vel Bajulus per 



^) impontum Canc. Recte. 



438 AfPENDtX. 

fios et comune Venectarum ettiterit, dicte diferencie atque discorrtie 
coram eis aat eoram hiid, quibus comiserint, terminari debeant «t 
difiniri secundam tenorem no^tri statuti: statuentes, ut vocatus ad 
primum terrainum super hiis diferenciis atque dlscordiis voeati*) 
responsurüs aeeedat. 

Hoc intelligimus in nave et quolibet ligno cooperto. 

XCIX. De pena anferenda pro carico posüo inter duaa eooperias. 

Mandamus, quod, si aliquod caricum positnin fuerit inter duas 
eoopertas, quidquid vaiuerit naulum ipsius cariei, in duplum nostro 
eomuBi patronus debeat emendare, ita» quod teneamur ad carius 
naulum, exceptio navibus de victualibus earicatis, et exeeptis victusw 
libus, que ponuntur in glava pro illis hominibus, qui vadunt in navibud. 

C. De pena auferenda pro mercimoniis positis supra cooperturas. 

OrdinanQUSy quod, si navis ve] aliud lignum plures coopertas 
habuerit, super cooperta superiori mercimonie alique non ponantur, 
excepto eo, quod [per]^) nos superius est statutum. Si vero navis 
vel aliud lignum tantum unam coopertam habuerit, super illa cooperat 
mercimonie aliqne non ponantur, similiter excepto, quod per nos est 
superius d^claratum« Quicunque vero contra hoc fecerit, de hoc, quod 
positum fuerit supra dictam coopertam« duplum naulum nostro eomuni 
debeat emendare, ita, quod tenere nos debeamus ad earius naulum, 
quod naulum in nave vel ligno fuerit naulizatum. Et intelligimus, quod 
equi sint mercimonia. 

Gl. De plava ingombrata contra tenorem statuti, 

Dicimus, quod, si glava aliqua alicujus navis vel alterius ligni de 
CC milliariis et inde supra fuerit ingombrata contra tenorem nostri 
statuti, duplum carioris nauli in nave naulizati pro illa quantitate, que 
ingonbraret glavam, patronus illius navis vel alterius ligni nostro 
eomuni debeat emendare. 

CIL De navibus et aliis lignis euntibus ultro marinas partes vel 

alias partes, causa disfaciendi ibidem. 

Inponimus, de navibus euntibus ad partes ultro marinas vel alias 
partes occaxione disfaciendi ibidem, in quibus non extiterint merca- 

^) vocanti Canc. Recte. 
•) per supplevit Canc. 



Venetae reip. Statuta n avium. 439 

tores, seeoodutn ordinem, quem a nobis, yel a miyori parte nostri 
conscilii, yel a Bajulo, aut Potestate yel Daea reoeperint, ita facere 
teneantur. Quiciinque yero contra hoc feeerint^* nostro comuni 
libraa centoai pro qoolibet ceDtenario milliari de eo, quod fuerit exti- 
mata» deb«at einend are. 

Hoc intelligimas in naye et quolibet ligno cooperto. 

cm. De navibus et aliü lignis euniibus ad aliquem locum pro 
ybernare, in quibus non fuerint mercaiores. 

Injungiinus, quod nayis, in qua non extiterint merpatores, ad 
aliquem locum pro ybernare itura , seeundum ordinem , quem a nobis 
Tel a maiori parte nostri conscilii reeeperit, ita facere teneantur. 
Quicunqoe contra hoc fecerit, cadat in penam, quam nos Dux cum 
nostro conscilio ei auferre yoluerimus. 

Hoc intelligimus in naye et quolibet ligno cooperto. 

CIV. Quantum marinarii navium et aliarum lignorum, que naufra- 
gium pacitmtur, com patronis et mercatoribus stare debent 
ad reparandum res et merces ipsartun navium et lignorum. 

Statuimus, quod marinarii nayis naufragium pacientis com 
patronis et mercatoribus ipsius nayis per XV dies, postquam naufragium 
passa fuerit , stare et moram facere teneantur ad recuperandum res 
et merces et nayem ac sarcia nayis ejusdem legaliter et bona fide; 
et hoc^ si patroni yel mercatores« yel maior pars eorum yoluerit yel 
yoluerint; de rebus, quas infra spacium illud inyenerint, per cente- 
narium tres habentes , et non plus. Si quis yero marinarius contra 
hoc fecerit, totam marinariciaro, quam a patronis suscepit, nostro 
comuni debeat emendare; in Veneciis adyocatores comunis, yel alibi 
Rectores, qui pro nobis et comuni Yeneciarum extiterint, pro ipsa 
pena solyenda ipsum possint et debeant conyenire. 

Hoc intelligimus in naye et quolibet ligno cooperto. 

CV. Quod cooperta inferior navium et aliorum lignorum de CC 
milliarÜB et inde supra levari non possit^ postquam ipse naves 
et ligna fiierint complete. 

Affirmamus, quod, postquam nayis de CC milliariis, aut banzonus, 
aut buzonayis de CC milliariis et inde supra laboratus fuerit et com- 



*) fecerit Canc. Recte. 



440 Appendix. 

pletus, ejus cooperta inferiori 9 » modo in anthea sub pena librarum 
CC levari non possit; quam penam nos cum nostro coiiscilio infra XV 
dies, postquam habuerimus in noticia, auferre et auferri faeere tenea- 
mur. Et [st]*) a modo in anthea levaretur» in loco, in quo prime 
cruees fuerunt, semper debeat mensurari, nihilominus penam sol- 
ventes. Si vero hie retro levata fuissef, in loco, in quo prime cruees 
fuerunt, semper debeat mensurari. 

GVL Qualiter non debet fieri gaita per servienies in navibus et aliü 
lignis. 

* Asserimus, quod nullus mercator, nee patronus, nee marinariuSp 
nee suprasalientis alicujus navis guaitam pro se fieri faciat per aliquem 
serrientem sub pena librarum quinque , nostro comuni solrenda pro 
qualibet vice; cujus pene quintum aecusatori concedimus. 
Hoc intelligimus in naye et quolibet ligno cooperfo. 

CVII. De dampnisy que evenerint causa libadonis. 

Affirmamus, quod, si navis in Ystoria') libaverit vel supra 
portum, aut in alio loco, ve] aliquid ex mercibus extraheretur 
de nave cum consensu et voluntate majoris partis mercatorum et 
patronorum, ipsius navis utilitate; si vero aliquod dampnum evenerit 
in illo avere, sie de nave extracto, dampnum iNud sit in comuni 
avere navis, et eciam expense, que fuerint causa libationis: salvis 
condictionibus , que inter fratres mereatores fuerint facte et 
patronos. 

Hoc intelligimus in nave et quolibet ligno cooperto. 

CVIII. De dampnis, que evenerint causa robarie. 

Volumus, quod, si navis vel aliud lignuni robata fuerit vel roba- 
tum, dampnum sit comuni avere navis: statuentes, ut, si [post]^) ali- 
quod tempus dictum dampnum recoperaretur, in ipsum comune avere 
debeat redumdare. 



^) inferior Canc. Recte. 
^) si supplevit Canc. Recte. 
') m Utria Canc. Recte. 
^) post def. apud Canc. 



Venbtak rbip. Statuta navium. 441 

CIX. De convencionibus fadia inier patronos ei naulizaio8 ei alias 
de navibus ei lignis. 

Precipimus» ut omnes convenciones , que facte faerint kiter 
patronos et naolizatos ac sorcerios rel marinarios navium , yel inter 
omoes alias personas in eisdem navibus existentes, firme et stabiles 
debeant permanere : saWis omnibus nostris statutis Tel ordinamentis» 
que integraliter observentur. 

Hoc intelligimus in naye et quolibet ligno cooperto. 

CX. De advocaioribu8t qualiier placUare debeni ei auferre penam 
vel penas ab hiis^ qui iperini conira nosira siaiuta. 

Injungimus , qaod in Veneeiis advoeatores comunis ab illis homi- 
nibus, qui iverint contra nostra statuta, tollere debeant et placitare 
pro nostro eomuni ea omnia, in quibus ipsl ceciderint; et nostri judi- 
ces ad cognoseendum yeritatem super hoc, a quibuscunque eis melius 
placuerit, plenissimam potestatem habeant, qui pro eomuni Venecia- 
mm extiterint: salris omnibus, que debemus nos Dux et nostri Con* 
sules difßnire. 

CXI. De ierminOf ad quem pacamentum fieri debei paironis ei 
marinariis. 

Mandamus, quod mercatorea per muduam Aogusti extra Culfum 
ituri totum pacamentum, quod ex pacto in Veneeiis facere debent 
patronis, quarto die exeunte Julii sub pena soldorum duorum pro qua- 
libet iibra eisdem facere teneantur; secundo vero die exeunte Julio 
eodem modo sub pena predicta patroni pacamentum marinariis facere 
teneantur. 

CXII. De iermino siatuio de navibus ei aliis lignis eo^rahendis 
exira porium. 

Volumus, quod omnes naves per muduam Augusti extra Culfum 
iture taliter sint parate, ut usque ad medium mensem Augusti, omni 
occaxione cessante, patroni navium eas extra portum sancti Nicolai 
trahere possint ad viaticum suum sine dillacione faciendum ; et hoc 
facere teneantur sub pena soldorum XX pro quolibet milliario, quod 
de hoc navis^) fuerit extimata; quam penam patroni navium contra 
hoc facientes nostro eomuni debeant emendl^re. 



') de quo hee? 



442 Appendix. 

Hoe intelligimus in nare et qiHiIibet ligno eooperto de OC miU 
liariis et inde siipra. 

CXIII. Quäliter naves et älia ligna , que fade faerini extra Vene- 
cias^ extimari debent. 

Mandamus, quod, si aliqiiis Venetus faccret iirri navem in terris, 
in quibus Rector pro nobis extiterit, que extimationis CC milliarium 
vel plurium esse videretur, Rector illius loci navem illam secundum 
tenorem nostri stafuti debeat extimare, dando ei illum ordinem, quem 
nayes Venetorum habent seeundum formam statuti. Si Tero fieri faee*> 
ret navem in terris , in quibus Rector pro nobis et comuni Vene- 
ciarum non fuerit, cum pervenerit ad locum» in quo Rector pro nobis 
extiterit» Rector illius loci navem illam secundum tenorem nostri sta- 
toti debeat extimare, dando ei ordinem illum , quem alie naves Vene- 
torum babent secundum formam statuti: ordinantes, quod navem illam 
aJicui forensi vendere non debeat; et si vendiderit, eadat in penam» 
in quam cadunt illi, qui venduot naves» que sunt Veneciis extimate. 
Sed si eam Veneto voluerit vendere, et fuerit in loco, in quo Rector 
pro nobis extiterit, eam vendere non possit, nisi prius fecerit, quod 
Rector illius loci ab illo, qui navem illam emere voluerit, accipiat 
sacramentum, secundum quod faciunt illi, qui emunt naves in Vene- 
ciis facfas. Si vero fuerit in loco, in quo Rector pro nobis non fuerit, 
et eam Veneto vendere voluerit, prius ab eo accipiat sacrami^ntum, 
secundum quod faciunt illi, qui emunt naves in Veneciis factas: sta- 
tuentes, quod ille, qui navem Veneto vendiderit, iaciat fieri breviarium 
de sacramento, secundum quod juraverit ille, qui navem illam emerit; 
et Venecias, quam cicius potest, ducere vel mittere teneatur; et infra 
XV dies, postquam breviarium fuerit in Veneciis, nostris CoDsidibus 
debeat presentari. Quicunque contra hoc fecerit» eadat in penam, in 
quam cadunt illi, qui vendunt naves Veneto factas in Veneciis. 

Hoc intelligimus in nave et quolibet ligno cooperto. 

CXIV. Oualiter naves et alia ligna comptUari debent ad carican- 
dum in cantariis. 

Ordinamus, quod navis de milliariis mille computetur de cetero 
ad caricandum de cantariis mille quinquaginta, s. 9 navis, que caricaverit 



^) Forte scilicet Canc. 



VbNRTAE BBIP. STATOTA NATION. 443 

in oltra maris partibus ; et naris de DCCCCXC milliariis eomputetur 
de lanthariis MXXXVIII; de millMrÜs DCCCCLXXX kantharia HXXVI; 
de miiliariis DCCCLXX kantharia MXIV; de miltiariis DCCCCLX 
kantharia MU; de milliarii« DCCCCL kantbaria DCCCCXC ; de mii- 
liariis DCCCCXL kantharia DCCCCLXXVIII ; de nMlIiarKs DCCCCXXX 
kantharia DCCCCLXYI; de tniiiiariis DfCCCXX kantharia DCCCCLIV; 
de miiliariis DCCCCX kantharia DCCCCXLII; de miiliariis DOCCC 
kantharia DCCCCXXX; de miiliariis DCCCXC kantharia DCCCCXVIII; 
de miiliariis DCCCLXXX kantharia DCCCCVI; de miiliariis DCCCLXX 
kantharia DCCCXCIV; de miiliariis DCCCLX kantharia DCCCLXXXII; 
de miiliariis DCCCL kantharia DCCCLXX; de miiliariis DCCCXL 
kantharia DCCCL VUI; de miiliariis DCCCXXX kantharia DCCCXLVI; 
de millin-iis DCCCXX kantharia DCCCXXXIV ; de miiliariis DCCCX 
kantharia DCCCXXII; de milliariia DCCC kantharia DCCCX; de miir 
liarüs DCCXC kantharia DCCXCVIII; de miiliariis DCCLXXX kan- 
tharia DCCLXXXVI; de miiliariis DCCLXX kantharia DCCLXXIV; de 
miiliariis DCCLX kantharia DCCLXII; de miiliariis DCCL kantharia 
DCCL; de miiliariis DCCXL kantharia DCCXXXVIII; de miiliariis 
DCCXXX kantharia DCCXX VI; de milliariiaDCCXX kantharia DCCXIV; 
de milliariia DCCX kantharia DCII; de miiliariis DCC kantharia DCXC; 
de miiliariis DCXC kantharia DCrJCXVIIl; de miiliariis DCLXXX kan- 
tharia DCLXVI; de miiliariis DCLXX kantharia DCLIV; de miiliariis 
DCLX kantharia DCXLII; de miiliariis DCL kantharia DCXXX; de 
miiliariis DCXL kantharia DCXVill; de miiliariis DCXXX kantharia 
DCVI; de miiliariis DCXX kantharia DXCIV; de miiliariis DCX kan- 
tharia DLXXXII; de miiliariis DC kantharia DLXX; de miiliariis DXC 
kantharia DLVIII; de miiliariis DLXXX kantharia DXLVI; de miilia- 
riis DLXX kantharia DXXXIV; de miiliariis DLX kantharia DXXII; de 
miiliariis DL kantharia DX; de miiliariis DXL kantharia CDXCVIII; 
de miiliariis DXXX kantharia CDLXXXVI; de miiliariis DXX kantharia 
CDLXXIV; de miiliariis DX kantharia CDLXII; de miiliariis D kan- 
tharia CDL; de miiliariis CDXC kantharia CDXXXVill; de miiliariis 
CDLXXX kantharia CDXXVi; de miiliariis CDLXX kantharia CDXIV; 
de miiliariis CDLX kantharia CDU; de miiliariis CDL kantharia 
CCCXC; de miiliariis CDXL kantharia CCCLXXVlIi; de miiliariis 
CDXXX kantharia CCCLXVI; de miiliariis CDXX kantharia CCCLIV; 
de miiliariis CDX kantharia CCCXLII; de miiliariis CD kantharia 
CCCXXX; de miiliariis CCCXC kantharia CCCXVUI; ^ niUiariis 



444 Appendix. 

CCCLXXX kantharia CCCVI; de milliariis CCCLXX kantbaria CCXCIV; 
de milliariis CCCLX kantharia CCLXXXII; de milliariis €CCL kan- 
tharia CCLXX; de milliariis CCCXL kantharia CCLVIII ; de milliariis 
CCCXXX kantharia CCXLVI; de mil]iariisCCCXX kantharia CCXXXIV; 
de milliariis CCCX kantharia CCXXII; de milliariis CCC kantharia 
CCX; de milliariis CCXC kantharia CC; de milliariis CCLXXX kantha- 
ria CXC; de milliariis CCLXX kantharia CLXXX; de milliariis CCLX 
kantharia CLXX; de milliariis CCL kantharia CLX; de milliariis 
CCXL kantharia CL ; de milliariis CCXXX kantharia CXL ; de millia- 
riis CCXX kantharia CXXX; de milliariis CCX kantharia CXX; de 
milliariis CC kantharia CX. 

CXV. Hec sunt merces, que poni debeni pro saorna. 

Hec sunt merces, que pro saorna ponuntur: videlieet plumbum, 
ferrum, stagnum et ramum non laboratum. 

CX VI. Hec sunt merces , de quibus tantum debet poni pro saorna, 
quantum videbitur iUisy gut navem vel aliud Itgnnm saor^ 
nabunt. 
Hec sunt merces, de quibus tantum debet poni pro saorna, quan- 
tum yidebitur illis, qni navem saornabnnt: scilicet viirum in massa, 
smerilum aut pigmentum , vltreolum , alumen de roza , alumen album 
de Alexandria. 

CXVII. De mercibus, qtie poni debent pro carico. 

Hec sunt merces, que poni debent pro carico: scilicet galla, 
moUuline,infilachis, bocaranifCanayacia, panni de lino, piperj'ncensum, 
endegum, zinziber, bedoana, zucarum in capellis et sine cassis, mira, 
laca, gomarabica, alloe, nuces muscate, garofalli, gardamomi *}, mele- 
gete, canfora, aurisium, sandalli, mirabolani, gallenga, simoniacum, 
cubebe, piper lungum, armoniacum, mandule fracte, seta et opera sete, 
cera, pulyis zucari in sachis, mel, rinum, granum et tota alia blava, 
excepto ordeo, oleum cum vasellis metra XXII pro milliario, et oleum 
cum udris metra XXVIII pro milliario. 

CXVIII. De mercibus, qtie poni debent tres pro carico pro quatuor 
de carico, 
Hec sunt merces, que poni debent III de carico pro IV de carico : 
becune crude cum pilo et sine pilo, moltoline crude, tossoni crudi et 
mezalana. 



*} gardamoui Cane. 



Venbtae reip. Statuta navidm. 445 

CXIX. De mercibtiSy quibus debent duo milliaria de carico pro iribus 
de carico. 

Hec merces debent poni duo milliaria de carico pro tribus de 
carico; scilicet moltoline, tutalana. 

CXX. De mercibu8, que ponuntur in cantaria tres pro duobus can- 
iariis imboüi. 

Hec merces ponuntur in caricum tria kantaria pro duobus kan- 
tariis imboüi: scilicet rerzi, linum, canella, cuminum, mazi, anizi, 
cambeloti, ordeum, nuces, nucele, mandole cum scorzo» zucarum cum 
eassis. 

CXXI. De mercibm, que ponuntur pro imbolio, 

Hec merces pro imbolio ponuntur: scilicet becune, moltoline 
conzate, agnelioe, leporine» mastici, grana, panni de lana, bambacium, 
laoa layata. 

CXXII. De coriis sicis, qualüer poni debent, 

Coria sica ponantur quatuor de carico pro quinque de carico. 

CXXIII. De mercibus non spacificatis 9» quaUier poni debent. 

Omnes alle merces, que non sunt superius in istis capitulis spa- 
ciGcate» ponantur, secundum quod mercatores in concordia evene- 
runt *) cum patronis. 

Hec autem omnia jubemus et yolumus observari, salvis nostris 
statutis de navibus caricandis super crucem; salvis eciam omnibus 
ordinamentis navium et statutis. 

CXXIV. Quantum mercatores accipere possunt pro espensis ex 
denarii»^ quos habent. 

Ordinamus, quod omnes mercatores, tam Veueti, quam burgen- 
ses, qui ad aliquas partes hujus mondi vadunt cum mercato, possint 
accipere et habere pro vestimentis et calciamentis et omnibus suis 
alib arnesiis soldos XX pro eentenario in anno, a libris C usque ad 



') »pect f.? 

') ecnveneruni? 



446 Appendix. 

tria fliillia librarum completa. Et si plus ano aaao stateriiit, ploa 
accipiant pro racione; si vero minus steterint, minus aocipiant pro 
racione. Et si aliquis plus librarum tria millia babuerit in mercato» 
de illo plus nihil aceipere possit, nee debeat. Set id, quod sibi eyenit 
de libris tribus millibus, ridelicet libras XXX, sicut dictum est» divi* 
dere et computare debeat CMininiter inter totum awre, quod habueriti 
Insuper vero omnibus mercatoribus arma omnia et expensas pra eibo et 
potu factas, et eciam soluttonem, quam debeat facere servitores, super 
colleganciam habere concedimus. 

CXXY. De banderiis^ quat mereatores habere et portare tenentur. 

Dieimus, ut quilibet mercator, qui babuerit in mercato libfas M 
et plus usque ad tria millia libras eompletas, habere teneantur ex 
denariis, quas eis pro vestimentis et caleiamentis et aliis arnesiis con- 
cedimus, supra unam banderiam pro quolibet milliario. Et si plus 
trium millium librarum babuerit, pro iüo plus non teneantur babere 
aliquam banderiam. Quicunque vero contra hoc fecerit, penam libra^ 
rum trium pro qualibet banderia incurrat; que pena in nostrum comuue 
debeat devenire. 

CXXVi. Capitulum de berteachis. 

Ordtnamiis , quod ni^ila naTis neo aliud lignsm de CC milliariis 
e( iode supra habere debeat a modo in antbea supra coredorum ^ ab 
arbore de medio usque ad vannum supra earoarelas plus de una ber- 
tescha , sub pena librarum quinquaginta pro qualibet nave yel ligno 
pro quoljbet viatico. Et patroni nayium et aliorum lignorum de CC 
milliariis et inde supra, que habent plus de una bertesca supra dictum 
coredorium, debeant ipsam bertescham destruere et removere sub 
eadem pena quinquaginta librarum denariorum pro quolibet viatico; 
que pena in oomune nostrum debeat devenire. Et nos cpm nostro 
conseilio ipsam penam ab omnibus contrafacientibus debeamas auferre 
qualibet vice, qua contrafecerint, infra octo dies, postquam aljquem 
contrafecisse sciverunt «). 

CXX Vil. Capäulum super peregrims. 

Preterea statuimus, quod naves, que de partibus Syrie cum pere- 
grinis exiverint, debeant exire et collare, secundum quod patroni 



') coredorium? 

*) Bciverimut conj. Cänc. Recte. 



Venetab reif. Stai^ta navidm. 447 

ipsarum nariunii fueriot in coaeordia ei pacto cum eisdem fkeregrinia« 

msi reoianeret jysto impedimenio tenaporis. Et patrc^ai naviam t^neaSttT 

tur se presQHtare et jurare ooramBajulo ae Comite vel Rectore noalra» 

qni ibidem fuerit pro tempore, sub peoa tocius iqedietatis naulü quod 

receperitO a peregrinis, quod legaliter et bona fide portabuDit et 

conducent peregrinos suarum nayium, ubi ire debent, prout cum eis 

ordinaverint et pactum feeerint, et quod personas et res eorum sal- 

vabunt et eustodient. Et si acciderit, illos aplieare in aliqua terra vel 

loco Romanie, aut in alia terra vel parte, et tres partes ipsorum pere- 

grinorum yoluerint exire de navi, et ire viam suam, et quartä pars 

Toluerlt ire viaticum suum, patroni navium teneantur eos conduct^re 

et portare seeundum eorum pactum et convencionem, tanquam [si]^} 

omnes peregrini essent in nari. Et si in navi remanserit minus de 

quarta parte peregrinorum , aut patroni portent eos et conducant ad 

locum, prout convenerunt cum ipsis peregrinis, Tel reddant eis et resti- 

tuant totum naulum, quod ab eis receperunt. Si quis vero patronus 

predicta Tel aliquid predictorum non observaverit, nostro comuni sol- 

vere teneatur pro pena soldos XX Veneciarum parvos >) pro unoquoque 

roiliiarioy de quanto navis fuerit extimata; quam penam nos et nostrum 

conscilium exigere teneamur. 

Et hoc intelllgimus in' nave et quolibet ligno de CC milliariis et 
inde supra. 

CXXVIII. Capitulum generale de penis iollendis paironiSf tarn illist 
qtwrum aurU naves^ quam illiSf quibus sunt comisse. 

Statuimus, quod in predictis statutis nostris nayium, ubicunque 
dicitur, quod patroni navium incurrant in aliquam penam tarn comuni 
Veneciarum, quam mercatoribus, quam marinariis. quam eciam aliis 
personis modo aliquo, si non observaverint ea, que facere et obser- 
vare tenentur seeundum ipsa statuta, naves ipse non fuerint ipsorum 
patronorum, sed fuerint sibi comisse, penam vel penas ipsas ipsi 
patroni solvere cogantur et debeant de suo mobili; [si vero aliquis 
non] habuerit, unde possint ipse pene vel pena persoivi, patroni, 
quorum naves fuerint, cogantur et debeant predictas penas vel penam 



^) reeeperint Canc. Recte. 
*) 9i def. apad Canc. 
■) parvi Canc. 



448 Appendix. 

persolyere, vel \i, quod defecerit, de suo mobil! et imraobili, si mobile 
ad solvendum non sufficeret. Quas penas nos Dux cum nostro eon- 
seilio Tel offieiales nostri exigere vel auferre teneamur» secundum 
quod supra dicta statuta declarant. 

CXXIX. De potestatCf quam habet dominus Dux et conscilium minus 
et majus declarandi obscuritates , que esseni in dictis 
statutis. 

Si autem in predictis statutis nostris aliqua obscuritas alicubi 
fuerit, potestatem habemus nos Dux cum nostro eonscilio minori et 
majori declarandi et reformandi ipsas obscuritates , sicut bonum 
yidebitur. 



Addenda et Corrigenda. 



Fontes. Abth. II. Bd. XIV. 20 



AdDBNDA KT CORRIGBNDA. 451 



Vol. I, p. 36, 1. 12 lege: fol. 81. 

p. 41, 1. 8 infer. lege: cod. CLXXXL 
p. S2>, 1. 19 lege: Rotmro» 

p. 79» I. 7 infer. lege: aver nnle; ibid. I. 6: qui ont eontett 
p. 84. Pactum W sr round i post Guilielmum Tyrium integrum protulit 
Andreas Morosini in libro Timpresa et eapeditione di Terra aanta et 
r aequisto fatto dell' Imperio di Constantinopoli dalla Ser."* republica 
di Venetia' (Yenetia HDCXXVII in 4.) ; quem librum diu nobis desidera- 
tum nuperrime deroum suppeditavit Jos. Valentine Mi, riri optimi, 
officioaa amieitia. Ibi p. 43 — 49 hoc instrumentum eihibetur» bis, quae 
sequuntur, potioribus leetionis varietatibua : p.84, 1.11 infer. deo exeeUo 
auxiliante ; ibid. 1. 1 nos quidem Ouaremundus; postea semper Guari' 
mundut; p. 8S, I. 1 ecciesie eumpatribus ; p. 86, 1. 6 infer. illam eius- 
dem pUUeae partem rugkaeque Aceon . . . aliud . . . firmafu (hoc 
quidem recte); p. 87, 1. 8 Guiberti de Joppe ^ omisso generis Laude; 
ibid. 1. 14 set sit über (recte); p. 89, 1. 12 Asquirinui (prave, coli. 
LeQuien. 1. 1. III, 1277): ibid. 1. 16 Aldoitius. 

p. 90 I. 7 lege: da Canale. — Hoc quoque instrumentum cfr. apud 
Andream Morosini 1. 1. p. 68 — 72. Ex variantibus adnotamus p. 91, 1. 4 
mel roensurandum pro rata Mua facere; 1. 12 rugae dieimus unum; 
p. 93 , 1. 7 infer. Ehramundui ; 1. 4 Ego AequirinuB Damiaiae epa. 
(leg. AMquitinus Bethleemit, coli. p. 89) ; 1. 2 Ego Rugerius Luhetuis 
episc. (lege Rogerius LyddensU, coli. p. 89 et LeQuien. III, 1271); 
1. 1 Ego Tafadus Laeone eps. ; p.94, 1. 1 Guido Maliaco; 1.2 Ramtru» 
de Fauentillü, In I. 3. 4. 5, uti Muratori; 1. 6 Rnherfus de Caiphat; 
I. 7 Ego OanduinuB, a. s. M. vallis Jos,; I. 10 Oaicardus; 1. 14 Ego 
Vali» de Buirez, Tiber, dominus; I.IS ut Murat; I. 16 Ego Gualiemn 
Huleri Beryihi d.; 1. 18 omiss. ; 1. 19 R. de Padio; l. 20 uti Murat. — 
Haec statuta fere integra invenies etiam apud Bernardum Thesaura- 
rium 'de acquisitione Terrae sanctae\ cap. CXVII, CXVIII, in Murator. 
rerum Italtcarum scriptt. VII, p. 757. 758» qui scriptor fere tolus innititur 
in ipso Guilielmo Tyrio. 

p. 113. Hoc pactum (nr. LI), uti reliqua privilegia Comnenorum, Ange- 
lorum, Palaeologorum etc., concessa Venetis, post nos edidit et 
retractarit C. E. Zachariae a Lingenthal in libro: Jus 
Graeoo-Romanum. P. III. Novellae constitutiones. Lips. 1857. 

29 



45!ü AdDENDA BT CORRIGRNDA. 

Vol. I, p. 118, not. 8. Theologon esse Ephetum sero intelleximns. Cfr. Forbi- 

ger 1. I. II, 188. 

p. 217, 1. 13 lege: tutelae. 

p. 311. Seriptoribus de quarta Crueesignatorom expeditione deque capta 
urbe Constantinopoli ae diviso Regno Byzantino (coli. nr. CXXI} 
Latinis iam alios quosdam eo aequius hie adiicere visum est, quo 
illi ex pretiosioribus ideoque rarioribus fontibus hauriendi sunt. 
Simul haec excerpta docebunt, illos scriptores aeri medii, sicuti 
fieri solet etiam per lucidiora saecula , alium de alio dempsisse, 
quae ad suum consilium adcommodaret. 

Radulphi Cogghesalac abbatis Cbronicum Anglicanum 
in „Recueil des historiens de )a France** T. XVIII, p. 97: 

nAnno MCCin urbs Constantinopolis a Duce Venetiae 
et a Comite Flandrensi Baldewino et a reliquis sociis eorum Jeru- 
salem tendentibus expugtiata est atque infra octo dies obsidionis 
eis reddita, Imperatore falso fugiente, qtii Kir Isacum Imperatorem, 
fratrem suum, inique excaecaverat et in carcerem cum Imperatrice 
sua retruseratf cum isdem Kir Isacus prius fratrem suum de capti- 
vitate gentilium liberaverit. Et Alexis, filius Kir Isaci, a Francis 
factus est Imperator, qui eos in auxilium invitaverat, et a Corfaut 
usque Constantinopolim per partum Duceaviae [editt. f. Dura- 
chii, potius Buceaviae s. Bucceaviae, cfr. Ville-Hard. cap. 68, 
ed. Du Gange] *) et per strictum mare et per brachium s. Georgii 
navigio perduxerat. 

A Corfaut, navibus aseensis, scilicet ducentis praeter navicu" 
las et bargas, octavo die applicuerunt ad partum Duceaviae (i.Buc- 
ceaviae), a quo portu usque Constantinopolim centum leugae nume- 
rantur, Alexis vero, effectus Imperator, promisit, quod ioti 
exercituiy quem secum adduxerat, per annum integrum victualia 
largiretur et quod deeem millia equitum ad annuum terrae Jero- 
solymitanae succursum ad sumptus suos haberet. Promisii etiam, 
quantum viveret, ad stipendia sua quingentos milites se in Terra 
sancta habiturum. Dedit etiam Duci Venetiae centum millia mar- 
carum argenti, et totidem toti exercitui erogavit pro collato auxilio, 
sicut eisdem prius pollicitus erat. 

Patriarcha autem Constantinopolitanus et Alexis Imperator 
cum tota Orientali ecclesia et cum toto Imperio Romano Pontifici 
deinceps obtemperare promiserunt , et (quod) Romanae ecclesiae 



>) Idemiam Wilken. V, 199. 



AdOENDA BT CORni«ENl>A. 453 

9696 esse filios reeognoscerU^ praestita juramenti cauHone, ei quod 
a domino Papa mae dignUatis pallium Patriarcha praefatae civi- 
tatis sit recepturua. 

Hujus exercittis duces fuerunt Cornea Flandrenais Baldewinua, 
Cornea Lodowicus Blesensist Marchio de Monte ferrato, Dux Vene- 
tiae, Cornea Sancti-Pauli, Matthaetia de Montemorenci, Mareacallua 
Campaniae, Coniia de Betunia, Milo de Braiban, Johannea Fuaaien, 
Johannea de Friaae, Petrus de BrachoU Anaelmua de Kaeu, Epiaco- 
pus de Alvestot (i. e. de Halberatattf cognomine Conradua, de 
quo dubitavere edd., cfr. Nos Tom. I, p. 337)> Epiacopua de Tro- 
hiea^ Johannea Faicete et plurea aliu . . . 

Ibid. p. 101 : Adepta igitur civitate^ communi conailio factua eat 
Imperator Baldewinuap Cornea Ftandrenaiap fugiente Morcidfo; qui 
atatim tertiam partem Imperialia theaauri inter principea et exer- 
citum Latinorum magnifice diatribuit. Quae tertia para continebat 
XVIII centena millia marcarum argenti; quae infinita pecunia 
apud noa, aicut et caetera 9 quae de Graecorum divitiia et conatru- 
ctione praedictae civitatia et Agiae Sophiae narrantur, incredibilia 
esse videntur, Denique dicunt redeuntea, quod quotidianua reddi- 
tus Imperatoris continet XXX millia perprea (i. e. yperperä); 
perpre vero eat nummua aureua et valet trea aolidoa argenti .... 
Si quia autem plenitia noaae deaiderat^ qualiter urba Conatantino- 
polia aemel et iterum ab exercUu Latinorum, Jeruaalem tendentium, 
capta aitf et quomodo Cornea Flandrenaia Imperator ait effectua, et 
de adeptione reliquarum civitatum, et de diaaenaione, quae auborta 
eat inier praedictum Imperatorem et Marchionem de Monteferrato, 
legat epiatolaa^ quaa idem Imperator et ir(ugo), Comea 
de SanctO'PaulOf direxerunt ad amicoa auoa in occi- 
duas mundi partea commanentea (cfr. Tom. I, p. 304}.*' 

Chronicum Guillelmi de Nangis (Recueil des historiens 
Tom. XX. p. 7ß0 sq'.) : 

nMCCIIL Peregrini regni Franciae poat multa impedi- 
menta^quaein Venetia paaai fuerant, initia quibuadam pactia 
cumVenetiaf Jader am^ regia Hungariae urbem maritimam, Vene- 
tia inimicamp expetunt atque eam obaident, capiunt et incendunt. 
Tunc Ale X in a 9 filiua Curaath (i. e. Kyr SacK), Imperatoria 
Graeciae, audito, quod Franci cum Venetia apud Jaderam eaaent^ 



454 AdDENDA et COERieBNDA. 

mandavü eis per nunüoSf quod, si ei mccarrere veUent, eo$ a debiiis 
triginta milium marcharum erga Veneias (leg. Venetoa) liberarei, 
pretiaque navium solvereU nee non et Orienialem eccleaiam Papae 
subjicereU ac Terrae sanctae mirabüüer subveniret. Quod Franci 
audientes ipsum ad se venire faciunU ac super sponsionibus exBol- 
vendis datis ei receptis ab invicem sacramentis^ sünul 
cum eo et Venetia apud Constantinopolim navigantt et ibidem in 
brevi applicant. 

Per medios igitur fluctus stricti&ris maris. quod Bosphorus 
sive Brachium sancti Georgii dicitur^ navigantes intrepide, 
turrim, quae Galathas nuncupatur, expugnant et eatenam, 
qua fit accessus ad partum^ rumpunt; littoribus vero occupatis 
terram circumjacentem vi capiunt , Graeds fugientibus et intra 
urbem se recipientibus. Quod videns invasor Imperii cum Francis 
et Venetis congredi disposuüj Habens secum triginta milia equitum 
et pedites innumerabiles. Partibus itaque vicinis^ quanhim arcus 
potest sagütam jacere, tyrannus divinitus pavefactus intra urbem 
se recepitj fugiens cum paucis ea nocte. Quo Graeci comperto in 
palatio congregantur et adolescentis exulis solemnis electio cele^ 
bratur. Mane facto portal aperieräes inermes in castris Franeo- 
rum se ingeruntf suum requirentes electum, quem illico recipientes 
Cursath patrem ejus de carcere sublevant et ipsum Alexium, filium 
ejus, in Imperaiorem fecerunt protinus coronare. Eis peractis 
pretia navium et debita Venetorum solvuntur, ac Francis et Venetis 
marcharum ducenta milia conferuntur; et dum ibi cum Graecis 
hyemarentf pacta de obedientia Romanae ecclesiae et 
de succursu Terrae sanctae innovantur atque confir^ 
mantur» . • . 

MCCIV. Alexius, Graecorum Imperator, Francos et Venetas 
(leg. Venetos^ secum apud Constantinopolim hyemantes rogat, ui 
egrediantur ex urbe propter discordias Graecorum evitandas; qui 
continuo acquiescentes ex adverso urbis interjacente portu C4Utra 
sibi constituerunt. Sed Imperator ^ tarn patris, quam Graecorum 
suggestione seductus, animum avertit ab eis, et classem incendere 
parat ^ quae ipsum ad coronam adduxerat, At ejus conattis Dei 
gratia ad nihilum deductus est. Graeci vero postea exosum haben- 
tes Alexium, Imperatorem suum, sibi creant Imperaiorem alium, 
cumque Alexio Imperaiori nulla spes esset, nisi in Francis, misit 



AdDENDA BT COaRIGBNOA. 455 

ad ipsos MorguJftim^ sibi familiärem ^ mülta eis prominens: qui 
jttrat ex parte Imperatoris, se eis traditurum quasi pactionis obsi^ 
dem palaHumt Blakernam dictum^ donec fieret plena impletio pro- 
missorum; sed dum accedii ad recipiendum palatium Marchio de 
Mente-Ferrato BonifaciuSf ipsi ei Francis illuditur. Interim Mor- 
ffulfus revelat Graecis secretum de reddendo palatio , et in odium 
Alexii statim tertius Imperator efficitur Morgtdfus, Qui mox in 
Älexium Imperatorem, dominum suum, insurgens. eum dormientem 
strangulare fecity et Nicolaum, Imperatorem creatum^ occidit Inte- 
rim, dum haec agerentur, Cursath, pater Alexii Imperatoris, mori- 
tur, et MorgulfuSf Francos et Venetas (leg. Venetos} postea per- 
sequenSf ab eis, capta urbe Constantinopoli , occiditur, Mortuo 
itaque Alexio Imperaiore et tyrannis invasoribus, Franci de con^ 
silio Ducis Venetiarum aliorumque Principum cum assensu cleri et 
populi Bälduinum^ Comitem Flandriarum^ Imperatorem creave- 
runt.'* 



Robertus AltissiodorensiSyPraemonstratensisads.Maria- 
num Canon., in chronologia (Recueil des historiens XVIII ^ p. 266): 
nipso anno (sc. 1203) peregrini nostri per multas impeditiones, 
quas in Venetia tulerant, initis quibusdam pactis cum Vene- 
tis Jaderam, Regis Hungariae urbem maritimam, Venetis inimicam^ 
expetuntf obsident, capiunt et excidunt . . . (Alexius filius Isaaci) 
eo tempore, quo peregrini nostri votivum iter aggressi sunt, quibus- 
dam de nostris in Italia veniens in occursum apparuit. Inde ad 
sororem suam et sororium suum, Philippum, Henrici Imperatoris 
fratrem, in Alemanniam proficiscens, competentes nuncios misit ad 
nostros in Venetia: qui patris et ipsius causam omnium misera- 
tione dignissimam lacrymabiliter exponentes multis supplicationi- 
bus satagebant inflectere nostros ad condolendum carceri patris et 
exilio filii, asser entes, quod ipsis assister ent in hoc facto majores 
Imperii, et Regiae civitatis pars potior domini sui reditum suspi- 
raret. 

Praeterea pollicentur, quod, si dominus suus optatis successi- 
bus potiretur, liberaret eos a debitis triginta miUium marcarum 
argenti, quibus adhuc Venetis tenebantur, et pretia navium resti- 
tueret; Orientalem quoque ecclesiam Romanae ecclesiae tamquam 
membra capiti subderet et uniret, et ad stäfventionem Terrae 



456 AODKNDA ET COBRIOBNDA. 

sanctae totiua Imperii vires exereret et de auo sumptus exereUui 
procuraret. 

Attendentes igitur nostri causam jusiisnmam^ et quia inier 
ipsos phirimi laborantes inopia Terrae aanctae gravamen esseni 
potius illaiurij quam allaiuri subsidium, spondent nunciis, 
quod exorani, Vocato proinde et adducto apud Jaderam ado- 
lescente jam dicto, et super sponsionibus exsolvendis datis et 
acceptis invicem sacramentis, nostri cum VenetiSf Uer 
eorum Domino prosperante, aura favente navigant, et in brevi 
applicant, quo tendebant, videlicet VI Kai. Julii^ nullo tarnen, prout 
crediderantp cotisilio vel auxilio ab incolis terrae clam vel palam 
invento; sed nee adveniunt improvisu 

nie namque impius proditor et tyrannus non solum ex Imperii 
finibuSf sed ex remotis partibus gentes aggregaverat innumeras, 
cum quibus observans littora parat obsistere, ne nostrorum stobis 
possit lütoribus applicare. Ex una parte civitas munitior, major 
et populosior, quam ulla in orbe sU, apparebat; ex altera vero 
armatorum, equitum et peditum^ multitudo aderat infinita. Neutrius 
tamen partis viribus impediti nostri et Veneti per medios fluctus 
strictioris maris» quod Bosphorus vel Brachium sancti Georgii dici- 
tur» intrepidi navigant et turrim, quae GaUttas vocatur, expugnant, 
rumpuntque catenam^ qua fit accessus adportum, et, littoribus occu" 
patisj terram circumjacentem vi capiunt, Graecis refugientibus et 
sese recipientibus infra (i. e. intrd) urbem. Disponunt praeterea 
terra marique urbem obsidione vallare. 

Sexto igitur Idus Jülii^ adaptatis machinis et bellicis instru- 
mentiSf per terram nostri, per mare Veneti moenibus urbis appro^ 
piant et, urgentissimos datU assultus, frequenti et vario interve^ 
niente conflictu, nostraque paucitate contra eorum multitudinem 
semper obtinente victoriam. Ingruit eis interea victualium tania 
penuria, quod equorum suorum camibus, urgente inedia, vesci 
compulsi sunt; et nisi coelitus adiuti fidssent, obsidionem ultra 
quindecim dies protelare nulla ratione valerenU 

Porro die obsidionis octava Veneti violenter in urbem irruunt 
ignemque apponunt, et partem urbis non modicam incendio gras* 
sante devastant. Nostri quoque partem muri ruperant, sed non 
irruperant, cum ecce ille incubator Imperii suas ordinal acies, ei 
ad dimicandum contra nostros in campum egreditur, liabens secum 



AODENDA BT CORRIfiBNDA. 457 

sesagmta millia equitum et inßnitam mtäHtudinem pedüum arma- 
torum. E contra nostri, licet illorum respectu paucissimi (ham vix 
plus quam duo millia tunc temporis erant)^ ad pugnandum parati, 
quadam tarnen divinitua inapirata aecfirüate confisi, dum ardentibus 
animis praestolaniur congresaum, et jam utraeque aciea^ quantum 
arcua jaceret, appropinquaaaent ad pugnam^ tyrannua cum auia 
tantam noatrorum admiratua audadam, divinitua pavefactua illico 
refugit et intra möenia ae rechidit. Ea nocte aine uivore et liberia 
clam cum paucia aufugit; quo comperto Graeci procerea in palatio 
congregantur, et, accenaia luminaribua copioaia, adoleacentia exulia 
aolemnia electio celebratur, 

Mane facto ^ die obaidionia nono, XVKaL Auguath civitaa ape- 
ritur; prodit in caatra inermia Graecorum procerum multitudo 
auumque cum gaudio quaerit electum; reatitutam civitati aaaerit 
libertatem^ et regredienti filio ad faacea Imperii cum inaeatimabili 
laetitia aublevatum de carcere caput patria Turaach (i. e. KyrSach}, 
quandam Imperatoria, oatendunt. Praeordinatia igitur^ quae necea- 
aaria videbantur» ad eccleaiam ^Apa^ ^ofia^^ j. e. aanctae Sophiae, 
quae Chriatua eatf cum aolemni proceaaione novua Imperator dedu- 
dtur, atque ita, tarn in eccleaia Patriarchali, quam in Imperiali pala-- 
tio 9 Imperiale aibi reatituitur diadema cum plenitudine poteatatia. 

Hia ita geatia^ pater et filiua grata cum noatria miacent collo- 
quia flagitantque, ut aecum per hyemem demorentur. Quae promi- 
aerat filiua» accumulanter exaolmt : reatituit pretia navium, liberai 
noatroa a debitia Venetorum, victualia omnibua miniatrai copioae et 
aumptibua auia atolum prolongat in annum. Ducenta millia marca» 
rum argenti noatria et Venetia de Imperiali munificentia largitur^ 
pacta priua inita de aubventione Terrae aanctae et de 
obedientia Romanae eccleaiae exhibenda renovat et 
confirmat**. 

Idem Robertus Altissiodorensis persimilia de capta ite- 
rum Constantinopoli» potius ex ipsa Balduiai epistola (cfr. Tom. I, 
p. 801) deprompta, tradit ibidem p. 270—272. 



Eadem ratio obtinet ia Chronico notissimo Alberici, Trium- 
Fontium monachi, ibid. p. 768 — 767; coli. p. 772, ubi de partitione 
terrarum Imperii Constantinopolitani refertur. 



458 AdDENDA BT COREIOBNDA. 

Joannis Iperii Chronicon Sythiense s. Bertini (Recoeil des 
histopiens T. XVffl, p. 601): 

M . . . anno MCCIh mense Apräu Balduinus^ Comes Flau-' 
driact crucesignatus peram et bacidum Brugis cLsmmpsit in Terrae 
aanctae suhsidium . . • Balduinns et qui cum eo erant^ capUaneum 
sibi stafuerunt TheobaMum^ Campaniae Comk^m et eo mortuo^ 
Bonifaciumt Marchionem Montisferrati; et sie Venetias appU- 
cuervnt, übt cum Henrico Dandulo, tunc Duce Venetiarum, 
conveniunt, ut ipsi cum Venetis et Venetorum expen- 
818 Jadriam^ Sclavorum civitatem^ Veneti8 inimicamf 
capiant et Veneti8 restituant; deinde^ 8umt placetf in iter 
acceptum procedant 

Jadria capta, dum ibidem hyemare coguntur^ puer JJeanus, 
Imperator ComtantinopolitanuSf de carceribua avuncuU 8ui elap8us 
ad eo8 venitf petens, eorum auonlio Imperio 8uo reatitui, promUten8 
expensasetmuneraatquesubjectionem aacrosanctae eccle- 
aiae Romanae. Acceaaerunt et precea Philippin Regia Alemanniae^ 
qui sororem ejus habebat uxorem^ preces quoque Regia Hungariae, 

Peregrini cum Venetia veniunt^ eorumque virtuie Conatantino* 
polia capitur, et puer Aleanua in Imperatorem corontxtur: quam 
civiiatem ejus incolae per hominem capi poaae non credebant 
propter ejua fortitudinem, et quia prophetiam ae habere dicebant, 
quod per Ängelum caperetur. Latinia Uaque intranHbua per lecum, 
ubi pictua erat Angelua^ ae deceptoa per aequivocaiionem Ängeli 
cognoverunt. . Post coronaiionem pueri Alexii, Latinia adhuc ibidem 
in patria exiatentibua^ Graeci in eorum exitium machinaniur; tuior 
etiam pueri Alexii cum nocte auffocavH. 

Quare Latini iterato contra civüatem veneruni et eam cepe- 
runt» Omnibus fere majoribua et conapirationia auctoribua inter- 
fectia. Quo facto^ Imperium diviserunt: media pars obvenit 
Francia mediaque para Venetis. Deinde a toto exercitu 
Balduinua^ FJandriae Cornea ^ in Imperatorem Conatantinopolita- 
num elegitur et coronatur anno MCCIVf etcommuni conaenau 
Franci partia auae mediam^ id eat quartam totiua 
Imperii partem, Imperatori novo dederunt; aimiliter 
et Veneti partia auae mediam Imperatori reaignarunt. 
Marchioni Montiaferratif quoniam capüaneua fuerai exercitua, 
regnum obvenit Theaaalonicenae.** 



AdDBNDA BT CORRIGBNDA. 4S9 

Sicardi Cremonensis Episcopi Chronicon apud Murator. 
rer. Ital. scriptt. YII , p. 620 (Recueil des historiens XIX , p. 247), 
posiquam paucis de itinere Crueesigiiaiorum, de capta Jadra [Zadra], 
de foedere inter Alexium puerum et eosdem icto » de capta semel et 
iterum Constantinopoli egit^ haec de dirisione Imperii addit: 

nBarones Balduinum, Flandriae Comiiem, in Imperatorem 
diademate caronarunt» Venetis cttm Jarmensibm votis conniventibus 
Imperium sartientes : nam quaria Imperaforiae Majestati 
iribuitur; quartarum medietaa cessit Venetis et cetera 
Peregrinis. Bonifacius vero Marchioy qui MargarUam 
Imperairicem, quondam hachiu sororem Aymerici Regis Hungariae^ 
sibi in matrimonio copulavit, Thessalonicam vindicavit^. 

Sie Codex Murat. Estensis. Contra Vindobonensis: 

„Baroneg. B. Fl, Com, Imperatorem d. cor., votis convenien-- 
tibus Imperium sortientes. Nam quarta cessit Imp. Maj.; 
trium quartarum medietas cessit Venetis et cetera 
Peregrinis, Marchio vero Bonifacius obtinuit Thes- 
salonicam.^ 

Cod. Monae. Lat. p. 314 (quem Murat. p. 524 desideraverat) 
huie consent! t, nisi qaod „in Imper. d. cor.^ et „optitinit^ legit. 



His suecedat auctor reriiro Orientalium grarissimas, quem iure aliis, Temm 
etiam nobis desideratum nunc demum in aciem vocare licuit. 

Ibn-el-Athiri chronicon, quod perfectissimum inscribitnr. 

Edidit Car. Job. Tornberg. Ibi voIum. XII, p* 124 — 126 de capta 

Constantinopoli haec leguntur » quae lectorum gratia ita Latine red- 

dere studuimus, ut singulari sermonis Arabici ingenio non nimium 

detractum esse yideatur. 

Narratnr, q aoModo Constaiitiiiopolls Ruiaeis erepta sU. 

nHocce anno mense Scha'bän (i. e. anno Prophetae 600» anno 
Christ. 1204 m. Apr. die 4 — m. Mai. die 3) occupaverunt Franci 
urbem Constantinopoleos a Rumaeis, ac sustulerunt regnum Rumaeo- 
rum ex ea. Et erat eins rei catisa , quod Rex Rumaeorum in ea in 
matrimonium duxerat sororem Regis Frandgenarum , qui erat de 
summis Regibus Francorum; et ex ipsa ei natus fuit filius, Tunc 
frater eius in thronum insiluit et eum prehendit urbemque cepit ab 
eOt atque ipsum occoecatum in carcerem injecit, At natus eius aufu- 
git et abiit ad avunculum suum^ auxilium rogans contra patruum. 



460 AdDBNDA et CORRieBNDA. 

Atqtie conügit illud, quum iam conventsset muttUudo Fran- 
cortim, iä eanrent versus ierram Syriae ad liberandnm Hierusalem. 
Et dtuverunt natum Regis secrnnt viamque direxertmt cid Cansian- 
Hnopolimf eo consilio^ ut res inier cum et patmum componerent; 
nee quicqtiam praeter illud intendit. 

Postquam advenerunt, exiit patruus eius cum exercUu Ru" 
maeorum^ cum oppugnaiurus ; et factum est proelium inter eos nwnse 
prika'da anno quingentestmo nonagesimo nono (i. e. a. Christ. 1203 
m. Jul. die 12 — m. Aug. d. 10). Et fugerunt RumaeU atque intra- 
runt urbem, simulque cum eis intrarunt Franci; Rex vero Rumaeo^ 
rum effugit usque ad extremam terram. Verum dicitur quoqtie. 
Regem Rumaeorum non oppugnasse Francos foris extra urbem, 
hosque cum obsedisse dumtaxat in ea. Sed erant ConstaniinopoU 
ex Rumaeis multi, qui praeoptarent iuvenem: igitur iecertmt ignem 
in urbe; dumque occupati erant homines in eo extinguendo^ aperue^ 
runt portam ex portis urbis; iam ingressi sunt in eam Francis et 
Rex eiiis exiit fugiens. 

Tunc tradiderunt Franci Regnum isti iuveni; nee tarnen hie 
quicquam habebat summae potestatis. Etiam patrem eius ex car- 
cere eduxerunt; sed nonnisi Franci erant arbitri in urbe. Graviter 
vero animadvertebant inpopulum, exquirebantque ab eispecuniam, 
licet hacce destitutis. Deinde ceperunt opes ecclesiarum et quid- 
quid in iis auri argentive erat et praeterea vel quod in crucibus et 
quod in figura Messiae — cui sit benedictum — atque apostolos; et 
quod super evangeliis erat, inde quoque ademerunt^}. 

Acerbum hoc fuit Rumaeis, et ingentem inde perceperunt doUh' 
rem. Corripuerunt igitur hunc iuvenem imperantem et occiderunt, 
Francos vero eiecerunt ex urbe et clauserunt portas et adduxerunt 
Regem; atque hoc factum est mense Djumäda lüla anno sexcen- 
tesimo (i. e. a. Christi 1204» m. Januar, die 6 — m. Februar, d. S). 

Verum Franci morabantur foras, obsidentes RumaeoSf eosque 
oppugnabant studiosi debellandi eos diu noctuque, Jamque Rumaei 
ad maximam debilitatem adducti erant ac miserunt ad SüUanum 
Ruknuddin Suleimdn, filium Qilidsch Arslan , dominum Iconii et 



') Deraiione» qua Latini tunc in urbe Constantinopolitana barbarorum modo 
graasati sint, vide sis Cotelerii ecdeaiae Graeeae monumeota, T. III, 
. p. 510 sqq,t ibique epistolam ad Innoceotiam III, p. 514. 



ADDBKDA KT CORRIGBMOA. 461 

regUmum aüarum, auxüium eins imphraturi; ted non invenU ad 
hoc faeuUatem. 

Erat auiem in urbe magna copia Francorum commoranHum^ 
prope iriginta milia, nee tarnen propter loci amplitudinem hocce 
apparuit. Ipsi iam conspirarunt et qui Franci extra urbem erant^ 
et in ea insurrexerunt et ignem disiecerunt altera vice aique com- 
busta est fere quarta pars urbis. Tum patefecerunt portas eamque 
intraveruntf ac ires dies gladiis saeviebant^ grassantes in Rumaeos 
caesim raptimque. Et postquam mane illuxit, cuncti Rumaei atU 
tnter mortuos erant aut inopes, ut nihil possiderent. 

Poatea intravit multitudo optimatium Rumaeorum ecclesiam 
capUaUm^ quae vocatur Sufia, et venerunt Franci ad eam; tunc 
exiit ad eos turba presbyterorum et episcoporum et monachorum, 
tenentes in manibus suis evangelium et crucem, conciliaturi ita 
Francos, ut vitae suae parcerent. Sed hi illos non respexeruntf 
verum cunctos trucidarunt, ecclesiamque diripuerunt. 

Erant autem tres Reges (Principes), Dux Venetiarum^ et 
lue quidem dominus navium maritimarum, atque in navibus eius 
vecti erant Constantinopolim ; et ille senex caecus, quando vehe- 
batur^ ducebatur equa, Alter vero nominabatur Marchio, et hie 
praefectus Francig enar um; tertius nominabatur ComesFlan- 
driaCf et hie copiosissimus numero. Et postquam occupata est 
ConstantinopoliSf sortiti sunt de Regno, atque exiit sors Comitis 
Flandriae; et repetierunt sortem bis terque^ et exiit in cum et 
Regem fecerunt eum. Dat autem Deus Regnum suum, cui vuU^ et 
detrahit id, a quo vult. 

Postquam igitur sors exiit in eum^ Regem in urbe cum 
fecerunt atque regionis vicinae; Ducis vero Yenetia- 
rum faetae sunt insulae maritimae^ uti insula Cretae 
et insula Rhodi et aliae insuper, Marchionis denique 
Franeigenarum fuit regio, quae est ab Oriente cana- 
lis, uti Isnik et Ladik (Samachii et Laodiceae, coli. Tom. I, 
pag. 271, 272?). 

Neque vero uni alicui ex Ulis contigit quidquam, nisi qui cepit 
Constantinopolin; et quoad cetera non se submiserunt, qui in ea 
erant Rumaei; et quoad terras , quae erant Regis Constantinopo- 
leos ab Oriente canalis , vicinae Regno Ruknuddin Suleimäni, filii 
Qilidsch Arslan, e quarum summa Isnik et Ladik, ibi profecto 



462 AdDENDA BT C0RRI6BNDA. 

praepolluit vi super istas patridm magnus inter patricios Rumaeoa, 
cui nomen Laskaris; et erant in manu eius^ donec vita defun^ 
ctua est. 

Vol. I, p. 328. Cam chronico Gcdlico Monaeetui etiam comparandiim» quod 

edidit fragmentum Bachon. in ' Collection des chroniqaes natio- 
nales Fran^aises * Tom. III, p. 269—292, inscriptum: 'fragment 
d*une aneienne chronique en dialeete Rouchy '. 
p. 358. Nr. LXXXIX habet etiam A. Morosini 1. 1. p. 111. 
p. 362. Nr. XCII idem Morosini 1. 1. p. lOS sqq. protulit ex aathentico 
dicens : „perche si possa anco da cio far giuditio della reritä , che si 
sforziamo di spiegare, poneremo appresso alcune parti piä importanii 
cauate dall* autentico, e eoncernenti quest* affare'*. Ex lectionibus hasee 
snbiangimus: p. 363, not. 2 nostris temporibu», uti nos eonieeimns; 
p. 364, 1. 5 profecerunt (recte); 1. 3 infer. FrieMta; p. 366, not. 6 ad 
transfretationem; p. 367, not. 1 deo fauenie; noi 2 eonueuiionem; 
not. 3 diuisim, uti nos suspicati sumus; p. 368, 1. 1, uti nos coniecimus. 
p. 37S. De ora maritima Asiae minoris aastrali nunc plura supplere licet, 
quae Lelevel (Geographie du moyen age. Portulan g^neral 
des cartes qui composent l'Atlas p« 15 — 17} iam antea illustra- 
verat. Simul relegamus ad Histoire des d^courertes geogra- 
phiqucs . . . par L. Vivien de Saint-Martin T. DI (description 
de TAsie mineure) p. 522 — 543. Santaremi mappa etiam nunc 
in votis est. 

Quae inde breviter excerpimus, ex mappa Fernand! Uns 
Duradi (in cod. Hisp. 80 bibl. Monac.) hie illic adaugemus. 
not. 1 Cramela, golfde Cramela, de Ciaramellay de Caramela 
(della Ghicciaf Iskenäeronn), Duradi Cr. Carmela. 
not. 2. Cayho, mont Gayho (^Demir kapu, cfr. Tom. 11, p. 399), 
Ajacio ab Oriente. Ajaeium (Aegae) Durado est Lteituo. 
not. 4. Portu9 Palorutn, port de PaU^ p. Palij fort des paHles 
Gdrisii (cfr. Janbert II, 132). Durad.ibi iocorum habet To^o/i/^er». 
p. 376, not. 1 — 4. Eidem Mamistra est Malast ia^ Malus vero Mestus 
et Adena Avena, Tarsus Terazo. 

noL 7. Lena de la bagaxa, eauo Bagassia, lena de Vagase, 
Pedeaxa Duradi. — not 8 portus Pindus, porto Pin s. Pim^ 
portos Pi Duradi. 
p. 377, not 2. I. e. Seolium provincitdium, lo provetual, 

not. 3. Sequin. Sechin, Sechim {SighytschaX Kieperti). 

not. 6. Salmade, hodie Selindi, veterum Selinus Traianapolit^ 

prima quasi statio in parte orientali sinus Attalici. 

not 7. Antiocetta; Antioxa Duradi. 

not. 8. Casirum Lombardum, eastel lombardo; Castelombai 

Duradi. 

not. 9. Estamdelor Duradi, alias Candeloro. 



AdDBNOA BT CORRIGENDA. 463 

Yol. I» p. 3'78, not 1. SataUa vetusj Satalia veya s. «eecAta, hodie Eski Ada^ 

lia, Duradi Taioliahei; SaitUia nova^ hodie Adalia, Duradi 
Stüaliei, 

not. 2. Agiopendus. AiopendU Agropendi, Duradi Agio ponda. 
not. 3. Duradi Aruttiat alias Aratia, Arara (Ernatia). 
not. 4. Cyprianaa insulas s. Cyprias habet mappa Kiepert! in 
golfo Attalico versus occasum Trianmae. — FortumJanuensem 
Cporto Genovete) statuunt prope hodiernnm JanatartMcht Chi" 
piueum prope AdraUchan (Kiepert!), Oambruxam insulam 
inde versus garbinum, etiam hodie Oambusam s. Garabu9atn. 
p. 379, not. 2. 8, Esteui Duradi ; not. 3 Ffinica Dur., hodie Phineka in 
medio fere sinu, reterum Limyra, Cfr. Leake Asia minor, p. 186. 
Phoenieus prope Pataram quaerenda, ab Oriente; not. 4 Llamira 
Duradi, hodie Dembre (vetus Myrä), 

not. 5 Caceabo, Cciceauo insula, item not. 6 2e Corren^e, diseretae 
chersoneso, eui ab oecasu Ghya, hodie Hypnli. 
p. 380, not. 1 Castrum rubeum, Ccutelros, Castel rugio, hodie ÜTo- 
steloryzo, Cfr. Leake Asia minor p. 127. 
not. 2 ituula de Poleeüig, PoleelUy hodie Volos, 
not. 3 Megradieumf moitt KalanMiki? 
not. 4 Perdiehiat veterum Pydna, Xaniho (Kodicha TtchaiJ 
ab oecasu. Haec non liqueut Cfr. Leake Asia minor p. 182. 
not. K Nieolaum de Liuixo, etiam hodie insulam Nicolai orae 
apnd Levin affinem habet mappa Kiepert!, qui siuus maris u 
golfo de Macri (t, GlaueoJ promuntorio C. Angitiro disiungi- 
tur. A. Benincasae LeuisH. 

not. 6 eapui Trachüi St. Martin confert cum Capitibus VII 
inappae Sanut., Seite caui Benincasae, Turcarum ledi burun^ 
sub monte veterum Crago. Cfr. Forbiger II, p. 2äl. 253. Cete* 
ruui haec valde dubia. 

not. 7 Copim in sinu Scopea quaerunt; not. 8 Guiam cum 
Canuo veterum componunt. 

Operae prelium videtur parupium Ciliciae SanuU integra serie 
nominum, quae exhibet mappa Duradi, compensare. Ergo haecce : 
Gr. Carmelüf lleiago^ tolaliperi^ malastia , mestot , auena, 
tera%o, Uafne, Uamuolizot llamesi, pedeaxa, curco, 
portoe pi, p. palomij erionorit domacriOf calamdro, 
antioxa, castdombai, estamdelor, M.nieolao, $. gregoriy 
tafoUabei , zaialien, agioponda , amepoito , arustia, 
ffinica j s» esteui, goramdi, casano, casteloigi, parora, 
p. agelli, g, merij llamira, triasco, rauia, ancone, p. fielli, 

p. 386. 

De pactis Tergesti ac Mugliae allegaadus erat Oarli delle 
Antichitä Italiche IV, p. 216: ndird bemi, che nelV anno indicato 



464 AdDENDA BT COBaieENDA. 

MCCII con la flotta destinata per Terra Santa andd ilDoge Enrico 
Dandolo direttamente in Istria per costringere la terra di Muggia 
e la Cittä di Trieste alla sua obbedienza. Gli atti di sommissione 
indicanoy che perduta aveano la grazia del Doge**. Idem in Appen- 
dice I, p. 40. 41 pactorum initia s. capitula primaria protulit. 

Vol. I, p. 420» nof." 1. Ceterum de Simone, Comite Hontisfortis, et qaa se ratione 

gesserif in obsidione Jadrae, TidePetri, Valliom Sarnaeii mo- 
nachi , hisforiam Albigensiuin (Recueil des historiens Tom. XIX, 
pag. 23). 
p. 424. Post nr. CVII intersere hanc epistolam : 

InntceiitlBs III Petr«, titnli S. l&reelli Presbjter« Cardiiall, aptstolieft 

Sedls legat«. 

A. d. 1203, die 21. m. Aprilis. 

Innoc. III epist. I. VI, ep. XLYIII» ed. Br^quigny T. I, 
pag. 266. 

Respondet super quibusdam articuUs, de quibus responsum 

petierat 

Inter illa» quae nobis per tuas literas intimasti, super tribus arti- 
culis, de quibus praecipue dubitabas» nostrum postulasti responsum: 
timens, ne Veneti tamquam fatui renuant, absoiutionis beneficium 
obtinere, quodque te nolint tamquam apostolicae Sedis habere Lega- 
tum , et quod , sieut accepisti pro certo , cum filio [Isaaci], quondam 
Imperatoris ConstantinopolitaDi, quem ducere secum intendunt, velint 
in Graeciam proficisci. 

Nos igitur» tuae discretioni super hoc brenter respondentes, per 
apostolica tibi scripta mandamus» quatenus» nisi joxta formam, quam 
tibi per literas alias dinoscimur expressisse « absolutionem acceperint 
et promiserint firmiter, ne contra Christianos arma movere praesumant, 
teque receperint et tractaverint tanquam apostolicae Sedis Legatum, 
obedientes tibi bumiliter et devote» tu, ne illorum videaris nequitiae 
consentire» illorum exercitum, tanquam reprobatum a Domino et elon- 
gatum ab ejus benedictionibus^ derelinquens versus Jerosolymam diri- 
gas iter tu um. Cum Francis autem» si sequi voluerint perfidiam Vene- 
torum, secure procedas» et super absolutione Baronum, si forte 
successores vel haeredes suos noluerint obligare, provide facias, quod 
tibi Deus dignabitur inspirare. 

Datum LATERANI, XI Kai. Maii. 



A0DBNDA BT CORaiOKNDA. 465 

Vol. I, p. 4!I6. Post nr. CIX adde huius epistolne excerpU : 

■■■•eentitts III Sdfredd, tiUli Sanetae Praxedis Presbyter« Cardlnaii. 

A. d. 1203, die 10. m. Augosti. 
Innoc. III epist. 1. VI, ep. CXXX, ed. Br^quigny T. I, p« 339. 

Exhoriatur eum ad patienter susiinendum labores pro Terra 

sancta perferendos. 

Ray na Id US LI. a. 1203, §. 9: AgitabatU alia in Graecos 
consilia . . . Crucesignati. Quos cum Petrus tit. s, Marcelli et 
SoffireduSs tit. s. Praxedia Cardinales ^ Legati , a restituendis Con- 
stantinapolitano Imperio Isacio caeco et Älexio iuniore abducere 
non possentf in Cyprum primum ac dehi in Syriam, ut erant iussi 
ab Innocentio, appUcuere. E quibus Soffredus, qui prior accesse- 
ratp cum res Syriacas depressas ob Sarracenorum tyrannidem^ non 
sine lacrymis, significasset Innocentio, illum Pontifex maerentem 
his literis est solaius : 

Si aliquaodo in hoc mari . . . Si moereas, quod Principes et alii, 
qui signaculum Craeis assumpserant, tanquam filii Ephrem, intenden- 
tes aream et mittentes sagittas, sint in die belli conversi et a puritate 
prioris propositi recedentes negiigere videantur reliquias Terrae 

sanetae, nobiscum moerebis Nos autem ... et compatimür 

passionibus tuis et doloribus condoiemus, et labores tuos in quibus 
possumus, intendimus relevare, nee oblivisciinur tui aut reliquiarum 
Terrae nativitatis Dominicae, licet propter locorum distantiam et rari- 
tatem nuntiorum te non valeamus, ut volumus, per nuntios aut literas 
saepius visitare. Nee diffidas ex ep, quod exercitus [Cruce] sign'dtovum 
in Graeciam dicitar divertisse, quoniam oos, quantum possumus, de 
Terrae sanetae sumus subyentioue solliciti et ad ejus subsidium totis 
nisibus aspiramus. Nosse quoque te volumus, quod licet dilectus filius 
(haec add. Rayn.) ?[etrus]f tituli Sancti Marcelli Presbyter Cardi- 
nalis, apostolicae Sedis Legatus, cum Venetis honeste (hoc add. 
Rayn.) non potuerit transfretare , ante Adventum tarnen a praesentia 
nostra recessit, ita quod, cum literas tuae devotionis recepimus, 
nayem transfretationis (transfretaturus Rayn.) intrarat 

Toi. I, p. 449. Hoc pactum babent Historiae patriae monumenta. Chartarum 

tomo I. Aug. Taarin. 1836, p. 1109—1111. 
p. 515, I. 4 infer. lege : et de Clugia uotarius. 
p. 534. Nr. CXXXIV affert A. Morosini I. 1. p. 221. 
p. 558. Nr. CUV excerpsit A. Morosini I. I. p. 276—279. 
FoAtM. Abth. U. Bd. XIV. 30 



466 



Atmi^NDABT OORMiettNDA. 



Vol. I, p. 571. Nr. OLX ; fogitar a^ud A<. Mdraeini I. L p.>273'liuSuft qiMti raei- 

prooum ]iiBtriiiQ«ntum. 
Vol. II. p. 62 in titulo nr. CLXXXV et p. 63, 1. 4 lege: Elmelik eldAhir, coli. 

p. 274. 
p. 217, Dot. 1. AdeM qUdque eHrenioon Chtüidmi delNattffü/KeeueW 

des hisforieBs Tom. XX, p. 759. 
p. 235, 1. 2 lege: %exaginta, 
p. 360. Pactum Pisanorum idem est, quod edidit FlamiDio dal Borge 

Baceolta di ^elti diplomi PUani, Pisa 1765. 4^ p<.210 (efr. 

Biblloth^iie de l*««ole des chartes Tom. II,.2. Serie,p. 135). 

Hie quoque textus «nisere oerriiptus esi» at tarnen passim inde 

auiilia petere licet. 
p. Z&9. Pmsus portellae in documento anni' 1^271 ,'Or.'CCCCiir{tmiis 

Collectionis, Tom. in,'p. il6 reeurrlt nomine la Pm^bU. 
>p.402, i^t. 1 QUri4Uu, \iwtwA\ UorUa, Beoineasa6v6fWMtfa, .«fr. 

Lelevel 1. 1. p. 17. 
p. 412, 1. 2 in adnot lege : StratonU. 

p. 413, not 1 eaatrum Beroardi est A. Benincasae cMtel Beroaldo, 
p. 415. In gratiam eonim, qnornm interest altios 'indagare,'ptiratrfmn 
'Syriae^ex mappa Dtradir satiaJllarmemoraöili^ ezbibettfis. 



AHeäam^dreia, 
p. tenei. 
raidalixa. 
üorita, 
llalisba, 

tortona, . 
proxime, 
tripol de seuta. 



ife. 
uedro, 

pamte. 
darhor. 
fftewUmUe* 

9HV0. 

bianeche. 



cttstell pelagL 
iafa* 
arzufo, 
eiealüt». 

girefau 
llarige, 
e. deü gaü. 



aera. 
Vol. n, p. 470. Hoc decretum ex cod.* Tririsan. edidit Cancuint Barbaroram 

leg. ant. V, p. 124 sqq. 
Vol. HI, p. 116, 1. 1. De la. P&rtele efr. Tom. U, p. 399. 400. 
p« 146, U 9 lege : eos. Heut expeilentur. 
p. 163, not. 2 lege: Candidae s. Candiae, 
p. 193, not. 1 Alto logo tab. Catal., AHo luoco Benincasae; v. Lelewel 

pag. 15. 
p. 322. In iit. nr. OCCLXXVHI lege in 4ine ; fkele. 



^^u 



-2 i. 



MAY ^^^ : '» "'^ 



>^ 



N 



A 



l\ ■ 



tfK 



^ ... 



.' i . ( 



THB NEW YORK PUBLIC LIBRARY 
RBPBRBNGB DBPARTMBNT 



This lN»ok ift mnd9r no circrnnsfiMi»« to b« 
t«kea from tli« Bvflding 



'- 






(»rHt 4M 



_^ 'I i^\- ^ » i. /• i^' . -'' i 



•r * ■^-* -^*^wp 



ff 



r^ 






■IP